Abu Hafs Kabir Buxoriy - Педагогика - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	2.6MB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Педагогика

Abu Hafs Kabir Buxoriy

Купить

ABU HAFS KABIR
BUXORIY

Re ja

Abu Hafs Kabir hayot yo’li

Abu Hafs Kabir shogirdlari

Abu Hafs Kabir asarlari haqida

Abu Hafs Kabir Buxoriyning 1255 yilligi
xalqaro miqiyosida nishonlanishi

Abu Hafs Kabir hayot yo’li
‘’ Abu Hafs Kabir’’ nomi bilan tanilgan Ahmad ibn Hafs Buxriy 150
hijriy (767 milodiy yili buxoro shahrining Fagsodara mahhallasida
tug;ililib , 216 hijriy (832 milodiy) yili o’sha yerda vafot etgan.
Ahmad ibn Hafs ilm izlab Bog’dodga boradi. U yerda Imom
Muhammad ibn Hasan Shayboniy bilan uchrashadi va undan dars
ola boslaydi. Hanfiy mazhabi fiqhini o’rganib, boshqa diniy ilmlarda
ham kamolga yetganidan keyin Buxoroga qaytib keladi. U
Buxoroning yetuk olimlari jumlasidan edi. Buxoro shu kishi tufayli
“Qubbat-ul Islom” (“Islom dini gumbazi”) deb atalgan. Buxoro
ahlining ilmli bo‘lishiga, Buxoroda ilm keng tarqalishiga ko‘p jihatdan
shu kishi sabab bo‘lgan. Sam’oniyning aytishicha, Abu Hafs Kabir
ko‘plab faqihlarni tarbiyalab yetishtirgan. Abu Hafs Kabir hanafiy
mazhabi fiqhining Movarounnahrda tarqalishida qancha jonbozlik
ko‘rsatgan bo‘lsa, uning o‘g‘li Abdullohning ham bu borada xizmati
katta bo‘lgan. Shuning uchun ham Abdullohni “Abu Hafs Sag‘ir”,
ya’ni “Kichik Abu Hafs” deb atashgan.

Narshaxiy aytishicha, hojilar
karvonidan bir kishi Abu Hafs
Kabirni yoniga kelib, masala
so‘ragan ekan. Abu Hafs Kabir
hayratlanib: «“O‘zing-ku
Iroqdan kelyapsan, nima uchun
Iroq olimlaridan so‘ramading?”
debdi, U kishi: “Bu masalada
Iroq olimlari bilan munozara
qildim, lekin javob bera
olishmadi va menga “Buxoroga
borib, Abu Hafs Kabir yoki
uning farzandlaridan so‘ra, ular
javob bera oladi”, deb
aytishdi», dedi.

Abu Hafs Kabr Muhammad ibn Hasandan qilgan rivoyatida: “Barcha
narsalarni yaxshi va yomon tarzda taqdir qilingandir. Ahli sunnaning
barcha faqihlari shunga ittifoq qilishgan. Qadar borasida
tortishmanglar. Muhammad (a.s) sahobalari haqida faqat yaxshi
gapirganlar. Yo’l topish maqsadida yulduzlarga qarashda zara yo’q”
degan. Demak, Abu Hafs islom ilohiyatida mo’tadil yo’ni tanlab, turli
adashgan aqidaviy oqimlarga qarshi raddiyalar bergan.

Abu Hafs buxorodagi ilmiy va diniy bilimlar rivojiga katta
hissa qo’shgan madrassaga asos solgan. Bu o’z
zamonasida mashxur madrasalardan sanalib, hozirgi
“Poyi Kalon” mavzesida joylashgan. Narshaxiyning
ma’lumotiga ko’ra, Abu Hafs Kabir bomdod namozidan
keyin talabalarga dars bergan.

Abu Hafs Kabir shogirdlariAbu Hafs Kabirning ilmda zabardast o‘nlab shogirdi
bo‘lgan. Ulardan Abu Ja’far Rizvon ibn Salim Badakoriy
Buxoroning Badakor qishlog‘idan edi. Yana shogirdlaridan
Abul Hasan Muqotil ibn Said Baydariy, Abu Solih Toyyib ibn
Muqotil Xunomatiy, Muhammad ibn Hotam Subizgukiy,
Muhammad ibn Abdullo Abu Zahhok Fazl ibn Hasson
Sutikaniy, Abu Usmon Said ibn Sulaymon Shargiy, bu
kishining otasi Abu Said Sulaymon ibn Dovud Shargiy ham
Abu Hafs Kabirdan ta’lim olgan.

Abu Hafsning o ziga „Kabir ʻ
Buxoriy“
– „Buxoriylarning
kattasi“ va „Hojatbaror imom“
degan unvonlar berilgan, o g li
ʻ ʻ
Abu Abdulloh (Abu Hafs Sag ir
ʻ
Buxoriy; 877 yil) ham otasi
singari fiqh ilmida peshqadam
bo lgan. Abu Hafsi Kabir
ʻ
Buxorodagi Darvozai nav
qarshisidagi tepalikda dafn
etilgan. Buxoroliklar u joyni
muqaddas sanab, „Haqrah“
(„Haq yo l“) va Xoja Imom Abu
ʻ
Hafs deb ataganlar. Mustabid
sovet tuzumi davrida uning qabri
va atrofidagi me moriy
ʼ
yodgorliklar buzib tashlangan.

Abu Hafs Kabir asarlari haqida
Imom Abu Hafs Kabir bir kecha-kunduzda Qur’on karimni
ikki marta xatm qilar, odamlarga dars ham berar edi.
Keksayib zaiflashgach, bir marta xatm qiladigan bo‘ldi.
Yana ham zaiflashib qolgach, to dunyodan o‘tguniga qadar,
bir kecha-kunduzda Kalomullohning yarmini o‘qiydigan
bo‘ldi. Alloh taolo u zotni rahmati va rizosiga g‘arq etsin!
Olim fiqhning turli masalalariga doir ko‘p asarlar yozgan.
Bulardan “Fatavoi Abu Hafs Kabir”, “Kitabul imon” ayniqsa
mashhur bo‘lgan

Abdulkarim Sam’oniy aytishicha, Abu Amr Ahmad ibn Abu
Bakr al-Xuzoiy al-Moxiy: “Men Abu Hafs Kabirning “Kitabul
imon” kitoblaridan ta’lim olganman”, degan. Abu Hafs
Kabirning fiqhga doir turli masalalar yoritilgan “Al-Ahvo’ val
ixtilof” (“Havoiy gaplar va kelishmovchiliklar”), “Ar-Raddu
alal lafziya” (“Yuzaki qarovchilarga raddiya”) kabi asarlari
ham bor.

O sha davr ulamolari uning ilmu ʻ
fazlini baholab, uni “Muallimi
islom”, ya ni islom dinining
ʼ
muallimi, uning sharofati bilan
Buxoroni “Qubbat ul-islom”,
ya ni islom dini gumbazi va u
ʼ
kishi yashaydigan mahalla
darvozasini “Haq roh”, ya ni haq
ʼ
yo l deb atashgan.
ʻ

Alloh taolo Imom Buxoriyga o tkir zakovat, kuchli yod olish ʻ
va barcha ishlarni yaxshilab qilish qobiliyatini bergan edi.
Ushbu ilohiy ne matlarning alomatlari u kishini kichiklik
ʼ
chog laridanoq ko zga tashlana boshlagan edi. O n bir
ʻ ʻ ʻ
yoshlik bola bo la turib o z ustozlari Ad-Doxiliyning xatolarini
ʻ ʻ
tuzatishlari bunga dalildir.
Otasining darsxonasida Abu Hafs Ahmad ibn Hafsdan
Sufyonning “Jome ” kitobini tinglar edi. Abu Hafs al-Kabir bir
ʼ
harfda xato qilgan edi, u qaytardi. Ikkinchi marta xato qilgan
edi, yana qaytardi. Uchinchi marta xato qilgan edi, yana
qaytardi. U bir muddat sukut saqlab turdi-da:
“ Bu kim?” dedi.
“ Muhammad ibn Ismoil ibn Ibrohim ibn Bardizba”, deyishdi.
“ Buning aytgani to g ri ekan. Eslab qolinglar! Albatta, u bir
ʻ ʻ
kuni buyuk Odam bo ladi”, dedi Abu Hafs.
ʻ

Fiqh ilmi o sha asrda o zining ʻ ʻ
rivojlanish pallasiga kirgan edi.
Mazkur ilmni to la egallamay
ʻ
turib, diniy masalalarda hukm
chiqarish mumkin emas edi.
Shu davrga kelib kalom ilmi
(teologiya) ham nihoyatda
rivojlangan edi.
Movarounnahrda juda katta
kalomchilik maktabi yaratilib,
uning asoschisi Abu Hafs Kabir
Buxoriy hisoblanar edi.

Abu Hafs Kabir Buxoriyning 1255 yilligi xalqaro miqiyosida
nishonlanishi
Mustaqillik yillarida sho ro davrida bir muddat unutgan ʻ
ko plab ulug ajdodlarimizni yaqindan tanidik.
ʻ ʻ
Mamlakatimizda Imom Buxoriy, Hakim Termiziy, Imom
Termiziy, Imom Moturidiy, Burhoniddin Marg inoniy,
ʻ
Abduxoliq G ijduvoniy, Bahouddin Naqshband va
ʻ
boshqalarning tavallud to ylari xalqaro miqyosda
ʻ
nishonlandi.
Ammo hali hayoti va ijodi o rganilmagan, xalqqa to la
ʻ ʻ
yetkazilmagan buyuk allomalarimiz yana qancha!
‒
Shulardan biri Abu Hafs Kabir Buxoriy.
‒

Buxorodan uzoq islom shaharlari, xususan, o sha davrda ʻ
islomiy ilm va madaniyat poytaxti hisoblanmish Bag dodga
ʻ
borib, hanafiy mazhabining asoschisi, ilohiyotchi, faqih,
muhaddis Abu Hanifaning taniqli shogirdi Imom
Muhammad ibn Hasan ash-Shayboniyga shogird tushgan.
Qaytganida uni buxoroliklar bayram qilib kutib olib,
ommaga xizmat qilishini so raganlar, masjidni bezab, o rin
ʻ ʻ
tayyorlashgan, toki Iroqdan olib kelgan ilm va ma rifatga
ʼ
bo lgan chanqoqlarini qondirsinlar.
ʻ

Imom A zamning nevara shogirdlari Abu Hafs Kabir islom ʼ
huquqshunosligi asoslarini yaratgan yirik olim bo lgan.
ʻ
Narshaxiyning yozishicha, uning sharofati bilan Buxoro
“Qubbat ul-islom” – “Islom dinining gumbazi” unvonini
olgan. Abu Hafsning o ziga “Kabir Buxoriy” –
ʻ
“Buxoriylarning kattasi” va “Imomi hojatbaror” – “Hojatlarni
chiqaruvchi imom”, “Hazrati imom” degan unvonlar
berilgan. Abu Hafs Kabirning “Fatovoyi Abu Hafs” (Abu
Hafsning fatvolari) islom olamida ma lum va mashhur bo lib,
ʼ ʻ
barcha faqihlar hazratning fatvolariga suyanib ish yuritgan.

Avliyo va ulamolar tarixiga doir qaysi bir kitobni
varaqlamaylik, albatta ularda Abu Hafs Kabir va bu ulug ʻ
zotning farzandi, ta limoti davomchisi Abu Hafs Sag ir
ʼ ʻ
to g risidagi ma lumotlar qayd qilinadi. Buxoro ulamolari
ʻ ʻ ʼ
haqida gap borganda, albatta dastlab Abu Hafs Kabirning
muborak nomlari tilga olinadi.
Sharq ayolining madaniy-ma rifiy sohadagi g ayratiga ham
ʼ ʻ
tarixdan ko plab misollar topish mumkin. Jumladan, buyuk
ʻ
faqih Abu Hafs al-Kabir al-Buxoriyning ayoli unga o z
ʻ
maslahatlari bilan ko mak berar edi. Bunday dono o gitlardan
ʻ ʻ
hayratda qolgan buyuk imom bir kuni ayoliga shunday degan
ekan: “Ya ayyatuha al-mar a, ramayti bisahmin nofiz” (Ey
ʼ
ayol, teshib o tadigan yoy otding). Ya ni ayollari ham fiqh va
ʻ ʼ
hadis ilmida o z zamonasining yaktosi bo lganligidan kishilar
ʻ ʻ
biror masala so rab kelsalar kamondan o q qanday tez otilib
ʻ ʻ
chiqqaniday hozirjavob bo lganlar.
ʻ

Bugun buyuklarimiz bilan faxrlanishimizning o zi yetarli ʻ
emas. Ularning merosini o zlashtirib, hayotimizga joriy
ʻ
etishimiz zarur. Islom olamida turli-turli g oyaparastliklar
‒ ʻ
ko payib, hatto, zalolatga boshlovchi har xil oqimlar paydo
ʻ
bo lgan bugungi murakkab mafkuraviy vaziyatda Abu Hafs
ʻ
Kabir Buxoriy ta limoti bizni to g ri yo lga boshlashi tayin.
ʼ ʻ ʻ ʻ ‒

E’tiboringiz uchun rahmat

Abu Hafs Kabir Buxoriy

Купить