Abu-l-Qosim Mahmud ibn Umar az-Zamaxshariy - Педагогика - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	1.2MB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Педагогика

Abu-l-Qosim Mahmud ibn Umar az-Zamaxshariy

Купить

Abu-l-Qosim Mahmud ibn Umar az-Zamaxshariy

To‘liq ismi Abul Qosim Mahmud ibn Umar
az-Zamaxshariy 1075 yil 19 mart kuni
Xorazmning Zamaxshar shahrida tug‘ilgan,
yoshligida kasal bo‘lganligi bois, bir
oyog‘idan ayrilgan, yog‘och oyoq yordamida
harakatlangan. Jismoniy mehnatga noloyiq
bo‘lganligi sabab, otasidan madrasaga
o‘qishga yuborishlarini so‘raydi.
Mahmud arab tili, adabiyot, diniy fanlarni
tirishqoqlik bilan o‘rganadi. Husnixat ilmini
o‘rganib, ayrim vaqt mobaynida u orqali pul
topgan.

Az Zamaxshariy o‘z davrining yirik tarixshunosi,
jo‘g‘rofiyachisi, adabiyotshunosi, tilshunosi,
pedagogi va shoiri hisoblanadi. Uning qalamiga
mantiq, grammatika, din, lug‘at, adabiyot,
adabiyotshunoslik, pedagogika, tarix va
jo‘g‘rofiyaga oid 50 dan ziyod ishlar mansub. U
bilimlarini kitoblari va o‘quvchilari orqali tarqatgan.
Uning ko‘plab asarlari bizning davrimizgacha yetib
kelgan.

Uning ma’naviyat va ma’naviy madaniyat haqidagi fikrlari
axloq, tarbiya, nasihat doirasida bayon qilingan. Masalan, u
maqtovga, yolg‘on g‘urur, ezmalik va safsatabozlikka
berilmaslikka chorlaydi: “Agar kimdur o‘zining kelib chiqishi
bilan maqtansa, bu sarob kabi zohiriydir”, “Haqiqat va nomus
yo‘li o‘rmondagi arslon qadami bilan tenglashadi”,
“Savdogarning hurmati va nufuzi uning hamyonida, olimniki -
kitobida”, “Til orqali (ruhiy) madad moddiy madaddan
ustundir”. Umuman, az Zamaxshariy bilim va umuminsoniy
sifatlar orqali erishish mumkin bo‘lgan iroda haqida,
insoniyatni farovonlik va xotirjamlikka intilishi haqida yozgan.

Az-Zamaxshariyning boy ilmiy va adabiy merosi
azaldan Sharq va G‘arbda nufuzli shaxs sifatida
e’zozlangan. Az-Zamaxshariy hayotligida ham
“Ustaz-ud-duniyya” (butun dunyo muallimi),
“Ustaz-ul-arab val-ajam” (arablar va arab
bo‘lmaganlar o‘qituvchisi), “Ustaz-ud-duniyya”
kabi yuksak unvonlarga sazovor bo‘lgan. Fahru
Xorazm” (Xorazm iftixori).

Insonning ilm-ma'fatga intilishi qadimdan ko'plab xalqlar
tomonidan e'tirof qilib kelinayotgan umuminsoniy
g'oyalardan biridir. Alloma ham bu xususda to'xtalib,
"yoki ilmli bo'l, yoki ilmga tayanib ish ko'radigan bo'l,
loakal ilmni tinglab eshitadigan bo'l, biroq to'rtinxchisi
bo'lma, chunki kasodga uchrab halok bo'lasan deydi. Ya'ni
insonning najoti ilm bilan bo'lsa uni falokati jaholatga yuz
burish bilan ekanligini aytadi. Yana, u "Ilmli bo'lish bir
baland toqqa chiqish kabi ko'p mashaqqatlidir, lekin
undan tushish osondir, johilligu nodonlik bulog'i chuqur
chashma misoli bo'lsada, biroq, u ko'p qiyinchilig-u
azoblarga giriftor qiladi" deydi.

Zamaxshariyning hikmatlarida insonga xos ezgu
xislatlarni tizimli shakllantirish g'oyasi ham
yaqqol namoyon bo'lib turadi. Ya'ni, "Qanoat
eng xos narsang bo'lsin. Odamlardan tama
qilishni kamaytir. Doimo Allohning fazli bilan
bo'. Bunda allomaning insonga xos bo'lgan eng
muhim omillardan biri bu qanoat ekanligi va bu
barkamol insonni bir belgisi ham ekanligi
ta'kidlab o'tiladi.

Yana Zamaxshariy yaxshi xulqlar haqida
to'xtalib, Ular shunday bir "Ne'matlar
uzoqlashganda ular shabada bo'lb ne'matlarni
sen tomon haydaydi,chorlaydi. Azobu uqubatlar
to'p-to'p bo'lib yopirilganda, ularni sendan
uzoqqa quvadi, haydaydi. "Halol-pokiza kishi
doimo xotirjamu tinchlikdadir, birovga xiyonatu
yomonlik qiladigan kishi esa halokatga
giriftordir" deydi.

Allomaning ta'kidlashicha, inson doimo ilm olishi,
har qanday ishni aql, idrok, faxmu farosat,
shariatga, payg'ambar alayxissalom ta'limotlariga
muvofiq amalga oshirishi lozimligini ta'kidlaydi. U
jamiyatdagi riyokorlik, poraxo'rlik, isrofgarchilik,
fisqu-fasod, baxillik kabi barcha salbiy illatlarni
qoralaydi va ularni doimo yo'qotish, tuzatish
zarurligini uqtiradi. Allomamizning mehnatsevarligi,
uning ilimga bo'lgan qiziqishlari oqibatida
musulmon olamida mashhur bo'lib ketadi.

Etiboringiz uchun
rahmat

Abu-l-Qosim Mahmud ibn Umar az-Zamaxshariy

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish