Abu Mansur al-Moturidiy (870 - 944) hayoti va ijodi haqida - Педагогика - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	152.9KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Педагогика

Abu Mansur al-Moturidiy (870 - 944) hayoti va ijodi haqida

Купить

Abu Mansur al-
Moturidiy (870 - 944) hayoti va ijodi haqida

Abu Mansur al-Moturidiy sunniy
e’tiqodidagi ikki yirik oqimlardan biri
bo‘lmish Moturidiya oqimining
asoschilaridan hisoblanadi. Uning hayoti
haqida ma’lumotlar juda ozdir. To‘liq nomi
Abu Mansur Muhammad ibn Muhammad
ibn Mahmud al-Hanafiy al-Moturidiy as-
Samarqandiydir. Buyuk kalom imomi va
fikh olimi asli Samarqandning Moturid
qishlog‘idan (hozirgi Jonboy rayonida
joylashgan) bo‘lib, uning taxallusi shu
qishloqqa nisbatan olingandir. Abu Mansur
al-Moturidiy dastlabki ta’limni shu
qishloqda olib, keyinchalik
Movarounnahrning o‘sha davrdagi diniy va
ma’rifiy markazi bo‘lgan Samarqandda
davom ettiradi. Abu Mansur al-Moturidiy (870 - 944)

Al-Moturidiy yashagan davr
Somoniylar hukmronlik qilgan
davrga to‘g‘ri keladi. Samarqand
dastlab bu davlatning poytaxti bo‘lib,
so‘ngra IX asrning oxiridan boshlab
poytaxt Buxoroga ko‘chirildi. Biroq
o‘sha vaqtda ham Samarqand Buxoro
bilan bir qatorda Movarounnahrning
iqtisodiy-madaniy markazi bo‘lib
qolaveradi.
Abu Mansur al-Moturidiy tug‘ilgan
yili haqida aniq ma’lumotlar yo‘q. U
Samarqandda 944—945 yilda vafot
etgan va shahar chekkasidagi
Chokardiza degan qabristonga
ko‘milgan.

Ba’zi manbalarda uning Samarqanddagi al-Ayoziy madrasasida ta’lim
olgani qayd etilgan. Al-Moturidiy Abu Bakr Ahmad al-Juzjoniy, Abu Nasr Ahmad
al-Iyodiy, Imom A’zam mazhabidagi buyuk olim Nasr ibn Yahyo al-Balxiy,
Muhammad ibn al-Fadl kabilarni o‘zining ustozi deb bilgan.
Al-Moturidiy fiqh va kalom masalalari bilan qiziqib, Hanafiya mazhabi
olimlaridan dars olib o‘z bilimini oshiradi. Shu vaqt davomida ko‘plab mashhur
faqihlar va muhaddislar bilan muloqatda bo‘lgan va munozaralar qilgan. Butun
umri davomida shu sohaga oid asarlar yozib qoldirgandir. Mahmud ibn Sulaymon
al-Kafaviyning (vafoti 1582 yil) "Katoib ul-a’lom al-axyor fi taboqot va
mashaoyix mazahab an-Nu’mon" ("Nu’mon mazhabiga mansub bo‘lgan taniqli
alloma faqihlar va shayxlar haqidagi kitob") nomli kitobida al-Moturidiy va uning
asarlari haqida ayrim ma’lumotlar beriladi. Masalan, quyidagi asarlari nomlari
keltirilgan: "Kitab Tavhid" ("Allomani yakkalashlar kitobi"), "Kitab Maqomat",
"Kitab rad avomil lil adila lil kabiy" ("Ka’biy zalolatlarining boshlanishini rad
qilishga bag‘ishlangan kitob"), "Kitab bayon va hum ul-mu’tazila" ("Mu’tazila
g‘avg‘olari va undan qo‘rqmaslik haqidagi kitob bayoni"), "Kitab Ta’vilot al-
Qur’on" ("Kur’on ta’vili kitobi").

Lekin Hoji Xalifaning (1609—1659) "Kashf az-zunun an-asomil
kutub va-l-funun" ("Kitob va fanlar nomlari haqidagi shubhalarni
bartaraf etish kitobi") kitobida e’tirof etilishicha, yana Abu Mansur al-
Moturidiyning "Ma hazi ash-shari’a" ("Shariat asoslari sarasi"), "Kitab
al-jadal" ("Dialektika haqida kitob") kabi asarlari ham bo‘lgan.
Bulardan tashqari al-Moturidiyning "Kitab al-usul" ("Diniy-ta’limot
usuli kitobi") asari ham ma’lum.
Abu Mansur al-Moturidiyning ko‘p asarlari bizgacha yetib
kelmagan, yetib kelganlari ham asosan xorijiy mamlakatlar kutubxona
va qo‘lyozma fondlarida saqlanadi.
Al-Moturidiy islom olamida juda nozik hisoblangan "Kitab
Tavhid" — asari bizning davrimizga yetib kelgan va u 1970 yilda
Fathulloh Xulif tomonidan Bayrutda nashr etilgan.
U islom dinidagi sunniylarning to‘rtta asosiy mazhabi
asoschilarining asarlarini o‘rganib, fiqhga va kalomga oid asar yozadi.

Bu al-Moturidiyning "Ta’vilot ahli sunna" yoki boshqa bir nomi
"Ta’vilot al-Qur’on" deb nomlanadi. Al-Moturidiy bu asarida sunniy
aqidaga (ta’vilda) zid qarashlarni rad qilishga harakat qiladi va Abu
Xanifaning qarashlariga suyangan xolda ish ko‘radi. Bu asar
O‘zbekiston Respublikasi Fanlar Akademiyasining Abu Rayhon
Beruniy nomidagi Sharqshunoslik instituti fondida saqlanadi.
"Ta’vilot"ning birinchi jildi Qohirada 1971 yilda Ibrohim Avadayn va
as-Said Avadaynlar tomonidan nashr etilgan.
Al-Moturidiyning bu birgina asari tarix jarayonida ko‘p
allomalar asarlariga asos solgan, ular ijodiga turtki bo‘lgan.
Shulardan biri Alovuddin Abu Bakr Muhammad ibn Ahmad as-
Samarqandiyning sharhidir. U "Sharqta’vilot ahpi as-sunna" deb
nomlanib, Institut fondida bu asarni ikkita nusxasi saqlanadi.

Shu bilan birga al-Moturidiy nomi ostida yozilgan bir
necha soxta asarlar ham ma’lumdir. Masalan: "Favoid"
(qoidalar), boshqa nomi "Pandnoma", "Kitob al-Usul", "Sharh
al-Fiqh al-Akbar" asarlari shular jumlasidandir. Bu al-
Moturidiyning diniy ilmlar namoyandalari orasida qanchalik
mashhur bo‘lganligidan dalolat beradi. Al-Moturidiy ko‘p
shogirdlar yetishtirdi, ular orasida islom olamiga mashhur
allomalar: Abu-l-Hasan ar-Rustug‘faniy (vafoti 961), Ishoq ibn
Muhammad as-Samarqandiy va Abdu-l-Karim al-Pazdaviy
(vafoti 999), Abu Ahmad al-Iyodiy kabi olimlar bor edi.
Shogirdlari o‘z ustozlarining ta’limotini davom ettirishganligi
tufayli Hanafiya mazhabidagilar ichida Moturidiya oqimi
vujudga kelgan.

Abu Mansur al-Moturidiyning zamondoshlari hamda hamfikrlaridan
mashhur fihq olimi Abu-l-Qosim Hakim as-Samarqandiyni alohida ko‘rsatib
o‘tish lozim. Bu olim Samarqandda tug‘ilib, butun umrini shu yerda o‘tkazgan
(vafoti 953). Fiqh va kalom sohasida mashhur bo‘lgan.
Abu Mansur umri davomida faqihlar, muhaddislar bilan muloqatda
bo‘lgan va munozarlar olib borgan. U islom dini Hanafiya mazhabini
Movarounnahrda tarqatish va o‘zidan keyingi avlodlarga qusursiz yetkazish
ishiga muhim hissa qo‘shdi.
Al-Moturidiy nafaqat fihq, kalom ilmiga oid, balki boshqa fanlarga oid
asarlar ham yozgan deb aytish mumkin. O‘zR FAning Beruniy nomidagi
Sharqshunoslik instituti fondida saqlanayotgan al-Moturidiyning ovchilikka oid
asari bunga dalil bo‘ladi. Bu asarning bir qo‘lyozma nusxasi "Risola jonvor
doriy" ("Jonvorlarga oid risola") deb nomlangan bo‘lib, unda ovchi qushlarni
boqish haqida fikr yuritiladi. Bu asarda ovchi burgutlarning har xil zotlari,
ularning tashqi ko‘rinishlari, oziqlantirish, ovga yaroqliligi bilan bir qatorda
ko‘paytirish, izi va chatishtirish usullari kabi masalallr haqida gap boradi.

Al-Moturidiy o‘z davrining islomiy ilmlari sohasida eng
yetuk bilim sohibi hisoblanib, musulmon dunyosi olimlari
tomonidan tan olingan va hozirda ham turli diniy asarlarda zo‘r
ehtirom bilan tilga olinadi.
Al-Moturidiyni ulug‘lab "Imom al-Xuda" va "Imom al-
mutakallimin" (Hidoyat yo‘li imomi va mutakallimlar imomi)
kabi nomlar bilan ham ataganlar.
Movarounnahr — Markaziy Osiyo xalqlari turli falsafiy, tabiiy,
aniq fanlar, adabiyot, san’at sohalarida dunyoga mashhur
siymolar, allomalar bilan birga islom nazariyasi, diniy ilmlar
bo‘yicha ham al-Moturidiydek butun musulmon olamida nom
qozongan olimlarni ham yetishtirib chiqardilar.

E’ TIBORIN GIZ UCHUN
RA HMAT!!!

Abu Mansur al-Moturidiy (870 - 944) hayoti va ijodi haqida

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish