Abu Rayhon Beruniyning ilmiy merosining o‘rganilishi - Педагогика - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	173.3KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Педагогика

Abu Rayhon Beruniyning ilmiy merosining o‘rganilishi

Купить

ABU RAYHON
BERUNIYNING ILMIY
MEROSINING
O’RGANILISHI

Reja:
1.Abu Rayhon Beruniy hayoti va faoliyati.
2.Mustaqillik yillarida Abu Rayhon Beruniy
ilmiy merosi o’rganilishi.
3.Abu Rayhon Beruniy ijodini yevropada
o’rganilishi.
4.Xulosa.


Abu Rayhon Muhammad ibn Ahmad Al-
Beruniy (4-sentyabr, 973-yil, Kat (hozirgi
Qoraqalpog istonning
Beruniy tumani), ʻ
Xorazm , –
13-dekabr, 1048-yil, G azna ʻ ) —
Islom oltin davrining zabardast Xorazmlik
qomusiy
allomalaridan biri. G arb tillarida ʻ
uning
ismi Aliboron deb ham atalgan. Al-
Beruniy
nomi forscha „birun“ („chet“ degan
ma noni
anglatadi) so zidan olingan bo lib, ʼ ʻ ʻ
u Afrig iy
ʻ Xorazmshohlar poytaxti Kat
shahrining
chekka tumanida tug ilgan ʻ [2] [3]
.
Al-Beruniy
hayotining dastlabki 25 yilini
Xorazmda o tkazdi,
u yerda ʻ islom , fiqh ,
ilohiyot ,
grammatika, riyoziyot , falakiyot ,
tibbiyot va falsafa , fizika va
boshqa ilmlar
bilan
ham shug ullandi. Beruniy ona tili ʻ
bo lgan
ʻ xorazmiy tilidan tashqari fors , arab
yunon , ibroniy va suryoniy tillarini
bilgan va
50
yoshida sanskrit tilini o rgandi. ʻ


Beruniy merosi XIX asrga kelib olimlarda yanada katta qiziqish uygʻotdi.
Uning asarlari lotin, fransuz, italyan, nemis, ingliz, fors, turk tillariga
tarjima etila boshlandi. Beruniy Yevropa va Osiyo mamlakatlarida yana
bir bor tan olina boshladi. Beruniy asarlariga bagʻishlangan yevropalik
olimlar J. Reno, E. Zaxau, G. Zuter, E. Videman, K. Nallino, J. Sarton, R.
Rayt, M. Meyerxof, osiyolik olimlar S. X. Nasr, M. Kozim, S. Baraniy, M.
Nizamuddin, Sh. Yaltkay, rus olimlari I. Y. Krachkovskiy, S. P. Tolstov, A. A.
Raynov, A. M. Belenitskiy, A. A. Semyonov, B. A. Rozenfeldlarning unga
bagʻishlangan asarlari eʼlon qilindi. Mashhur sharqshunos olim I. Y.
Krachkovskiy Beruniy merosiga ulkan baho berib, “Uning qiziqqan ilm
sohalaridan koʻra qiziqmagan sohalarini sanab oʻtish osondir” deb,
allomaning qomusiy aqlini yana bir bor taʼkidlab oʻtadi.


Amerikalik tarixchi olim J. Sarton Beruniyni oʻz davrining jahondagi birinchi
donishmandi deb eʼtirof etadi. Atoqli sharqshunos V. R. Rozen esa uning ilmiy
qarashlaridan hayratlanib, hozirgi davr fanining ruhiga xos ekanligini qayd etadi.

Beruniy Oʻzbekistonda ham katta eʼzoz va eʼtiborga sazovor boʻlmoqda. H. M.
Abdullayev, I. M. Moʻminov, V. Y. Zohidov, Y. Gʻ. Gʻulomov, U. Karimov, P. G.
Bulgakov kabi atoqli olimlarimiz Beruniy faoliyati haqida qator risola, asarlar
yaratdilar. Birinchi bor Beruniyning “Qadimgi xalqlardan qolgan yodgorliklar”,
“Hindiston”, “Masʼud qonuni”, “Geodeziya”, “Saydana” kabi asosiy asarlarini oʻz
ichiga oluvchi koʻp jildli saylanma asarlari oʻzbek va rus tillarida Oʻzbekiston Fanlar
akademiyasi tomonidan nashr etildi.


Bag doddaʻ tashkil topgan „Donishmandlik uyi“ nomli o sha ʻ
davrning
fanlar akademiyasida O rta Osiyolik olimlardan ʻ
Xorazmiy , Farg oniy
ʻ , Habash Xasib, Marvaridiy kabi olimlar
turli
sohalarda ish olib borganlar. Beruniy ham shu
„Donishmandlik
uyi“ning a zosi bo lib, u yerda 7 yil ishlagan. ʼ ʻ
Uning
yozishicha, xalifa Ma mun buyrug iga binoan ʼ ʻ
„Donishmandlik
uyi“ning olimlari ikki guruhga bo linib, ʻ
Iroqning Mosul shahri
g arbidagi Sanjar sahrosida gradus ʻ
o lchash
usuli asosida Yer kattaligini aniqlashga ʻ
kirishishgan,
bunda Xolid al-Marvaridiy bir guruhga, Abu ibn
Iso
as Asturlobiy ikkinchi guruhga rahbarlik qilgan. Har qaysi
guruh
o zi o lchab topgan natijalar bo yicha bir gradus ʻ ʻ ʻ
meridian
yoyning uzunligini hisoblagan


Buning uchun u Dehiston dashtini ( Kaspiy dengizining
janubi-sharqiy
qismi) tanlagan, lekin yordamchisi va yetarli
mablag i
yo qligi uchun bu ishni amalga oshira olmagan. Yer ʻ ʻ
o lchamini
gradus o lchovi usuli bilan aniqlash uchun ma lum ʻ ʻ ʼ
kenglikda
tekis joy kerak bo ladi va bu yerda bir necha o n ʻ ʻ
kilometr
aniq o lchanishi lozim. Bu ish ko p vaqt, katta ʻ ʻ
mablag
va puxta tayyorgarlik talab qilardi. ʻ


. U o zga yurtda bo lishiga qaramay, fursatdan foydalangan holda ʻ ʻ
Mo ltondan
400 kilometr g arbdagi Nandna qo rg onida Yer ʻ ʻ ʻ ʻ
kurrasi
o lchamini aniqlashga kirishadi, avval shu joyning ʻ
geografik
kengligini o lchab 320001 ga teng ekanligini aniqlaydi. ʻ
So ngra
ufqning pasayish burchagini o lchaydi. Bu haqda ʻ ʻ
olimning
o zi quyidagicha yozadi: ʻ „ Hindiston yeridagi Nandna
qo rg onida
istiqomat qilishimga to g ri keldi. Qo rg onning g arb ʻ ʻ ʻ ʻ ʻ ʻ ʻ
tomonida
baland tog , janubiy tomonida esa keng sahroni ko rdim ʻ ʻ
va
shu on (ufq pasayishini o lchash usulini) sinab ko rishga ʻ ʻ
kirishdim.
Tog tepasidan turib yerning lojuvard rangdagi osmon ʻ
bilan
tutashganini yaqqol ko rdim ʻ


Uning buyukligi o sha davrning deyarli barcha fanlariga ʻ
qo shgan
betakror ilmiy merosida namoyon bo ladi. ʻ ʻ
Beruniyning
olimlilik salohiyatiga mashhur sharqshunos olim
I.Yu.
Krachkovskiy „uning qiziqqon ilm sohalaridan ko ra ʻ
qiziqmagan
sohalarini sanab o tish osondir“ deb baho ʻ
bergan
edi. G arb tadqiqodchilaridan M.Meyerxoff esa ʻ
„Beruniy
musulmon fanini namoyish etuvchi qomusiy
olimlarning
eng mashhuri bo lishi kerak“ ʻ
degan
fikrni bildiradi.


Beruniy tibbiyotga bag ishlangan „Saydana“ asarida ʻ
mingdan
ortiq dorivor moddalar nomini 30 tilda yozib
chiqqan.
Xorazmdagi siyosiy vaziyatni o zgarishi ʻ
natijasida
Beruniy 998-yili Jo rjon shahriga ketishga ʻ
majbur
bo ladi. U bu davrga qadar ʻ Kat va Ray
shaharlarida
o zining dastlabki ilmiy izlanishlarini ʻ
boshlab
yuborgan edi. Jurjonda kechgan yillar (998–
1004-yillar)
Beruniy uchun yirik izlanishlar va ijodiy
kamolot
davri bo ldi ʻ .


Xulosa qilib aytganda o’z davrining eng
yirik olimlaridan biri hisoblanadi g’arb
tadqiqotchilari aytganidek Abu Rayhon
Beruniyning o’rgangan sohasining
sanashdan ko’ra o’rganmagan sohasini
sanash osonroq


E’tiboringiz uchun
rahmat

Abu Rayhon Beruniyning ilmiy merosining o‘rganilishi

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish