Dokument ma'lumotlari

Narxi 45000UZS
Hajmi 61.3KB
Xaridlar 0
Yuklab olingan sana 15 Dekabr 2025
Kengaytma docx
Bo'lim Kurs ishlari
Fan Adabiyot

Sotuvchi

Amriddin Hamroqulov

Ro'yxatga olish sanasi 23 Fevral 2025

59 Sotish

Adabiyot fanini o‘qitishda axborot texnologiyalaridan foydalanish, pedagogik mahoratini oshirish

Sotib olish
2“ Adabiyot fanini o‘qitishda axborot texnologiyalaridan foydalanish, pedagogik mahoratini oshirish ” MUNDARIJA KIRISH ………………………………………………………………………...…..3 I BOB. ADABIYOT FANINI O‘QITISHDA AXBOROT TEXNOLOGIYALARIDAN FOYDALANISHNING NAZARIY ASOSLARI 1.1.Adabiyot ta’limida axborot texnologiyalarining o‘rni va ahamiyati ….………..5 1.2.Adabiyot darslarida qo‘llaniladigan zamonaviy axborot texnologiyalari turlari ……………………………………………………………………….………8 1.3.Axborot texnologiyalari yordamida o‘quvchilarning bilim va tafakkurini rivojlantirish ………………………………………………………………….……17 II BOB. ADABIYOT O‘QITUVCHISINING PEDAGOGIK MAHORATINI OSHIRISHDA AXBOROT TEXNOLOGIYALARIDAN FOYDALANISH YO‘LLARI 2.1.Adabiyot o‘qituvchisining pedagogik mahorati va kasbiy kompetensiyalari …19 2.2.Axborot texnologiyalari asosida adabiyot darslarini samarali tashkil etish metodlari ……………………………………………………………………..……26 2.3.Pedagogik mahoratni oshirishda raqamli ta’lim resurslari va innovatsion yondashuvlar ………………………………………………………………………31 XULOSA …………………………………………………………………….……34 FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI …………………….…….35 3 Kirish Kurs ishi mavzusining dolzarbligi Bugungi kunda ta’lim tizimida amalga oshirilayotgan keng ko‘lamli islohotlar, raqamli ta’lim muhitining jadal rivojlanishi hamda zamonaviy pedagogik yondashuvlarning joriy etilishi adabiyot fanini o‘qitishda yangi usul va vositalardan foydalanishni taqozo etmoqda. Zamonaviy axborot texnologiyalarining ta’lim jarayoniga kirib kelishi darslarni an’anaviy shakldan innovatsion shaklga o‘tkazish imkonini bermoqda. Ayniqsa, multimedia vositalari, elektron darsliklar, interfaol platformalar va raqamli resurslardan foydalanish o‘quvchilarning adabiyot faniga bo‘lgan qiziqishini sezilarli darajada oshirmoqda. Adabiyot darslarida axborot texnologiyalaridan foydalanish o‘quvchilarning mustaqil fikrlashi, badiiy tafakkuri va tanqidiy yondashuvini rivojlantirishda muhim ahamiyat kasb etadi. Shu bilan birga, badiiy asarlarni tahlil qilish jarayonida audio va video materiallardan foydalanish o‘quvchilar tasavvurini boyitadi. Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyev ta’lim tizimini modernizatsiya qilish va raqamli bilimlarni chuqur egallashni har bir yosh uchun hayotiy zarurat deb atagan holda, raqamli texnologiyalarni har bir sohada, jumladan ta’limda joriy etish lozimligini ta’kidlamoqda “Ta’lim, ta’lim, ta’lim, o‘qituvchi, o‘qituvchi, o‘qituvchi” 1 degan asosiy haqiqatni har doim takrorlab kelmoqda va sifatli ta’lim tizimini qurish bizning eng asosiy maqsadimiz ekanligini ta’kidlamoqda Bu jarayon o‘qituvchidan yuqori darajadagi pedagogik mahorat va zamonaviy texnologiyalarni puxta egallashni talab etadi. Adabiyot fanini o‘qitishda axborot texnologiyalaridan samarali foydalanish dars sifati va natijadorligini oshirish bilan birga, o‘qituvchining kasbiy kompetensiyasini ham rivojlantiradi. Kurs ishi mavzusining o‘rganilganlik darajasi Adabiyot fanini o‘qitish metodikasi, pedagogik mahorat va axborot texnologiyalarini ta’lim jarayoniga joriy etish masalalari ko‘plab taniqli pedagog va metodist olimlar tomonidan ilmiy jihatdan tadqiq etilgan. Jumladan, adabiyot ta’limi mazmuni va metodik asoslari H. 1 O‘zbekiston Prezidenti Sh.M. Mirziyoyev. “Sifatli ta’lim mustahkam iqtisodiyot va mamlakat kelajagi kalitidir”. UzDaily.uz. https://www.uzdaily.uz/en/mirziyoyev-quality-education-is-the- key-to-a-strong-economy-and-the-countrys-future/?utm_source 4Yo‘ldoshev, B. Qosimov, N. Jo‘rayev, A. Qodirov kabi olimlarning ilmiy ishlarida keng yoritilgan. O‘qitish jarayonida zamonaviy pedagogik va innovatsion texnologiyalardan foydalanish masalalari M. Ochilov, R. Jo‘rayev, Sh. Abdullayeva tadqiqotlarida o‘z aksini topgan. Shuningdek, o‘qituvchining pedagogik mahoratini shakllantirish va rivojlantirish masalalari N. Sayidahmedov, M. Usmonboyeva, U. Inoyatov ilmiy ishlarida chuqur tahlil qilingan. Axborot texnologiyalarini ta’lim jarayoniga joriy etish, elektron ta’lim resurslaridan foydalanish masalalari esa B. Xodjayev, D. Xalmatov, Sh. Tursunov kabi olimlar tomonidan o‘rganilgan. Ushbu tadqiqotlarda adabiyot darslarida interfaol metodlar va raqamli vositalardan foydalanishning umumiy jihatlari yoritilgan bo‘lsa-da, adabiyot fanini o‘qitishda axborot texnologiyalaridan foydalanishning o‘qituvchi pedagogik mahoratini oshirishdagi o‘rni yetarli darajada kompleks tarzda tahlil qilinmagan. Shu bois mazkur kurs ishi mavjud ilmiy qarashlarni umumlashtirish va ularni amaliyot bilan uyg‘unlashtirishga qaratilgan. Kurs ishi mavzusining nazariy va amaliy ahamiyati Mazkur kurs ishining nazariy ahamiyati shundaki, unda adabiyot fanini o‘qitishda axborot texnologiyalaridan foydalanish masalalari pedagogika va adabiyot o‘qitish metodikasi nuqtayi nazaridan ilmiy jihatdan tahlil qilinadi. Tadqiqot jarayonida zamonaviy axborot texnologiyalarining adabiyot ta’limidagi o‘rni, ularning didaktik imkoniyatlari hamda o‘qituvchining pedagogik mahoratini oshirish bilan bog‘liqligi nazariy asoslab beriladi. Shuningdek, pedagogik mahorat tushunchasining mazmun-mohiyati, uning tarkibiy qismlari va rivojlanish omillari ilmiy manbalar asosida yoritiladi. Kurs ishida keltirilgan nazariy xulosalar adabiyot fanini o‘qitish metodikasini yanada takomillashtirishga xizmat qiladi. Kurs ishining amaliy ahamiyati esa, unda bayon etilgan fikr-mulohazalar, tavsiyalar va xulosalardan adabiyot darslarini tashkil etish jarayonida samarali foydalanish imkoniyati mavjudligida namoyon bo‘ladi. Tadqiqot natijalari adabiyot o‘qituvchilarining pedagogik faoliyatida, dars jarayonida axborot texnologiyalaridan maqsadli va samarali foydalanishda, shuningdek, ularning 5kasbiy mahoratini oshirishda qo‘l keladi. Bundan tashqari, kurs ishidan pedagogika yo‘nalishidagi talabalar, yosh o‘qituvchilar hamda metodistlar uchun metodik qo‘llanma sifatida foydalanish mumkin. Kurs ishi mavzusining obyekti Adabiyot fanini o‘qitish jarayoni. Kurs ishi mavzusining predmeti Adabiyot darslarida axborot texnologiyalaridan foydalanish jarayoni va uning o‘qituvchining pedagogik mahoratini oshirishdagi ahamiyati. Kurs ishi mavzusining maqsadi Adabiyot fanini o‘qitishda axborot texnologiyalaridan foydalanish imkoniyatlarini o‘rganish hamda ularning o‘qituvchining pedagogik mahoratini oshirishdagi o‘rnini ilmiy-nazariy va amaliy jihatdan asoslab berish. Kurs ishi mavzusining vazifalari  adabiyot ta’limida axborot texnologiyalarining o‘rni va ahamiyatini tahlil qilish;  adabiyot darslarida qo‘llaniladigan zamonaviy axborot texnologiyalarini o‘rganish;  axborot texnologiyalari orqali adabiyot darslarini samarali tashkil etish yo‘llarini ko‘rsatish;  pedagogik mahoratni oshirishda innovatsion yondashuvlarning ahamiyatini aniqlash. Kurs ishi mavzusining metodlari Kurs ishini bajarishda tahlil va sintez, taqqoslash, umumlashtirish, kuzatish, pedagogik tajriba, ilmiy-metodik adabiyotlarni o‘rganish hamda zamonaviy ta’lim amaliyotini tahlil qilish metodlaridan foydalanildi. Kurs ishi mavzusining tuzilishi Kurs ishi kirish, ikki bob, har bir bob uch bo‘limdan, xulosa va foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxatidan iborat. 6I BOB. ADABIYOT FANINI O‘QITISHDA AXBOROT TEXNOLOGIYALARIDAN FOYDALANISHNING NAZARIY ASOSLARI 1.1. Adabiyot ta’limida axborot texnologiyalarining o‘rni va ahamiyati Hozirgi davrda jamiyatning barcha sohalarida axborot-kommunikatsiya texnologiyalarining jadal rivojlanishi ta’lim tizimini ham tubdan yangilash zaruratini yuzaga keltirdi. Ta’lim jarayonida zamonaviy texnologiyalardan foydalanish o‘quvchilarning bilim olishga bo‘lgan qiziqishini oshirish, ularning intellektual salohiyatini rivojlantirish va ta’lim sifatini yuksaltirishga xizmat qilmoqda. Ayniqsa, adabiyot fanini o‘qitishda axborot texnologiyalarining qo‘llanilishi mazkur fanning mazmunini yanada boyitish va o‘quvchilarning badiiy tafakkurini shakllantirishda muhim ahamiyat kasb etadi. 2 Adabiyot fani insonning ma’naviy olamini boyituvchi, estetik didini shakllantiruvchi muhim fanlardan biri hisoblanadi. Ushbu fan orqali o‘quvchilar milliy va umuminsoniy qadriyatlar, badiiy tafakkur, axloqiy-me’yoriy qarashlar bilan tanishadilar. Shu bois adabiyot fanini o‘qitish jarayoni doimo izlanishni, yangicha yondashuvlarni talab etadi. An’anaviy dars shakllari bilan bir qatorda, zamonaviy axborot texnologiyalaridan foydalanish adabiyot darslarining samaradorligini sezilarli darajada oshiradi. Axborot texnologiyalaridan foydalanish adabiyot darslarida o‘quv materialini vizual, eshitish va interfaol shakllarda yetkazish imkonini beradi. Multimedia taqdimotlar, audio va video materiallar, elektron darsliklar o‘quvchilarning dars jarayonidagi faolligini oshiradi. Masalan, badiiy asar muallifining hayoti va ijodi bilan tanishtirishda hujjatli filmlar, slaydlar va audio yozuvlardan foydalanish o‘quvchilarda mustahkam tasavvur hosil qiladi. Bu esa o‘rganilayotgan mavzuning chuqurroq o‘zlashtirilishiga xizmat qiladi. Adabiyot ta’limida axborot texnologiyalarining muhim jihatlaridan biri o‘quvchilarning mustaqil ishlash ko‘nikmalarini rivojlantirishidir. Elektron 2 Abdukarimov, H. Adabiyot fanini o‘qitishda interfaol va multimedia vositalari. – Toshkent: “Akademnashr”, 2019. – 120 b. 7manbalar, onlayn kutubxonalar, ilmiy-ma’rifiy platformalar orqali o‘quvchilar qo‘shimcha ma’lumotlarga ega bo‘ladilar. Bu jarayonda o‘quvchilar mustaqil ravishda izlanish olib borishga, ma’lumotlarni tahlil qilishga va xulosalar chiqarishga o‘rganadilar. Natijada ularning tanqidiy fikrlash qobiliyati shakllanadi.Shuningdek, axborot texnologiyalari adabiyot darslarida interfaol muhit yaratishga yordam beradi. Interfaol doskalar, test dasturlari, elektron baholash tizimlari o‘quvchilarning bilimini baholashda aniqlik va shaffoflikni ta’minlaydi. Bunday vositalar dars jarayonini jonlantiradi, barcha o‘quvchilarning faol ishtirokini ta’minlaydi va bilimlarni mustahkamlashga xizmat qiladi. Adabiyot fanini o‘qitishda axborot texnologiyalaridan foydalanish o‘qituvchining pedagogik mahoratini oshirish bilan ham uzviy bog‘liqdir. Zamonaviy o‘qituvchi nafaqat fan bilimlariga ega bo‘lishi, balki axborot texnologiyalaridan samarali foydalana olishi lozim. Dars jarayonini texnologiyalar asosida rejalashtirish, elektron didaktik materiallar tayyorlash o‘qituvchidan yuqori kasbiy tayyorgarlikni talab etadi. Bu esa o‘qituvchining kasbiy kompetensiyasini rivojlantiradi. 3 Axborot texnologiyalari yordamida adabiyot darslarini tashkil etish o‘quvchilarning ijodiy qobiliyatlarini rivojlantirishga ham xizmat qiladi. Badiiy asarlar asosida prezentatsiyalar tayyorlash, videoroliklar yaratish, loyihaviy ishlar bajarish o‘quvchilarning ijodkorligini oshiradi. Bu jarayonda o‘quvchilar faqat bilim oluvchi emas, balki faol ishtirokchi sifatida namoyon bo‘ladilar.adabiyot ta’limida axborot texnologiyalarining o‘rni va ahamiyati juda katta. Ular dars jarayonini mazmunan boyitadi, o‘quvchilarning bilim olishga bo‘lgan qiziqishini oshiradi va ta’lim samaradorligini ta’minlaydi. Shu bilan birga, axborot texnologiyalaridan foydalanish o‘qituvchining pedagogik mahoratini yuksaltirishda muhim vosita hisoblanadi. Adabiyot fanini zamonaviy talablarga mos holda o‘qitish, axborot texnologiyalaridan samarali foydalanish orqali amalga oshiriladi. 3 Abdurahmonov, D. Axborot texnologiyalari yordamida adabiyot darslarini samarali tashkil etish. – Toshkent: “Ilm Ziyo”, 2021. – 150 b. 8Axborot texnologiyalarining adabiyot ta’limidagi ahamiyati o‘qituvchi faoliyatida ham yaqqol namoyon bo‘ladi. Zamonaviy adabiyot o‘qituvchisi axborot texnologiyalaridan foydalana oladigan, innovatsion yondashuvlarga ega bo‘lgan pedagog bo‘lishi lozim. Dars jarayonida interaktiv doska, kompyuter, proyektor va elektron platformalardan foydalanish o‘qituvchining pedagogik mahoratini oshiradi. Bu esa darsni rejalashtirish, tashkil etish va baholash jarayonini yanada takomillashtiradi.Adabiyot fanini o‘qitishda axborot texnologiyalaridan foydalanish ta’limning shaxsga yo‘naltirilgan tamoyilini amalga oshirishga yordam beradi. Har bir o‘quvchining qobiliyati, qiziqishi va bilim darajasini inobatga olgan holda individual yondashuvni ta’minlash imkoniyati yaratiladi. Masalan, elektron testlar, interaktiv topshiriqlar orqali o‘quvchilarning bilim darajasi aniqlanadi va ularning ehtiyojlariga mos topshiriqlar beriladi.Bundan tashqari, axborot texnologiyalari adabiyot fanini o‘qitishda fanlararo aloqalarni mustahkamlashga xizmat qiladi. Tarix, san’at, musiqa va boshqa fanlar bilan bog‘liq materiallardan foydalanish o‘quvchilarning dunyoqarashini kengaytiradi. Bu esa adabiy asarlarni chuqurroq anglash va tahlil qilishga zamin yaratadi. adabiyot ta’limida axborot texnologiyalarining o‘rni va ahamiyati nihoyatda katta bo‘lib, ular ta’lim jarayonini modernizatsiya qilish, o‘quvchilarning bilim va tafakkurini rivojlantirish, o‘qituvchining pedagogik mahoratini oshirishda muhim vosita hisoblanadi. Shu sababli adabiyot fanini o‘qitishda axborot texnologiyalaridan samarali va maqsadli foydalanish bugungi kun ta’lim tizimining asosiy vazifalaridan biridir. 1.2. Adabiyot darslarida qo‘llaniladigan zamonaviy axborot texnologiyalari turlari Zamonaviy ta’lim jarayonida axborot texnologiyalari o‘quvchilarning bilim va ko‘nikmalarini rivojlantirish, darslarni interfaol va samarali tashkil etishda muhim vosita hisoblanadi. Ayniqsa, adabiyot fanini o‘qitishda texnologiyalarning turli turlari dars mazmunini boyitish, o‘quvchilarning ijodiy va tanqidiy fikrlashini shakllantirishda keng qo‘llaniladi. Shu bois adabiyot darslarida qo‘llaniladigan 9zamonaviy axborot texnologiyalari turlarini chuqur tushunish har bir o‘qituvchi uchun muhimdir. 1-rasm Adabiyot darslarida qo‘llaniladigan zamonaviy axborot texnologiyalari turlari 1. Multimedia texnologiyalari Multimedia texnologiyalari adabiyot darslarida eng keng qo‘llaniladigan va samarali vositalardan biridir. Bu turdagi texnologiyalar o‘quvchilarga badiiy asarlarni turli shakllarda idrok etish imkonini beradi. Masalan, matnni audio shaklida tinglash, sahna ko‘rinishlarini videoda ko‘rish yoki syujetni animatsiya orqali kuzatish o‘quvchilarda darsga bo‘lgan qiziqishni oshiradi. Multimedia vositalari darsni yanada interfaol qiladi va o‘quvchilarning vizual va eshitish xotirasini rivojlantiradi.Slaydlar yordamida dars mazmunini bosqichma-bosqich tushuntirish, muhim fikrlarni ajratib ko‘rsatish, syujet va xarakterlarni diagramma orqali ko‘rsatish o‘quvchilarga mavzuni osonroq tushunishga yordam beradi. Audio va video materiallar muallif hayoti, ijodi va badiiy asar mazmunini jonliAdabiyot darslarida qo‘llaniladigan zamonaviy axborot texnologiyalari turlari Multimedia texnologiya lari Interfaol ta’lim platformala ri Elektron darsliklar va kutubxonal ar Animatsiya va vizual materiallar Loyihaviy va interfaol faoliyat vositalari Virtual laboratoriya lar va simulyatsiy alar 10tarzda taqdim etadi. Masalan, she’rlarni audio formatda tinglash, dramatik sahnalarni video ko‘rinishda ko‘rish darsni qiziqarli qiladi. Animatsiyalar orqali qahramon xarakteri, syujet rivoji yoki muallif ruhiy holati ko‘rsatilishi mumkin. Bu esa o‘quvchilarda asarni chuqurroq anglash va tasavvur qilish imkonini beradi. Shu bilan birga, multimedia vositalari yordamida o‘quvchilar o‘zaro bahslar va munozaralar orqali mavzuni mustahkamlashadi. Multimedia texnologiyalari o‘qituvchiga ham qulaylik yaratadi. Darsni vizual va audio materiallar bilan boyitish o‘qituvchining pedagogik mahoratini rivojlantirishga yordam beradi. Darsni rejalashtirish va tayyorlash jarayonida o‘qituvchi turli vositalarni kombinatsiyalash orqali o‘quvchilarning e’tiborini jalb qilish imkoniga ega bo‘ladi. 4 2. Interfaol ta’lim platformalari Interfaol ta’lim platformalari adabiyot darslarini samarali, qiziqarli va faol qilishda muhim rol o‘ynaydi. Bu turdagi texnologiyalar o‘quvchilarning dars jarayonida faolligini oshiradi va ularni o‘rganish jarayoniga to‘liq jalb qiladi. Masalan, interfaol doskalar yordamida o‘qituvchi matnni vizual tarzda taqdim etadi, muhim fikrlarni ajratib ko‘rsatadi va savollar bilan o‘quvchilarni ishtirok etishga undaydi. Shu bilan birga, o‘quvchilar elektron testlar va viktorinalar orqali bilimlarini mustaqil ravishda tekshiradilar. Interfaol platformalar yordamida guruh ishlari, munozaralar va jamoaviy loyihalar amalga oshiriladi. Masalan, o‘quvchilar "Alpomish" dostonidagi qahramon xarakterlarini tahlil qilish uchun guruhlarga bo‘linadi va interfaol doska orqali natijalarini taqdim etadi. Onlayn platformalarda o‘quvchilar bir-birlari bilan fikr almashadilar, savollar beradilar va javoblarni muhokama qiladilar. Bu jarayon o‘quvchilarning tanqidiy fikrlash, muloqot va ijodiy ko‘nikmalarini rivojlantiradi. Interfaol ta’lim platformalari o‘qituvchiga dars jarayonini kuzatish va individual yondashuvni ta’minlash imkonini beradi. O‘qituvchi o‘quvchilarning faoliyatini monitoring qiladi, zaif tomonlarini aniqlaydi 4 Azimov, B. Adabiyot fanini o‘qitishda interfaol metodlar. – Toshkent: “Ma’naviyat”, 2017. – 120 b. 11va qo‘shimcha tavsiyalar beradi. Shu tarzda darslar samaradorligi oshadi va har bir o‘quvchi mavzuni o‘z sur’atida o‘zlashtiradi. Masalan, she’riyat mavzusida interfaol doska yordamida qahramon xarakterlarini ajratish, asardagi syujetni vizual tarzda ko‘rsatish va o‘quvchilarning savollariga tezkor javob berish mumkin. Onlayn viktorinalar esa bilimni mustahkamlash va qiziqishni rag‘batlantirishda samarali vosita bo‘lib xizmat qiladi. Shu bilan birga, interfaol platformalar o‘quvchilarning ijodiy qobiliyatlarini rivojlantirishga xizmat qiladi. Masalan, o‘quvchilar guruhlarda maqola yoki prezentatsiya tayyorlash orqali mavzuni chuqurroq o‘rganadilar va o‘z fikrlarini erkin ifodalaydilar. Interfaol platformalar yordamida o‘quvchilar mavzuni turli nuqtai nazardan ko‘rib chiqadi, syujetni tahlil qiladi va mavzu bo‘yicha qo‘shimcha ma’lumot izlaydi. Bu esa tanqidiy fikrlash va mustaqil izlanish ko‘nikmalarini rivojlantiradi. 3. Elektron darsliklar va kutubxonalar Elektron darsliklar va kutubxonalar adabiyot darslarini samarali va interfaol qilishda muhim vosita hisoblanadi. Ular o‘quvchilarga badiiy asarlarni o‘z vaqtida va qulay tarzda o‘rganish imkonini beradi. Masalan, elektron kitoblar orqali o‘quvchilar she’rlar va hikoyalarni tinglaydi, matnni qayta ishlaydi va mavzuni mustaqil o‘zlashtiradi. Elektron kutubxonalar esa turli mualliflarning asarlarini, maqolalarni va izlanish materiallarini bir joyda taqdim etadi. Shu orqali o‘quvchilar mavzu yuzasidan qo‘shimcha ma’lumotlarga ega bo‘ladi va o‘z bilimlarini kengaytiradi. Elektron darsliklar o‘quvchilarga mavzuni bosqichma-bosqich o‘rganish, qiyin joylarni qayta ko‘rib chiqish va o‘zlashtirish imkonini yaratadi. Masalan, Firdavsiy yoki Alisher Navoiy asarlarini elektron kitoblar orqali o‘rganish o‘quvchilarda chuqur tafakkur va badiiy didni shakllantiradi. Shu bilan birga, elektron darsliklar o‘qituvchiga ham qulaylik yaratadi, chunki u materialni tez va samarali tayyorlash, o‘quvchilarning individual ehtiyojlarini hisobga olish imkoniga ega bo‘ladi. Elektron kutubxonalar orqali o‘quvchilar o‘zaro ilmiy va badiiy izlanishlarni amalga oshiradilar, qo‘shimcha manbalarni solishtiradilar va mavzuni mustahkam o‘zlashtiradilar. Bu jarayon ularning tanqidiy fikrlash va 12mustaqil izlanish ko‘nikmalarini rivojlantiradi. Elektron darsliklar yordamida o‘quvchilar matnni tahlil qiladilar, muallifning asarga bo‘lgan yondashuvini tushunadilar va mavzu bo‘yicha xulosalar chiqaradilar. Shuningdek, elektron resurslar interfaol mashg‘ulotlarni tashkil qilishda qo‘llaniladi, masalan, o‘quvchilar guruhlarda loyihaviy ishlar tayyorlaydilar, slaydlar va prezentatsiyalar yaratadilar. Shu tarzda elektron darsliklar va kutubxonalar adabiyot darslarini interfaol, qiziqarli va samarali qiladi, o‘quvchilarning bilim va ko‘nikmalarini mustahkamlaydi, pedagogik jarayonni yanada boyitadi. 4. Animatsiya va vizual materiallar 5 Animatsiya va vizual materiallar adabiyot darslarini jonli, qiziqarli va tushunarli qilishda muhim rol o‘ynaydi. Masalan, qahramon xarakterlarini animatsiya orqali ko‘rsatish, voqealar rivojini vizual tarzda ifodalash o‘quvchilarda mavzuni yaxshiroq tushunish va tasavvur qilish imkonini yaratadi. Dramaturgik sahnalarni video yoki animatsiya shaklida ko‘rsatish o‘quvchilarda asarni chuqur anglashni ta’minlaydi. Shu bilan birga, vizual materiallar darsni interfaol qiladi va o‘quvchilarning e’tiborini jalb qiladi. Masalan, “Alpomish” dostonidagi voqealarni animatsiya orqali ko‘rsatish orqali o‘quvchilar qahramonlar xarakterini va syujet rivojini vizual tarzda tushunadilar. Animatsiya yordamida o‘quvchilar muallif ruhiy holatini, qahramonlar orasidagi munosabatlarni va dramatik vaziyatlarni chuqur anglaydilar. Shu tarzda vizual materiallar nafaqat bilimni oshiradi, balki badiiy tafakkur va estetik didni shakllantiradi. Animatsiya va vizual materiallar darslarni mustaqil va guruh ishlari bilan boyitadi, o‘quvchilar turli mashqlar va tahlillar orqali mavzuni chuqur o‘zlashtiradilar. Shu bilan birga, vizual materiallar o‘qituvchining pedagogik mahoratini oshirishga xizmat qiladi, chunki u darsni interfaol va qiziqarli tashkil etadi. Masalan, she’riyat mavzusida qahramon xarakterlarini diagramma va animatsiya orqali ko‘rsatish, video sahnalar yordamida syujetni tahlil qilish o‘quvchilarda mustaqil fikrlash ko‘nikmalarini shakllantiradi. 5 Xasanov, S. Adabiyot darslarida multimedia va elektron resurslar. – Toshkent: “Ma’naviyat”, 2019. – 140 b. 13Animatsiya va vizual materiallar yordamida o‘quvchilar mavzuni turli nuqtai nazardan tahlil qiladilar, muallif yondashuvini o‘rganadilar va ijodiy loyihalar yaratadilar. Shu bilan dars jarayoni interfaol, samarali va qiziqarli bo‘ladi, o‘quvchilarning ijodiy va tanqidiy fikrlash ko‘nikmalari rivojlantiriladi. Shu bois animatsiya va vizual materiallardan foydalanish bugungi adabiyot darslarida dolzarb va zarur vosita hisoblanadi. 5. Loyihaviy va interfaol faoliyat Loyihaviy va interfaol faoliyat adabiyot darslarini samarali va qiziqarli qilishda asosiy metodlardan biridir. O‘quvchilar guruhlarga bo‘linib, badiiy asar asosida loyihalar tayyorlaydilar, prezentatsiyalar yaratadilar yoki videoroliklar tayyorlaydilar. Masalan, “Firdavsiy” asari bo‘yicha o‘quvchilar guruhlarda qahramon xarakterlarini tahlil qilib, interfaol taqdimot orqali natijalarini sinfga namoyish qiladilar. Bu jarayon o‘quvchilarning ijodkorligini rivojlantiradi, jamoaviy ishlash ko‘nikmalarini shakllantiradi va tanqidiy fikrlashni mustahkamlaydi. Loyihaviy faoliyat yordamida o‘quvchilar asarni turli nuqtai nazardan tahlil qiladilar, syujet va muallif yondashuvini o‘rganadilar. Shu bilan birga, interfaol mashg‘ulotlar o‘quvchilarni o‘z fikrini erkin ifodalashga, muhokamalarda faol qatnashishga undaydi. Masalan, she’riyat darsida o‘quvchilar qahramon ruhiy holatini guruhlarda animatsiya yoki slaydlar yordamida ifodalaydilar. Loyihaviy metod o‘quvchilarga mavzuni mustaqil o‘rganish, qo‘shimcha manbalarni topish va o‘z izlanish natijalarini taqdim etish imkonini beradi. Shu tarzda dars jarayoni interfaol, qiziqarli va samarali bo‘ladi, o‘quvchilarning ijodiy va tanqidiy fikrlash ko‘nikmalari rivojlantiriladi. Loyihaviy faoliyat o‘qituvchiga ham qulaylik yaratadi, chunki u darsni individual yondashuv bilan tashkil etadi va o‘quvchilar faoliyatini kuzatadi. Shu bois loyihaviy va interfaol faoliyat zamonaviy adabiyot darslarida dolzarb va zarur metod hisoblanadi. 6. Virtual laboratoriyalar va simulyatsiyalar 14Virtual laboratoriyalar va simulyatsiyalar adabiyot darslarini interfaol va qiziqarli qilishda muhim vosita hisoblanadi. Bu turdagi texnologiyalar o‘quvchilarga badiiy asarlarni virtual muhitda o‘rganish imkonini beradi. Masalan, muallif ijodiy muhiti, voqea joyi yoki tarixiy kontekstni virtual tarzda taqdim etish o‘quvchilarga mavzuni jonli idrok etishga yordam beradi. Virtual tajribalar orqali o‘quvchilar qahramon xarakterlarini, syujet rivojini va dramatik vaziyatlarni o‘z nazari bilan kuzatadilar. Masalan, “Alpomish” dostonidagi voqealarni virtual muhitda ko‘rib, qahramonlar xarakterini va voqealar bog‘liqligini chuqur tahlil qilish mumkin. Shu bilan birga, virtual laboratoriyalar o‘quvchilarda mustaqil fikrlash, tahlil va izlanish ko‘nikmalarini rivojlantiradi. Ular mavzuni turli nuqtai nazardan ko‘rib, muallif yondashuvini o‘rganadilar va xulosalar chiqaradilar. Virtual simulyatsiyalar o‘qituvchiga ham qulaylik yaratadi, chunki u darsni interfaol va individual yondashuv bilan tashkil etadi, o‘quvchilarning faoliyatini kuzatadi va zarur hollarda yo‘naltiradi. Shu tarzda dars jarayoni samarali bo‘lib, o‘quvchilar mavzuni chuqur anglashga va ijodiy loyihalar yaratishga o‘rganadilar. Virtual laboratoriyalar yordamida o‘quvchilar guruh ishlari, prezentatsiyalar va interfaol mashqlar orqali mavzuni mustahkamlashadi. Masalan, she’riyat darsida o‘quvchilar qahramon ruhiy holatini virtual sahnada kuzatib, uning xarakterini tahlil qiladilar va guruhda muhokama qiladilar. Shu bilan birga, virtual laboratoriyalar mavzuni qiziqarli va esda qolarli qilishga yordam beradi, dars jarayonini interfaol qiladi va o‘quvchilarning estetik didini rivojlantiradi. Natijada, adabiyot darslari o‘quvchilar uchun yanada samarali, qiziqarli va ijodiy bo‘ladi. Shu bois virtual laboratoriyalar va simulyatsiyalardan foydalanish zamonaviy adabiyot darslarida dolzarb va zarur vosita hisoblanadi. 7. Onlayn baholash tizimlari Onlayn baholash tizimlari adabiyot darslarida o‘quvchilarning bilim darajasini tez va aniq aniqlash, dars samaradorligini oshirish va o‘quvchilarning faolligini rag‘batlantirishda samarali vosita hisoblanadi. Masalan, elektron testlar yordamida o‘quvchilar mavzuni mustaqil ravishda tekshiradi va o‘z bilim darajasini baholaydi. 15Onlayn viktorinalar o‘quvchilarga o‘rganilgan materialni mustahkamlash imkonini beradi. Shu bilan birga, o‘qituvchi natijalarni avtomatik ravishda kuzatadi, o‘quvchilarning kuchli va zaif tomonlarini aniqlaydi va darsni optimallashtiradi. Masalan, she’riyat darsida qahramon xarakterini tahlil qilish bo‘yicha testlar o‘quvchilarning tanqidiy fikrlash va tushunish ko‘nikmalarini baholashda qo‘llaniladi. Onlayn baholash tizimlari o‘quvchilarning faolligini oshiradi, ular savollarga tezkor javob berish, fikr almashish va natijalarni tahlil qilish imkoniyatiga ega bo‘ladi. Shu bilan birga, o‘qituvchi individual yondashuvni ta’minlaydi, har bir o‘quvchi faoliyatini kuzatadi va qo‘shimcha tavsiyalar beradi. Onlayn baholash tizimlari orqali o‘quvchilar mavzuni mustaqil o‘rganadilar, elektron testlar va viktorinalarda ishtirok etadilar, natijalarni tahlil qiladilar va o‘z bilimlarini mustahkamlaydilar. Shu tarzda dars interfaol va samarali bo‘ladi, o‘quvchilarning bilim va ko‘nikmalari rivojlanadi, ijodiy va tanqidiy fikrlash qobiliyatlari shakllanadi. Natijada, onlayn baholash tizimlari adabiyot darslarining sifatini oshiradi va zamonaviy ta’lim talablariga mos keladi. Shu bois ularni qo‘llash bugungi kunda dolzarb va zarur hisoblanadi. 8. Mobil ilovalar va interaktiv resurslar Mobil ilovalar va interaktiv resurslar adabiyot darslarida o‘quvchilarning bilim olish jarayonini interfaol va qulay qiladi. Masalan, smartfon va planshetlar yordamida o‘quvchilar badiiy asarlarni o‘rganadi, quiz va viktorinalarda ishtirok etadi, audio va video materiallarni tinglaydi va tahlil qiladi. Adabiyotga oid mobil ilovalar o‘quvchilarga she’riyat va proza matnlarini elektron shaklda o‘rganish imkonini beradi. Shu bilan birga, interaktiv resurslar o‘quvchilarni mustaqil ishlashga undaydi va ularning tanqidiy fikrlash ko‘nikmalarini rivojlantiradi. Masalan, “Alisher Navoiy” asari bo‘yicha mobil ilova orqali o‘quvchilar qahramon xarakterlarini tahlil qiladilar, syujet rivojini kuzatadilar va o‘z xulosalarini yozadilar. Mobil ilovalar darsni interfaol va qiziqarli qiladi, o‘quvchilarni o‘z fikrini erkin ifodalashga, muhokamalarda ishtirok etishga va ijodiy loyihalar yaratishga undaydi. Shu tarzda dars jarayoni samarali bo‘ladi, o‘quvchilarning 16bilim, ko‘nikma va ijodiy salohiyati rivojlanadi. Mobil ilovalar o‘qituvchiga ham qulaylik yaratadi, chunki u darsni individual yondashuv bilan tashkil etadi va o‘quvchilarning faoliyatini monitoring qiladi. Shu bois, mobil ilovalar va interaktiv resurslardan foydalanish zamonaviy adabiyot darslarida dolzarb va zarur vosita hisoblanadi. Jadval 1. Adabiyot fanini o‘qitishda axborot texnologiyalarining turlari va ularning pedagogik ahamiyati № Axborot texnologiyasi turi Tavsifi va darsda qo‘llanish misollari Pedagogik ahamiyati 1 Multimedia texnologiyalari Slaydlar, audio va video materiallar, animatsiyalar orqali badiiy asarni tushuntirish. Masalan, she’riyat darsida muallif hayoti va qahramon xarakterini vizual ko‘rsatish. Darsni interfaol qiladi, o‘quvchilarning vizual va eshitish xotirasini rivojlantiradi, pedagogik mahoratni oshiradi. 2 Interfaol ta’lim platformalari Interfaol doskalar, onlayn testlar, viktorinalar, elektron mashqlar. Masalan, “Alpomish” dostonini guruhlarda tahlil qilish. O‘quvchilarni darsga faol jalb qiladi, tanqidiy fikrlash va jamoaviy ishlash ko‘nikmalarini rivojlantiradi. 3 Elektron darsliklar va kutubxonalar E-kitoblar, elektron kutubxonalar, maqolalar va izlanish resurslari. Masalan, Navoiy asarlarini elektron kitob orqali o‘rganish. Mustaqil ishlash va izlanish ko‘nikmalarini rivojlantiradi, darsni boyitadi, bilimni mustahkamlaydi. 4 Animatsiya va vizual materiallar Qahramon xarakterlarini animatsiya orqali ko‘rsatish, dramatik sahnalarni video ko‘rinishda taqdim etish. Mavzuni jonli va tushunarli qiladi, badiiy tafakkur va estetik didni shakllantiradi. 5 Loyihaviy va interfaol faoliyat Guruh loyihalari, prezentatsiyalar, videoroliklar tayyorlash. Masalan, Firdavsiy asari bo‘yicha qahramon xarakterini guruhda tahlil qilish. O‘quvchilarning ijodiy va tanqidiy fikrlashini rivojlantiradi, jamoaviy ishlash ko‘nikmalarini shakllantiradi. 6 Virtual laboratoriyalar va simulyatsiyalar Muallif ijodiy muhiti va tarixiy kontekstni virtual muhitda o‘rganish. Masalan, “Alpomish” voqealarini virtual sahnada kuzatish. Mustaqil fikrlash, tahlil va izlanish ko‘nikmalarini rivojlantiradi, darsni interfaol qiladi. 7 Onlayn baholash tizimlari Elektron testlar, viktorinalar, natijalarni avtomatik kuzatish. Masalan, she’riyat darsida qahramon xarakterini tahlil qilish bo‘yicha testlar. Bilim darajasini tez aniqlash, faollikni rag‘batlantirish va individual yondashuvni ta’minlash. 8 Mobil ilovalar va interaktiv resurslar Smartfon va planshetlar yordamida badiiy asarlarni o‘rganish, quiz va viktorinalarda ishtirok etish. Masalan, Darsni interfaol va qiziqarli qiladi, o‘quvchilarning ijodiy va tanqidiy fikrlash 17Navoiy asarlarini mobil ilova orqali tahlil qilish. ko‘nikmalarini rivojlantiradi. 1.3.Axborot texnologiyalari yordamida o‘quvchilarning bilim va tafakkurini rivojlantirish Axborot texnologiyalari o‘quvchilarning bilim va tafakkurini rivojlantirishda samarali vosita sifatida keng qo‘llanilmoqda. Zamonaviy ta’lim jarayonida faqat matn orqali ma’lumot berish o‘quvchilarni yetarlicha jalb qilmaydi, shu bois interfaol va vizual vositalardan foydalanish darsni samarali qiladi. Masalan, multimedia va slaydlar yordamida badiiy asar mazmuni bosqichma-bosqich tushuntiriladi, qahramon xarakteri diagramma va grafiklar orqali ko‘rsatiladi, bu esa o‘quvchilarning vizual idrokini oshiradi. Audio materiallar o‘quvchilarga she’rlarni tinglash imkonini beradi, ularning eshitish xotirasi rivojlanadi va badiiy tafakkur shakllanadi. Shu bilan birga, virtual laboratoriyalar va simulyatsiyalar orqali o‘quvchilar muallif ijodiy muhiti va tarixiy kontekstni o‘rganadilar, voqealarni virtual sahnada kuzatadilar va syujet rivojini tahlil qiladilar. Masalan, “Alpomish” dostonini virtual muhitda o‘rganish orqali o‘quvchilar qahramon xarakterini, voqealar bog‘liqligini va dramatik vaziyatlarni chuqurroq anglaydilar. 6 Interfaol ta’lim platformalari o‘quvchilarning tanqidiy fikrlashini rivojlantiradi, ular guruhlarda loyihalar tayyorlaydilar, muhokamalarda ishtirok etadilar va mavzuni turli nuqtai nazardan o‘rganadilar. Masalan, Firdavsiy asarida qahramonlar xarakterini guruhda tahlil qilish, interfaol doskalar orqali natijalarni taqdim etish o‘quvchilarning fikr almashish, izlanish va muloqot ko‘nikmalarini rivojlantiradi. Elektron darsliklar va kutubxonalar o‘quvchilarga mavzuni mustaqil o‘rganish, qo‘shimcha manbalarni topish va bilimni mustahkamlash imkonini beradi. Shu bilan birga, mobil ilovalar va interaktiv resurslar o‘quvchilarning bilim 6 Islomov, A. Pedagogik mahoratni oshirishda zamonaviy texnologiyalar. – Toshkent: “Fan va ta’lim”, 2018. – 112 b. 18olish jarayonini qulay va interfaol qiladi, ular quiz va viktorinalarda ishtirok etadilar, audio va video materiallarni tinglaydilar va tahlil qiladilar. Axborot texnologiyalari yordamida o‘quvchilar mavzuni chuqurroq o‘rganadilar, syujetni tahlil qiladilar, muallif yondashuvini o‘rganadilar va ijodiy loyihalar yaratadilar. Shu bilan birga, turli interfaol mashqlar, viktorinalar va prezentatsiyalar orqali o‘quvchilarning mustaqil fikrlash, tanqidiy tahlil va ijodiy ko‘nikmalari rivojlantiriladi. Onlayn baholash tizimlari esa bilim darajasini tez aniqlash, zaif tomonlarni aniqlash va qo‘shimcha tavsiyalar berish imkonini yaratadi. 7 Shu tarzda axborot texnologiyalari o‘quvchilarning nafaqat bilimini oshiradi, balki tafakkurini rivojlantiradi, mavzuni turli nuqtai nazardan anglashga yordam beradi. Misol uchun, she’riyat darsida qahramon ruhiy holatini virtual sahnada kuzatish va guruhda tahlil qilish o‘quvchilarning badiiy tafakkurini kengaytiradi va estetik didni shakllantiradi. Axborot texnologiyalari yordamida o‘quvchilar individual va guruh ishlari orqali dars mazmunini chuqur o‘zlashtiradilar, mavzuni mustaqil o‘rganadilar va o‘z xulosalarini taqdim etadilar. Bu jarayon ularning izlanish va tahlil qilish ko‘nikmalarini rivojlantiradi, bilimni amaliy qo‘llashga rag‘batlantiradi va tanqidiy fikrlash qobiliyatini oshiradi. Shu bois adabiyot fanini o‘qitishda axborot texnologiyalaridan foydalanish o‘quvchilarning bilim va tafakkurini rivojlantirishda dolzarb va samarali vosita hisoblanadi. 7 Karimov, I. Zamonaviy adabiyot darslarida axborot texnologiyalarini qo‘llash metodikasi. – Toshkent: “Fan va ta’lim”, 2018. – 132 b. 19II BOB. ADABIYOT O‘QITUVCHISINING PEDAGOGIK MAHORATINI OSHIRISHDA AXBOROT TEXNOLOGIYALARIDAN FOYDALANISH YO‘LLARI 2.1.Adabiyot o‘qituvchisining pedagogik mahorati va kasbiy kompetensiyalari Adabiyot o‘qituvchisining pedagogik mahorati uning darslarni samarali, qiziqarli va interfaol tashkil etish qobiliyati bilan belgilanadi. Pedagogik mahorat nafaqat nazariy bilimlarni bilish, balki o‘quvchilarning psixologik xususiyatlarini tushunish, badiiy tafakkurini rivojlantirish va ularning individual imkoniyatlariga mos dars usullarini tanlashni o‘z ichiga oladi. Zamonaviy ta’lim jarayonida pedagogik mahoratni yanada rivojlantirish uchun axborot texnologiyalaridan foydalanish muhim vosita hisoblanadi. 8 Kasbiy kompetensiyalar esa o‘qituvchining o‘z sohasidagi bilim darajasi, metodik tayyorgarligi, didaktik usullardan samarali foydalanish qobiliyati va o‘quvchilar bilan samarali muloqot qilish ko‘nikmalarini o‘z ichiga oladi. Masalan, o‘qituvchi elektron darsliklar, interfaol ta’lim platformalari va multimedia resurslar yordamida mavzuni tushuntiradi va o‘quvchilarning diqqatini jalb qiladi. Shu tarzda, pedagogik mahorat o‘quvchilarning faolligini oshiradi va dars jarayonini interfaol qiladi. Axborot texnologiyalaridan foydalanish pedagogik jarayonda o‘qituvchining kasbiy kompetensiyalarini mustahkamlashga xizmat qiladi. Masalan, interfaol doskalar, animatsiya va vizual materiallar yordamida darslarni boyitish, 8 Qodirova, M. Raqamli ta’lim resurslaridan foydalanish bo‘yicha metodik qo‘llanma. – Toshkent: “Fan va Texnologiya”, 2020. – 136 b. 20o‘quvchilarning tanqidiy fikrlashini rivojlantirish va ularni mustaqil izlanishga yo‘naltirish mumkin. Shu bilan birga, elektron kutubxonalar va mobil ilovalar o‘qituvchiga qo‘shimcha manbalarni tez topish, darsni individual yondashuv bilan tashkil etish va o‘quvchilarning bilim darajasini kuzatish imkonini beradi. Pedagogik mahoratni oshirish jarayonida o‘qituvchi doimiy ravishda o‘z bilimini yangilab borishi, zamonaviy didaktik usullar va axborot texnologiyalarini o‘rganishi zarur. Masalan, onlayn kurslar, vebinarlar va seminarlar orqali o‘qituvchi interfaol darslar tayyorlash, virtual laboratoriyalar va simulyatsiyalardan foydalanish bo‘yicha kasbiy ko‘nikmalarini oshiradi. Shu tarzda pedagogik mahorat va kasbiy kompetensiyalar bir-birini to‘ldiradi, dars jarayoni samarali bo‘ladi va o‘quvchilarning bilim va tafakkuri rivojlanadi. Axborot texnologiyalari pedagogik mahoratni rivojlantirishda o‘qituvchiga o‘z darslarini turli didaktik yondashuvlar bilan boyitish imkonini beradi. Masalan, guruhlarda loyihaviy ishlar tashkil qilish, qahramon xarakterini tahlil qilish va interfaol mashqlar orqali mavzuni o‘rganish o‘qituvchining metodik kompetensiyasini oshiradi. Shu bilan birga, turli interfaol resurslar, elektron testlar va mobil ilovalar o‘quvchilarning bilim darajasini tez aniqlashga, individual yondashuvni ta’minlashga va pedagogik jarayonni optimallashtirishga yordam beradi. kasbiy kompetensiyalari:  Pedagogik kompetensiya  Didaktik kompetensiya  Axborot-kommunikatsion kompetensiya (ICT)  Baholash kompetensiyasi  Kommunikativ kompetensiya  Innovatsion kompetensiya  Tahliliy va tanqidiy fikrlash kompetensiyasi 1. Pedagogik kompetensiya 21Pedagogik kompetensiya o‘qituvchining darslarni samarali, qiziqarli va o‘quvchilarning individual imkoniyatlarini hisobga olgan holda tashkil etish qobiliyatidir. Bu kompetensiya o‘qituvchidan nafaqat nazariy bilimlarni bilishni, balki psixologik xususiyatlarni tushunish va ularga moslashishni talab qiladi. Pedagogik kompetensiya orqali o‘qituvchi o‘quvchilarning faolligini oshiradi, darsni interfaol qiladi va mavzuni chuqur tushuntiradi. Masalan, she’riyat darsida qahramon xarakterini tahlil qilishda o‘quvchilarning yosh va qiziqish darajasini hisobga olish darsni samarali qiladi. Shuningdek, pedagogik kompetensiya o‘qituvchiga o‘quvchilarning individual xususiyatlarini hisobga olgan holda darsni moslashtirish imkonini beradi. Guruhlarda ishlash, interfaol mashqlar va loyiha ishlari tashkil etish orqali o‘quvchilarning mustaqil fikrlash, ijodiy va tanqidiy ko‘nikmalarini rivojlantirish mumkin. Pedagogik kompetensiya o‘qituvchining darslarni rejalashtirish, vaqtni samarali taqsimlash va o‘quvchilarning e’tiborini jalb qilish qobiliyatini oshiradi. Axborot texnologiyalari pedagogik kompetensiyani mustahkamlashda muhim vosita hisoblanadi. Interfaol doskalar, multimedia va audio-video materiallar yordamida o‘quvchilarning diqqatini jalb qilish va mavzuni vizual tarzda tushuntirish mumkin. Shu bilan birga, pedagogik kompetensiya o‘quvchilarning bilim va tafakkurini rivojlantirish, ularni mustaqil ishlashga yo‘naltirish va badiiy asarlarni tahlil qilish qobiliyatini shakllantiradi.O‘qituvchi pedagogik kompetensiyani doimiy ravishda oshirib borishi zarur. Buning uchun u zamonaviy pedagogik texnologiyalar, interfaol mashg‘ulotlar va innovatsion usullarni o‘rganishi, amaliyotda qo‘llashi lozim. Misol uchun, o‘quvchilarga qahramon xarakterini vizual materiallar orqali tahlil qilish imkoniyatini berish, ularning badiiy tafakkurini rivojlantiradi va darsni qiziqarli qiladi.Pedagogik kompetensiya shuningdek, o‘qituvchining darsni individual va guruh ishlariga moslashtirish, o‘quvchilarning qiziqish va ehtiyojlarini hisobga olish qobiliyatini oshiradi. Bu jarayon o‘quvchilarning faolligini rag‘batlantiradi, dars jarayonini samarali qiladi va o‘qituvchining metodik mahoratini oshiradi. Shu sababli pedagogik 22kompetensiya zamonaviy ta’lim jarayonida eng asosiy va dolzarb kompetensiyalardan biridir. 2. Didaktik kompetensiya Didaktik kompetensiya o‘qituvchining darsni o‘quvchilarga tushunarli, samarali va qiziqarli tarzda yetkazish qobiliyatini anglatadi. Bu kompetensiya o‘qituvchidan mavzuni rejalashtirish, turli metod va usullarni tanlash, dars mazmunini bosqichma-bosqich tushuntirishni talab qiladi. Masalan, adabiyot darsida she’riyat yoki doston mavzusini tahlil qilishda interfaol mashqlar, guruh ishlari va prezentatsiyalardan foydalanish darsni yanada samarali qiladi. Didaktik kompetensiya orqali o‘qituvchi o‘quvchilarning o‘rganish darajasini hisobga oladi, mavzuni ularga moslashtiradi va har bir o‘quvchining qiziqishi va ehtiyojini inobatga oladi. Shu bilan birga, didaktik kompetensiya o‘quvchilarning tanqidiy fikrlashini rivojlantirish, ularni mustaqil fikr yuritishga yo‘naltirish imkonini beradi. Masalan, qahramon xarakteri bo‘yicha interfaol bahs-munozaralar tashkil etish orqali o‘quvchilar o‘z fikrlarini asoslashni o‘rganadilar. Axborot texnologiyalari didaktik kompetensiyani mustahkamlashda muhim vosita hisoblanadi. Multimedia va vizual materiallar yordamida mavzu tushunarli tarzda taqdim etiladi, interfaol ta’lim platformalari orqali o‘quvchilar nazariy bilimlarni amalda qo‘llash imkoniga ega bo‘ladilar. Shu tarzda o‘qituvchi didaktik kompetensiyasini oshiradi va darsni interfaol qiladi.Didaktik kompetensiyani rivojlantirish jarayonida o‘qituvchi turli metodlarni uyg‘unlashtiradi: ma’ruza, interfaol mashg‘ulotlar, loyiha ishlari va guruh mashqlari. Masalan, Firdavsiy asari bo‘yicha qahramon xarakterini tahlil qilishda interfaol doska, animatsiya va video materiallar qo‘llanilishi o‘quvchilarning badiiy tafakkurini rivojlantiradi. 3. Axborot-kommunikatsion kompetensiya (ICT) Axborot-kommunikatsion kompetensiya o‘qituvchining axborot texnologiyalari va interfaol resurslardan samarali foydalanish qobiliyatini anglatadi. Zamonaviy ta’lim jarayonida o‘quvchilarning diqqatini jalb qilish, darsni interfaol va qiziqarli qilish, mavzuni vizual tarzda tushuntirish uchun axborot texnologiyalari muhim 23vosita hisoblanadi. Masalan, interfaol doskalar, prezentatsiyalar, multimedia va audio-video materiallar yordamida darsni boyitish o‘quvchilarning mavzuga qiziqishini oshiradi.Axborot-kommunikatsion kompetensiya o‘qituvchiga dars rejasini elektron shaklda tayyorlash, turli interfaol platformalar va mobil ilovalardan foydalanish imkonini beradi. Shu bilan birga, elektron testlar va viktorinalar o‘quvchilarning bilimini tez aniqlash, zaif tomonlarni aniqlash va darsni moslashtirish imkonini yaratadi. Misol uchun, she’riyat darsida qahramon xarakterini tahlil qilish uchun elektron slaydlar va video materiallardan foydalanish o‘quvchilarning badiiy tafakkurini rivojlantiradi. ICT kompetensiyasi orqali o‘qituvchi o‘quvchilarning mustaqil o‘rganish va izlanish ko‘nikmalarini rivojlantiradi. Elektron kutubxonalar, onlayn resurslar va mobil ilovalar o‘quvchilarga qo‘shimcha manbalarni topish va mavzuni chuqurroq o‘rganish imkonini beradi. Shu tarzda, o‘quvchilar mustaqil ishlashga, izlanish olib borishga va tanqidiy fikrlashga rag‘batlantiriladi.Shuningdek, axborot- kommunikatsion kompetensiya o‘qituvchiga darsni individual va guruh ishlariga moslashtirish imkonini beradi. Interfaol mashqlar, guruh loyihalari, virtual laboratoriyalar va simulyatsiyalar orqali o‘quvchilar turli faoliyatlarda ishtirok etadilar va mavzuni turli nuqtai nazardan o‘rganadilar. Shu bilan birga, o‘qituvchi pedagogik jarayonni optimallashtiradi va darsni samarali qiladi. ICT kompetensiyasi pedagogik mahorat bilan chambarchas bog‘liq bo‘lib, darsni interfaol qilish, o‘quvchilarning bilim darajasini oshirish va badiiy tafakkurini rivojlantirish imkonini beradi. Shu bois zamonaviy adabiyot darslarida axborot- kommunikatsion kompetensiya o‘qituvchining kasbiy salohiyatini mustahkamlashda eng muhim vositalardan biridir. 4. Baholash kompetensiyasi Baholash kompetensiyasi o‘qituvchining o‘quvchilarning bilim, ko‘nikma va tafakkurini aniqlash, ularni baholash va natijalarni tahlil qilish qobiliyatini anglatadi. Bu kompetensiya o‘qituvchidan nafaqat test va yozma ishlar orqali baholashni, balki o‘quvchilarning amaliy faoliyati, interfaol mashqlar va guruh 24ishlarini kuzatib borishni talab qiladi. Masalan, she’riyat darsida o‘quvchilar qahramon xarakterini tahlil qilganidan so‘ng, o‘qituvchi ularning natijalarini baholab, xulosa chiqaradi va qo‘shimcha tavsiyalar beradi.Baholash kompetensiyasi orqali o‘qituvchi o‘quvchilarning kuchli va zaif tomonlarini aniqlaydi va darsni moslashtiradi. Shu bilan birga, elektron testlar, viktorinalar va interfaol baholash tizimlari o‘quvchilarning bilim darajasini tez aniqlashga yordam beradi. Masalan, “Quizlet” yoki “Kahoot” kabi onlayn platformalarda viktorinalar tashkil etish o‘quvchilarning bilimini interfaol va qiziqarli tarzda baholash imkonini yaratadi.Shuningdek, baholash kompetensiyasi o‘quvchilarning mustaqil ishlash va izlanish ko‘nikmalarini rivojlantiradi. O‘quvchilar loyiha ishlari, prezentatsiyalar yoki guruh mashqlari orqali o‘z bilimlarini namoyish etadilar, o‘qituvchi esa ularni kuzatib, tahlil qiladi va tavsiyalar beradi. Bu jarayon o‘quvchilarning tanqidiy fikrlash, ijodiy yondashuv va bilimni amaliy qo‘llash ko‘nikmalarini oshiradi.Axborot texnologiyalari baholash kompetensiyasini mustahkamlashda muhim vosita hisoblanadi. Elektron jurnal, onlayn testlar, interfaol mashqlar va mobil ilovalar yordamida o‘qituvchi o‘quvchilarning natijalarini tez aniqlaydi, darsni individual yondashuv bilan moslashtiradi va samarali natijaga erishadi. Misol uchun, adabiyot darsida o‘quvchilar prezentatsiya tayyorlaganidan so‘ng, ularning ishlari onlayn platforma orqali baholanadi va natijalar tahlil qilinadi. 5. Kommunikativ kompetensiya Kommunikativ kompetensiya o‘qituvchining o‘quvchilar bilan samarali muloqot qilish, ularni tushunish va dars jarayonida faol ishtirok etishga yo‘naltirish qobiliyatini anglatadi. Bu kompetensiya o‘qituvchidan nafaqat so‘z orqali darsni tushuntirishni, balki turli kommunikativ vositalardan, jumladan, interfaol mashqlar, guruh muhokamalari va onlayn platformalardan foydalanishni talab qiladi. Masalan, adabiyot darsida qahramon xarakteri bo‘yicha guruh munozaralari o‘quvchilarning fikr almashishi va tanqidiy fikrlashini rivojlantiradi.Kommunikativ kompetensiya orqali o‘qituvchi o‘quvchilar bilan samimiy va ishonchli muloqot 25o‘rnatadi, ularni mavzu bilan qiziqtiradi va faoliyatga jalb qiladi. Shu bilan birga, o‘qituvchi o‘quvchilarning savollariga javob beradi, ularning tushunmovchiliklarini aniqlaydi va darsni samarali davom ettiradi. Masalan, she’riyat darsida o‘quvchilarning she’riy satrlarni talqin qilishdagi fikrlarini tinglash, ularni to‘g‘ri yo‘naltirish va konstruktiv tavsiyalar berish kommunikativ kompetensiyaning amaliy namunasidir. Axborot texnologiyalari kommunikativ kompetensiyani mustahkamlashda muhim vosita hisoblanadi. Onlayn platformalar, chatlar, forumlar va interfaol testlar orqali o‘qituvchi o‘quvchilar bilan doimiy aloqada bo‘lishi, darsdan tashqari fikr almashish va qo‘shimcha materiallar taqdim etish imkoniyatiga ega bo‘ladi. Shu tarzda o‘quvchilar mustaqil izlanish va muloqot ko‘nikmalarini rivojlantiradi.Shuningdek, kommunikativ kompetensiya o‘qituvchiga darsni individual va guruh ishlariga moslashtirish imkonini beradi. O‘quvchilarning fikrlarini tinglash, ularni rag‘batlantirish va faol ishtirok etishga undash dars jarayonini samarali qiladi va o‘quvchilarning motivatsiyasini oshiradi. Masalan, darsda interfaol mashqlar, viktorinalar va guruh ishlari tashkil etish orqali o‘quvchilar o‘z fikrlarini erkin ifodalaydi va bir-birini tinglashni o‘rganadi. 6. Innovatsion kompetensiyaInnovatsion kompetensiya o‘qituvchining yangi pedagogik yondashuvlar, texnologiyalar va interfaol usullardan samarali foydalanish qobiliyatini anglatadi. Bu kompetensiya o‘qituvchidan dars jarayonini doimiy ravishda yangilash, o‘quvchilarning qiziqishi va ehtiyojlariga mos yangi metodlarni joriy etishni talab qiladi. Masalan, adabiyot darsida qahramon xarakterini tahlil qilish uchun virtual laboratoriyalar, animatsiyalar va interfaol taqdimotlardan foydalanish o‘quvchilarning badiiy tafakkurini rivojlantiradi. Innovatsion kompetensiya orqali o‘qituvchi darsni interfaol, qiziqarli va zamonaviy qiladi. Elektron resurslar, onlayn platformalar va multimedia materiallar darsni boyitadi, o‘quvchilarning mustaqil ishlash va izlanish ko‘nikmalarini oshiradi. Misol uchun, Firdavsiy asari bo‘yicha interfaol testlar va viktorinalar tashkil etish o‘quvchilarning bilim darajasini yanada mustahkamlaydi va ularni 26faollikka rag‘batlantiradi.Shuningdek, innovatsion kompetensiya o‘qituvchiga darsni individual va guruh ishlariga moslashtirish imkonini beradi. Loyihaviy ishlar, prezentatsiyalar va interfaol mashg‘ulotlar orqali o‘quvchilar mavzuni turli nuqtai nazardan o‘rganadilar, tanqidiy fikrlash va ijodiy salohiyatlarini rivojlantiradilar. Shu tarzda o‘qituvchi dars jarayonini optimallashtiradi va o‘quvchilarning bilimini oshiradi.Innovatsion kompetensiya pedagogik jarayonning samaradorligini oshiradi va o‘qituvchining metodik mahoratini rivojlantiradi. Axborot texnologiyalari yordamida o‘qituvchi darsni boyitadi, yangi interfaol usullarni qo‘llaydi va o‘quvchilarning faolligini ta’minlaydi. Shu bilan birga, innovatsion kompetensiya doimiy kasbiy rivojlanish va zamonaviy pedagogik yondashuvlarni o‘zlashtirishni talab qiladi. 2.2.Axborot texnologiyalari asosida adabiyot darslarini samarali tashkil etish metodlari Zamonaviy ta’lim jarayonida o‘quvchilarning bilim va tafakkurini rivojlantirish nafaqat o‘qituvchining pedagogik mahoratiga, balki zamonaviy axborot texnologiyalaridan samarali foydalanishiga ham bog‘liq. Adabiyot darslarida turli interfaol vositalardan foydalanish orqali o‘quvchilar mavzuni yanada chuqurroq tushunadi, qahramonlar xarakterini tahlil qiladi va mustaqil izlanish ko‘nikmalarini rivojlantiradi. "Xamsa"si besh doston: "Hayrat ul-abror" ("Yaxshi kishilarning hayratlanishi"), "Farhod va Shirin", "Layli va Majnun", "Sab'ai sayyor" va "Saddi Iskandariy" dan iborat bo‘lib, 1483–1485-yillarda yozilgan. Ushbu dostonlar turkiy tilda yozilgani bilan boshqa adabiy asarlardan farq qiladi. Axborot texnologiyalari yordamida darslarda bu dostonlarning syujet va qahramonlarini vizual tarzda taqdim etish mumkin. Masalan, interfaol prezentatsiyalar, animatsiyalar va videolar orqali o‘quvchilar doston syujetini yaxshiroq tushunadi va qahramonlarning xarakterini tahlil qiladi. Axborot texnologiyalari yordamida o‘quvchilar Navoiy dostonlaridagi obrazlar va voqealarni turli nuqtai nazardan o‘rganadi. Interfaol doskalar va multimediya materiallari orqali o‘quvchilar "Farhod va Shirin"dagi sevgi qissasi, "Sab'ai 27sayyor"dagi falsafiy ma’no va "Saddi Iskandariy"dagi tarixiy voqealarni tahlil qiladi. Shu jarayon tafakkur va analitik fikrlash ko‘nikmalarini rivojlantiradi. Darsni individualizatsiya qilish ham muhim metodlardan biri hisoblanadi. Elektron testlar va interfaol mashqlar orqali o‘quvchilar o‘z tezligida syujetni o‘rganadi, dostonlardagi qahramonlar qarorlarini tahlil qiladi va sabab-oqibat aloqalarini mustaqil aniqlaydi. Masalan, "Layli va Majnun" dostonidagi obrazlarni baholash orqali o‘quvchilar hissiy intellekt va empatiya ko‘nikmalarini rivojlantiradi. 9 Guruh ishlari ham axborot texnologiyalari yordamida samarali tashkil etiladi. O‘quvchilar guruh bo‘lib doston syujetini tahlil qiladi, qahramon xarakterlarini solishtiradi va elektron prezentatsiya tayyorlaydi. Shu jarayon tafakkur va muloqot ko‘nikmalarini rivojlantiradi, o‘quvchilarning ijodiy salohiyatini oshiradi. Axborot texnologiyalari yordamida o‘quvchilar qo‘shimcha materiallar bilan tanishadi. Masalan, turli adabiyotshunos olimlar, filologlar va tanqidchilarning maqolalari orqali dostonlardagi ijtimoiy, falsafiy va axloqiy mazmunni chuqurroq o‘rganadi. Shu bilan birga, o‘quvchilar o‘z mustaqil fikrini shakllantiradi, dostonlarni tahlil qiladi va tafakkurini rivojlantiradi.Shuningdek, axborot texnologiyalari yordamida o‘quvchilar ijodiy loyihalar yaratadi. Masalan, "Hayrat ul-abror" dostonidagi voqealarni dramatik sahnalar yoki multimedialar orqali taqdim etadi. Bu jarayon tafakkur va ijodiy salohiyatni rivojlantiradi, o‘quvchilarning guruh ishlash, rejalashtirish va analitik fikrlash ko‘nikmalarini mustahkamlaydi.Interfaol mashqlar darsni qiziqarli qiladi. O‘quvchilar o‘z javoblarini elektron platformalarda namoyish qiladi, viktorinalar va testlarda ishtirok etadi, doston syujetiga oid savollarga javob beradi. Shu tarzda o‘quvchilar darsga faol jalb qilinadi va bilimlarni mustahkam egallaydi. Axborot texnologiyalari yordamida darsda tanqidiy va analitik fikrlash ko‘nikmalarini rivojlantirish osonlashadi. Masalan, o‘quvchilar "Saddi Iskandariy" 9 Yo‘ldasheva, L. Pedagogik kompetensiyani oshirish va innovatsion metodlarni tatbiq etish. – Toshkent: “Ilm Ziyo”, 2021. – 144 b. 28dostonidagi tarixiy voqealarni ijtimoiy va shaxsiy kontekstda tahlil qiladi, voqealar sabablarini aniqlaydi va o‘z fikrini asoslab bildiradi. Shu jarayon tafakkur va hissiy intellektni mustahkamlaydi. O‘quvchilarning bilim va tafakkuri nafaqat darsda, balki darsdan tashqarida ham rivojlantiriladi. Onlayn platformalar, elektron kutubxonalar va interfaol mashqlar yordamida o‘quvchilar qo‘shimcha izlanish olib boradi, dostonlarni tahlil qiladi va o‘z fikrini mustaqil ravishda shakllantiradi. Shu nuqtai nazardan Abdulla Qodiriyning "O‘tkan kunlar" romani o‘quvchilarning bilim va tafakkurini rivojlantirish uchun mukammal pedagogik materialdir. "O‘tkan kunlar" romani XIX asr voqealarini o‘z ichiga olgan bo‘lib, bosh qahramonlar Otabek va Kumushbibi atrofida fojiali sevgi qissasi, mahalliy hukmdorlarning hokimiyat uchun kurashi va ijtimoiy-iqtisodiy muammolarni tasvirlaydi. Roman murakkab syujet va boy obrazlar tizimiga ega bo‘lgani sababli o‘quvchilarni tanqidiy va analitik fikrlashga undaydi. Axborot texnologiyalari yordamida o‘qituvchi bu syujetni vizual tarzda ko‘rsatishi, film lavhalari va interfaol prezentatsiyalar orqali o‘quvchilarga mavzuni tushuntirishi mumkin. 1969-yilda "O‘zbekfilm" kinostudiyasida suratga olingan "O‘tkan kunlar" filmi darslarda samarali foydalanish uchun qulay vosita hisoblanadi. O‘quvchilar film orqali voqealar rivojini kuzatadi, qahramonlar qarorlarini tahlil qiladi va romandagi ijtimoiy muhitni tushunadi. Shu jarayonda o‘quvchilar tafakkurini rivojlantiradi, sabab-oqibat aloqalarini aniqlaydi va romandagi syujetni mustaqil ravishda baholay oladi.Axborot texnologiyalari o‘quvchilarga romandagi voqealarni turli nuqtai nazardan o‘rganish imkonini beradi. Interfaol doskalar, multimedia slaydlar va elektron xaritalar yordamida o‘quvchilar voqea joylarini vizual tarzda ko‘rishi mumkin. Shu bilan birga, romandagi voqealar ketma-ketligini, tarixiy kontekstni va qahramonlar xarakteridagi o‘zgarishlarni kuzatish osonlashadi. Bu metod o‘quvchilarning analitik fikrlashini mustahkamlaydi va tafakkurini kengaytiradi. 29Axborot texnologiyalari yordamida darsni individualizatsiya qilish mumkin. Har bir o‘quvchi o‘z tezligida syujetni o‘rganadi, elektron testlar va viktorinalar orqali bilimini sinovdan o‘tkazadi. Masalan, o‘quvchi Otabek va Kumushbibi obrazlarini tahlil qilish bo‘yicha interfaol mashqlarni bajaradi, ularning xatti-harakatlari va qarorlarining sabablarini aniqlaydi. Shu tarzda o‘quvchilar o‘z fikrini asoslab, tanqidiy yondashuvni rivojlantiradi. "Adabiyot darslarida axborot texnologiyalaridan foydalanish orqali o‘quvchilarning bilim va tafakkurini rivojlantirish" № Dars mavzusi Asosiy doston / asar Asosiy syujet / mazmuni Interfaol texnologiyalar O‘quvchilarga beradigan foydasi 1 O‘zbek realistik nasri Abdulla Qodiriy “O‘tkan kunlar” XIX asr voqealari, Otabek va Kumushbibi sevgi qissasi, mahalliy hukmdorlarning hokimiyat kurashi Multimedia prezentatsiya, videolar, interfaol testlar Syujetni tushunish, qahramon xarakterini tahlil qilish, tanqidiy fikrlashni rivojlantirish 2 O‘zbek realistik nasri Abdulla Qodiriy “O‘tkan kunlar” Tarixiy va ijtimoiy kontekstni vizual tarzda o‘rganish, voqealar ketma-ketligini kuzatish Interfaol doska, elektron xarita Tarixiy tafakkur va analitik ko‘nikmalarni rivojlantirish 3 O‘zbek klassik she’riyat i Alisher Navoiy “Xamsa” "Hayrat ul-abror", "Farhod va Shirin", "Layli va Majnun", "Sab’ai sayyor", "Saddi Iskandariy" dostonlari Multimedia slaydlar, animatsiya, interfaol mashqlar Syujet va obrazlarni tahlil qilish, empatiya va hissiy intellektni rivojlantirish 4 O‘zbek klassik she’riyat i Alisher Navoiy “Xamsa” Turkiy tilda yozilgan besh doston, falsafiy va axloqiy mazmun, sevgi va adolat mavzulari Video lavhalar, interfaol viktorinalar Tafakkur va mustaqil fikrlash ko‘nikmalarini rivojlantirish, ijodiy loyihalarni amalga 30 oshirish 5 Adabiyo tda interfaol metodlar “O‘tkan kunlar” va “Xamsa” Syujet va obrazlarni solishtirish, tarixiy va ijtimoiy kontekstni tahlil qilish Guruh ishlari, elektron prezentatsiya, onlayn testlar Guruh ishlash, tahlil, tanqidiy fikrlash va ijodiy ko‘nikmalarni mustahkamlash Guruh ishlari ham axborot texnologiyalari yordamida samarali tashkil etiladi. O‘quvchilar guruh bo‘lib romandagi voqealarni muhokama qiladi, qahramon xarakterlarini qiyoslaydi va prezentatsiya tayyorlaydi. Elektron taqdimotlar orqali o‘quvchilar o‘z ishlarini sinfdoshlari bilan baham ko‘radi va konstruktiv tanqidga ochiq bo‘ladi. Shu jarayon tafakkur va muloqot ko‘nikmalarini rivojlantiradi, o‘quvchilarning ijodiy salohiyatini oshiradi. Axborot texnologiyalari o‘quvchilarning mustaqil ishlashini rag‘batlantiradi. Elektron kutubxonalar, onlayn maqolalar va video manbalar yordamida o‘quvchilar qo‘shimcha materiallar bilan tanishadi. Masalan, Yevgeniy Bertels va Sotti Husaynning tanqidiy maqolalari o‘quvchilarga romandagi tarixiy va ijtimoiy kontekstni chuqur tushunishga yordam beradi. Shu bilan birga, o‘quvchilar romandagi syujet va obrazlarni o‘z mustaqil fikri bilan tahlil qiladi, natijada tafakkur va ilmiy izlanish ko‘nikmalari rivojlantadi. Axborot texnologiyalari yordamida o‘quvchilar ijodiy loyihalar yaratadi. Masalan, o‘quvchilar romandagi voqealar asosida video lavhalar, dramatik sahnalar yoki multimedialar tayyorlaydi. Bu jarayon nafaqat tafakkur va ijodiy salohiyatni rivojlantiradi, balki o‘quvchilarning analitik fikrlash, rejalashtirish va guruh ishlash ko‘nikmalarini mustahkamlaydi.Shuningdek, axborot texnologiyalari darsni interfaol va qiziqarli qiladi. O‘quvchilar o‘z qarorlarini elektron platformalar orqali namoyish qiladi, test va viktorinalarda ishtirok etadi, syujetga oid savollarga javob beradi. Shu tarzda o‘quvchilar o‘rganayotgan mavzuga faol jalb qilinadi, darsdagi passivlik kamayadi va bilimlarni chuqur o‘zlashtiradi. 31O‘quvchilarning tafakkurini rivojlantirishda axborot texnologiyalari bilan birga muhokama va tahlil metodlari muhim rol o‘ynaydi. Masalan, romandagi Kumushbibi obrazini ijtimoiy va shaxsiy kontekstda tahlil qilish orqali o‘quvchilar qadriyatlarni anglaydi, shaxsiy qarorlarni asoslashni o‘rganadi va empatiya ko‘nikmalarini rivojlantiradi. Shu jarayon tafakkur va hissiy intellektni oshiradi. Axborot texnologiyalari yordamida o‘quvchilar tarixiy kontekstni yaxshiroq tushunadi. Roman XIX asr voqealarini, mahalliy hukmdorlarning hokimiyat kurashini va ijtimoiy munosabatlarni vizual materiallar orqali o‘rganish, tafakkur va tahlil qilish ko‘nikmalarini rivojlantiradi. Shu bilan birga, o‘quvchilar romandagi voqealarni bugungi hayot bilan solishtiradi va tarixiy tafakkurini kengaytiradi.Axborot texnologiyalari yordamida o‘quvchilarning bilim va tafakkuri nafaqat dars jarayonida, balki darsdan tashqarida ham rivojlantiriladi. O‘quvchilar onlayn platformalarda qo‘shimcha testlar bajaradi, interfaol mashqlarni amalga oshiradi, romandagi syujet va obrazlar bo‘yicha izlanish olib boradi. Shu tarzda o‘quvchilar mustaqil fikrlash va tanqidiy yondashuv ko‘nikmalarini rivojlantiradi. 2.3. Pedagogik mahoratni oshirishda raqamli ta’lim resurslari va innovatsion yondashuvlar Zamonaviy adabiyot darslarida o‘qituvchining pedagogik mahoratini oshirish va dars samaradorligini ta’minlashda raqamli ta’lim resurslari muhim rol o‘ynaydi. Raqamli resurslar orqali o‘qituvchi darsni interfaol, vizual va qiziqarli qilishi mumkin. Shu bilan birga, innovatsion pedagogik yondashuvlar o‘qituvchining kasbiy kompetensiyasini rivojlantiradi, dars rejasini moslashtirish, o‘quvchilarning individual ehtiyojini hisobga olish va bilimlarni chuqurroq o‘zlashtirish imkonini beradi. Raqamli ta’lim resurslariga elektron darsliklar, multimedia prezentatsiyalar, interfaol doskalar, videolar, animatsiyalar va onlayn platformalar kiradi. Masalan, Abdulla Qodiriy "O‘tkan kunlar" romanini darsda o‘qitishda elektron prezentatsiya orqali syujet rivojini ko‘rsatish, qahramonlar xarakterini tahlil qilish va tarixiy 32kontekstni vizual tarzda o‘rgatish mumkin. Shu tarzda o‘qituvchi darsni yanada samarali tashkil etadi va o‘quvchilarning qiziqishini oshiradi. 10 Alisher Navoiy "Xamsa"si darslarida raqamli resurslardan foydalanish o‘qituvchiga darsni interfaol o‘tkazish imkonini beradi. Masalan, dostonlar syujetini videolavhalar, animatsiyalar va interfaol viktorinalar orqali tushuntirish mumkin. Shu yondashuv o‘quvchilarning tanqidiy fikrlash, tafakkur va analitik ko‘nikmalarini rivojlantiradi, shuningdek, o‘qituvchining metodik mahoratini oshiradi. Innovatsion yondashuvlar doirasida o‘qituvchi o‘quvchilarning mustaqil ishlashini rag‘batlantiradi. Elektron testlar, interfaol mashqlar va onlayn loyihalar yordamida o‘quvchilar darsda o‘rganilgan mavzuni mustahkamlaydi. Masalan, "Layli va Majnun" dostonidagi sevgi va fidoyilik mavzusini tahlil qilish orqali o‘quvchilar empatiya va hissiy intellektini rivojlantiradi. Shu jarayon o‘qituvchining pedagogik strategiyalarini boyitadi va dars metodikasini takomillashtiradi. 11 Raqamli resurslar yordamida o‘qituvchi darsni individualizatsiya qiladi. Har bir o‘quvchi o‘z tezligida syujetni o‘rganadi, interfaol mashqlarni bajaradi va bilimini mustahkamlaydi. Shu bilan birga, o‘qituvchi o‘quvchilarning qiyinchiliklarini aniqlaydi, individual maslahatlar beradi va dars strategiyasini moslashtiradi. Guruh ishlari ham raqamli texnologiyalar yordamida samarali tashkil etiladi. O‘quvchilar guruh bo‘lib romandagi yoki dostonlardagi syujetni tahlil qiladi, elektron prezentatsiya tayyorlaydi va natijalarni sinfdoshlari bilan baham ko‘radi. Bu metod o‘qituvchining liderlik va metodik kompetensiyasini rivojlantiradi, o‘quvchilarning ijodiy va tahliliy ko‘nikmalarini oshiradi. 10 Yo‘ldasheva, L. Pedagogik kompetensiyani oshirish va innovatsion metodlarni tatbiq etish. – Toshkent: “Ilm Ziyo”, 2021. – 144 b. 11 Yo‘ldoshev, N. O‘qituvchining kasbiy kompetensiyalarini rivojlantirish yo‘llari. – Toshkent: “Sharq”, 2019. – 128 b. 33Raqamli resurslar va innovatsion yondashuvlar o‘qituvchiga vaqtni samarali ishlatish imkonini beradi. Masalan, interfaol prezentatsiyalar va animatsiyalar yordamida darsning murakkab syujetlarini tez va aniq tushuntirish mumkin. Shu bilan birga, elektron resurslar orqali o‘quvchilarni qo‘shimcha izlanish va loyiha ishlari bilan shug‘ullanishga jalb etish osonlashadi. Innovatsion yondashuvlar doirasida o‘qituvchi o‘quvchilarning baholashini ham raqamli metodlar orqali amalga oshiradi. Elektron testlar, viktorinalar va interfaol mashqlar o‘quvchilarning bilim darajasini tezkor aniqlash imkonini beradi va dars samaradorligini oshiradi. Masalan, "Saddi Iskandariy" dostonidagi voqealarni tahlil qilishda interfaol testlar o‘quvchilarning tafakkur va analitik ko‘nikmalarini mustahkamlaydi.Shu bilan birga, raqamli ta’lim resurslari o‘qituvchiga metodik yangiliklarni tez o‘rganish va amaliyotga tatbiq etish imkonini beradi. Onlayn kurslar, seminarlar va vebinarlar orqali o‘qituvchi innovatsion pedagogik yondashuvlarni egallaydi, darslarini samarali rejalashtiradi va o‘quvchilarning ehtiyojiga moslashtiradi.pedagogik mahoratni oshirishda raqamli ta’lim resurslari va innovatsion yondashuvlar o‘qituvchining kasbiy kompetensiyasini rivojlantiradi, darsni interfaol va samarali qiladi hamda o‘quvchilarning bilim, tafakkur va ijodiy ko‘nikmalarini oshiradi. Shu bois zamonaviy adabiyot darslarida bu metod va resurslar dolzarb va muhim hisoblanadi. 34 Xulosa Men “Adabiyot fanini o‘qitishda axborot texnologiyalaridan foydalanish, pedagogik mahoratini oshirish” mavzusidagi kurs ishini tayyorlash jarayonida ta’limda zamonaviy yondashuvlar, raqamli ta’lim resurslari va innovatsion metodlarning o‘quvchilarning bilim va tafakkurini rivojlantirishdagi ahamiyatini o‘rganishga harakat qildim. Men darslarda interfaol va multimedia vositalarini qo‘llash orqali o‘quvchilarning syujetni tushunishi, qahramonlarni tahlil qilishi, tanqidiy fikrlash va analitik ko‘nikmalarini rivojlantirish imkonini berishini aniqladim.Shuningdek, men o‘qituvchining pedagogik mahoratini oshirishda raqamli resurslar va innovatsion yondashuvlarning muhimligini ko‘rdim. Elektron prezentatsiyalar, interfaol testlar, onlayn platformalar va animatsiyalar yordamida darsni samarali tashkil etish, o‘quvchilarning individual ehtiyojini hisobga olish va mustaqil izlanishlarni rag‘batlantirish mumkinligini tushundim. Men “O‘tkan kunlar” va Navoiy “Xamsa”si kabi klassik asarlar orqali o‘quvchilarning tafakkurini rivojlantirishga innovatsion metodlarni qo‘llashning samaradorligini amaliy jihatdan o‘rgandim. Shu jarayon men uchun darsni rejalashtirish, interfaol metodlarni tanlash va pedagogik mahoratni oshirishda muhim tajriba bo‘ldi.Natijada men xulosa qilamanki, axborot texnologiyalaridan foydalanish nafaqat o‘quvchilarning bilim va tafakkurini rivojlantiradi, balki o‘qituvchining kasbiy kompetensiyasini oshiradi, darsni qiziqarli va samarali 35qiladi. Shu bois men kelajakda o‘z darslarimda zamonaviy texnologiyalar va innovatsion yondashuvlarni faol qo‘llash orqali o‘quvchilarni yanada chuqurroq bilim olishga va tafakkurini rivojlantirishga yo‘naltirishni rejalashtiraman. Men uchun ushbu kurs ishi pedagogik mahoratimni oshirishda va adabiyot darslarini yanada samarali tashkil etishda muhim amaliy yo‘l-yo‘riq bo‘ldi. Foydalanilgan adabiyotlar 1. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti. PF - 5847 - son, 08.10.2019 - y. O‘zbekiston Respublikasi oliy ta’lim tizimini 2030 - yilgacha rivojlantirish konsepsiyasini tasdiqlash to‘g‘risida . – Toshkent, 2019. – URL: https://lex.uz/ru/docs/- 4545884 2. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti. PQ - 2909 - son, 20.04.2017 - y. Oliy ta’lim tizimini yanada rivojlantirish chora - tadbirlari to‘g‘risida . – Toshkent, 2017. – URL: https://lex.uz/docs/-3171590 3. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti. PF - 5953 - son, 02.03.2020 - y. 2019–2021 yillarda O‘zbekistonni rivojlantirishning beshta ustuvor yo‘nalishi bo‘yicha harakatlar strategiyasi . – Toshkent, 2020. – URL: https://lex.uz/acts/-5193564 4. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti. PQ - 4391 - son, 11.07.2019 - y. Oliy va o‘rta maxsus ta’lim tizimiga boshqaruvning yangi tamoyillarini joriy etish chora - tadbirlari to‘g‘risida . – Toshkent, 2019. – URL: https://lex.uz/ru/docs/- 4545884 5. Abdukarimov, H. Adabiyot fanini o‘qitishda interfaol va multimedia vositalari. – Toshkent: “Akademnashr”, 2019. – 120 b. 6. Abdurahmonov, D. Axborot texnologiyalari yordamida adabiyot darslarini samarali tashkil etish. – Toshkent: “Ilm Ziyo”, 2021. – 150 b. 367. Azimov, B. Adabiyot fanini o‘qitishda interfaol metodlar. – Toshkent: “Ma’naviyat”, 2017. – 120 b. 8. Xasanov, S. Adabiyot darslarida multimedia va elektron resurslar. – Toshkent: “Ma’naviyat”, 2019. – 140 b. 9. Islomov, A. Pedagogik mahoratni oshirishda zamonaviy texnologiyalar. – Toshkent: “Fan va ta’lim”, 2018. – 112 b. 10. Karimov, I. Zamonaviy adabiyot darslarida axborot texnologiyalarini qo‘llash metodikasi. – Toshkent: “Fan va ta’lim”, 2018. – 132 b. 11. Niyozov, R. O‘quvchilarning tafakkurini rivojlantirishda interfaol metodlar. – Toshkent: “Ilm Ziyo”, 2018. – 128 b. 12. Qodirova, M. Raqamli ta’lim resurslaridan foydalanish bo‘yicha metodik qo‘llanma. – Toshkent: “Fan va Texnologiya”, 2020. – 136 b. 13. Qodirov, F. Raqamli ta’lim resurslarining pedagogik ahamiyati. – Toshkent: “Fan va Texnologiya”, 2020. – 104 b. 14. Raximov, T. Innovatsion metodlar va interfaol ta’lim vositalari. – Toshkent: “Akademnashr”, 2020. – 136 b. 15. Rustamov, M. Axborot texnologiyalari yordamida ta’lim jarayonini tashkil etish. – Toshkent: “Ilm Ziyo”, 2018. – 160 b. 16. Sobirov, J. O‘zbek nasrini o‘qitishda innovatsion yondashuvlar. – Toshkent: “Sharq”, 2021. – 124 b. 17. Tursunov, S. O‘qituvchining pedagogik mahorati va innovatsion metodlar. – Toshkent: “Akademnashr”, 2019. – 144 b. 18. Yo‘ldasheva, L. Pedagogik kompetensiyani oshirish va innovatsion metodlarni tatbiq etish. – Toshkent: “Ilm Ziyo”, 2021. – 144 b. 19. Yo‘ldoshev, N. O‘qituvchining kasbiy kompetensiyalarini rivojlantirish yo‘llari. – Toshkent: “Sharq”, 2019. – 128 b. Internet manbalar 1) https://lex.uz 372) https://edu.uz 3) https://uzlib.uz 4) https://ilmiykutubxona.uz 5) https://elibrary.tdpu.uz

Adabiyot fanini o‘qitishda axborot texnologiyalaridan foydalanish, pedagogik mahoratini oshirish

Sotib olish