Adabiyot – ma’naviyatni yuksaltiruvchi manba - Педагогика - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	413.6KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Педагогика

Adabiyot – ma’naviyatni yuksaltiruvchi manba

Купить


Adabiyot – ma’naviyatni
yuksaltiruvchi manba

Reja
:1. Kirish. Adabiyot – so‘z san’ati ekanligi haqida.
2. O‘zbek adabiyoti tarixining taraqqiyot bosqichlari.
3. Adabiyot- jamiyat hayotining ko‘zgusi
4. Adabiyotni boshqa fanlar bilan aloqasi.
5. Badiiy obraz va obrazlilik.
6. Hozirgi kunda yaratilgan badiiy adabiyotlar.

Insonni,uning ma’naviy olamini kashf
etadigan qudratli vosita borki, u ham bo‘lsa,
so‘z san’ati, badiiy adabiyotdir. Adabiyotni
insonshunoslik deb, shoir va yozuvchilar
inson ruhining muhandislaridir. Adabiyot,
so‘z san’atiazaldan xalq qalbining ifodachisi, haqiqat va adolat
jarchisi bo‘lib keladi.
(I.A.Karimov “Yuksak ma’naviyat- yengilmas kuch” )

Adabiyot so‘z san’atidir. U inson qalbi va ruhidagi nozik tovlanish va
ohanglarni ilg‘ashga, ularni so‘z vositasida aks ettirishga intiladi. Eng
oliy daraja, yuksak pog‘onalarga chiqa oladigan badiiy adabiyot namu-
nalari insoniyatni to‘lqinlantiradigan, hayajonga soladigan o‘y-fikrlar,
kechinmalar, orzu- umidlarni ifodalaydi. Dunyoda insonlar bir- birlariga
o‘xshamaganlaridek, ularning qalb kechinmalari ham takrorlanmasdir.
0‘zbek adabiyoti tarixi inson ruhiy holatlarini mahorat bilan aks
ettirgan durdonalarga boy. Ular hozirgi avlod ruhiyatida, qalbida ham
hayajon uyg‘ota oladi, ularning ma’naviy boyishlariga tegishli hissa
qo‘sha oladi. Muhimi, ular faqat ma’rifiy bilimimizni oshirish bilan
cheklanmay, badiiy didimiz takomiliga, ma’naviy kamolotga xizmat qiladi.

XIV asrda Sayfi Saroyi shoirlarni “so‘z bulbuli” deydi. U
so‘z
qudratini shoirlar iste’dodiga bog‘lab:
Jahon shoirlari, ey gulshani bog‘
Kimi bulbuldurur so‘zda, kimi zog‘,
-
deya shoirlarni ikkiga ajratadi.
Alisher Navoiy so‘zga nihoyatda katta baho berib shunday
yozgan:
So‘zkim insonni ayladi judo hayvondin,
Bilkim guhari sharifroq yo‘q ondin, - deb
ta’kidlaydi.

Adabiyotshunoslik
Adabiyot
nazariyasi
Adabiyot
tarixi Adabiy
tanqid

Adabiyotda badiiy tasvir - obrazlilik yordamida ifodalanadi. Obrazlilik
badiiy adabiyotning hamma qismlari uchun xosdir. Ma’lumki, asardagi har bir
shaxs, hodisa, narsa bizning ko‘z o'ngimizda namoyon bo‘ladi. Biz ularning
so‘z bilan chizilgan suratini ko‘ra olamiz. Faqat bunda bu surat
harakatsiz holatda emas, balki muttasil harakatda, bir- biri bilan qarama-
qarshilik va ziddiyatlarda ko‘rinadi. Masalan, Yusuf Xos Hojibning
«Qutadg‘u bilig» asarida XI asrdagi turkiy xalqlar hayotining ayrim
manzaralari qalamga
olingan. Unda muallif goh qahramonlar tilidan, goh o‘z tilidan XI
asr kishilarining o‘y- flkrlari, orzu- intilishlarini tasvirlaydi

Kitobxonlik madaniyatining yuksalishida o‘z
ustida ishlashning, mustaqil va ijodiy faoliyatning
ahamiyati beqiyos. Shuningdek, ulug‘ ajdodlarning hayoti va
ijodidan saboq olish, ular yozib qoldirgan hayotiy hikmatlardan
bahramand bo‘lish ham lozim. Mahmud Koshg‘ariy «Qut
belgusi – bilig» degan maqolning turkiy xalqlar og‘zaki ijodida
juda qadim davrlardan boshlab faol iste’molda bo‘lganini
yozadi. Bu har qanday fazilatning boshlanishi bilimdir degan
ma’noni anglatadi.
Bilimning manbayi esa, tabiiyki, kitob bo‘ladi.

Adabiyot – estetik tarbiya vositasi.
Badiiy asarlarda urush va tinchlik, tog‘ va daryolar, shahar va
qishloq, inson va hayvonot dunyosi, o‘simliklar olami, hattoki
sukunat ham qalamga olinaveradi. Ammo bularning barchasi inson
qalbi, uning ruhiyati, ma’naviyati bilan bog‘liq bo‘ladi. Demak
adabiyotning markazida doim inson turadi. Masalan, gul, bahor,
qush, tosh, ot tasviriga bag‘ishlangan asarlar bo‘lishi mumkin.
Biroq bu asarlarda ham insonning borliqqa bo‘lgan munosabati aks
etadi.
Aslida bular insonning go‘zalikka bo‘lgan intilishi bilan bog‘liq.
Shu
ma’noda adabiyot estetik tarbiya vositasi ham deyiladi.

Hadisi sharifda aytilganidek, «... agar siz yaxshi narsalarni ko‘rib
xursand bo‘lsangiz va aksincha, yomon narsani ko‘rib
ranjisangiz, haqiqiy mo‘min ekansiz». Bu yaxshi insonga xos xislat
belgisidir.
Bugungi kun nasrida qalam tebratayotgan ijodkorlarimizdan
Tohir Malik, Tog‘ay Murod, Nazar Eshonqul, Luqmon Bo‘rixon,
Xurshid Do‘stmuhammad, Zulfiya Qurbonboy qizi, Ulug‘bek
Hamdam kabi bir qator yozuvchilarimizning asarlari milliy
adabiyotimiz uchun yangi badiiy hodisa bo‘ldi.

Bugungi kunda adabiyotimizga o‘zgacha ruh olib kirgan
yozuvchi, adibalarimizdan biri Salomat Vafodir. Salomat Vafo
badiiy adabiyotda hikoyalari, romanlari bilan tanilgan
ijodkor. Uning “Ovoraning ko`rgan- kechirganlari” romanida
oddiy bir ayolning turfa xil ko‘guliklarni boshdan kechirshi
oqibatidagi og‘ir qismati tasvirlanadi. Yozuvchi har bir asarida
ayol ruhiyati, insoniy tuyg‘ular, qadr- qimmat tuyg‘usiga alohida
e’tibor qaratadi. Salomat Vafo yaratgan obrazlar, ifoda tarzining
favquloddaligiga ko‘ra adabiyotimizda yangilik bo‘ldi.

Nazorat
savollari:
1. Qadimiy adabiy yodgorliklardan qaysilarini bilasiz?
2. Qomusiy olimlar va ularning asarlari haqida nimalar
bilasiz?
3. Hadislar va turkiy adabiyotning qanday
namunalarini bilasiz?
4. Adabiyotda badiiy tasvir qanday ifodalanadi?
5. Hozirgi davr adabiyoti haqida fikringiz?

•
6. Asar tanlash va uni mutolaa qilishda, asosan, nimalarga
e’tibor berdingiz?
•
7. Ko‘p kitob o‘qigan inson ma’naviyatiga qanday baho berasiz?
Fikringizni hayotiy misollar asosida izohlang.
•
8. O‘zbek adiblarining ma’naviyatga, adabiyotga doir qaysi hikmatli
so‘zlarini bilasiz?
•
9. Badiiy adabiyotning inson qalbi va jamiyat hayotiga ta’siri to‘g‘risida
misollar asosida fikr bildiring.
•
10. Ta’til davomida o‘zingiz o‘qigan badiiy asarlarga annotatsiya
(qisqacha izoh) yozing.

Uyga vazifa
Quyida muallifi bilan berilgan asarlarni o‘zbek adabiyotining taraqqiyot
bosqichlariga ko‘ra davrlashtiring:
“ Alpomish” dostoni, Ahmad Yugnakiy “Hibat ul-haqoyiq”, Xorazmiy
“Muhabbatnoma”, “Shiroq” afsonasi, Cho‘lpon “Kecha va kunduz”, Mahmudxo‘ja
Behbudiy “Padarkush”, “To‘maris” afsonasi, Mahmud Koshg‘ariy “Devon- u
lug‘otit-turk”, Alp Er To‘nga marsiyasi, Nosuriddin Rabg‘uziy “Qissasi
Rabg‘uziy”, Haydar Xorazmiy “Gul va Navro‘z”, “Pirimqul Qodirov “Yulduzli
tunlar”, Abdulla Oripov “Sohibqiron”, Zahiriddin Muhammad Bobur
“Boburnoma”, Alisher Navoiy “Xamsa”.

Adabiyot – ma’naviyatni yuksaltiruvchi manba

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish