Aerozollar - Педагогика - Рефераты

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	32.2KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Рефераты
Предмет	Педагогика

Aerozollar

Купить

Mavzu:AEROZOLLAR.
Reja:
1. Aerozol nima
2.
Aerozol dorilarining tarixi, ta’rifi, tavsifi va tasnifi.
3.
Aerozol dori shakllarini tayyorlashda ishlatiladigan yordamchi moddalar
Tayanch so’z va iboralar: Eritmalar,
aerozol, sirt faol moddalar, aerozollar
Ajratilgan vaqt - 2
soat.
Ma’ruzaning maqsadi: Suyuq
dori shakllarining TDV orasida tutgan o‘rni,
farmatsevtik
eritmalar: qiyomlar, xushbo‘y suvlar, suspenziyalar, emulsiyalar,
suvli
va suvsiz eritmalar ta’rifi, tavsifi хақида маълумотга эга бўлиш .
Aerozol
( grek. «ayor» - xavo va «zol» - eritma nem.) – mayda suyuq tomchi yoki
qattiq
zarrachalarining gazsimon muhitda bir xil tarqalgan dispers tizimdir. M:
tuman,
chang
Aerozollar
– dori va yordamchi moddalar gaz - propellent bosimi ostida turadigan,
aerozol
ballondagi dori shakli bo‘lib, u klapan bilan germetik yopilgan,
ingalyasion,
teriga, shilliq qavatlarga, yaralarga ishlatiladigan gazsimon dori
shakli.
Bu
atama birinchi marta 20 asrning boshida professor Dondan tomonidan taklif
etilgan.
U yangi dori turi bo‘lib, aerozol ballonlari, aerozol bombasi yoki
qadoqlangan aerozol deb
yuritiladi. Aerozol olish uchun birinchi
patent Norvegiya
va AQSHda berilgan b-b, metal yoki shisha qadoqlarga solingan
xlormetil
va xloretil ishlatilgan.
1934
yilda AQSHda o‘t uchirgichlar tarkibida galogen uglevodorodlar ishlatilgan.
Aerozol
dori turining katta rivojlanishi 1941 yildan so‘ng 2chi jaxon urushi paytida
bo‘lib,
bunda amerikaliklar tomonidan “bog-bomb” deb atalmish tarkibida
ftorvodorod,
xlorvodorod va insektitsidlar bo‘lgan, bosim ostidagi qadoqlarni
patentlaganlar.
Farmatsevtik aerozollar deb ,
propellentlar yordamida purkaladigan, ballondan,

klapanli-purkagichdan va ballon ichidagi turli konsistensiyaga ega bo‘lgan
suyuqliqdan
iborat, tayyor dori turiga aytiladi.
Aerozolda
bir yoki bir nechta dori moddasi, erigan, suspenziyalangan yoki
emulgirlangan
xolatda bo‘ladi.
Tibbiyot
aerozollari – ingalyasiya uchun ishlatiladigan, statsionar qurilmalar
yordamida
beriladigan, qattiq yoki suyuq xolatdagi dori vositalari zarrachalarining
aerozol
xolatidagi dori turidir.
Aerozol dori turlarining ishlatilishi bo‘yicha tasnifi :
ingalyasion,
otolaringologik,
dermatologik,
stomatologik,
proktologik,
ginekologik,
oftalmologik,
qon
to‘xtatish uchun, diagnostik maqsadlarda ishlatiladi.
Aerozol dori turining afzalliklari :
-
aerozolni ishlatish qulay, gigienik
-
dozalanishi aniq, ishlatilayotgan joyga to‘g‘ridan-to‘g‘ri ta’sir etishi, ta’siri tez
yuzaga
chiqishi
-
kam dori moddasini sarflab xam, yuqori terapevtik samaradorlikka erishilishi
-
aerozol balloni germetik yopiq bo‘lganligi sababli, preparat ifloslanmaydi, tashqi
muhit
omillar(yorug‘lik nuri, namlik, xavodagi kislorod)ining ta’siriga uchramaydi
-
saqlanish muddatida aerozol dori turi o‘zining sterilligini saqlab qoladi
-
ishlatilganda mutaxasis talab etmaydi, ishlatish oson
-
saqlanish muddati uzoq
-
jaroxatlangan qismni tashqi muhit ta’siridan muxofaza qilish imkoniyati

Aerozol dori turining kamchiliklari:
-
aerozol dori turining narxi yuqoriligi
-
ballonlar yuqori temperaturada yoki mexanik urilganda portlashi mumkinligi
-
ishlatilganda atrof muhit propellentlar , dori moddalari bilan ifloslanishi
Aerozollar
tarkibiga dori modda, yordamchi moddalar, bir yoki bir nechta
propellentlar
kiradi.
Aerozol
tayyorlash uchun yordamchi moddalar: erituvchilar, sirt faol moddalar,
parda
xosil qiluvchilar, konservantlar, antioksidantlar ishlatiladi.
Farmatsevtik
aerozollar shunday dori turiki, u qattiq yoki suyuq dispers fazani
gazsimon
dispers muhitda bir hil tarqatish yo‘li orqali tayyor-lanadi.Bashura G.SH.
va
Xodjay YA.I. aerozollarni 2 guruhga ya’ni farmatsiya aerozollar va tibbiyot
aerozollar
bo‘ladi. Tonkodisp 0,1 – 0,5 mkm. Niskodis 25 – 100, grubodisp – 250
–
400 mkm
Farmatsiya
aerozollar – propelentlar erdamida purkaladigan va terapevtik ta’sir
ko‘rsatadiganlarga,
tibbiyot aerozollar deb asosan inglyasiya uchun ishlatiladi.
Afzalligi ishlatish
oson, tez yordam berish mumkin, jarohatlarni tashqi muxitdan
himoyalaydi,
jarohatni kuzatish oson vaqt tejaladi. Ular asosan dizinfeksiya
qiladi, tumovga
qarshi , kuyganda ishlatiladi.
Kamchiligi organik
erituvchilar ta’sirida og‘riq vujudga kelishi, tana yuzasida hosil
bo‘lgan
pardaning yupqaligi, ular AQSH, Fransiya, Italiya va YAponiya
mamlakatlarida
katta o‘rinda turadi.
Aerozol
balonning tuzilishi . u ma’lum hajmi sig‘im, klapan va va qopqoqdan
iborat
xajmi - 3 l bo‘lib. Ular metal, shisha yoki plastmassa hamda ularning
birikmasidan
iborat. SHisha aerozollarining xajmi – 3 – 300 ml, asosan 15 – 80 ml
bo‘ladi.
Balonning
mustaxkamligini tekshirish Po‘lat taxta ustiga ma’lum balandlikdan
tashlangan
balon sinmasa shu balandlik pastki nuqta deyiladi. Eng yuqori nuqta
hamma
balonlar singan balandligi aytiladi. 0,75 ml sinmasa past, 2,75 m
balandlikda
sinsa – yuqori.
SHisha
balonlar asosan NS–1 va NS–3 shishalarda tayyorlanadi. Ular qalinligi bir
tekisda
havo pufakchalari saqla-maligi, RN aniqlanganda 1,7 oshmaslimgi va 20

atm bosimga chidamli bo‘lishi kerak. Ularning ustki qismi PVX, PE, poliamid va
hakozolar
bilan qoplanadi.
Qoplash
quyidagi usullar bilan olib boriladi.
Balon
ustiga parda kiydirib, harorat bilan ishlov beriladi.
Polimer
eritmaga balonni botirib olish yoki purkash orqali.

soxta
qaynoq yuzada qoplash;

balon
sathida monomerlarni polimerizatsiyaga uchratish bilan qoplash.
Qoplashdan
maqsad

balon
singanda shisha parchalarni sochilishidan saqlash.

balon
mustaxkamligini oshirish

estetik
jilo berish

balon
ustiga ma’lumotlar yozish
Metal
balonlar yon biqini kavsharlab choklangan holda oq yoki qora yupka
tunikadan
yoki alyuminiydan va zanglamaydigan po‘latdan tayyorlanadi. Metall
balonlarning
tuzilishi tana, ostki qism va qopqoqdan iborat. Metall balonlarni ichki
va
ustki qismi lak bo‘yoqlari bilan qoplanadi.
Plastmassa
balonlar engil, mustaxkam, sinmasli, shakl berish osonligi va turli
rangda
chiqarish mumkinligi bilan shisha va metall balonlardan avzal.
Balonning
klapanli purkagich qismi – balonning eng asosiy qismi bo‘lib, u klapan
va
purkagichdan iborat.
Klapan –dorilarni
mayda zarracha holida purkashga mo‘ljallangan. Bunda
purkagich
bilan birgalikda shtok harakatga kelib, purjinani siqadi naycha
teshikchasidagi
rezina qavati ochiladi va ballonda bosim ostida turgan modda sifon
trubkasi
orqali otilib chiqadi.
Purkagich
– dorilarni purkash uchun mo‘ljallangan

Naycha – klapani ochish va yopishga mo‘ljallangan.
Purjina –
naychani o‘z holiga qaytaradi va klapani yopishga xizmat
qiladi. Manjet
–naychaning klapanda germetik joylashishini ta’minlaydi rezina
qismdan
iborat.
Sifon
naycha –balon ichidagi moddalarni klapanga olib chiqadi. Propelentlar –
aerozol
balonida moddani tashqariga bosim yordamida siqib chiqarilishini
ta’minlaydigan
modda.ular quyidagi talabga javob berishi kerak.

20 0
S da
0,8 MP a dagi bosimni ta’minlashi;

turg‘un
va befarq;

teri
va nafas yo‘llarini qitiqlamasligi;

havoda
portlash xavfi bo‘lmasligi;

noxush
xidga ega bo‘lmasligi.
Propellentlar.
Propellentlar - aerozol ballonlari ichidagi moddalarni tashqariga
bosim
yordamida siqib chiqarilishini ta’minlaydi.
Ular
quyidagi talablarga javob berishi kerak:
-
20 0
S xaroratda 2-8 atm. bosimni ta’minlashi,
-
turg‘un va befarq bo‘lishi,
-
teri shilliq qavatlari va nafas yo‘llarini qitiqlamasligi
-
xavoda portlamasligi
-
noxush hidga ega bo‘lmasligi
-
qimmatbaxo bo‘lmasligi
-
yuqori bosim ostida oson suyuqlikka aylanishi
-
dori moddalarini erita olishi kerak.
Propellentlar
20 0
S xaroratda xosil qiladigan to‘yingan bug‘ bosimiga qarab, asosiy
va
yordamchilarga bo‘linadi.

Agar 20 0
S xaroratda 2 atm. va undan katta bosim xosil qilsa, asosiy propellent.
Agar
20 0
S xaroratda 1 atm.dan kam bosim xosil qilsa, yordamchi propellent
deyiladi.
Agregat
xolatiga ko‘ra propellentlar 3 guruxga:
1.Suyultirilgan
gazlar, ularga:
1.1.Ftororganik
birikmalar (ftorxloruglevodorodlar - freonlar yoki xladonlar)
1.2.
Propan qatoriga kiruvchi uglevodorodlar (propan, butan, izobutan).
1.3.
Xlor birikmali uglevodorodlar (vinilxlorid, metilxlorid, metilenxlorid).
1.Freonlar
– metan, etan, propanning xlorli xosilalari bo‘lib, kimyoviy inert , ko‘p
organik
erituvchilar, moylar bilan yaxshi aralashadi, biologik bezarar, yong‘in
xosil
qilmaydi, ballonda bir tomchi eritma qolsa xam bir xil bosimni ta’minlab
turadi,
lekin suv va nur ta’sirida gidrolizga uchrab, HCl va HF kislotalarni xosil
qilishi
mumkin.
1.2.Propan
qatoriga kiruvchi uglevodorodlar – Afzalligi - freonlarga nisbatan
arzon,
spirt,
xlororoformda eriydi,
suvda
gidrolizga uchramaydi,
kam
zaxarli,
Kamchiligi
– yong‘inga xavfli, shuning uchun propellentlarga qo‘shimcha sifatida
ishlatiladi.
1.3.
Xlor birikmali uglevodorodlar
Afzalligi:
-Dori
va yordamchi moddalarning erituvchisi sifatida ishlatiladi,
-Kam
zaxarli
Kamchiligi:
-Kam
bosim xosil qiladi, shuning uchun boshqa propellentlar bilan birga ishlatiladi

-YOng‘inga xavfli
2.
Siqilgan gazlar : azot 1 oksidi, azot, karbonat angidridi, geliy, argon
Afzalligi:
zaxarli
emas,
kimyoviy
befarq
Kamchiligi:
propellent
ishlatilishi bilan kamaya boradi va ballon ichida eritmaning qolib ketishi
xavfi
bor.
3.Engil
uchuvchi organik erituvchilar (dimetil efiri, dietil efiri, metilen xlorid,
etilenxlorid,
metil etil efiri)
Kamchiligi:

YOng‘inga
xavfli

portlashga
xavfli

nafas
yo‘llarini qitiqlaydi

Organizmga
qitiqlovchi ta’sirga ega

Erituvchi
sifatida -

toz.
suv, etil spirti, o‘simlik moylari, mineral moylar, glitserin, etioleat,
propilenglikol,
dimeksid, turli molekulyar massali PEO , etilsellyuloza va b.
ishlatiladi.

Sirt
faol moddalar sifatida -

tvin-80,
60, 120, emulgator №1, emulsion mumlar, yog‘ kislotalarining
trietanolamin
bilan xo qilgan tuzlari, olein kislotasi tavsiya etiladi.


Parda xosil qiluvchi modda sifatida: sellyuloza xosilalari, akril kislotasining
xosilalari,
vinilpirrolidon, polivinilpirrolidon

Korrigent
sifatida: qand, limon kislotasi, sorbit, efir moylari, timol, mentol

Konservant
sifatida: nipagin, nipazol, benzoy kislotasi, natriy benzoatlar

Antioksidanlar
sifatida: vitamin E, butiloksitoluol ((CH
3 )3
C )
2 CH
3 C
6 H
2 OH,
butiloksianizol,
dibunol, trilon B , askorbin kislotasi ishlatiladi.
Agar
dori modda yaxshi erimasa u holda qo‘shimcha erituvchida eritiladi.
Konsentrat–emulsiya
yoki suspenziya dori modda yordamchi moddada
dispergirlangan
bo‘ladi. tayyor konsentrat yig‘gichga o‘tkaziladi va balloni
to‘ldirish
liniyasiga o‘tkaziladi.
XIDF Balon
bosimini o‘lchash xona xaroratida 1 soat qo‘yiladi va balon ichidagi
bosim
2,5 atm aniqlanadi. Ular – siqilgan gaz ishlatilgan balonlarda tekshiriladi.
Zich
berkitilganini aniqlash. Tekshiriladi 40 - 45 0
S harorat suv hammomiga
tushganda
15 – 30 daqiqa, shisha balon metall balonlar 10–20 daqiqa gaz chiqish
hodisani
kuzatilmasligi lozim. Bir doza tarkibidagi dorini aniqlanadi aerozol 5
marta
bosiladi va 5 dozasi chiqarib yuboriladi va balon 0,010 tortiladi so‘ngra 5
dan
20 marta bosib, balon qayta tortiladi.
Dori
moddaning % miqdori Buning uchun balon tortiladi 0,01 g anda va dori
modda
purkab chiqarib yuboriladi va yana tortiladi va hakozolar.O‘zining XITX
ko‘riladi
± 15% o‘zgarishi kerak saqlash 0-35 0
S gacha.
Misol:
Tibbiyotda kameton, efatit, efedrol, fadezin, ingalipt, nitazol, nitroglitserin
va
hakozolar.

Aerozollar

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish