Affikslarda shakl va ma’no munosabati - Педагогика - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	649.4KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Педагогика

Affikslarda shakl va ma’no munosabati

Купить

Mavzu: Affikslarda shakl va ma’no
munosabati.
Reja :
1. A ffi k slar haqida ma’lumot
2 . Omonim affi k slar
3. Sinonim afi k slar
4. A nt onim affi k slar
5. Ko’p ma’noli affi k slar

“ Affiks” lotincha so’z bo’lib “Biriktirilgan” degan ma’noni anglatadi.
Affikslar so’z yasalishi va grammatik ifoda shakllanishiga xizmat
qiladigan morfemadir. Ular 2 turga bo’linadi:
So’z yasovchi affikslar

So’z yasovchi affikslar o’z nomi
bilan yasalish uchun xizmat
qiladigan morfemalardir. Ular
mustaqil so’zga qo’shilib yangi bir
ma’no hosil qilishda yordam
beradi. –chi, -zor, -kor, -chilik, -ay,
ser-, -dor kabilar.

O’rikzor, paxtachilk, g’allakor,
pasay, shirador Shakl yasovchi affikslar

Shakl yasovchi affikslar yangi
ma’no hosil qilmaydi faqatgina
qo’shimcha ma’no hosil qiladi
holos. –lar, -roq, -ov, -ala, -ib, -jon,
-moq , -maslik, -ish kabilar

Kitoblar, qizilroq, yettovi, beshala,
kelmoq,bormaslik

Morfema- so’zning eng kichik bo’linmaydigan qismi.
So’zning morfemik tarkibiy qismi o’zak va qo’shimchalardir.
O’zak AffiksalMorfema

Morfema
Morfema- yunoncha “morphe” shakl
degan ma’noni bildiradi. So’z yasash va
so’zning shaklining hosil qilishi uchun
hizmat qiladigan lisoniy birlikdir. O’zbek
tilida u asaosan “Qo’shimcha” holatida
bo’ladi .

O’zak morfema
O’zak morfema- so’zning asl, lug’aviy ma’nosini
ifodalovchi qism, shuning uchun morfemaning
bu turi O’zak morfema dep yuritiladi. O’zak
morfema so’z yasalishi uchun asosdir. So’z
shakli huddi shu o’zakdan boshlanadi. Masalan,
“Bilimdonlik” so’zida “Bil”-asos, “Bilim”-negizdir.
“Don”-qo’shimchasi qo’shilishga asosdir, “lik”
esa affiks bo’lib keliyapti.

Affikslar

Sodda affikslar

Sodda affikslar- Bitta tarkibdan
iborat bo'lgan qo'shimchalar
sodda qo'shimchalar deyiladi: -
chi, -dosh, -zor, -shunos, -li k .

Gulchi , sinfdosh, gul zor,
t ilshunos, do’st li k . 
Murakkab affikslar

Murakkab affikslar- Ikki yoki
undan ortiq qo'shimchalarning
birikuvidan tashkil topgan, bir
qo'shimcha vazifasini bajaruvchi
qo'shimchalar murakkab
qo'shimchalar deyiladi: chilik,
garchilik, lan .

Chorvachilik, Loygarchilik, O’ylan.

Omonim affikslar

Omonim affi k slar shakli bir xil
bo‘lib, ma’no va vazifasiga ko‘ra
bog‘lanmaydigan qo‘shimchalar
dir. Omonim affikslar vazifasiga
ko’ra quyidagi bo’limlarga
bo’linadi. 
1)  so‘z  yasovchilar  doirasida :
-ki:  tepki-ot yasovchi,  kechki-
sifat  yasovchi;

2)  shakl  yasovchilar  doirasida:
-ish: oqish -sifatning  daraja  shakli,   tortish-
fe’lning  harakat  nomi  shakli;

3) so‘z  o‘zgartuvchilar  doirasida:
- ng:  olmang -egalik  qo‘shimchasi,
bording-tuslovchi  qo‘shimcha;

4) so‘z  yasovchi  va    shakl  yasovchilar
doirasida:
ma:  bo‘g‘ma(ilon)   sifat  yasovchi,   qatlama
-ot  yasovchi,
ketma   –  fe’lning  bo‘lishsiz  shakli;

5)  so‘z  yasovchi  va  so‘z
o‘zgartuvchilar  doirasida :
-im:    qultum- ot  yasovchi,   kitobim -egalik
qo‘shimchasi

Sinonim affikslar

Sinonim affikslar shaklan har

xil umumiy ma’nosi bir xil
bo‘lgan
qo‘shimchalardir. Ukar ham
vazifa shakliga ko’ra quyidagilarga
bo’linadi 
1. So’z yasovchilarda ma’nodoshlik -
Siz /no-: O’rinsiz – noo’rin. --
Li/ ser-: Gulli- sergul

2. Shakl yasovchilarda ma’nodoshlik -
Ish/-imtir: Oqish- Oqimtir. –
ish/-lar: Kelishdi- keldilar

3 . So’z o’zgartiruvchilarda
ma’nodoshlik -
ning/-dan : Mehmonlardan kattasi
Mehmonlarning kattasi

Antonim affikslar

Ant onim  affi k slar bir –biriga
zid ma’no qo’shimchalardir.
O‘zbek  tilida  qo‘shimchalarning
  zidma’noligi  boshqa  yondosh
hodisalarga nisbatan
ancha kam uchraydi. Ular
asosan sifatlarda kuzatiladi .    
-Li / -siz

kuchli – kuchsiz, foydali- foydasiz

-Li / be-


mazali – bemaza, savlatli-
besavlat

Ko’p ma’noli affikslar

Ko’p ma’noli qo’shimchalar birdan
ortiq leksik va grammatik ma’noni
shakllantiruvchi qo’shimchalardir.
Affikslarning ko‘p ma’noligi shak
lyasovchi va so‘z o‘zgartuvchilarg
aham xos hodisadir . -Chi qo’shimchasi asosdan
anglashilgan kasbga ega bo’lgan
shaxs oti.
Temir chi, hasharchi, ijarachi.

-Lar affiksi koplik, hurmat
ma’nosida, chama taxmin va
kesatish ma’nosida qo’llanadi .
Bolalar-ko’plik
Dadamlar-hurmat
Beshlar- chama
kellaring-kesatish

Foydalanilgan adabiyotlar
1. 1. Hojiyev. A “Ozbek tiling morfologiyasi, morfemikasi va so’z yasalishining nazariy
masalalari”. –T, Fan 2010
2. 2. Nurmonov. A, Shahobiddinova Sh, Iskandarova Sh, Nabiyeva D “ O’zbek tilining nazariy
grammatikasi. Morfologiya” –T, Yangi asr avlodi. 2001
3. 3. fayllar.org/o’zbek-tili-maruzalar matni.html?

Affikslarda shakl va ma’no munosabati

Купить

Похожие документы
18- октября Ден города Самарканд
18-октября день города самарканда
1917-1924 yillarda Qoraqalpoqiston
1918-1939 yillarda Yaponiya
1991 - 2017-yillarda Isroil davlati va Falastin muammosi