Afsona va rivoyatlar - Педагогика - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	1.2MB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Педагогика

Afsona va rivoyatlar

Купить

AFSONA VA RIVOYATLAR




Afsonalar dunyodagi deyarli hamma xalqlar
og ’ zaki
ijodining eng qadimgi , aziz va
ommaviy
janrlaridandir . Ularda tarixiy
hayotda
ro ’ y bermagan bo ’ lsa - da , ro ’ y
berishi
mumkin bo ’ lgan voqealar hikoya
qilinadi .
Badiiy to ’ qima bu janr asarlarning
asosiy
xususiyati hisoblanadi . Shuning
uchun
olimlar afsonalarning ayrimlarini
ertaklarga
tenglashtirganlar . Ayrim afsonalar
esa
miflarga o ’ xshab ketadi . Bunday
namunalarda
biror narsa - predmetning paydo
bo ’ lishi ,
rasm - rusum yoki odatlarning
boshlanishi
haqida ma ’ lumot beriladi .

SHIROQ AFSONASI.
Bu afsonada jonajon qabila va ona er uchun
o`zini qurbon qilgan Shiroq obrazi mehr
bilan yaratilgan. Uning qabila manfaatlari
uchun qurbon bo`lishi, o`z
qabiladoshlariga sadoqati, vatanparvarligi
va qahramonligi uni monumental obrazga
aylantiradiki, buni yozma adabiyotda ham
uchratish mumkin.
Chunonchi, Abu Rayxon Beruniyning
«Hindiston» asarida keltirilgan Kanik
Afsonasi ham xuddi shu Shiroqga
o`xshaydi. Ya.Il’yasovning «So`g`diyona»
kitobida ham Mirmuhsinning «Shiroq»
dostoni va O`zbekiston san’at muzeyida
saqlanayotgan haykaltaroshlikka oid
materiallarda ham Shiroq afsonasi
mazmunini ifodalangan.

SIYOVUSH AFSONASI

Siyovush-xalq qaxramoni. Afsonalarda
xikoya qilinishicha, Siyovush Kaykovusning
o`g`li bo`lgan. Nihoyat darajada go`zal yigit
bo`lib, uni o`gay onasi sevib qoladi. Lekin, u
o`gay onasining taklifini rad etadi. Bunga
chiday olmagan o`gay ona unga tuhmat
qiladi. Siyovush o`zining pokligini isbotlash
uchun ot surib alangadan o`tadi, so`ng
Afrosiyob poytaxtiga boradi. Afrosiyob uni
izzat-hurmat bilan kutib oladi va unga o`z
qizini beradi. Lekin, dushmanlar Afrosiyob
bilan Siyovush o`rtasiga nifoq soladilar,
adovat urug`ini sochadilar. Natijada
Afrosiyob Siyovushni o`ldiradi.
Siyovushning o`g`li Kayxisrav o`z bobosi
Afrosiyobdan otasi uchun qasos oladi, uni
o`ldiradi. Afsona oxirida Kayxisrav xorazmiy
shohlar sulolasiga asos solganligi so`zlanadi.

Mif

“ mif... — koinot va hayotning paydo
bo‘lishi, tabiat hodisalari, xudolar va
afsonaviy qahramonlar haqida ibtidoiy
zamon kishilari tushunchalari ning badiiy
ifodasi” — deb belgilab qo‘yilgan. Shunday
qilib, mif deganda, eng qadimgi afsona,
rivoyat, hikoyalarni tushu nish mumkin.
O‘rta Osiyoda yashaydigan xalqlarning
o‘tmish hayoti bilan bog‘liq miflarnnig
dastlabki namunalari “Avesto” kitobida
uchraydi. Bu kitobda yaxshilik va yomonlik
kuchlari Mitra, Anaxita, Kayumars, Yima
( Jamshid), Gershasp (Elikbek) timsollarida
namoyon bo‘lgan.

Mifologiyada 3 ta
asosiy tushuncha
muhim
hisoblanadi.
1. Totem. 2. Fetish. 3. Anima.

Tot em

deganda, biz dunyodagi turli xalqlar hozirgi
paytgacha o‘zlariga homiy deb bilgan
hayvonlarni tushunamiz. Jumladan, burgut,
sher, yo‘lbars, bo‘ri, ilon (ajdar), humo kabi
hayvonlar va qushlar ko‘p xalqlarda alohida
e’zozlanadi. O‘zbek xalqi hozirgi paytda ham
yo‘lbars, ilon, bo‘ri, ayiq, tuya, ot, qo‘y,
qaldirg‘och, burgut, baliq kabi qushlar va
hayvonlarga hamisha hurmat bilan
qaraydilar. Ularning yashash joylarini
sababsiz buzish, o‘zlarini biron ehtiyoj
sezilmagan paytda bezovta qilish, o‘ldirish
gunoh hisoblangan. Ayni paytda, safardagi
odamning bo‘rini, burgutni, oq tuyani
uchratishi yaxshilik belgisi hisoblangan.
Hatto bu mavjudotlarni tushda ko‘rishni ham
yaxshilikka yo‘yganlar. Ma’lum bo‘ladiki,
totemizm belgisi o‘zbek xalqining maishiy
hayotida shu paytgacha o‘z ta’siriga ega.

Fet ish
insonlar tomonidan alohida e’tibor
bilan qaraladigan narsa, predmetlar
tushunchasini anglatadi. Xususan,
turkiy xalqlarda quyosh, oy, yer,
ayrim yulduz lar, suv, tuproq, yoy,
qilich, qalam kabilarga asrlar
davomida alohida hurmat bildirilgan.
Masalan , yigit kishining pichoq
yo‘qotishi, yoyining sinishi yomonlik
belgisi bo‘lib kelgan, ayni paytda
tuproq, suv bilan doimiy ra vishda
yaqin bo‘lish baxt hisoblangan.

Anima

inson tomonidan totem va fetishga ishonch bilan
qarash ma’nosini anglatadi. Tushga ishonish oddiy
hayotda ro‘y berayotgan voqealardan kelajak haqida
tasavvur hosil qilishga urinish odatlari animizm ta’siri
bilan bog‘liqdir. To‘g‘ri, aksari paytlarda odamlar
irimlarni xush ko‘rmaydilar, lekin tarixiy jihatdan
shakllangan urf-odatlarimiz, rasm-rusumlarimizda
totemizm, fetishizm, animizm belgilari aniq sezilib
turadi. Bunday voqea-hodisalarga bo‘lgan munosabat
badiiy adabi yotimizda ham o‘z ifodasini topgan. G‘.
G‘ulomning “ Shum bola ” qissasidagio‘choq olldida
ro‘y bergan hodisani, O‘lmas Umarbekov, O‘tkir
Hoshimov asarlaridagi ayrim lavhalarni eslasak
kifoyadir.

ETIBORINGIZ UCHUN RAHMAT

Afsona va rivoyatlar

Купить