Информация о документе

Цена 3000UZS
Размер 1.6MB
Покупки 0
Дата загрузки 07 Ноябрь 2026
Расширение pptx
Раздел Презентации
Предмет Педагогика

Продавец

Bohodir Jalolov

Ahmad Yugnakiyning Hibbatul haqoyiq asari muqaddima boblarining tasvvufiy ahamiyati

Купить
Mavzu:Ahmad Yugnakiyning"Hibbatul haqoyiq" asari muqaddima boblarining tasvvufiy ahamiyati Reja: I.Kirish.Ahmad Yugnakiyning "Hibbatul haqoyiq"asari haqida. Asar kompozitsiyasi 3.Asarning tarkibiy tahlili 4.Asarda ma'rifat talqini 5.Xulosa 6.Foydalanilgan adabiyotlar Adib Ahmad binni Mahmud Yugnakiy, yirik adib, hadisshunos va ta limiy didaktik ʼ adabiyot namoyandasi. Taxminlarga ko’ra u XIIasrda Farg ona ʻ vodiysining Yugnak qishlog ida tug ilgan. ʻ ʻ  «Hibatul-haqoyiq» («Haqiqat sovgʻalari») asari Fargʻona hukmdori Dod Sipohsolor bekka bagʻishlangan.  Navoiyning taʼriflashicha, tugʻma koʻr boʻlgan. Asarning arab va uygʻur yozuvidagi qoʻlyozma nusxalari (XV asrda koʻchirilgan) Istanbulda saqlanadi. Asar 14 bobni tashkil qilgan Qurʼon va Hadis hikmatlarining badiiy sharhidir.  Ta limiy doston janriga mansub bu asarda ijtimoiy, siyosiy ʼ masalalar bayon qilingan, bilim foydasi va til odobi kabi axloqiy muammolar talqini berilgan. Adib Ahmad yashagan davri va joyi haqida adabiyotshunoslikda turli qarashlar mavjud.  Asarining to la matni (izoh va nasriy bayon) e lon qilingan, rus ʻ ʼ olimlari S.Malov, E.Bertels, N.Baskakov, I.Stebleva; turk olimlari F.Ko prulu, N.Osimbek, R.R.Arat, T.Takin va o zbek ʻ ʻ olimlari Fitrat, Q.Mahmudov, I.Haqqulov, M.Imomnazarov, H.Boltaboevning tadqiqot va maqolalari bor. Dostonning o’rganilishi Adib haqida  Tarjimai holi haqida deyarli maʼlumot yoʻq. "Hibat ulhaqoyiq" ("Haqiqatlar tuhfasi") asari bizgacha yetib kelgan. Uning oxirida Adib Ahmad ismi tilga olinadi. Asar nusxalaridan biriga temuriy amaldorlardan Arslonxoja Tarxon tomonidan ilova qilingan 10 baytli masnaviyda Yu. haqida baʼzi maʼlumotlar mavjud. Undan maʼlum boʻlishicha, Adib Ahmad Yugnak degan soʻlim va bahavo joyda tugʻilgan. Otasining oti Mahmud Yugnakiy boʻlgan. Kitobi adabdan iborat boʻlib,nomi —"Hibat ulhaqoyiq".  Kitob koshgʻariy tilda sheʼriy yoʻl bilan yozilgan. "Qutadgʻu bilig"dan 1—2 a. keyin yaratilgan bu asar oʻzbek mumtoz adabiyotining noyob durdonasi hisoblanadi. Alisher Navoiy "Nasoyim ulmuhabbat" tazkirasida Yu.ni Oʻrta Osiyoning mashhur shayxlari qatoriga qoʻyib, uning tugʻma koʻrligi xususida soʻzlaydi, yana Navoiy Husayn Boyqaroʼtt oʻgʻli Badiuzzamonga yozgan xatlaridan birida ham "Hibat ulhaqoyiq"dan parchalar keltiradi. "Hibat ulhaqoyiq" asari shoir haqidagi maʼlumotlarni birmuncha toʻldirishga, Yu. yashab ijod etgan davrni tahlil qilishga imkon beradi. Shoir"Hibatulhaqoyiq& amp;amp;amp;quot;nitugatib,unihukmdoriDo dSipohsolorbekkataqdimetadi MashhursharqshunosolimYe.E.Bertelsbuasarqadimiy o zbekadabiytilidanmumtozo zbekadabiytiligao tishʻ ʻ ʻ dabirko prikbo lganiniaytadi ʻ ʻ Asartilidaqadimiyturkiyso zlardanko ra,arabvaforsso ʻ ʻ zlariningko pqo llanganishundandalolatberadi. ʻ ʻ ʻ  "Hibat ulhaqoyiq" 14 bob, 512 misradan iborat. Dostonning 1bobi Allohga hamd, 2bobi Muhammad (sav) na ti va choryorlar ta rifiga, ʼ ʼ 3bobi Dod Sipohsolorbek madhiga bag ishlangan. 4bobda kitobning yozilish ʻ sabablari bayon qilingan. Dastlabki 4 muqaddima bobdan so ng asosiy qismga ʻ o tiladi. ʻ  5bob — maʼrifatning foydasiyu jaholatning zarari, 6bob — til odobi, 7bob — dunyoning oʻtkinchiligi, 8 bob — saxiylik va baxillik, 9 va 10boblar turli masalalarga bagʻishlangan boʻlib, 11bob — kitobning xotimasi (asarning 1480 yil Istanbulda Abdurazzoq Baxshi tomonidan koʻchirilgan nusxasida 11 bob mavjud — 3 bob yo tushib qolgan, yo boshqalariga qoʻshilib ketgan).  Oʻziga xos axloq kitobi boʻlgan bu asarga Qurʼoni karim va Hadisi sharif maʼnolari singdirilgan. U islom dini axloqini tashviq qilish, komil insonni tarbiyalab yetishtirish maqsadi bilan yozilgan. "Hibat ulhaqoyiq“va uning nusxalari  "Hibat ulhaqoyiq" ilk bor uygʻur yozuvida bitilgan. Uning nusxalari koʻp boʻlib, ularda asar hajmi turlicha. Hozircha maʼlum qoʻlyozmalardan 3 tasi (biri uygʻur yozuvi, ikkinchisi arab va uygʻur yozuvi, uchinchisi esaarab yozuvi bilan bitilgan) toʻliq, qolganlari parchalardan iborat. 1444 yil Samarqandda Zaynulobidin baxshi, 1480 yil Istanbulda Abdurazzoq baxshi va Turkiyaning Toʻpqopi kutubxonasidagi nomaʼlum kotib tomonidan koʻchirilgan qoʻlyozmalar eʼtiborli nusxalar hisoblanadi. Asarni 1marta turk olimi Najib Osimbek topib (inv. №4757), nashr ettirgan (qisqartirilgan nashri — 1906, toʻliq nashrlari1916, 1925).  Keyin 1951 va 1992 yillarda uni R.R. Arat soʻzboshi, izohlar va 6 ta nusxasining faksimilesi va Turkiyada 16- asrda koʻchirilgan arab yozuvidagi nusxasining tarjimasi bilan nashr ettirgan. Oʻzbekistonda asardan parchalar Fitrat, Oybek, P.Shamsiyev, S.Mutallibovlar tomonidan oʻzbek adabiyoti namunalaridan tuzilgan majmualarda eʼlon qilingan. Soʻng u Q.Mahmudov tomonidan alohida kitob holida eʼlon qilindi (1968; 1971). Oʻtgan asr oxirlarida uygʻur olimlari H.Temur va T.Ayyub, qozoq olimlari E.Qurishjonov va boshqaSogʻindiqovlar uni asl matni, tarjima va fotonusxalari bilan nashr ettirganlar. Shuningdek, Ye.E.Bertels, Fitrat, Fuod Koʻprulu, T.Takin, E.Rustamov, N.Mallayev, A.Qayumov, A.Hayitmetov, A.Rustamov, M.Imomnazarov, B.Toʻxliyev, N.Rahmonov, I.Haqqulov, G.Xoʻjanova va boshqalar Yu. va "Hibat ulhaqoyiq" haqida u yoki bu darajada tadqiqot ishlarini olib borganlar.  "Hibat ul-haqoyiq" yozma manbaining to'liq nusxalaridan biri Hirotda, XV asrda qadimgi uyg'ur yozuvi asosida ko'chirilgan, asarning ikkinchi to'liq nusxasi 1480-yilda Istanbulda Abdurazzoq Baxshi tomonidan arab yozuvi bilan ko'chirilgan. Dostonning arab yozuvi bilan ko'chirilgan uchinchi nusxasi XVI asr boshlariga mansub. "Hibat ul-haqoyiq"ning asosiy nusxalari Turkiya kutubxonalarida, ayrim parchalardan iborat bir nusxasi Berlinda saqlanmoqda. Asar 256 bayt, ya'ni 512 misradan iborat. G'azal va to'rtliklar she'r shaklida yozilgan. Adib Ahmad Yugnakiy ham boshqa o'tgan buyuklar kabi Allohni madh etish bilan boshlaydi.  1972-yilda filologiya fanlari doktori, qadimshunos, turkolog olim Qozoqboy Mahmudov "Hibat ul-haqoyiq"ning akademik nashrini chop ettirdi. Unda olim dostonning asli, nasriy bayoni, tahliliy matn, izohli lug'at hamda grammatik va fonetik tahlilni amalga oshirgan. Shu paytgacha "Hibat ul-haqoyiq" dostoni bugungi o'zbek tiliga she'riy tarjima qilinmagan  1-bob  ТАНГРИНИНГ МАДҲИ ҲАҚИДА  Тангрим, сенга ҳамду сано айтаман,  Раҳмингдан умидвор минг бир қатла ман.  Гуноҳкор тил сано айта олурму?  Ўзинг кўмак бергил,..ночор қолурму?  Жонли-жонсиз, борлиқ учган-югурган,  Сенинг борлиҳингга гувоҳлик берган.  Бир нарса ичинда минглаб далил бор,  Сенинг борлиғингни ҳар вақт далиллар 2-bob  МУҲАММАД ПАЙҒАМБАРНИНГ МАДҲИ  Энди ҳабиб фазли ҳақда байт айтай,  Эшит, ақлу ҳушинг бўлса англатай.  Эл аро яхшиларнинг яхшисидур,  Пайғаsарлар ичра ҳам нақши шудир.  Расулиллоҳ юзида нур порлаган,  Ҳидоятга, ибодатга чорлаган.  Унинг мадҳи билан бу тилим ширин,  Фақат у билади ғайбнинг-да сирин.  Насиб этса Тангрининг инояти,  Қиёмат кун толедур шафоати. 2-bob  ТЎРТ ХАЛИФАНИНГ МАДҲИ ҲАҚИДА  Чориёрларга ҳам салом йўллайман,  Тирикман, уларнинг йўлин қўллайман.  Содиқ билан Форуқ ва Зуннурайндир,  Али тўртинчиси - қўрқмас баҳодир.  Буларга кимда-ки бўлса хусумат,  Мен унга айтаман ҳамма вақт лаънат.  Мен, кўп хатоларга йўл қўйган қулинг,  Кечирган Эгамсан, кечиргил Тангрим. 3-bob  УЛУҒ АМИР ДОД СИПОҲСОЛАРБЕК  ТАНГРИ ЁРЛАҚАГУРНИНГ МАДҲИ  Эй тил, мадҳ айла, кел, баён этай,  Сўнг уни шоҳимга мен аён этай.  Саводхон кишилар руҳи севинсин,  Шоҳим мадҳин ўқиб, кўнгли овунсин.  Йўлбошчи — йўл кўрсатар адашганга,  Илм ўргатар омига, кўз қамашганга.  Эҳсонга тўладир вужуди анинг,  Элига аталган бор-буди анинг.  Ақлу ҳуш, яхши хислат манбаидур,  Билим манбаи, фазилат конидур.  Симак юлдузидан юксак ҳимати,  Саховатли, дардга дармон хизмати.  Раиятга хушмуомала, шафқатли,  ҳазаб қилса арслон каби даҳшатли.  Умардек салобат ва қуввати бор,  Усмондек саховат ва ҳиммати бор.  Булутлар уялур саховатидан,  Душманлар қўрқади важоҳатидан.  Шоҳим, саноҳи йўқ фазилатларинг,  Юрт йўлида чеккан азиятларинг.  Раҳбарлик ишлари, барча сиёсат,  қўлингда, измингда аҳли раёсат  .Мурувватли қодир Аллоҳ ато этди,  Ҳйланг, Тангри қачон зарра хато этди?  Томчи сув ҳадя этса гар булут,  Денгиз тўлқинланар кўп-оз, демай қут.  Минг карра улуҳдир шоҳим денгиздан,  қабул айлармикан, шу ҳадя биздан. 4-bob  БУ КИТОБНИНГ ЁЗИЛИШ ТИРИХИ  ВА ЗАРУРАТИ ҲАҚИДА  Дунёда Сипоҳсолар оти қолсин, деб,  Ҳқиган кишидан дуо олсин, деб,  Эзгу номин авлодлар ҳам билсин,деб,  Унинг ёди билан диллар тўлсин, деб,  Саводли кишига нафи тийсин, деб,  Ёздим шу китобни, кўнгли ийсин, деб,  Ҳадя этдим: бир бор назар солсин, деб,  Меҳру муҳаббатим шоҳим билсин, деб.

Ahmad Yugnakiyning Hibbatul haqoyiq asari muqaddima boblarining tasvvufiy ahamiyati

Купить