Aholining migratsion harakatlari. Migratsiya ko’rsatkichlari - География - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	96.3KB
Покупки	0
Дата загрузки	13 Апрель 2024
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	География

Aholining migratsion harakatlari. Migratsiya ko’rsatkichlari

Купить

MAVZU: Aholining migratsion harakatlari. Migratsiya ko’rsatkichlari Reja: 1. Aholining mexanik (migratsion) harakati 2. Aholi migratsiyasiga ta’sir etuvchi omillar 3. Migratsiya turlari. Migratsiya ko’rsatkichlari 4. Migratsiya ko‘rsatkichlarini hisobga olish, u bilan bog‘liq tushunchalar (migratsiya darajasi, migratsiya koeffitsiyenti, migratsiya balansi va saldosi) 5. Aholi migratsiyasining tarixiy davrlari 6. Xalqaro migratsiya markazlari

So’ngi ikki asrdagi jahonda rо‘y bergan migratsiya oqimini taxminan tо‘rtta davrga bо‘lish mumkin. Birinchi davr (XIX asr va XX asrning boshlari 1914 yilgacha). Bu davrda Rossiyadan tashqari Yevropaning hamma mamlakatlarida odamlar bir mamlakatdan ikkinchi mamlakatga bemalol hech qanday ruxsatsiz va pasportini almashtirmasdan birgina XIX asrda, ya’ni 100 yil mobaynida Yevropa aholisining 12% boshqa mamlakatlarga kо‘chib kelaverishi munosabati bilan ushbu mamlakatga kо‘chib keluvchilar hammasini ham qabul qilavermaslik haqida qarorlar qabul qilindi. Ayniqsa, Osiyodan kо‘chib boruvchilar uchun pasport rejimi qiyinlashtirildi. Xitoyliklarni to XIX asrning oxirigacha Amerikaga kо‘chib kelishlari ta’qiqlandi. Ikkinchi davr (1914-1945 yillar ), kо‘pchilik Yevropa davlatlaridan muxojirlarning kо‘

Uchinchi davr (1945-1975 yillar) . Ushbu davrdagi migratsiya jarayoniga ikkinchi jahon urushning va neft krizisining asoratlari ta’sir qildi. Millionlab odamlar nemis asrligidan mamlakatlariga, Germaniyadan qochib ketgan nemislar esa, о‘z vatanlariga qaytdilar. Shunday jarayon 1946 yilning oxirida Osiyo qit’asida ham rо‘y berdi. Xitoyda Manchjuriyadan, Janubiy Koreyadan 6 mln. yaponlar Yaponiyaga repatratsiya qilindi. 1947 yili Hindiston ikkiga bо‘linib, Pokiston Respublikasi tashkil qilinishi munosbati bilan 8 mln. hindlar Hindistonga, 6 mln musulmonlar esa Hindistondan Pokistonga kо‘chib о‘tdilar. Urushdan keyin mamlakatlar о‘z iqtisodiyotini tiklash uchun, qо‘shimcha ishchi kuchi kerak bо‘ldi. Kо‘pchilik mamlakatlar migratsiyasini cheklagan qonunlarini kamaytirib, о‘rmonga immigrantlar

Sobiq ittifoq parchalanib, uning о‘rnida paydo bо‘lgan mustaqil suveren davlatlarda 25 mln. rus millatiga mansub aholi bor edi, hozirgacha ularning kо‘pchiligi Rossiyaga kо‘chib о‘tdi. Rossiya hozirgi kunda MDH davlatlari orasida ishchi migrantlar oqimi qaratilgan davlat bо‘lib qolmoqda va kelajakda ham Shunday bо‘ladi. Bunga quyidagi omillar sabab bо‘lmoqda: Birinchidan, Rossiyadagi demografik vaziyat. 2003 yil Rossiyada tug‘ilish koeffitsiyenti har 1000 kishiga 9,0%, о‘lim esa 15% ni, tabiiy kо‘payish manfiy –6,0% ni tashkil etgan. Ikkinchidan, Rossiyaning bepoyon hududidagi tabiiy resurslarning о‘zlashtirilishi. Uchinchidan, MDH davlatlaridagi aholining kо‘pchiligi rus tilida gaplasha bilishidir. Rossiya uchun hozir ham, kelajakda ham Markaziy Osiyo respublikalari asosiy ishchi kuchi bi

Iqtisodiy omillar deganda har bir davlat iqtsiodiy tushunchasi mustahkamligi uning о‘sish darajasi va rivojlanish kо‘lami tushuniladi. Dunyoning turli mintaqalarida iqtisodiy imkoniyatlar mehnat sharoitlari va ish haqi о‘rtasida yuzaga kelgan sezilarli farq ishchi kuchlarini mamlakatlararo kо‘chib yurishiga sabab bо‘luvchi muhim omil bо‘lib hisoblanadi. Masalan, AQSH va Meksikadagi daromadlarning taxminan bir-biridan farq qilishi meksikalik ishchilarni AQShga ish qidirib kо‘chib о‘tishlarini asosiy sababi bо‘lib hisoblanadi. 80- yillarning boshida Yevropa hamjamiyati mamlakatlarida aholi jon boshiga tо‘g‘ri keladigan yangi milliy mahsulot hajmi jamiyatga a’zo bо‘lmagan mamlakatlarnikidan 4,7 marta ortiq bо‘lgan. Shunday qilib Yer yuzida boy va rivojlanmagan malakatlarning mavjudligi xalqar

Dunyoning kо‘pchilik mamlakatlari, xususan Misr, Pokiston, Turkiya, Yugoslaviya, Salvador, Nikaragua va boshqa mamlakatlar uchun ishchi kuchlarini chetga chiqarishdan olinadigan daromad eksport tuShumlarining muhim manbai hisoblanadi. Masalan, 1978- 1988 yillar mobaynida turkiyalik xorijda ishlovchilarning yillik jо‘natmalarining hajmi 893- 2490 mln. AQSH dollarini tashkil qilgan yoki Turkiya tashqi savdo balansi taqchiligining 45- 100% ini qoplagan. Agarda 1989 yilda Turkiya, Portugaliya, Marokashda xorijda ishlovchilarning pul jо‘natmalari miqdori Shu mamlakatlar eksporti hajmining 25-40%ini tashkil etgan bо‘lsa bu kо‘rsatkich Misrda 90%, Pokistonda 80% dan kо‘proqni tashkil etdi. Nikaragua va Salvadorda esa pul jо‘natmalari miqdori ularning eksport tushunchalaridan ham oshib ketgan. Ish

Ishchi kuchini eksport qiluvchi mamlakatlar bu jarayonda aholisining ayni mehnatga yaroqli (24-40 yosh) qismini yо‘qotadi. Ularning pul jо‘natmalari aksariyat hollarda investitsiyalar shaklida emas, balki kundalik iste’mol uchun ishlatiladi. Natijada chet ellarda ishlayotganlarning daromadlaridan milliy iqtisodiyotni rivojlantirish uchun foydalanish imkoni bо‘lmaydi. Undan tashqari ishchi kuchining eksport qiluvchi mamlakatlar uchun bu jarayon intellektual yо‘qotishlar bilan ham bog‘liq. Jumladan, xorijiy ekspertlarning hisob-kitobiga kо‘ra yuqori malakali mutaxassislarning Sobiq ittifoqdosh emmigratsiyasi natijasidagi yо‘qotishlar yiliga 60-70 mln. AQSH dollari atrofida baholanmoqda. Bu nazariya tarafdorlarining ta’kidlashlaricha, ishchi kuchi migratsiyasi tufayli rivojlangan mamlakatlar

Yevropa mamlakatlaridan ham har yili millionlab odamlar yaxshi hayot qidirib turli davlatlarga kо‘chib borishadi. Masalan, xorijiy ishchilar soni AQShda 5,65 mln., Lotin Amerikada 3,5-4 mln., Yaqin sharq va Shimoliy Amerika mamlakatlarida 2,8 mln, g‘arbiy Afrikada 1,3 mln kishini tashkil qiladi. Hozirgi paytda migratsiya oqimining geografik yо‘nalishlari bо‘yicha ishchi kuchi jahon bozorining tо‘rtta yirik markazi shakllangan. Birinchi markaz 60-70 yillarda Yaqin Sharq mamlakatlarida neft qazib chiqaruvchi sanoatining taraqqiy etishi unga bog‘liq ishlab chiqarish va ijtimoiy infrastrukturani rivojlanishi bilan tarkib topgan. Bu mamlakatlarda ishchi kuchiga bо‘lgan talabning keskin oshishi asosan chet el fuqarolarini jalb qilish hisobiga qondirishi mumkin edi xolos. Shu davrdan boshlab bu m

Xalqaro mehnat bozorining tо‘rtinchi markazi Argentina bо‘lib, hozirda bu yerda yuzaga kelgan qulay iqtisodiy vaziyat qо‘shni mamlakatlardan arzon ishchi kuchini о‘ziga jalb qilmoqda. Keyingi yillarda jahon mehnat bozori geografik shakllanishi bilan bir qatorda rivojlangan mamlakatlar iqtisodiyotidagi strukturaviy siljishlar Sobiq sotsialistik mamlakatlardagi tub islohotlar boshqacha aytganda jahon bо‘ylab о‘rnatilayotgan yangi iqtisodiy siyosiy tartiblar bilan bog‘liq bо‘lgan chuqur sifat о‘zgarishlarga ham ega bо‘lmoqda. Bunday о‘zgarishlar asosan quyidagilardan iborat bо‘lib, birinchidan, Sharqiy Yevropa mamlakatlarini jahon xо‘jaligi aloqalariga faol jalb qilish jarayoni boshlandi, Shu jumladan, ishchi kuchini ayriboshlash sohasidagi ham, ikkinchidan bir qator Janubiy Osiyo va g‘arb ma

Demografik jarayonlarni o’rganishda aholining yosh jinsiy nikoh va oilaviy tarkibi muhim omil hisoblanadi. Aholining yosh va jinsiy tarkibi (demografik tarkibi) birinchi navbatda jamiyatning demografik holatiga bog‘liqdir. Demografik holat esa aholining yoshi va jinsiy tarkibi nikohga kirishi va nikohning bekor etilishi (ajralish), tug‘ilish, o‘lish va migratsiya kabi jarayonlarda ifodalanadi. Aholining yosh tarkibi – ijtimoiy-iqtisodiy va demografik jarayonlarni o’rganish mmaqsadida aholining yosh guruhlarga bno’linishidir. Aholi yosh guruhlari va demografik jarayonlar o’zaro uzviy bog’liq holda shakllanadi. Aholi yosh tarkibini o’rganganda aholining alohida har bir yoshlarga va uch yirik – yirik guruhlariga ajratiladi. Aholi tarkibida yoshlar salmog’ining yuqoriligi nikoh va tug’ulish ka

grafik va boshqa usullar qo‘llaniladi. Yosh tasnifi inson hayotidagi ayrim bosqichlarni ifodalaydi. Uning eng qadimiylaridan biri Xitoyniki hisoblanadi. 20 yoshgacha — yoshlik; 30 yoshgacha — nikohdan o‘tish yoshi; 40 yoshgacha — ijtimoiy vazifalarni boshqarish yoshi; 50 yoshgacha — aqlga to‘lish yoshi; 60 yoshgacha hayotdagi ohirgi yaratish davri; 70 yoshgacha — so‘ralgan yosh; 70 dan yuqori — qarilik. O‘zbekistonda quyidagi tasnif qo‘llaniladi: 0 — 2 yosh — bolalikning boshlanish yoshi; 3 — 6 yosh — bolalikning maktabgacha bo‘lgan yoshi; 7 —15 yosh balalikning mehnat yoshi; 16 —24 yosh — o‘spirinlik; 25 — 44 yosh — yetilgan yosh; 45 — 59 yosh to‘liq yetilish; 60 — 69 yosh — ulug‘ yosh; 70 — 79 yosh —qarilikning avvali; 80 — 89 yosh — to‘liq. qarilik; 90 va undan yuqori yosh — chuqur qari

Demografiya fani nuqtai nazaridan Sundberg tasnifi tarixiy jixatdan muhim hisoblanadi va u aholini 3 hil yosh guruhiga ajratadi: 0 — 14 — bolalar; 15 — 49 — ota-onalar; 50 va undan ortiq yosh — buvi va buva yoshdagilar. Dunyodagi har bir hudud va davlatlarning o‘z demografik tarixi xususiyatlari hamda aholi yosh tarkibiga ta’sir etuvchi omillari mavjuddir. XX asr boshlarida shved demograf olimi G.Sundberg aholi yosh tarkibiga qarab uch turga bo‘ldi. 1. Progressiv. 2. Statsionar. 3. Regressiv. Progressiv-yosh tarkibida aholi umumiy miqdorida bolalar (10-14 yoshdagi) salmog‘i qariyalarga (65 yosh va undan yuqori) qaraganda yuqori bo‘ladi. Bunday holat tug‘ilish darajasi yuqori bo‘lgan hududlarda kuzatilib ularning aholisi muntazam ko‘payib boradi. Statsionar-yosh tarkibida aholi umumiy miqdo

Aholining qarish jarayoni – tug’ilishning kamayib ketishi va aholi o’rtacha umr ko’rishi muddatini uzayishi hisobiga aholi tarkibida qariyalar salmog’ini oshib borishidir. Yuqorida keltirilgan ma’lumotlar dunyo aholisining asosiy tarkibidagi umumiy o‘zgarishlarni ko‘rsatdi. Lekin dunyodagi barcha davlatlar aholisining yoshi va jinsiy tarkibi o‘ziga xos xususyatlariga ega. Bu xususiyat har bir davlatning tarixiy taraqqiyotiga, ijtimoiy iqtisodiy o‘zgarishlariga va turmush tarziga bog‘liqdir. Ana Shu bog‘liqlik O‘zbekiston aholisining yoshi va jinsiy tarkibida kuzatiladi. Insonning biologik va kalendar yoshlari mavjud bo‘lib, ular o‘z ilmiy ta’riflari va xususiyatlariga egadir. Demografik nuqtai nazardan inson umri turli davrlarga bo‘linadi (go‘daklik, bolalik, yoshlik, yetuklik mehnatga qob

E’TIBORINGIZ UCHUN RAHMAT

Купить