Algoritmika.Algoritmning xossalari va tasvirlari usullari - Информатика и ИТ - Курсовые работы

Информация о документе

Цена	10000UZS
Размер	686.8KB
Покупки	0
Дата загрузки	06 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Курсовые работы
Предмет	Информатика и ИТ

Algoritmika.Algoritmning xossalari va tasvirlari usullari

Купить

MAVZU: Algoritmika.Algoritmning xossalari va tasvirlari usullari
MUNDARIJA
I.Kirish ................................................................................................................................................................................... 2
II.Asosiy qism ........................................................................................................................................................................ 4
1. Algoritmning tavsifi ....................................................................................................................................................... 4
2. Algoritmning turlari ...................................................................................................................................................... 6
3.Algoritmning xossalari ................................................................................................................................................. 11
4.Algoritmning tasvirlash usullari ................................................................................................................................... 13
III.Xulosa .............................................................................................................................................................................. 16
IV.Foydalanilgan adabiyotlar .............................................................................................................................................. 17

I.Kirish
Algoritm - amallarning muayyan tartibda bajarilishi haqidagi aniq qoida
(dastur). Kibernetika va matematikanign asosiy tushunchalaridan biri. O rtaʻ
asrlarda sanoqning o nli tizimi bo yicha to rt arifmetik amal — ma lum bir turga
ʻ ʻ ʻ ʼ
oid masalalarni yechishda ishlatiladigan qoidani ba jariladigan algoritm deb
atashgan ."Bu qoidalarni matematikaga IX asrda al-
Xorazmiy kiritgan. Yevropada bunday qoidalar uning tugilgan yurtiga nisbatan
lotinchalashtirilgan (Algoritmus yoki Algorithmus shaklida „algorizm“ deyilgan),
keyinchalik „algoritm“ga aylangan". Fanda „Yevklid algoritmi“, „G iyosiddin
ʻ
Koshiy algoritmi“, „Laure algoritmi“, „Markov algoritmi“ deb ataluvchi
algoritmlar ma lum. Algoritm tushunchasi tobora kengayib borib, kibernetikaning
ʼ
nazariy va mantiqiy asosi hisoblangan algoritmlar nazariyasi paydo
bo ldi.
ʻ O zbekistonda ʻ bir necha ilmiy tadqiqot muassasalari va hisoblash
markazlarida algoritmdan foydalanish sohasida samarali ishlar olib borilmoqda.
Masalan, O zbekiston Fanlar Akademiyasi
ʻ „Kibernetika“ ilmiy ishlab chiqarish
birlashmasida, O zbekistondagi barcha universitetlarda, Toshkent davlat texnika
ʻ
universitetida, O zbekiston Respublikasi Makroiqtisod va statistika vazirligi
ʻ
qoshidagi Hisoblash markazi va boshqa muassasalarda olib borilayotgan ishlar
bunga misol bo la oladi.
ʻ
Algoritm deganda biror maqsadga erishishga yo`naltirilgan, ijrochi bajarishi
uchun moljallangan buyruqlarning ketma-ketligi tushuniladi. Demak, yuqorida
keltirilgan misollardagi buyruq (yoki ko`rsatma)lar ketma-ketligi algoritm va bu
algoritmlarni bajarayotgan inson - ijrochi bo‘lar ekan. Birinchi misoldagi
ko`rsatmalar «Choy damlash algoritmi» deb ataladi. Bundan shunday xulosaga
kelamiz: inson hayotida ko`zlagan maqsadiga erishishi uchun ijrochi sifatida
ko`plab algoritmlarni bajaradi. Ko’pgina algoritmlar inson uchun odat bo`lib
qolgan. Masalan, taom tayyorlash, ovqatlanish, tartibli kiyinish, xonadan chiqish,
yozish, bir joydan ikkinchi joyga borish va hokazo. Ko`rsatmalarning tartibi
2

buzilishi qanday oqibatga olib kelishi mumkinligini o`zingiz tasavvur qilishingiz
qiyin emas.
Algoritm ijrochisi - algoritmda ko`rsatilgan buyruq yoki ko`rsatmalarni
bajara oladigan abstrakt yoki real (texnik yoki biologik) sistema. Ijrochi bajara
olishi mumkin bo`lgan ko`rsatma yoki buyruqlar to`plami ijrochining ko`rsatmalar
sistemasi (qisqacha, IKS) deyiladi. Masalan, «16 sonidan kvadrat ildiz chiqarilsin»
ko`rsatmasi 2-sinf o`quvchisining ko`rsatmalar sistemasiga tegishli bo`lmaydi,
lekin 8-sinf o`quvchisining ko`rsatmalar sistemasiga tegishli bo`ladi. Shuni
ta’kidlash joizki, informatikada algoritmning asosiy ijrochisi bo`lib kompyuter
xizmat qiladi.
Algoritmlar fanini o‘qitishdan maqsad — informatika o‘qituvchining kasbiy
sohasida egallashi lozim bo‘lgan bilimlar va amallarni qo'llash uchun ko‘nikma va
malakalami shakllantirish va rivojlanishidan1iborat. Ushbu dasturda har bir kasb
egasi uning faoliyat turidan qat’i nazar egallashi kerak bo’lgan tayanch mazmuniy
va amaliy ma’lumotlarni o‘z ichiga oladi.
Algoritmlar fanining vazifasi: algoritm tushunchasi va uning turlari, algoritm
ijrochilari, algoritmlami tasvirlash usullari, Miniya va iteratsiya, algoritmning
murakkabligi tushunchasi, samarali algoritmlar ishlab chiqishning asosiy usullari
tillar bilimlari bilan tanishtirish; algoritmik tillaring milliy tushunchalari: steklar,
navbatlar, daraxtlar, algoritmlar tahlili saralash, almashish usulida saralash,
saralashning Sheyker, Shella usullari, piramida usulida saralash, turnir usulida
saralash va ulardam binar qidiruv, Fibonachchi qidiruv, binar daraxt bo‘yicha
qidiruv,muvozanatlashtirilgan daraxt bo‘yicha qidiruv; Rabin-Karp algoritmi,
rekursiv algoritmlar bilan tanishish; paskal dasturlash tili, dasturlash tilining
alifbosi, buyruqlar tizimi va operatorlari, ulaming tiplari va massivlar, chiziqü,
tarmoqlanuvchi va takrorlanuvchi operatorlar, funksiya va protseduralar, fayllar
bilan ishlash, tilning graflk imkoniyatlari haqidagi ma’lumotlarga ega bo‘lishdan
iborat.
3

II.Asosiy qism
1. Algoritmning tavsifi
Algoritm - bu cheklangan vaqt ichida muammoni yechish natijasiga erishish
uchun ijrochining harakatlar ketma-ketligini tavsiflovchi aniq ko'rsatmalar
to'plami. Kompyuterlarning ishlashida parallellik rivojlanishi bilan "ketma-ketlik"
so'zi "tartib" degan umumiyroq so'z bilan almashtirila boshladi. Buning sababi
shundaki, algoritmning ba'zi harakatlari birin-ketin bajarilishi kerak, ammo
ba'zilari mustaqil bo'lishi mumkin. Kompyuter dasturlariga, shuningdek, masalan,
taom tayyorlashning aniq ta'riflangan retsepti ham algoritm bo'lib, u holda ijrochi
shaxsdir. "Algoritm" ning yagona "haqiqiy" ta'rifi mavjud emas .
Algoritm - bu muayyan masalalar to'plamini yechish bo'yicha operatsiyalar
ketma-ketligini belgilaydigan va beshta muhim xususiyatga ega bo'lgan
cheklangan qoidalar to'plami: cheklilik, kirish, chiqish, samaradorlik.
Algoritm - qat'iy belgilangan qoidalar bo'yicha bajariladigan har qanday
hisoblash tizimi, bu ma'lum bir qator bosqichlardan so'ng, muammoni hal qilishga
olib keladi.
Algoritm - bu bajaruvchiga tushunarli bo'lgan buyruqlar yordamida yozib
olingan obyektni boshlang'ich holatdan yakuniy holatga o'tkazish jarayonini
tavsiflovchi qat'iy aniqlangan harakatlar ketma-ketligi.
Algoritm - bu cheklangan sonli bosqichda ma'lum natijani olishga qaratilgan
harakatlar ketma-ketligi.
Algoritm - buharakatlarning ketma-ketligi, yoki bu muammoni hal qilishga
olib keladi yoki nima uchun bu yechimni olish mumkin emasligini tushuntiradi.
Algoritm - bu aniq, bir qiymatli, cheklangan harakatlar ketma-ketligi bo'lib,
foydalanuvchi ma'lum bir maqsadga erishish yoki muayyan sonli bosqichda
muayyan muammo yoki muammolar guruhini hal qilish uchun bajarishi kerak.
Ushbu ta'riflarning umumiy jihati shundaki, algoritm retseptdir. Retsept ma'lum bir
shaklda berilishi kerak. Bu matn bo'lishi mumkin - ba'zi alfavitdagi belgilar qatori,
4

jadval, diagramma, piktogramma buyurtma qilingan to'plami va boshqalar. Har
qanday algoritm o'z-o'zidan mavjud emas, balki ma'lum bir ijrochiga mo'ljallangan.
Algoritm ushbu algoritm bajaradigan ijrochining buyruqlarida tasvirlangan.
Ijrochi harakatlarni bajara oladigan obyektlar ijrochining muhitini tashkil qiladi.
Har qanday algoritmning dastlabki ma'lumotlari va natijalari har doim algoritm
mo'ljallangan ijrochi muhitiga tegishli.
Algoritmik til sintaksisi – quyidagilarga imkon beradigan qoidalar
to'plamidir.
1. Dastur matnini rasmiy ravishda tekshirish (sintaktik jihatdan to'g'ri
dasturlar to'plamini ajratib ko'rsatish)
2. Ushbu dasturlarni tarkibiy tuzilmalariga va oxir-oqibat leksemalarga
ajratish.
Algoritmik tilning semantikasi – bu sintaktik to'g'ri dasturlar va mavhum
ijrochining harakatlari o'rtasidagi yozishmalardir, bu bizga mavhum ijrochining
harakatlarining qaysi ketma-ketliklari to'g'ri kelishini aniqlashga imkon beradi,
agar bizda berilgan dastur va uning berilgan tashqi muhiti bo'lsa. Tashqi muhit
deganda dastur bajariladigan mashinaning xarakteristikalari (ma'lumotlarning
aniqligi, xotira hajmi, buni bajarishda foydalanish mumkin bo'lgan boshqa
dasturlar va boshqalar) va uning bajarilishi paytida dasturga kiruvchi ma'lumotlar
oqimlari tushuniladi. Algoritmik tilning pragmatikasi – bu dasturni uning aniq
bajarilishi bilan bog'laydigan narsadir. Bunday holda, xususan, quyidagilar yuzaga
keladi.
1. Barcha ta'riflar aniq bo'lib qoladi ("aniqlanmagan", "amalga oshirish bilan
aniqlanadi" va boshqalar kabi tushunchalar chiqarib tashlanadi)
2. Amalga oshirilganligi sababli qo'shimcha konstruktsiyalar, tavsiflovchilar
va boshqalar paydo bo'ladi. Ular quyidagilarni hisobga olishlari kerak: - kompyuter
va hisoblash muhitining xususiyatlari; - qabul qilingan tilni amalga oshirish
sxemasining xususiyatlari; - hisob-kitoblarning samaradorligini ta'minlash; -
foydalanuvchilarning o'ziga xos xususiyatlariga e'tibor qaratish.
5

2. Algoritmning turlari
Masala yеchimining algoritmi ishlab chiqilayotgan davrda asosan uch xil
turdagi algoritmlardan foydalanib , murakkab ko’rinishdagi algoritmlar yaratiladi.
Algoritmning asosiy tur lariga chiziqli , tarmoqlanadigan va takrorlanadigan
ko’rinishlari kiradi. Murakkab masalalarning yеchimini olish algoritmlari
yuqoridagi turlarining barchasini o’z ichiga olishi mumkin. Chiziqli turdagi
algoritmlarda bloklar biri kеti dan boshqasi joylashgan bo’lib, bеrilgan tartibda
bajarila di. Bunday bajarilish tartibi “tabiiy tartib” dеb ham yuriti ladi.
Ko’p hollarda biron bir oraliq natijaga bog’liq ravishda hisoblashlar yoki u
yoki boshqa ifodaga ko’ra amalga oshirilishi mumkin yani birorta mantiqiy shartni
bajari lishiga bog’lik holda hisoblash jarayoni u yoki bu tarmoq bo’yicha amalga
oshirilishi mumkin.Bunday tuzilishdagi hisoblash jarayo nining algoritmi
“tarmoqlanuvchi turdagi algoritm” dеb ataladi. Ko’pgina hollarda masalalarning
yеchimini olishda bitta matе matik bog’lanishga ko’ra unga kiruvchi kattaliklarni
turli qiy matlariga mos kеladigan qiymatlarini ko’p martalab hisoblash to’g’ri
kеladi.
Hisoblash jarayonining bunday ko’p martalab tak rorlanadigan qismi
“takrorlanishlar” dеb ataladi. Takrorla nishlarni o’z ichiga olgan algoritmlar
“takrorlanuvchi turdagi algoritmlar” dеb ataladi. Takrorlanuvchi turdagi algo ritmni
yozish va chizish o’lchamlarini sеzilarli darajada qisqar tirish takrorlanadigan
qismlarni ixcham ifodalash imkonini bе radi.
Chiziqli algoritmlar da asosan hech qanday shart tekshirilmaydi va
jarayonlar tartib bilan ketma - ket bajariladi. Demak, chiziqli algoritmlar sodda
hisoblashlar yoki amallar ketma – ketligini ifodalaydi.
1-misol. Pifagor teoremasi bo‘yicha uchburchakning gipotenuzasini
hisoblashni: a) so‘zli; b) blok-sxemali algoritmni tuzing.
Formulasi:
a 2
+ b 2
= c 2
6

Bu yerda a va b lar uchburchak katetlarini uzunligi c - uchburchak
gipotenuzasi.
a)so‘zli algoritmi:
1 ) boshlanishi ;
2)uchburchakning a va b katetlarini qiymatlari kiritilsin;
3) uchburchak gipotenuzasi formula bilan
hisoblansin ;
4)hisoblash natijasi c ni qiymati chiqarilsin;
5) hisoblash tugatilsin(tamom)
1-rasm. Chiziqli algoritm uchun blok-sxema.
7

2-rasm.Chiziqli algoritm uchun misol.
Tarmoqlanuvch i algoritm . Tarmoqlanuvchi algoritm - u o‘zida kamida
bitta shartni saqlaydi va kompyuter uni tekshirish natijasida ikkita mumkin bo‘lgan
shartlardan birini bajarishni ta’minlaydigan algoritmdir.
Shart operatori . P rogrammalarda amallar yozilish tartibida ketma-ket va
faqat bir marta bajariladigan holatlar, ya’ni chiziqli algoritmlar mavjud. Amalda
esa kamdan-kam masalalar shu tariqa yechilishi mumkin. Aksariyat masalalar
yuzaga keladigan turli holatlarga bog’liq ravishda mos qaror qabul qilishni
(yechimni) talab etadi. C++ tili programmaning alohida bo’laklarining bajarilish
tartibini boshqarishga imkon beruvchi qurilmalarning yetarlicha katta majmuasiga
ega. Masalan, programma bajarilishining birorta qadamida qandaydir shartni
tekshirish natijasiga ko’ra boshqaruvni programmaning u yoki bu bo’lagiga uzatish
mumkin (tarmoqlanuvchi algoritm). Tarmoqlanishni amalga oshirish uchun shartli
operatordan foydalaniladi.
8

if operatori . if operatori qandaydir shartni rostlikka tekshirish natijasiga
ko’ra programmada tarmoqlanishni amalga oshiradi:
if ( );
Bu yerda har qanday ifoda bo’lishi mumkin, odatda u taqqoslash amali
bo’ladi. Agar shart 0 qiymatidan farqli yoki rost (true) bo’lsa, bajariladi, aks holda,
ya’ni shart 0 yoki yolg’on (false) bo’lsa, h ech qanday amal bajarilmaydi va
boshqaruv if operatoridan keyingi operatorga o’tadi (agar u mavjud bo’lsa).
Tarmoqlanuvchi algoritmlarni dasturlashda shartsiz o`tish operatori, shartli
o`tish operatori va tanlash operatorlari ishlatiladi. Shartli o`tish operatori:
1- usul: if (shart) {operator1;} else {operator2;}
2- usul: if(shart){operator1;}
1- usulda agar shart bajarilsa operator h isoblanadi aks holda 2 - operator
h isoblanadi. 2- usulda agar shart bajarilsa operato 1 s o`ng operator 2
h isoblanadi aks holda operator 1 h isoblanmasdan operator 2 h isoblanadi.
Misol:
3- rasm . Tarmoqlanuvchiga oid misol.
9

Takrorlanuvchi algoritm deb, biron bir shart tekshirilishi yoki qandaydir
parametrning har xil qiymatlari asosida algoritmda takrorlanish yuz beradigan
jarayonlarga aytiladi.
Shunday jarayonlar ham borki , ularning ayrim bo‘laklari bir necha marta
takrorlanadi.
Masalan, biror fandan test topshira olmagan, ya’ni “qoniqarsiz” baho olgan
o‘quvchi toki testdan “qoniqarli” baho olgunga qadar fanga oid mavzularni qayta-
qayta o‘qishiga, testga tayyorlanishiga to‘g‘ri kelsa, 9!=1*2*3*4*5*6*7*8*9
ifodani hisoblash uchun esa 8 marta ko‘paytirish amalini bajarishga to‘g‘ri keladi .
Hisoblash jarayonining ko’p marta takrorlanadigan qismi ichki sikl tanasi
(jismi) deb yuritiladi. Takrorlanuvchi algoritm 2 xil ko’rinishga ega bo’ladi:
Sikl - gacha takrorlanuvchi algoritm quyidagi ko’rinishga ega
yo’q
sikl tanasi shart
ha
a) sikl - gacha
;
Bu ko’rinishdagi algoritmda avval sikl tanasi bajarilib, so’ngra
sikldan chiqish sharti tekshiriladi , ya’ni sikl tanasi qo’yilgan shart bajarilib
turguncha takrorlanaveradi.
Sikl - hozircha takrorlanuvchi algoritm quyidagi ko’rinishga ega:
yo’q
ha
shart sikl tanasi
b) sikl - hozircha.
Bu ko’rinishdagi algoritmlarda avval shart tekshiriladi , so’ngra agar shart
qanoatlantirsa , sikl tanasi bajariladi , aks holda hisoblash to’xtatiladi.
10

Takrorlanish jarayonining bu ko’rinishi ham takrorlanish soni oldindan
ma'lum bo’lmagan hollarda ishlatiladi. Bunday jarayonda biror buyruq yoki
buyruqlar tizimi bеrilgan shart bajarilgunga qadar takror va takror bajariladi. Bu
jarayonni avvalgisidan farqi shundaki, bunda takrorlanishning tanasi hеch
bo’lmaganda bir marta bo’lsa ham bajariladi, chunki takrorlanishdan chiqish sharti
takrorlanishning tanasi bajarilgandan kеyin tеkshiriladi.
3.Algoritmning xossal ari
Algoritmning 5-ta asosiy xossasi bor:
Diskretlilik (Cheklilik ). Bu xossaning mazmuni algoritmlarni doimo chekli
qadamlardan iborat qilib bo‘laklash imkoniyati mavjudligida. Ya’ni uni chekli
sondagi oddiy ko‘rsatmalar ketma-ketligi shaklida ifodalash mumkin. Agar
kuzatilayotgan jarayonni chekli qadamlardan iborat qilib qo‘llay olmasak, uni
algoritm deb bo‘lmaydi.
Tushunarlilik. Biz kundalik hayotimizda berilgan algoritmlar bilan ishlayotgan
elektron soatlar, mashinalar, dastgohlar, kompyuterlar, turli avtomatik va mexanik
qurilmalarni kuzatamiz.
Ijrochiga tavsiya etilayotgan ko‘rsatmalar, uning uchun tushinarli mazmunda
bo‘lishi shart, aks holda ijrochi oddiygina amalni ham bajara olmaydi. Undan
tashqari, ijrochi har qanday amalni bajara olmasligi ham mumkin.
Har bir ijrochining bajarishi mumkin bo‘lgan ko‘rsatmalar yoki buyruqlar
majmuasi mavjud, u ijrochining ko‘rsatmalar tizimi (sistemasi) deyiladi. Demak,
ijrochi uchun berilayotgan har bir ko‘rsatma ijrochining ko‘rsatmalar tizimiga
mansub bo‘lishi lozim.
Ko‘rsatmalarni ijrochining ko‘rsatmalar tizimiga tegishli bo‘ladigan qilib
ifodalay bilishimiz muhim ahamiyatga ega. Masalan, quyi sinfning a’lochi
o‘quvchisi "son kvadratga oshirilsin" degan ko‘rsatmani tushinmasligi natijasida
bajara olmaydi, lekin "son o‘zini o‘ziga ko‘paytirilsin" shaklidagi ko‘rsatmani
11

bemalol bajaradi, chunki u ko‘rsatma mazmunidan ko‘paytirish amalini bajarish
kerakligini anglaydi.
Aniqlik . Ijrochiga berilayotgan ko‘rsatmalar aniq mazmunda bo‘lishi zarur.
Chunki ko‘rsatmadagi noaniqliklar mo‘ljaldagi maqsadga erishishga olib
kelmaydi. Odam uchun tushinarli bo‘lgan "3-4 marta silkitilsin", "5-10 daqiqa
qizdirilsin", "1-2 qoshiq solinsin", "tenglamalardan biri yechilsin" kabi noaniq
ko‘rsatmalar robot yoki kompyuterni qiyin ahvolga solib qo‘yadi.
Bundan tashqari, ko‘rsatmalarning qaysi ketma-ketlikda bajarilishi ham muhim
ahamiyatga ega. Demak, ko‘rsatmalar aniq berilishi va faqat algoritmda
ko‘rsatilgan tartibda bajarilishi shart ekan.
Ommaviylik . Har bir algoritm mazmuniga ko‘ra bir turdagi masalalarning
barchasi uchun ham o‘rinli bo‘lishi kerak. Ya’ni masaladagi boshlang‘ich
ma’lumotlar qanday bo‘lishidan qat’iy nazar algorim shu xildagi har qanday
masalani yechishga yaroqli bo‘lishi kerak. Masalan, ikki oddiy kasrning umumiy
mahrajini topish algoritmi, kasrlarni turlicha o‘zgartirib bersangiz ham ularning
umumiy mahrajlarini aniqlab beraveradi. Yoki uchburchakning yuzini topish
algoritmi, uchburchakning qanday bo‘lishidan qat’iy nazar, uning yuzini hisoblab
beraveradi.
Natijaviylik . Har bir algoritm chekli sondagi qadamlardan so‘ng albatta natija
berishi shart. Bajariladigan amallar ko‘p bo‘lsa ham baribir natijaga olib kelishi
kerak. Chekli qadamdan so‘ng qo‘yilgan masala yechimga ega emasligini aniqlash
ham natija hisoblanadi. Agar ko‘rilayotgan jarayon cheksiz davom etib natija
bermasa, uni algoritm deb atay olmaymiz.
Algoritmning tasvirlash usullari .Yuqorida ko‘rilgan misol larda odatda biz
masalani yechish algoritmini so‘zlar va matematik formulalar orqali ifodaladik.
Lekin algoritm boshqa ko‘rinishlarda ham berilishi mumkin. Biz endi
algoritmlarning eng ko‘p uchraydigan turlari bilan tanishamiz.
12

4.Algoritmning tasvirlash usullari
Algoritmlarni tasvirlashning turli usullaru mavjud. Quyida algoritmlarni
tasvirlashning keng tarqalgan usullarini ko rib chiqamiz.ʻ
1. Algoritmning so zlar yordamida ifodalanishi
ʻ
Avval keltirilgan bir qator misollar inson og zaki nutqida qo llaniladigan
ʻ ʻ
so zlar orqali ifodalangan edi (masalan, ko'chadan o tish algoritmi, g ishtlar sonini
ʻ ʻ ʻ
hisoblash algoritmi). Algoritmning bunday tasvirlash usulida ijrochi uchun
ko rsatma jumlalar orqali ko rsatma shaklida beriladi. Qo llanmada, asosan, shu
ʻ ʻ ʻ
usuldan foydalanamiz.
2. Algoritmning formulalar yordamida ifodalanishi
Bu usul matematika, fizika, kimyo va biologiya kabi fanlarda ko plab
ʻ
qo llanilaniladi. Yodingizda bo lsa, so zlar yordamida ifodalangan g ishtlar sonini
ʻ ʻ ʻ ʻ
hisoblash algoritmini formula orqali ifodalagan edik. Formuladagi «+», «-», «>»,
«» kabi arifmetik amallarning tartibiga rioya qilgan holda bajarilishi ham
algoritmga misol bo ladi. Avval berilgan
ʻ
a x 2
+ bx+c = 0 (a ≠ 0) ko rinishidagi ʻ
kvadrat tenglamani yechish» algoritmining quyidagi formula orqali ifodasi bilan
tanishsiz:
− b ±
√ b 2
− 4 ac
2 a
3. Algoritmning jadval yordamida ifodalanishi
Algoritmning bu ko rinishda berilishi ham sizga tanish. Masalan,
ʻ
matematikada qo llanib kelinayotgan Bradis jadvali deb nomlangan to rt xonali
ʻ ʻ
matematik jadval, lotareya yutuqlar jadvali, Mendeleyev kimyoviy elementlar
jadvali. Bunday jadvallardan foydalanish ma'lum bir algoritm qo llashni talab
ʻ
etadi.
Biror funksiyaning grafigini chizish uchun ham funksiyaning argument
qiymatlariga mos qiymatlar jadvalini hosil qilamiz. Bu ham algoritmning jadval
ko rinishiga misol bo ladi.
ʻ ʻ
4. Algoritmning grafik shaklda ifodalanishi
13

Algoritmning bu ko rinishda ifodalanishi matematikada chizilgan grafik,ʻ
kerakli uyni oson topish uchun dahalarda o rnatilgan uylarning joylashish sxemasi,
ʻ
avtobuslarning yo nalish sxemasi orqali sizga tanish.
ʻ
Algoritmlash asoslarini o rganishning yana bir qulay grafik shakli blok-
ʻ
sxema usulidir. Blok-sxemalar bir yoki bir nechta buyruq yoki ko'rsatmani aks
ettiruvchi maxsus geometrik shakllar bloklardan tashkil topadi. Bloklar yo nalish
ʻ
chiziqlari orqali tutashtiriladi.
R radiusli doiraning yuzasini hisoblash algoritmi tuzilsin.
Avval aytib o'tilganidek, algoritmda boshlang'ich qiymatlar o rniga ularning
ʻ
nomlari ishtirok etishi mumkin va bu algoritmning ommaviylik xossasiga
aloqadorligini bildiradi. Bu masalada ham radiuslar guruhi R nomi bilan
berilmoqda va uning joiz bosh- lang'ich qiymati ixtiyoriy haqiqiy son bo lishi
ʻ
mumkin. Eslatib o'tamiz, algoritmda turli nomlar ishtirok etishi va ular
boshlang'ich qiymatlar va natijalar nomi bo lishi ham mumkin. Masalaning quyida
ʻ
keltirilgan yechimidagi S nomi masalani yechimi bo ladigan natijalar guruhining
ʻ
nomidir.
Bu masala algoritmini ikki xil usulda: so zlar yordamida va grafik shaklda
ʻ
tuzamiz:
1) Boshlanish;
2) R ning qiymati aniqlansin;
3) R ning R ga ko paytirib, S deb olinsin;
ʻ
4) S'ni 3,14 ga ko paytirib, S deb olinsin;
ʻ
5) javob sifatida S yozilsin;
6) tugallansin.
5. Algoritmning dastur shaklida ifodalanishi
Ma'lumki, kompyuter dasturlar asosida ishlaydi va boshqariladi. Siz
hozirgacha MS Word, MS Paint va MS Excel kabi amaliy dasturlar bilan
ishladingiz. Lekin har bir amaliy dastur ham juda katta va murakkab algoritmning
bir ko rinishidir. Demak, bu kabi algoritmlar bajarilishi uchun ular algoritm
ʻ
ijrochisiga, ya ni kompyuterga tushunarli bo lishi lozim.
ʼ ʻ
14

Odatda, algoritmning kompyuter tushunadigan tilda yozilishi dastur deb
ataladi. Kompyuter tushunadigan til esa dasturlash tili deb ataladi. Jahonda hozirgi
kunda minglab dasturlash tillari mav- jud va yana rivojlanib bormoqda. Hozirgi
kunda keng tarqalgan va o rganish uchun qulay bo lgan BASIC, Pascal, VBA,ʻ ʻ
Delphi, C dasturlash tillari o rganiladi.
ʻ
4-rasm. Blok-sxema tasvirlash usullari.
15

III.Xulosa
Ushbu kurs ishini qilishda men algoritm va uning turlari haqida zarur va
yetarlicha ma’lumot va ko’nikmalarga ega bo’ldim.
Algoritmlar biz har kuni foydalanadigan ko'plab texnologiyalar va
xizmatlar ortidagi jimjit kuchlardir. Ular samaradorlikni oshiradigan va turli
sohalardagi tajribalarni shaxsiylashtiradigan keng ko'lamli ilovalarga ega.Bundan
tashqari, ular qidiruv tizimlarining ishlashida muhim rol o'ynaydi va sizning
so'rovlaringiz uchun eng mos natijalarni topish uchun internetdagi katta hajmdagi
ma'lumotlarni ko'rib chiqishga yordam beradi.
Aslini olganda, algoritmlar zamonaviy texnologiyalarning asosi bo'lib, turli
sohalarda moslashtirilgan yechimlarni taklif qilish va jarayonlarni optimallashtirish
orqali hayotimizni oson, xavfsizroq va qiziqarli qilish uchun sahna ortida ishlaydi.
Ularning ilovalari deyarli cheksizdir.
16

IV.Foydalanilgan adabiyotlar
1. Jumanov I.I., Mingboyev N.S. Hisoblash sistemalarining informatsion
asoslari. Samarqand,: SamDU nashri, 2002, 107 bet.
2. Mingbayev N.S., Jumanov I.I. Informatika.-Samarqand,: SamDU nashri,
2002, 107 bet.
3. Jumanov I.I., Mingboyev N.S. Axborot texnologiyalari (1-qism: axborot
texnologiyalarining qurilmaviy va dasturiy ta minoti), Samarqand,: SamDUʼ
nashri, 2005, 148 bet.
4. Jumanov I.I., Mingboyev N.S. Axborot texnologiyalari (2-qism: Axborot
texnologiyalarining informatsion ta minoti), Samarqand,: SamDU nashri, 2005, 70
ʼ
bet.
5. A.A.Rustamovich. Algoritmlar nazariyasi bo‘yicha ma’ruzalar manti

INTERNET RESUSRLARI
1. https://www.datacamp.com/blog/what-is-an-algorithm
2.https://www.geeksforgeeks.org/fundamentals-of-algorithms/
17

Algoritmika.Algoritmning xossalari va tasvirlari usullari

Купить

Похожие документы
3d-max dasturida obektlarni yaratish
Algoritm va ma’lumotlar strukturasi
3D-MAX dasturi haqida
3D Studio MAX dasturiga kirish. 3D Studio MAX dasturi haqida tushuncha
Adobe photoshop dasturida tasvirlarda ishlov berish,taqdimot yaratish