Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish - Педагогика - Рефераты

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	33.8KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Рефераты
Предмет	Педагогика

Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish

Купить

ALMASHLAB EKISHNI LOYIHALASHTIRISH VA JORIY ETISH
1. Almashlab ekishni loyihalashtirish.
2. Almashlab ekishni joriy etish.
3. Dala tarix kitobi.
4. Qisqa rotatsiyali almashlab ekish tizimlarini joriy etish.

1 Almashlab ekishni loyihalashtirish
Fyermyer xo‘jaliklarida almashlab ekishni o‘zlashtirish va joriy etish ikki
davrda amalga oshiriladi.
Birinchi davr almashlab ekishni o‘zlashtirishni, ya’ni tashkiliy-xo‘jalik,
agrotexnika va yer tuzish ishlarini o‘z ichiga oladi. Har bir xo‘jalikda uning
yunalishi yoki ixtisosligi bo‘yicha rivojlantirishning istiqbolli plani tuziladi.
Istiqbolli reja tuzilayotganda xo‘jalikning tabiiy va iqtisodiy sharoitiga mos
ekinlarning ratsional strukturasi aniqlanadi, ularning nisbatiga muvofiq dala, em-
xashak va maxsus almashlab ekishning to‘g‘ri tizimi ishlab chiqiladi. Almashlab
ekishda dalalar soni, ularning maydoni va ekinlar navbatlanishining ilmiy asoslari
aniklanadi.
Xo‘jalik rivojlanishining istiqbolli rejasi, davlat buyurtmasining bajarilishi va
aholini zarur qishloq xo‘jalik mahsulotlari bilan ta’minlashi va hokazolar nazarda
tutilib, maydonlardagi ekinlar strukturasi belgilanadi. Almashlab ekish tizimi
ishlab chiqilayotganda xo‘jalikning ishki resurslari va ishlab chiqarish jrayonlarini
mexanizatsiyalashtirish darajasi hisobga olinadi. Alamashlab ekish soni
aniqlanayotganda xo‘jalikda qishloqlarning joylashishi va chorvachilik
fyermalarining soni va ularning joylashishi, yer massivlarining tabiiy chegarasi va
boshqa shart- sharoit e’tiborga olinadi.
Almashlab ekish dalalari bitta massivda joylashtirilishi zarur. Dalalarning
chekkasi yo‘l, ariq va boshqa tabiiy narsalar bilan chegaralanishi lozim. Almashlab
ekish dalalarining maydoni tanlanayotganda tuproq tipi, uning mexanik tarkibi,
unumdorligi hamda mehnatni tashkil etishdagi qulayliklar hisobga olinishi kyerak.
Almashlab ekish dalasining maydoni 25-35 ga bo‘lishi kyerak. Bunday maydon
sug‘orish suvlaridan va texnikadan samarali foydalanishni ta’minlaydi hamda
ekinlarni etishtirishda agrotexnika tadbirlarini tabaqalashtirib amalga oshirishga
imkon byeradi. Almashlab ekish tuproq tipi, rel ь efi, dalalarning madaniyligi,
ekinlarning biologik xususiyati va ularning tashqi sharoitga munosabati nazarda
tutilgan holda o‘zlashtiriladi.

Almashlab ekish tizimining loyihasini tuzishdan oldin xo‘jalikning ekin
maydoni va foydalanilmayotgan yerlari ko‘rib chiqiladi. Almashlab ekish
loyihasini tuzish bilan bir vaqtda ekinlar hosilini muttasil ko‘paytiradigan va
tuproq unumdorligini oshiradigan zarur agrotexnika tadbirlari kompleksi ishlab
chiqiladi. Almashlab ekish loyihasini tuzishda dalalar massivi to‘g‘ri
konfiguratsiyali, ya’ni texnikadan to‘liq foydalanish uchun imkoniyati boricha
to‘g‘ri to‘rtburchak shaklda bo‘lishi kyerak. Almashlab ekish tizimi
aniqlanayotganda va o‘zlashtirilayotganda tuproq kartasidan va tuproqni tekshirish
ma’lumotlaridan keng foydalaniladi.
Yerlari shamol yeroziyasiga uchragan, kichik uchastkali, tut daraxtlari ko‘p
ekilgan hamda rel ь efi notekis joylarda almashlab ekish maydonlari kichikroq
bo‘ladi. Bunday yerlar asosan Farg‘ona vodiysi, Samarqand viloyatlaridir.
Almashlab ekish sxemalarini hisobga olgan xolda fyermyer xo‘jaliklari
tashkil etilganda, almashlab ekishni joriy etish mas’uliyati ortadi.
Respublikamizdagi paxtachilik va bug‘loy etishtirishga ixtisoslashgan xo‘jaliklarda
o‘rtacha 70 - 80 ga dan yer biriktirilgan, ammo ba’zi fyermyer xo‘jaliklarida bu
maydonlar 100- 120 ga gacha etadi. SHu munosabat bilan respublika bo‘yicha
o‘zlashtirilgan almashlab ekishning asosiy asosiy qismi fyermyer xo‘jaligi
ichidagi almashlab ekishga aylantirildi.
2. Almashlab ekishni joriy etish
Respublikamizning fyermyer xo‘jaliglari sharoitiga ijobiy yondashib,
loyixalarni har tomonlama muhokama qilib, bug‘doy-paxta almashlab ekishning
qisqa rotatsiyali sxemalari o‘zlashtirilgan
Almashlab ekishni joriy etish uchun 2-4 yil, ayrim maxsus almashlab ekishlar
uchun esa undan ham ko‘proq vaqt talab etiladi. Agar ekinlarning navbatlanishi
qabul qilingan rejabo‘yicha, o‘tmishdoshlardan keyin almashlab ekishga kiritilgan
ekinlar belgilangan maydonlarga ekilsa, almashlab ekish joriy etilgan hisoblanadi.
Almashlab ekishni joriy etish uchun birinchi navbatda quyidagilarni bajarish
lozim: almashlab ekish dalalarining har xilligini tugatish; har bir dalaga
belgilangan ekinni qat’iy joylashtirish; qabul qilingan navbatlashga muvofiq,

o‘tmishdoshlardan keyin belgilangan ekinlarni ekish; barcha almashlab ekish
dalalarida yuqori agrotexnikani qo‘llash; ekinlarni to‘g‘ri navbatlash bilan birga
o‘g‘itlardan kyerakli miqdorda foydalanish kyerak. Almashlab ekishni joriy
etishda yangi almashlab ekishga o‘tish reja ishlab chiqiladi va u agrotexnika nuqtai
nazaridan asoslanadi.
Almashlab ekishni joriy etish rejada (o‘tish jadvalida) almashlab ekish
dalalari va yangi tizimiga o‘tish davri bo‘ylab qabul qilingan ekinlardan
foydalanishning aniq tartibi ko‘rsatilishi zarur. Rejada dalaning raqami, maydoni
va oxirgi 2 yilda ekilgan o‘tmishdosh ekin ko‘rsatiladi. O‘tish davrida quyidagi
talablarga rioya qilish: ekin ekish planini bajarish; yordam ratsional foydalanish;
ekinlarni yaxshi o‘tmishdoshlardan keyin ekish; chorvachilikni em-xashak bilan
to‘la ta’minlash; texnika ishlashi uchun me’yorl sharoit yaratish va mehnatni
tashkil etish zarur. Bo‘lardan tashqari, har bir almashlab ekish uchun yerlarni
ishlash, o‘g‘itlash tizimi, begona o‘tlar, zararkunanda va kasalliklarga qarshi
ko‘rash tadbirlari va boshqalar ishlab chiqiladi.
O‘tish davri mobaynida sho‘r, botqoq yerlar yoki notekis uchastkalarning
melioratsiya holati yaxshilanadi, yerlar ishlanadi va tekislanadi.
Barcha ekinlar belgilangan o‘tmishdoshdan keyin ekilgandagina almashlab
ekish to‘g‘ri joriy etilgan hisoblanadi. Almashlab ekishning to‘g‘ri joriy etilganligi
har yili ikki marta, ya’ni baxorda bahorgi ekinlar, kuzda esa kuzgi ekinlar
ekilgandan keyin tekshirib aniqlanadi.
3. Dala tarix kitobi
Almashlab ekishni joriy etish davridan boshlab xo‘jalikda dala tarixi kitobi
yuritiladi. Bu kitob almashlab ekish dalalari bo‘yicha ekinlarni to‘g‘ri joylashtirish,
parvarish qilish usullarini to‘g‘ri qo‘llash masalalarini hal etishga yordam byeradi
va har bir dala yoki uchastkaning bir necha yillik tarixini bilishni taqozo etadi.
SHuning uchun ham har bir xo‘jalikda dala tarixi kitobi yuritiliish kyerak. Unda,
almashlab ekish raqami, nomi, qabul qilingan ekinlarning navbatlanish tartibi,
dalalar maydoni, almashlab ekish maydoni ko‘rsatiladi.

Kitobda har yili ekinlarning haqiqiy joylashishi qayd etiladi va besh yil
mobaynidagisi ko‘rsatiladi. Bu almashlab ekishlar xo‘jalik bo‘yicha hisobga
olinadi. Almashlab ekishning har bir dalasi bo‘yicha har yili amalga oshirilayotgan
agrotexnika tadbirlari, hosildorlik hamda quyidagi ma’lumotlar:
asosiy haydash muddati, haydash chuqurligi, yerga solingan organik-minyeral
o‘g‘itlar va amalga oshirilgan agromelioratsiya tadbirlari; ekin ekish usullari,
me’yori; dalaning holati, ekilgan ekinning navi; ekinlarni parvarish qilish (qator
oralarini ishlash muddati, chuqurligi, begona o‘tlar, zararkunanda va kasalliklarga
qarshi ko‘rash, yaganalash) usullari, muddati va hokazolar; yerga solingan
o‘g‘itlarning turi, me’yori, qo‘llash usuli, muddati; hosilni yig‘ishtirib olish
usullari, muddati; gektaridan olingan hosil yozib boriladi.
Bo‘lardan tashqari, tuproq unumdorligining o‘zgarib borishi agrokimyo
laboratoriyasi ma’lumotlariga asosan yoritilib borishi kyerak. Kitobni fyermyer
boshlig‘i yuritadi.
4. Qisqa rotatsiyali almashlab ekish tizimlarini joriy etish
G‘o‘za seleksiyasi, urug‘chiligi va agrotexnologiyalari ITI tomonidan
quyidagi qisqa rotatsiyali almashlab ekish tizimlari tavsiya etilgan.
1. Tipik bo‘z tuproqlar sharoitida qisqa rotatsiyali almash lab ekishning
2:1 (1-yil g‘o‘za + oraliq ekin javdar : 2-yil, g‘o‘za : 3-yil, kuzgi bug‘doy +
takroriy ekin mosh, bunda g‘o‘za salmog‘i 66,6%, bug‘doy 33,3%); 2:1 (1-yil
kuzgi bug‘doy + takroriy ekin mosh : 2-yil kuzgi bug‘doy + takroriy ekin mosh +
oraliq ekin javdar : 3-yil g‘o‘za, bunda g‘o‘za 33,3%, bug‘doy 66,6%); 1:1:1 (1-yil
kuzgi bug‘doy + takroriy ekin mosh + oraliq ekin tritikale : 2-yil g‘o‘za + oraliq
ekin tritikale : 3-yil soya, bunda g‘o‘za 33,4%, bug‘doy 33,3%, soya
33,3%); 1:1 (1-yil, kuzgi bug‘doy + takroriyekin mosh + oraliq ekin javdar :
2-yil g‘o‘za, bunda g‘o‘za 50,0%, bug‘doy 50,0%) tizimlari.
2. O‘tloqi-allyuvial tuproqlar uchun 1:1:1 (1-yil kuzgi bug‘doy + takroriy
mosh + oraliq ekin tritikale:2-yil soya : 3- yil g‘o‘za, bunda g‘o‘za 33,4%, bug‘doy
33,3%, soya 33,3%).

3. Takirsimon tuproqdar uchun 1:1:1 (1-yil, kuzgi bug‘doy + takroriy mosh +
oraliq ekin tritikale: 2-yil, g‘o‘za + oraliq ekin tritikale: 3-yil soya, bunda g‘o‘za
33,4%, bug‘doy 33,3%, soya 33,3%): 1:1:1 (1-yil, kuzgi bug‘doy + takroriy mosh:
2-yil g‘o‘za + oraliq ekin tritikale: 3-yil, soya, bunda g‘o‘za 33,4%, bug‘doy
33,3%, soya 33,3%); 1:1 (1-yil, kuzgi bug‘doy + takroriy mosh + oraliq ekin
javdar: 2-yil g‘o‘za, bunda g‘o‘za 50,0%, bug‘doy 50,0%) tizimlari tavsiya etiladi.
Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatdik, nazoratga nisbatan dukkakli don ekinlari
va g‘o‘zadan keyin ekilgan kuzgi bug‘doy hosildorligi sezilarli darajada yuqori
bo‘lgan. Tajribada hosildorlik o‘tmishdoshlarga bog‘liq holda 54,4 dan
70.3ss/ga.gacha oshgan. Eng yuqori hosildorlik soyadan keyin (70,3ss/ga) eng past
hosildorlik nazoratda kuzatiladi. Mosh, loviya, g‘o‘zadan keyin joylashtirilgan
kuzgi bug‘doy hosildorligi mos holda
65,8;64;57,9ss/ga ni tashkil etadi.

Foydalanilgan adabiyotlar
1. Chandrasekaran B., Annadurai K., Somasundaram E. A textbook of
Agronomy. New Delhi. 2010. New a ge Intyernational (p) Limited, Publi-shyers.
2 . Crop Rotation on Organic Farms: A Planning Manual, NRAES 177
Charles L. Mohlyer and Sue Ellen Johnson, editors Published by NRAES, July 2009.
3. Azimboev S.A. Dehqonchilik, tuproqshunoslik va agrokimyo asoslari.
(Darslik). T. Iqtisodiyot-moliya 2006. – 180 b.
4. Mo‘minov K., Azimboev A., Sanaqulov A., Byerdiboev E., Kenjaev YU
Dehqonchilik ilmiy izlanish asoslari bilan. (O‘quv qo‘llanma) – T.: “Turon-iqbol”,
2014. – 240 b.
5. Artukmetov Z.A., SHyeraliev X.SH. Ekinlarni sug‘orish asoslari.
(Darslik). T.: O‘zbekiston faylasuflari milliy jamiyati. 2007.-312 b.
6. Norkulov U., SHyeraliev X. Qishloq xo‘jalik melioratsiyasi. (Darslik). T.:
ToshDAU tahr.-nashr. bo‘limi, 2003. – 214 b.
7. To‘xtashev B., Azimboev S., Qarabaeva T., Byerdiboev E., Nurmatov B.
Qishloq xo‘jalik melioratsiyasi va yer tuzish fanidan amaliy va tajribaviy
mashg‘ulotlar. (O‘quv qo‘llanma). - T.: “ToshDAU nashr-tahririyat bo‘limi”,
2012. – 187 bet.

Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Ahmad yugnakiy va ahmad yassaviy ijodi