Analogik va gipotetik usul - Педагогика - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	1.8MB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Педагогика

Analogik va gipotetik usul

Купить

Analogik va gipot et ik
usul
Reja:
1.Analogik usulda
tadqiqot olib borish
2.Analogiya turlari
3.Gipotetik usul
4.Gipotezalar xillari.


Analogiya (yun. Anologiya – moslik, o‘xshashlik)
bilvosita mulohaza yuritish va xulosa chiqarish
usulidir. Analogiya bo‘yicha tadqiq qilishda
xossa, struktura va munosabatlarda mavjud
bo‘lgan o‘xshashlikka e’tibor qaratiladi.


Usuldan foydalanish quyidagicha sodir bo‘ladi: bir
ob’ekt (A) xossalarini o‘rganishdan hosil bo‘lgan
bilim o‘sha turdagi ikkinchi ob’ektni (V) bilish
muammosi doirasiga o‘tkaziladi va shu bilan ob’ekt
(V) o‘rganilgan hisoblanadi.


Xossalar bo‘yicha analogiya o‘tkazilganda bir
turdagi ikki predmet o‘xshash yoki aynan
belgilarga ega bo‘lishi kerak degan g‘oya, faraz
olg‘a suriladi.


Aniqlik jihatdan qat’iy, qat’iy bo‘lmagan va
yanglish (yolg‘on) analogiyalar farqlanadi. Qat’iy
analogiya ishonchli, qat’iy bo‘lmagan analogiya
ehtimolli, yanglish analogiya nochin xulosa
beradi.

Analogiyani ishlatganda quyidagi qoidalarga rioya
qilish kerak:
1)taqqoslanayotgan predmetlarning imkoni boricha
ko‘proq o‘xshash xossalarini aniqlab olish;
2)taqqoslanayotgan predmetlarning muhim bo‘lgan
o‘xshash belgilarini ajratib olish va ko‘rib chiqish;

3)taqqoslanayotgan predmetlardagi belgilar
o‘zaro uzviy aloqada bo‘lishi lozim


Rus olimi M.V.Lomonosov aytgan ediki,
analogiyalar isbotlamaydi, balki aniqlangan
narsani asoslaydi. Shu bilan birga, analogiya
ilmiy farazga turtki beradi, yangi fikrni paydo
bo‘lishiga yordam beradi, to‘g‘ri chiqqan holda
ko‘p kuch va sarf-harakajatni tejaydi.


Gipotetik usul. Bu usul o‘rganilayotgan
ob’ektning xossalari xususida faraz, taxmin
qilishga asoslangan. Gipoteza (yun.hupothesis-
asos, faraz)-biron-bir xodisa yoki uning sababi
haqida taxminiy fikr bo‘lib, uni hozirgi bilim va
amaliyot darajasida tekshirib, isbotlab
bo‘lmaydi, lekin ma’lum ehtimollik bilan
tushuntirib berish qobiliyatiga ega.


Fan va amaliyotda muntazam ravishda faktlar
ochiladi, ular mavjud tasavvurlar, nazariyalar
doirasida tushuntiriladi. Lekin, shunday yangi
hodisalar kuzatiladiki,ularni biron-bir nazariya
doirasida tushuntirib bo‘lmaydi. Bunday vaziyatda
tadqiqotchi xodisani namoyon etgan sabab xususida
ilmiy gipotezani ishlab chiqadi


Qanday hollarda gipoteza qurish ehtiyoji paydo bo‘ladi?


1.Hodisasababini aniqlash uchun faktlar yetarli emas, lekin
uni tushuntirib berish zaruriyati bor. Bunday holatda ishchi
gipoteza olg‘a suriladi.


2.Tadqiqot ob’ekti va unga doir bilimda nomuayanlik darajasi
katta, gipoteza esa dastlabki yondashuv sifatida muammo va
izlanish yo‘nalishiga ma’no beradi, faraz negizida yotgan
g‘oyani asoslashga qaratilgan harakatni faollashtiradi.


3.Faktlarga asos bo‘lgan xodisa yoki xossalar tajribada
bevosita namoyon bo‘lmaydi, lekin ulardan kelib chiqqan
ayrim belgilarni o‘rganib gipoteza ishlab chiqish imkoniyati
mavjud.


Tushuntirishni ko‘lamiga qarab gipoteza
umumiy, juz’iy va yakka bo‘lishi mumkin.
Umumiy gipoteza nihoyatda keng miqyosda
namoyon bo‘ladigan narsa va xodisalarni
tushuntirish uchun ishlab chiqilgan farazdir.
Yakka gipoteza – bu alohida hodisa yoki faktlarni
tushuntiradigan ilmiy farazdir.


Juz’iy gipoteza ma’lum guruhga oid ob’ektlar sababi,
qonuniyatlarini tushuntiradigan farazdir. Aytaylik,
irsiyat birligi bo‘lgan genni kelib chiqishini
tushuntiradigan nazariya hanuz ishlab chiqilgani
yo‘q. AQSH olimi G.Kastler genni vujudga keltirgan
boshlang‘ich sabab-ipsimon informatsion
makromolekulalar bo‘lishi kerak degan gipotezani
olg‘a surdi. Sotsiobiologlar (E.Uilson, I Lamsden va
boshqalar) insonga xos xatti-harakatlarni tomiri
xayvonlarga borib taqalishi haqidagi farazni ishlab
chiqishgan.


Gipotezani
tasdiqlaydigan
tadqiqot
vositalari va
natijalari
bevosita va
bilvosita bo‘ladi.
Xususan, sabab
bo‘lib xizmat
qilgan xodisani
kashf qilish
(masalan, Neptun
planetasini kashf
etilishi) ilmiy
farazni bevosita
tasdiqlashga
kiradi.

Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati:

A.A.Xalikov, K.A.Musamedova – “Ilmiy tadqiqot
metodologiyasi”. Toshkent. 2021.

N.A.Shermuhamedova – “Ilmiy tadqiqot
metodologiyasi”. Toshkent.2014

I.Saifnazarov, A.Muxtorov, A.Boboyev – “Ilmiy
tadqiqot metodologiyasi”. O’quv-uslubiy
qo’llanma

E’t ibor ingi
z uchun
rahmat !!!

Analogik va gipotetik usul

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish