Информация о документе

Цена 40000UZS
Размер 1.3MB
Покупки 0
Дата загрузки 31 Октябрь 2026
Расширение docx
Раздел Курсовые работы
Предмет География

Продавец

DocX Seller

Дата регистрации 31 Октябрь 2026

0 Продаж

Angren – Olmaliq sanoat rayoni

Купить
1“O’zbekiston geografiyasi” fanidan “Angren – Olmaliq sanoat rayoni ” mavzusida yozgan KURS ISHI Toshkent-2024 2MUNDARIJA KIRIS H ………………………………………………………………… 3 I BOB. SANOATNING MAMLAKAT MIQYOSIDA TUTGAN O'RNI VA HUDUDIY TASHKIL ETILISH SHAKILLAR 5 1.1 Sanoat rayoni………………………………………………….... 5 1.2 Sanoat tuguni…………………………………………………… 9 II BOB. O'ZBEKISTONDAGI SANOAT RAYONLARI…………… 15 2.1 Angren shahri…………………………………………………… 15 2.2 Olmaliq shahri………………………………………………… 17 2.3 Angren-Olmaliq sanoat rayoni………………………………… 19 XULOSA………………………………………………………………… 23 ADABIYOTLAR RO`YXATI……...…………………………………… 24 3KIRISH Hududlarni o‘rganish katta ilmiy, madaniy va ma’rifiy ahamiyatga ega. Chunki, hududlar katta geosiyosiy, iqtisodiy, demografik, ilmiy-madaniy salohiyatga ega bo‘lib, mamlakat va yurtlarning hozirgi kuni va o‘tmishi, tarixi, tasnifi va taqdirini, ularning jahon hamjamiyatidagi o‘rnini hududlar orqali anglash mumkin. Bu maqsadlarni amalga oshirish uchun turli katta-kichik hududlarning ilmiy-texnika va ishlab chiqarish imkoniyatlarini aniqlash, demografik vaziyatni yaxshilash, mehnat resurslaridan unumli foydalanish kabi muammolarni chuqur o‘rganish maqsadga muvofiq. Jamiyat taraqqiyotini belgilovchi omillarni o‘rganuvchi boshqa fanlar qatori iqtisodiy va ijtimoiy geografiya fanining ham xal qilinishi lozim bo‘lgan hozirgi zamon dolzarb muammolari mavjuddir. Ulardan biri ishlab chiqarish kuchlarini oqilona joylashtirishdir. Ishlab chiqarishni joylashtirish uchun eng avvalo joy, yer, maydon kerak. Biroq, buning uchun har qanday joy ham to‘g‘ri kelavermaydi. Bu esa har bir hududning rivojlanishini geografik omillarini yetarlicha o‘rganib taxlil qilishni taqozo etadi. Hududlarning iqtisodiy o‘sishni ta’minlashda turli tabiiy, iqtisodiy, ijtimoiy omillar ta’siri katta. Birinchi Prezidentimiz I.A.Karimov bu borada shunday deydi: «O‘zbekistonning hududiy makon xususiyatlari, uning jo‘g‘rofiy o‘rni bizning ichki va tashqi siyosatimizni tanlash va amalga oshirishda katta ahamiyatga ega. O‘zbekiston bugungi kunda qo‘shni davlatlar - Qozog‘iston, Qirg‘iziston, Tojikiston, Turkmaniston va Afg‘oniston o‘rtasida bog‘lovchi xalqa vazifasini o‘taydi. Bularning barchasi Respublikaning jahon iqtisodiyotiga integratsiyalashuvi, chet el investitsiyalarini jalb qilish, O‘zbekistonni davlatlar o‘rtasida o‘zaro foydali hamkorlikning, tovarlar va kapital tranzitining o‘ziga xos mintaqaviy markaziga aylantiradi» 1 . Shu o‘rinda biz Angren-Olmaliq sanoat rayonining rivojlanishida muhim o‘rin tutuvchi ishlab chiqarish sohalariga e’tiborimizni qaratmoqchimiz. 1 Karimov I.A. O‘zbekiston XXI asr bo‘sag‘asida: xavfsizlikka tahdid, barqarorlik shartlari va taraqqiyot kafolatlari –T.: O‘zbekiston,1997. 227-230 betlar. 4Tadqiqot obyekti; Angren-Olmaliq sanoat rayonida joylashgan ishlab chiqarish obyektlari. Tadqiqot predmeti; Angren-Olmaliq sanoat rayoni hududining ijtimoiy- iqtisodiy rivojlanishida sanoat korxonalarining ahamiyati. Shaharlarda sanoat va ilmiy-texnika negizini asosiy qismini tashkil etuvchi sanoat korxonalari. Tabiiy mineral boyliklardan samarali foydalanish kabi muhim masalalar mavzumizning predmeti hisoblanadi. Ishning maqsadi; Angren-Olmaliq sanoat rayonining hozirgi taraqqiyoti darajasi har tomonlama tahlil qilinganligi, mavjud imkoniyatlarni chuqur o‘rganib chiqish asosida sanoat rayonining ijtimoiy – iqtisodiy rivojlanishining istiqbolli yo‘nalishlarini aniqlashdan iborat. Kurs ishida quyidagi vazifalar belgilangan va hal qilingan: ● Angren-Olmaliq sanoat rayonining ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishidagi hududiy tafovutlarni aniqlash; ● Angren-Olmaliq sanoat rayonining ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirishning asosiy muammolari va istiqbollarini aniqlash; ● Angren-Olmaliq sanoat rayoni iqtisodiyot tarmoqlari va aholisining joylashuvida IGO‘ omilining ta’sirini o‘rganish; ● Angren-Olmaliq sanoat rayonidagi ishlab chiqarish korxonalarining atrof – muhit muhofazasiga doir masalalarini o‘rganish 5I. BOB. SANOATNING MAMLAKAT M IQYOSIDA TUTGAN O'RNI VA HUDUDIY TASHKIL ETISH SHAKLLARI 1.1. Sanoat tuguni Ishlab chiqarish jarayoni o‘zaro bog'langan korxonalarni bir-biriga yaqin joylashtirish - bir shaharga yoki yonma-yon turgan shaharchalarga qurish oqibatida sanoat tugunlari vujudga keladi. Sanoat tuguni tarkibidagi korxonalar yagona transport tarmoqlaridan, energiya va suv manbalaridan birgalikda foydalanadi (bazan xomashyo boyliklari ham umumiy bo'ladi), ishchi kuchlarini ishlab chiqarishga to'laroq jalb qiladi. Bularning hammasi mehnat unumdorligini oshirishga, mablag'larni tejashga, korxonalar egallaydigan maydonni qisqartirishga olib keladi. Sanoat tugunlari - sanoat korxonalarini joylashtirishning eng maqbul shakllaridan hisoblanadi. Sanoat tugunlari, markazlari va punktlari to'plangan hududlar sanoat rayonlari deyiladi. Ularning katta-kichikligi har xil bo‘ladi. Angren-Olmaliq, Toshkent-Yangiyo'l, ayniqsa, katta sanoat rayonlaridir. Demak, korxonalari oz sonli bo'lgan shaharcha sanoat punkti hisoblanadi. Bir qancha korxonalari bo'lsa- yu, ammo ishlab chiqarish jarayoni bog'lanmagan, suv va energiya ta'minoti umumiy bo'lmagan shahar sanoat markazi deyiladiSanoat moddiy ishlab chikarishning birinchi asosiy manbai xisoblanadi. Sanoat geografiyasi iktisodiy geo-grafiyaning bir tarmogi bulib, sanoatning xududiy joy-lashishini, turli davlatlar va rayonlarda sanoatning joylashish krnuniyatlarini, sharoitini va uziga xos xu-susiyatlarini urganadi. Sanoat tuguni bitta shaxar doirasida ham bo`lishi mumkin, ko‘p hollarda u bir necha shaharlardan yoki ishchi shaxarchalari bilan o`ralgan shaharlar tizimidan iborat bo`ladi. Sanoat tuguniga kirgan korxonalar yagona transport tarmog`idan, energiya va suv ta`minotining umumiy manbalaridan birgalikda foydalanadi (ba`zan xom ashyo resurslari ham umumiy bo`ladi), mehnat resurslarini ishlab chiqarishga to`larok jalb qiladi. Bularning hammasi mehnat unumdorligini oshirishga, mablag`larni tejashga, korxonalar egallaydigan 6maydonlarni qisqartirishga olib keladi. Sanoat tugunlari — sanoat korxonalarini joylashtirishning ilg`or usulidir. Sanoat tugunlari sanoat rayonlashtirilishida alohida o‘rin tutib, ular sanoat rayonlashtirilishining boshqa taksonomik birliklaridan uzviy ichki aloqalari va kompleksliligi bilan ajraiib turadi. Yirik sanoat markazlari yoki ko‘pincha yirik sanoat markazlarining atrofida ixtisoslashgan sanoat punktlarining joylashuvi sanoat tuguni, sanoat aglomeratsiyasini.shakllantiradi. Bunday sanoat tugunlari oddiy va murakkab ko‘rinishda bo‘ladi: turli, bir- biri bilan ishlab chiqarish va texnologik jihatdan bogiiq bo'lmagan sanoat korxonalari faqat hududiy umumiylikka ega boMsa, u holda bu tugun sanoat korxonalarining oddiy guruhi hisoblanadi. Agar mazkur sanoat korxonalari orasida texnologik aloqadorlik ham mavjud bo‘lsa, bunday hududiy ishlab chiqarish birligi rivojlangan majmua shaklini oladi. Har ikki holatda va ayniqsa, sanoat majmuasida hududiy mujassamlashuv, aglomeratsion samaradorlik yuqori, chunki bunday sharoitda yagona infrastruktura tizimi katta tejamkorlikka, kapital mablag` sarfini kamaytirishga olib keladi. Xuddi shu maqsadda rivojlanayotgan mamlakatlarda sanoat parklari tashkil qilinadi. Buning uchun maxsus tanlab olingan joy infrastruktura tizimi bilan jihozlanadi, yo‘l, yerosti va yerusti inshootlari, elektr energiyasi va suv manbalari bilan ta’minlanadi. Har tomonlama tayvorlangan joy sanoatchilarga sotiladi yoki ijaraga beriladi. Bunday joylar odatda chet el sarmoyadorlarining kirib kelishi, qulay investitsiya muhitini yaratish omillaridan eng muhimlaridir. Turli mamlakatlar iqtisodiyotini rivojlantirish maqsadida erkin iqtisodiy mintaqalarning har xil shakllari tashkil qilingan. Ular jumlasiga erkin sanoat hamda sanoat-savdo, eksport-import mintaqalari ham kiradi. Ushbu mintaqaJar uchun ko‘proq iqtisodiy geografik va transportga qulay bo`lgan joylar - port yoki chegaraga yaqin o‘mashgan shaharlar tanlab olinadi. Sanoat tugunlarining asosiy belgi lari quyidagilardan iborat: 7• Hududiy ishlab chiqarish kombinatsiyalarining majmualilik darajasi; • o‘zaro. aloqador korxonalaming bir butunligi, • infrastrukturanin^ mnumiyligi; • aholi turar-joylari tizimining umumiyligi; Sanoat tuguni bir yoki bir necha shahar («yo‘ldoshlari» bilan birga) asosida shakllanishi mumkin. Biroq bunda quyidagi sharoit, albatta hisobga olinadi: har qanday ko‘rinishda bo‘lmasin, sanoat tuguni korxonalarning o‘zaro chambarchas bog‘liq, majmua uyg‘unlashuvidan iborat bo‘lishi kerak. Sanoat tugunlarini guruhlarga ajratishda bir qancha vaziyatlarni e’tiborga olish lozim. Bular: • sanoat tugunlarining asosiy ishlab chiqarish yo‘nalishi, ishlab chiqarishning ixtisoslashuvi va tarkibi (turli xil elementlaming uyg`unlashuvi bo‘yicha); • ishlab chiqarishning (rivojlanganlik) darajasi; • ishlab chiqarishni shakllantirish sharoitlari va shartlari; • ishlab chiqarish kolami, ya’ni mahsulot ishlab chiqarish hajmi. Bu xususiyatlar guruhlash uchun asos bo‘ladi. Sanoat tugunlari ishlab chiqarish yo‘nalishiga ko‘ra: > undiruvchi; > ishlov beruvchi; > aralash tiplarga bo‘linadi. Undiruvchi sanoat tugunlari odatda tor doirada ixtisoslashgan bo‘lib, nisbatan oddiy tarkibga ega bo‘ladi. Ular ayni vaqtda hududinirig kattaligiga (uning chegaralari xomashyo hamda yonilg‘i manbalarining qanday joylashganligiga), transport va boshqa xil aloqa tizimlarining ko‘lamiga, aholi punktlarining katta-kichikligiga bog‘liq. Korxonalarning joy lashuvi ma’lum xomashyo manbalariga, yonilg‘i va energiyaga chambarchas bog‘liq bo‘lib, asosiy vazifa ishlab chiqariladigan joylar o‘rtasidagi mavjud uzilishlarga barham 8beruvchi samarador aloqalami yaratishdan iboratdir. Ishlov beruvchi sanoat tugunlari bilan aralash turdagi sanoat tugunlari (ular ham undiruvchi, ham ishlov beruvchi sanoat tugunlari xususiyatlarini o‘zida birlashtiradi) har jihatdan ancha murakkabdir. Bu yerda asosiy masala o‘xshash korxonalami ixcham joylashtirish va bir-biriga bog‘lashdan iborat, chunki shunda sanoat mahsulotini ishlab chiqarish xarajatlari qisqaradi. Sanoat tugunlari bu turlarining har biri ishlab chiqarishning ixtisoslashuvi hamda strukturasiga qarab bo‘linadi. Masalan, undiruv sanoat tugunlari tog‘-kon (shu jumladan, ko‘mii', neft-gaz va h.k.) va tog‘-kon boyitish (temir rudasini boyitish, tog‘-kimyo sanoati va h.k.) sanoat tarmoqlaridan, ishlov beruvchi sanoat tugunlari esa mashisozlik, mashinasozlik-kimyo, kimyo va h.k. lardan, aralash turdagi tugunlar esa ko’mir mctallurgiya, neft-kimyo, o‘rmon sanoati va boshqalardan iborat. Barcha san.oat tugunlari ishlab chiqaradigan mahsulotining hajmiga qamrab juda katta., katta, boshqa xil Idchikroq tugunlarga bo‘linishi mumkin. Hududiy ishlab chiqarish majmualari ham tizim-tarkib g‘oyasiga ko‘ra ko‘p bosqichli, pog‘oaasimon (ierarxiyali) bo‘ladi. Bunda birlamchi element sifatida oddy korxona xizmat qiladi. Jumladan, sanoat asosida vujudga kelgan hududiy majmualaming negizini, birlamchi elementini sanoat korxonasi tashkil qiladi. Sanoat korxonasi sanoat ishlab chiqarishining texnoiogik xo‘jalik hamda yuridik (huquqiy) jihatdan tashkil etilishining birlamchi bo‘g‘inidir. Ular zavod yoki fabrika ko‘rinishida bo‘ladi. Zavodlarda, odatda, ishlab chiqarish vositalari, fabrikalarda esa iste’mol mollari ishlab chiqariladi. Sanoat korxonasi mavjud bo‘lgan joy sanoat punkti hisoblanadi. Agar sanoat ishlab chiqarishning hududiy (urbanistik) mujassamlashuv darajasi yuqori bo‘lsa, bir emas, bir necha sanoat korxonalari ma’lum nuqtada joylashtirilsa, u holda sanoat punkti sanoat markaziga aylanadi. Mabodo bu markaz faqat birgina shahardan, aksariyat hollarda poytaxt yoki port shaharlardan tashkil topsa, unday shaharda milliy yoki mintaqaviy iqtisodiyotning hududiy tarkibi va tuzilmasi ham bir tomonlama bo‘ladi. 9Sanoat tugunlari va markazlari tuplangan hududlar sanoat rayonlari deb ataladi. Maxsulot ishlab chikarishda u yoki bu sanoatning salmogiga karab, undiruvchi sanoat yoki ishlov beruvchi sanoat rayonlari ajratiladi. Ularning katta- kichikligi har xil buladi. O’zbekisrton Respublikasi agrar-industrial davlat bo’lib, yildan-yilga sanoatlashib bormoqda. Sanoat mamlakat uchun yanaham muhim tarmoqqa aylanmoqda. Sababi O’zbekistonda 2022 yilda chet el investitsiyasi bo’yicha, o’tgan yilgiga nisbatan 1058 taga ko’paygan. Sanoatni joylashtirishda va ularni rivojlanishi natijasida sanoat tuguni, sanoat rayonlari vujudga keladi. Bu sanoatning shakllanishi va rivojlanishi bo’lib, hududiy tashkil etish jarayonida o’z-o’zidan vujudga keladi. O’zbekistonda 2020-yil yanvar oyiga nisbatan YaIM(yalpi ichki mahsulot) hajmi joriy narxlarda 408,4 trln. so’mni tashkil etgan bo’lsa, mamlakat miqyosida YaIMda sanoat ulushi 26,3% ni tashkil etgan. Yani o’tgan yilgiga 0,7% ga oshgan. Bundan ko’rsatadiki, O’zbekistonda byudjetning asosiy tushumi sanoat bo’lib, yildan-yilga oshib bormoqda. Bu ijobiy holat sababi borgan sari sanoatlashib borar ekanmiz rivojlanish ham o’z-o’zidan yuksalib boraveradi. 1.2. Sanoat rayoni Hozirgi zamon sanoatining tarkibi shunday bir yetakchi xususiyat bilan xarakterlanadiki, bu xususiyat ijtimoiy mehnat taqsimotining rivoji va fan- texnika taraqqiyotining jadallashuvi bilan chambarchas bog‘liq. Bir tomondan, yangidan-yangi tarmoq va korxonalar shakllanib ajralib chiqayotgan boisa, ikkinchi tomondan, tarmoqlararo va tarmoqlar ichidagi aloqalar tobora mustahkamlanib va kengayib bormoqda. Shunday qilib, sanoatning ixtisoslashuvi bilan bir vaqtda korxonalaming kooperativlashuv doirasi ham kengaymoqda. Biron-bir tarmoqning texnologik jarayon bosqichlariga ko‘ra hududiy bo‘linishi turli tarmoqlardagi 10korxonalaming muayyan hududiy majmualarga ajralishi bilan birgalikda ro‘y beradi. Binobarin, 11sanoat ham tarkibi jihatidan, ham hududiy jihatdan differensiatsiyalanadi (tabaqalanadi), ya’ni katta-kichik qismlarga bo‘linadi. Shu bilan birga, qarama- qarshi hodisani - sanoatning integratsiyalashuvini, ya’ni sanoat tarkibiy qismlari («elementlari») o‘zaro aloqadorligining kuchayishini ham kuzatish mumkin. Sanoatning guruhlanishi deganda transport-geografik ocmiga va infrastrukturadan umumiy foydalanishga :ko‘ra o`zaro birlashgan korxonalaming kombinatsiyasi tushuniladi. Sanoat majmuasi bu ko‘rsatilgan belgilardan tashqari turli korxonalaming dastlabki xomashyoni tadrijiy va majmuali qayta ishlash, sanoat chiqindilaridan foydalanish bilan birgalikda tayyor mahsulot chiqarish bo‘yicha o‘zaro chambarchas aloqasi bilan ham xarakterlanadi. Sanoat majmuasi - hududiy ishlab chiqarish kombinatsiyalarining iqtisodiy jihatdan eng samarali shaklidir. Bunda mahalliy, tabiiy, moddiy va mehnat resurslaridan, shuningdek, bu resurslar joylashgan hududdan yanada to‘la va samarali foydalaniladi. Turli xil ishlab chiqarishlaming o‘zaro hamkorligi tufayli ular tarkibida yangidan-yangi texnologiya jarayonlari vujudga kelib, ular korxonalar o‘rtasidagi okzaro aloqani kuchaytiradi. Nihoyat sanoat majmualari doirasida atrof-muhitni ishlab chiqarish chiqindilari bilan ifloslanishdan muhofaza qilish imkoniyati paydo bo‘ladi. Sanoat majmualarining asosiy belgilari quyidagilardir: • korxonalaming muayyan hududga «bog‘lanishi», korxonalar hududiy ishlab chiqarish kombinatsiyalarining mahalliy, iqtisodiy va tabiiy resurslarga mos kelishi; • ishlab chiqarish tarkibining mutanosibligi hamda korxonalaming hududiy jihatdan oqilona joylashuvi. Shunday qilib sanoat majmuasi - muayyan hududdagi bir-biri bilan chambarchas bogMangan korxonalaming uyg‘unlashuvidan iboratdir. Bu majmuada hududning iqtisodiy va tabiiy hamda transport, geografik o‘mi katta iqtisodiy samara berishi, kam xarajat sarf qilib, ko‘proq mahsulot olishni ta’minlamog` lozim. 12Sanoat majmuasining eng muhim iqtisodiy geografik jihati - ichki aloqalardir. Ichki aloqalami quyidagi guruhlarga ajratish mumkin: • turli korxonalaming umumiy infrastrukturadan foydalanish bilan bog‘liq aloqalari; • xomashyo, yonilg‘i, yordamchi materiallar, tayyor mahsulot bo‘yicha amalga oshiriladigan moddiy-texnikaviy aloqalar; • biron-bir mahsulotni birgalikda ishlab chiqarishda korxonalar o‘rtasidagi kooperativlashuv aloqalari; • dastlabki xomashyoga oldinma-keyin ishlov berish va uni qayta ishlashga xomashyodan hamda ishlab chiqarish chiqindilaridan majmuali foydalanishga doir aloqalar. Ichki aloqalaming majmualar hosil qilishdagi ahamiyati har xil. Sanoat majmualarida ishlab chiqarish aloqalari va ishlab chiqarish texnologik aloqalari ustun turadi. Bu aloqalar «vertikal» bo‘lishi, ya’ni dastlabki xomashyoga ishlov berish hamda uni qayta ishlashning to tayyor mahsulot olishgacha bo‘lgan barcha ketma-ket bosqichlarini (temir rudasi qazib olish - cho‘yan, poiat va prokat ishlab chiqarish, mashinasozlik) o‘z ichiga olishi hamda «gorizontal» bo‘lishi, ya’ni turli «vertikal» qatorlaming tarmoqlariaro bo‘lishi mumkin (osh tuzi qazib olish, soda bilan xlor ishlab chiqarish va tabiiy gazni qayta ishlash - xloroorganik birikmalar ishlab chiqarish). Sanoat majmualari sanoat guruhlaridan tashkil topadi, ya’ni tarixan tashkil topgan korxonalar asosida vujudga keladi (bu hoi industrial jihatdan rivojlana boshlagan rayonlarga xosdir). Umuman, ular oldingi vaqtlardan saqlanib qolib, hududiy ishlab chiqarish majmualariga «singib» ketgan korxonalarni, shuningdek, yaqinda paydo bo‘lib, garchi muayyan shart-sharoit mavjud bo‘lsa- da, boshqa korxonalar bilan uzviy bog‘lanib va qo‘shilib ketmagan yosh korxonalarni o‘z ichiga olishidir. Sanoat majmuasining shakllanish sharoiti har yerda har xil bo‘lib hududiy 13tabaqalangan bo‘ladi. Ayrim hollarda, masalan, joy iqtisodiy jihatdan sust o‘zlashtirilgan va mahsulot iste’molining asosiy markazlaridan juda uzoqda bo'lsa, u yoki bu sanoat majmuasining o‘z ishlab chiqarish strukturasini 14murakkablashtira borishi faqat iqtisodiy mulohazalarga ko‘ra ham maqsadga nomuvofiq bo‘lib chiqishi mumkin. Hududiy jihatdan shuni aytish kerakki, har bir sanoat majmuasi korxonalami oqilona joylashtirish talablariga javob bermog‘i kerak. Bunda awalo o‘zaro bog‘liq obyektlaming bir-biriga yaqinligi tushuniladi. Korxonalaming oqilona joylashuvi, ulaming kombinatlashishi va kooperatsiyalashuvi, transport va energetika vositalaridan, ishlab chiqarish chiqiridilaridan foydalanishi va boshqalar uchun yaxshi imkoniyat yaratadi. «Vertikal» aloqalar korxonalarni potok usulida joylashtirishni taqozo etadi. Bunda biror xomashyoni ketma-ket (uzluksiz) qayta ishlash jarayonidagi ayrim bosqichlar bir butun zanjir hosil qiladi. Masalan, cho‘yan, poiat, prokat va metall buyumlar ishlab chiqarish bir qator uzluksiz ishlab chiqarish zanjiriga kiradi. «Gorizontal» aloqalarda esa korxonalar birgalikda joylashuvining blok, uya, bo^g'in kabi murakkab xillari vujudga keladi. Sanoat majmualariga kiruvchi korxonalaming hududiy joylashuvi ko‘p jihatdan ishlab chiqarishning tarkibiy xususiyatlariga bogiiqdir.Turli majmualarda ko‘pincha u yoki bu ishlab chiqarish jarayonlarining bir-biriga o‘xshash kombinatsiyalari vujudga keladi. Masalan, to‘la siklli qora metallurgiya ko‘p hollarda ko‘mimi koksga aylantirishi, ammiak, benzol va boshqa xil kimyo mahsulotlari ishlab chiqarishi va shu kabilar bilan bog‘liq. Neft bilan gaz qazib olinadigan, ular ishlatiladigan joylarda ham uglevodorod xomashyosi asosida organik sintez korxonalarining bir xil ko‘rinishdagi kombinatsiyalari vujudga kelgan. Ular chala mahsulotlar yoki plastik massalar, sintetik kauchuk va kimyo tolalari kabi to ia mahsulotlar ishlab chiqaradi. Qudratli GESlar elektrometallurgiya, elektrokimyo, elektrotermiya kabi energiyani ko‘p talab qiladigan sanoat tarmoqlarini o‘ziga tortib turadi. Mamlakaming o‘rmonga boy rayonlarida yog‘och tayyorlash va unga mexanik ishlov berish bilan birga selluloza hamda qog‘oz, viskoza tolasi, gidroliz spirti va boshqa mahsulotlar ishlab chiqariladi. Hududiy ishlab chiqarish majmuasi bilan iqtisodiy rayon tushunchalari o‘rtasida farq boiganidek, sanoatga xos 15bo‘lgan hududiy ishlab chiqarish majmualarining shakllari ham sanoatni rayonlashtirishning taksonomik 16birliklari bilan aynan bir xil emas. Iqtisodiy rayonlashtirish nazariyasida ta’kidlanganidek, sanoat rayonlashtirilganda sanoat rayoni, uzeli (tuguni) markazi va punkti taksonomik jihatdan bir-biri bilan bog‘liq bo‘ladi. Har bir taksonomik birlikka hududiy ishlab chiqarish majmuasining muayyan shakli mos keladi. Sanoat rayonida «yadro» (tayanch). rolini majmua yoki guruhlanish (birgalikda yoki alohida) o^ynasa, sanoat uzelida - kompleks, guruhlanishda - markaz, sanoat punktida esa - ayrim olingan korxona shu vazifani bajaradi. Sanoatni rayonlashtirish - iqtisodiy rayonlashtirishning tarkibiy qismidir. Sanoat rayonlari tarmoq rayonlarga va integral rayonlarga bo‘linadi. Tarmoq rayonining tashkil topish mexanizmi shundan iboratki, sanoatning istalgan tarmog‘i ocziga hududning eng qulay joylarini tanlaydi. Bu joylar iqtisodiy va tabiiy sharoitiga ko£ra hududning texnik-iqtisodiy talablariga hamda joylashtirish omillariga mos tushishi lozim. Sanoat rayonlarini ajratish ma’lum ilmiy va amaliy ahamiyatga ega. Biroq uni ajratishdan maqsad ishlab chiqarishning hududiy jihatlarini tarmoqlar bo‘yicha tahlil qilishdan iboratdir. Sanoat rayonlari chegaralarini asoslab berishning murakkabligi e’tibomi tortadi, bu narsa hudud ancha zich industrial o‘zlashtirilgan joylarga, ayniqsa, xosdir. Bundan tashqari, shuni ham hisobga olish kerakki, sanoat rayonlari ko‘pincha bir-biridan ajralib qolgan areallardan iborat bo‘lib, ular har doirn ham turU kattalikdagi iqtisodiy rayonlar tizimiga «sig‘avermaydi». Sanoat rayonini asoslashda awalo, shu rayonni boshqa rayonlardan farq qildiruvchi hududiy ishJab chiqarish majmualar uyg‘unlashuvining xususiyatlariga tayanish lozim va ichki aloqalami o‘rganish muhim ahamiyatga ega. Chunki u rayonning tarkibiy elementlari o‘rtasidagi mehnat taqsimoti xususiyatlarini tizim jiliatidangina emas, balki hududiy jihatdan, ya’ni uzellar, markazlar va punktlar bo‘yicha ham aniqlashga imkon beradi. Sanoat rayonlarining quyidagi turlari ajratiladi: 1) avvaldan mavjud bo‘lgan industrial rayonlar xomashyo va yonilg'i- energetika resurslari tanqis sharoitda iqtisodiy geografik о‘mining qulayligi va 17mehnat resurslari bilan yuksak darajada ta’minlanganligi, ishlov beruvchi sanoatga ixtisoslashganligining afzalliklari tufayli vujudga kelgan rayonlar. 2) awaldan mavjud bo‘lgan industrial rayonlar xomashyo va yonilg‘i- energetika, shuningdek, mehnat resurslari bilan nisbatan ta’minlangan bo‘lib, undiruvchi va ishlov beruvchi sanoat tarmoqlariga ixtisoslashgan rayonlar. 3) awaldan mavjud bo‘lgan industrial rayonlar xomashyo resurslari keragidan ortiqcha, yonilg‘i-enegetika resurslari taqchil, mehnat resurslari bilan nisbatan yaxshi ta’minlangan bo‘lib, undiruvchi ishlov beruvchi sanoat tarmoqlariga ixtisoslashgan rayonlar. 4) yangi industrial rayonlar xomashyo, yonilg‘i-energetika taqchil bo‘lgani holda iqtisodiy geografik o‘mining qulayligi, shuningdek, mehnat resurslarining mavjudligi va qishloq xo‘jalik xomashyosi bilan ta’minlanganligi hisobiga rivojlanadi, ishlov beruvchi sanoat tarmoqlariga ixtisoslashadi. 5) yangi industrial rayonlar xomashyo, yonilg‘i-energetika va mehnat resurslari bilan yaxshi ta’minlangan bo‘lib, undiruvchi va ishlov beruvchi sanoat tarmoqlariga ixtisoslashgan rayonlar. 6) yangi industrial rayonlar xomashyo va yonilg‘i-energetika resurslari bilan yaxshi ta’minlangan, mehnat resurslari taqchil bo‘lib, asosan undiruvchi sanoatga ixtisoslashgan rayonlar. 7) xomashyo va yonilg‘i-energetika resurslari nihoyatda ko‘p, mehnat resurslari esa taqchil bo‘lib, industrial jihatdan birinchi bo lib o‘zlashtirilgan rayonlar. 18II. BOB. O'ZBEKISTONDAGI SANOAT RAYONLARI O’zbekistonda sanoat rayonlari ikki va undan ortiq sanoatlashgan shaharlarning o’zaro bog’langan hududlarga aytamiz. O’zbekistonda sanoat rayoni maqomiga ega hududlar 3 ta bo’lib, bular Navoiy-Uchquduq, Toshkent- Chirchiq hamda Angren-Olmaliq sanoat rayonlaridir. Ushbu sanoat rayonlari O’zbekistonning asosiy sanoat markazlari bo’lib, ishlab chiqarishda katta salmoqga ega. Uchquduq-Navoiy sanoat rayoni asosan rangli metallurgiya, qurulish materiallariga ixtisoslashgan rayondir. Toshkent-Chirchiq sanoat rayoni poytaxt Toshkent shahriga Chirchiq shahri bevosita bog’langan. Toshkent shahrining kengayib borishi natijasoda bu ikki shahar kelgusida yirik aglomeratsiya hosil qilish ehtimoli katta. Toshkentda ishlab chiqarish xilma- xillikni tashkil etadi. Chirchiq shahri asosan xom-ashyo, suv va elektrenergiya bilan ta’minlaydi. Chirchiq shahrida esa asosan kimyo sanoati rivojlangan. Angren-Olmaliq sanoat rayoniga quyida atroflicha to’xtalamiz. 2.1. Angern shahar Angren (fors. Ohangaron, "temirchilar" atamasining ruscha buzilgan shakli) – Toshkent viloyatidagi shahar (1941 – 46 yillarda shaharcha). Jigariston, Jartepa, Teshiktosh, Qo yxona qishloqlari o rnida bunyod etilgan.ʻ ʻ Ohangaron daryosi bo yida. Toshkentdan 120 km janubi-sharqda. Temir yo l ʻ ʻ stansiyasi. Aholisi 170 mingdan ziyod kishi (2020). Ohangaron vodiysining tog li qismida. ʻ Angrenni shimoli-g arbdan ʻ Chatqol tizmasi, janubiy-sharqdan Qurama tog ʻ tizmalari o rab turadi. Iyulning o rtacha temperaturasi 27°, qishi ʻ ʻ ancha sovuq, yanvarning o rtacha temperaturasi – 2°. Bahorda jala yog ib, qattiq ʻ ʻ shamollar bo lib turadi. Shamolning tezligi 3 – 6 m/sek, ba’zan 15 m/sek ga ʻ yetadi. Tarixiy manbalarda qayd etilishicha, Ohangaron vodiysida o rta ʻ asrlarda aholi ancha zich yashagan va temirchilik, hunarmandchilik bilan shug ullangan. ʻ 1934-yildan 19Ohangaron vodiysida geologik qidiruv ishlari boshlandi. 1940-yil Angrenda dastlabki ko mirʻ shaxtasi barpo qilinib, 1942-yil ishga tushirildi. Angren qurilishida ayrim xatolarga yo l qo yildi: chunonchi shaharning ʻ ʻ asosiy qismi kumir qatlamlari ustiga qurilib qolgan bo lib, keyinchalik shaharni ʻ boshqa joyga ko chirishga ʻ to g ri ʻ ʻ keldi. 1956-yil martida yangi loyiha tasdiqlanib, yangi shahar eskisi o rnidan 7 – 8 km janubi-g arbda, Dukentsoy ʻ ʻ bilan Qorabog‘soy va Toshkent – Qo qon ʻ yo li ʻ yoqasida ko mirdan ʻ xoli bo lgan ʻ joyda qad ko tardi. Angren O rta Osiyoda katta ahamiyatga ega ʻ ʻ bo lgan ko mir ʻ ʻ va energetika sanoati markazi. Urush yillarida O zbekistonning ʻ ko pgina ʻ sanoat korxonalari Angren ko miri bilan ta’minlanib turdi. Angrenda ʻ oziq-ovqat va yengil sanoat korxonalari ham bor. 1-rasm Angren ko’mir koni(razrez) Angrenning eng yirik sanoat kor-xonasi "O zbekko mir" kombinatidir. ʻ ʻ Angrenda chiqariladigan ko mirning 2/3 qismidan ko prog i ochiq usulda qazib ʻ ʻ ʻ olinadi. Angrenda ko mirning ʻ bir qismi "Yerostigaz" stansiyasida yer qa’rida 20gazga aylantirilib Angren GRES va Yangi Angren GRESlarini gaz bilan ta’minlab turadi. Kon uskunalarini tuzatish, sement, temir-beton bu-yumlari va yig maʻ temir-beton, tajriba-mexanika, avtomobil ta’mirlash, "Angren rangli metallar", non, sut zavodlari, "Sanoatkartonsavdo" hissadorlik jamiyati, "Angrenkulol" hissadorlik jamiyati, "O zbekrezinatexnika" ʻ ishlab chiqarish birlashmasi, oltin boyitish fabrikasi, "Kaolin" (kaolin boyitish fabrikasi) O zbek- ʻ Germaniya qo shma korxonasi, 2 yirik avtokorxona, Obliq, noruda ʻ materiallar kareri, uysozlik kombinati ishlab turibdi. 1941-yil Toshkent bilan Angren o rtasida ʻ 114 km li temir yo l ʻ o tkazildi. ʻ Toshkent – Angren – Qo qon – Namangan – Andijon – O sh ʻ ʻ avtomobil yo li ʻ o tadi. Angrenda texnika kolleji, texnika, ped., tibbiyot bilim ʻ yurtlari, yosh texniklar stansiyasi, 3 musiqa maktabi, sport maktabi, 5 poliklinika, 6 dispanser, 5 kasalxona, 3 profilaktoriy, 14 dorixona, 5 mehmonxona, 45 ta o’rta ta’lim maktablari, 35 kutubxona, 4 klubkinoteatr, o lkashunoslik ʻ muzeyi, suratlar galereyasi bor. 1996-yil 3000 kishilik masjid qurildi. Navoiy nomidagi madaniyat saroyi, shahar sport kompleksi, yopiq suzish havzasi, bokschilar saroyi, shaxmat klubi ishlab turibdi. "Angren haqiqati", "Angrenskaya pravda" gazetalari nashr qilinadi. 2.2. Olmaliq shahri Olmaliq — Toshkent viloyatidagi shahar (1951-yildan). Olmaliqsoy bo yida, ʻ Qurama tog larining ʻ shim. yon bag rida, ʻ 600–650 m balandlikda. Toshkent shahridan 60 km janubi-sharkda, Ohangaron daryosining chap sohilida. Shaharning shimoli-sharqida Qurama tizmasi, shimoliy va janubi- sharqda Chatqol tizmalari bor. Yaqin temir yo l ʻ stansiyasi — Ohangaron (18 km). Maydoni 10,8 km². Aholisi 114,6 ming kishi (2000; 1974-yilda 92,3 ming; 1959- yilda 40 ming kishi). Olmaliqda mis konining topilishi shaharning tez o sishiga ʻ sabab bo ldi. ʻ 1954-yil Olmaliqda qo rg oshin-rux ʻ ʻ fabrikasi ishga tushirildi. Qalmoqqir konidan mis rudasi ochiq usulda olina boshladi. Olmaliqdagi sanoat korxonalarini elektr energiyasi bilan ta minlash ʼ maqsadida Olmaliq yonida 21issiqlik elektr stansiyasi qurildi. 1963-yil mis eritish zavodi foydalanishgatopshirildi. Kon-metallurgiya kombinati to laʻ ishga tushirilib mahsulot bera boshladi. 2-rasm.Qalmoqqir kumush koni Olmaliqdagi rangli metall rudalar oltingugurtga boy. Shu sababli metallurgiya kombinatida rudadan oltingugurt ajratiladi va "Ammofos" korxonasiga yuboriladi. Olmaliqda O rta Osiyoda birinchi bo lgan uy-ro zg or ʻ ʻ ʻ ʻ kimyosi zavodi qurildi. Olmaliqda respublika qishloq xo jaligining ʻ 80% ni fosforit o g itlar bilan ta minlayotgan "Ammofos" zavodi, "Poyondoz" gilam, ʻ ʻ ʼ "Pallada Vostok", "Djefinterneyshnil" O zbekiston ʻ — Pokiston qo shma ʻ korxonalari, mebel jihozlari kombinati, "Olmalik,-g isht", "Oqtosh" korxonalari, ʻ "Krvuldi" oltinli rudani qazib olish koni va boshqa korxonalar bor. Yengil va oziq-ovqat sanoat rivojlanmokda. Olmaliqga Toshkent— Angren temir yo ldan ʻ shoxobcha chikarilgan. Toshkent — Olmaliq avtomobil yo li o tgan. Navoiy ʻ ʻ konmetallurgiya institutining kon metallurgiya fakulteti, 23 umumiy ta lim ʼ maktabi, 12 kutubxona, 3 madaniyat uyi, o lkashunoslik ʻ muzeyi, musiqa va san at ʼ maktablari, 3 stadion, 36 sport zali, 86 voleybol va basketbol maydonlari, 11 22gandbol, 18 tennis zallari va 5 suzish havzasi bor. Shaharda markazlashgan respublikada 12% ko’rsatkichga ega. 23hududiy tibbiy birlashma, bolalar kasalxonasi, "Kimyogar" kasalxonasi, yuqumli kasalliklar, silga qarshi kurashish dispanseri, tug ruqxona,ʻ 10 poliklinika va boshqa tibbiy muassasalar ishlab turibdi. 2.3. Angren-Olmaliq sanoat rayoni Angren-Olmaliq sanoat rayoni bir-biri bilan har tomonlama bog’langan rayon bo’lib, ya’ni ikki shahar bir-birini suv, elektr energyiya, mehnat resursi, xom-ashyo, transport aloqalari bilan bog’langan. Angren shahri suv, elektrenergiya, xom-ashyo va mehnat resursi bilan Olmaliq shahrini ta’minlasa, xuddi shuningdek Olmaliq shahri ham xom-ashyo, mehnat resursi, tayyor va yarim tayyor mahsulotlar bilan ta’minlaydi. Angren shahri asosan elektr energiya, qurilish materiallariga va xom-ashyo bazasi bo’lsa, Olmaliq rangli metallurgiyaga, minerallar va xom-ashyo bazasiga ega shaharlardir. Rayon mintaqa bo’chiya aytsak, respublikaning 45% elektr energiya hududga to’g’ri keladi. Ko’mirni korxonalar hisobi boyicha aytadigan bo’lsak, 97% ulush „O’zbekko’mir“AJga to’g’ri keladi. Zaxira kattaligini hisobga olsak hali uzoq yillar davomida korxona yetakchilik qilishi tabiiy holat. Olmaliq shahri sanoatni kombinatlashuv tizimida faoliyat yo’lga qo’yilgan bo’lib, OTMKni mahsulotlari ulushi 3-rasm. Sanoat rayonining asosiy kompaniyalari. 24 1-jadval Hozirgi vaqtda Toshkent viloyati shahar va tumanlaridagi sanoat korxonalari soni 2022 Ro'yxatga olingan Faoliyat ko'rsatayotgan Faoliyat ko'rsatmayotg an Yangi tashkil etilgan Tugatilga n Toshkent viloyati 54768 50296 4472 8049 5305 tumanlar: Oqqo'rg'on tumani 1496 1372 124 245 232 Ohangaron tumani 1483 1364 119 230 119 Bekobod tumani 1534 1439 95 294 135 Bo'stonliq tumani 2682 2464 218 402 216 Bo'ka tumani 1888 1453 435 272 170 Quyichirchiq tumani 1697 1623 74 230 162 Zangiota tumani 5966 5494 472 776 671 Yuqorichirchiq tumani 2875 2653 222 387 284 Qibray tumani 5130 4644 486 729 524 Parkent tumani 2488 2430 58 393 204 Pskent tumani 1431 1355 76 195 141 O'rtachirchiq tumani 2775 2658 117 474 259 Chinoz tumani 1720 1512 208 219 177 Yangiyo'l tumani 2926 2708 218 384 229 Toshkent tumani 3845 3472 373 551 447 Nurafshon shahri 1550 1458 92 280 125 Olmaliq shahri 2296 2141 155 389 317 Angren shahri 3211 2847 364 411 411 Bekobod shahri 1662 1595 67 246 101 Ohangaron shahri 1257 1168 89 229 107 Chirchiq shahri 3014 2867 147 448 132 Yangiyo'l shahri 1842 1579 263 265 142 Izoh; jadval davlat statistika qo`mitasi tomonidan qilingan tahlillar asosida ishlab chiqilgan Rayon katta sanoat markaz ekan tabiiyki, o’ziga mos holda turli egologik vaziyatli holatlar vujudga keladi. Shahar havosining ifloslanishiga transport vositalarining ko‘payishi ham atmosferaning kimyoviy tarkibini o‘zgarishiga sabab bo‘lmoqda. Shu o‘rinda ta’kidlash lozimki, avtomobil vositalarining texnik holati, yonilg‘i va moylash materiallarining sifati yuzasidan olib borilayotgan davlat nazorati harakatdagi vositalardan atmosferaga 25chiqarilayotgan chiqindilar miqdorining 26kamayishiga olib kelmoqda. Xususan, shahar transportidan chiqayotgan zararli gazlar miqdori keyingi besh yilda 6.4 ming tonnadan 5 ming tonnagacha kamaydi. Ayni paytda korxona tashkilotlardan chiqarilayotgan gazlarni kamaytirish borasida tadbirlar amalga oshirilmoqda. Natijada, ko‘rilayotgan davrda shaharlar bo‘yicha jami chiqindilar miqdori 58.8 ming tonnaga qisqarib, 99.4 ming tonnani tashkil etdi. Biroq, ushbu holat shahar ekologik vaziyatini ayniqsa, sanoat shaharlarini qoniqtirmaydi. Shu bois shahar sanoat korxonalarini to‘liq modernizatsiya qilish, zamonaviy texnologiyalarni ishlab chiqarishga joriy qilish lozim. Ushbu tadbirlar ayniqsa tog‘-kon, kimyo sanoati uchun o‘ta dolzarbdir. Shu maqsadda 2007 yil 27 iyulda O‘zbekiston Respublikasi prezidentining «2007 — 2011 yillar mobaynida kimyo sanoati korxonalarini modernizatsiya qilish, texnik va texnologik qayta jihozlash dasturi to‘g‘risida» gi qarori qabul qilindi. Qarorda «O‘zkimyosanoat» DAK va manfaatdor vazirliklar, idoralar bilan kelishilgan holda Chirchiq «Elektrkimyosanoat» OAJ da AM-76 ammiakining yirik tonnali agregatini rekonstruksiya kilish va modernizatsiyalash yuzasidan tegishli investitsiya loyihalarini ishlab chiqish ko‘zda tutilgan. Olmalik Tog’ Metallurgiya Kombinatida ayni shunday tadbirlar amalga oshirilgandan so‘ng atrof muhitga chiqariladigan chiqindilar miqdori sezilarli darajada kamaydi. Holbuki, Olmalik shahar atrof muhitga ko‘rsatilayotgan ta’sirning 90 foizdan ortig‘i OTMK hissasiga to‘g‘ri keladi. Sanoat markazlarida atrof — muhitning ifloslanishi va sanitar epidemiologik holatning keskinlashuvi oqibatida yuzaga kelayotgan ekologik va ijtimoiy -iqtisodiy vaziyat alohida e’tiborga molik. Tabiiyki, ushbu hol shaharlarda atmosferaga chiqarilayotgan chiqindilar miqdoridagi o‘zgarishlarga sabab bo‘ladi. Masalan, Olmaliq shahri atmosferasiga chiqarilayotgan chiqindilar tarkibida oltingugurt angidridining miqdori keyingi yillarida 5.7 ming tonnaga, uglerod oksidi esa 1.1 ming tonnaga kamaydi. Shahar havosi asosan oltinguturt 27dioksidi (92.5 ming t), utlerod oksidi (5.3 ming t.), noorganik chang bilan 28ifloslanmoqda. Bundan ko‘rinib turibdiki, havoni ifloslovchi birikmalar miqdori yildan-yilga kamaysada, ammafos changi va ammiak hajmi biroz ortib bormoqda. Ohangaron shahri ham ekologik vaziyati murakkablashib borayotgan hududlardan sanaladi. Shahar havosining ifloslanishiga "Ohangaron sement", "Ohangaron shifer", "Santexlit" zavodi, "YangiAngren" IESi va "Ohangaron rangli sement" hissadorlik jamiyati korxonalari, Bekobodda O‘zbekiston Metallurgiya kombinati, Bekobod sement ochiq aksionerlik jamiyati (OAJ), Bekobod semta’mir OAJ ning ta’siri ko‘proq sezilmoqda. Umuman olganda, mintaqa sanoat ishlab chiqarishi va uning tarmoq tuzilishi shaharlar atmosfera havosining ifloslanish darajasi hamda uning kimyoviy tarkibini belgilab beradi. Xususan, Ohangaron shahrida, klinker changi, noorganik va sement changlari keng tarqalgan bo‘lsa, Olmaliqda-oltinguturt dioksid, uglerod oksidi kabi gazlar, Chirchiqda- ammiak, ozon, Bekobodda- ammiak, ozon, qattiq ftoridlar, Nurobodda- oltingugurt dioksid, azot dioksid bilan zararlanmoqda. Ayni holatni faqat atmosfera havosida emas balki, suv va tuproqning ifloslanishida ham ko‘rishimiz mumkin. Toshkent viloyati iqtisodiyotining o‘ziga xosligi unda undiruvchi sanoatning rivojlanganligi va boshqa omillar shaharlarda atmosfera havosini ifloslantiruvchi chiqindilarni tutib qolish ko‘paygan. Keyingi yillarda O‘zbekiston Respublikasi bo‘yicha toksik chiqindilarning 97.4-97.5 foizini 4-toifali, 2.6-2.5 foizini 3-toifali xatarli chiqindilar tashkil etgan. Toshkent viloyatida 99.6-99.7 foizi 4 toifali, 0.4-0.3 foiz 3-toifali chiqindilardan iborat bo‘ldi (O‘zbekiston Respublikasi tabiatni muhofaza qilish davlat qo‘mitasi hisoboti). Shaharlarning ekologik muammolari ishlab chiqarish va chiqindilar bilan bog‘liq bo‘lib, ular foydali qazilmalarni qazib olish va qayta ishlash jarayonida atrof muhitga salbiy ta’sir ko‘rsatadi. Chiqariladigan qattiq va gazsimon chiqindilar shaharlarning ekologik vaziyatini izdan chiqishiga olib keladi. Viloyat shaharlarining ijtimoiy va ekologik muammolari ularning rivojlanish imkoniyatlarini cheklash bilan bir qatorda, respublikaning o‘sish ko‘rsatkichlariga ham ta’sir ko‘rsatadi 29XULOSA Men kurs ishi mavzusi sifatida Angren-Olmaliq sanoat rayonini yozishda ko`plab ilmiy adabiyotlardan foydalandim. Kurs ishida bajarilga ishlarining asosiy natijalari sifatida quyidagilarni qayd etish mumkin: 1. Kurs ishining birinchi bobida Sanoatning mamlakat miqyosida tutgan o'rni va hududiy tashkil etilish shakillari, sanoat tuguni hamda sanoat rayoni kabi atamalarning asosiy mazmun, mohiyatini yoritib berishga harakat qildim. Bundan tashqari sanoat tugunlari va sanoat rayonlarini tashkil etishdagi ayrim omillarga xam to’xtalib o’tildi. 2. Ikkinchi bobida esa O`zbekistondagi sanoat rayonlari, shu jumladan Angren-Olmaliq sanoat rayoni haqida ma`lumotlar keltirilgan. Avval ikki shahar uchun alohida paragrif tanlanib, ular haqida umumiy mal`umotlar berildi. Bobimizning uchinchi paragrifida Angren-Olmaliq sanoat rayonining iqtisodiyotdagi o`rni, undagi muhim sanoat korxonalar va ularning atrof- muhitga tasiri haqidagi masalalar tahlil qilindi 30Foydalanilgan adabiyotlar 1. Каримов И. Ўзбекистон XXI аср бўсағасида: хавфсизликка таҳдид, барқарорлик шартлари ва тараққиёт кsолатлари. – Т.: Ўзбекистон, 1997. 2. U.T.Egamberdiyaeva “Sanoat geografiyasi” Toshkent. Donishmand ziyosi 2020. 3. Асанов Г., Набихонов М., Сsаров И. Ўзбекистоннинг иқтисодий ва ижтимоий жўғрофияси. – Т.: Ўқитувчи, 1994. 4. Aта-Mирзаев О., Тухлиев Н., Узбекистан: природ, население, экономика. – Т.: Ўзбекистон Миллий энциклопедияси, 2009. 5. Аҳмедов Э., Сайдаминова З. Ўзбекистон Республикаси. Қисқача маълумотнома. – Т.: Ўзбекистон, 2006. 6. Баратов П. «Ўзбекистон табиий геогрsияси» Т. «Ўқитувчи» 1996. 7. Набиев Э., Қаюмов А. Ўзбекистоннинг иқтисодий салоҳияти. – Т.: Университет, 2000. 8. Солиев А.С., Аҳмедов Э., Махамадалиев Р.Й. ва б. Минтақавий иқтисодиёт. Ўқув қўлланма. – Т.: Университет, 2003. 9. Солиев А., Сsаров И. Иқтисодий ва сиёсий геогрsия асослари. – Т.: Талқин, 2003. 10. Солиев А., Назаров М., Қурбонов Ш. Ўзбекистон ҳудудлари ижтимоий-иқтисодий ривожланиши. – Т.: «MUMTOZ SO’Z», 2010. 11. Солиев А., Қаршибоева Л. Иқтисодий геогрsиянинг назарий ва амалий масалатари-Т., 1999. 12. Тўхлиев Н. Ўзбекистон Республикаси иқтисодиёти. – Т.: Ўзбекистон Миллий энциклопедияси, 2008. 31TAQRIZ Talaba O’zbekiston geografiyasi fanidan “Angren – Olmaliq sanoat rayoni” mavzusida yozgan kurs ishi: kirish, 2 bob, xulosa va foydalanilgan adabiyotlar ro’yxatidan iborat. Ishning umumiy hajmi 24 bet . 1- bob. Sanoatning mamlakat miqyosida tutgan o`rni va hududiy tashkil etilish shakllari. 2- bob. O`zbekistondagi sanoat rayonlari. Kurs ishi rasmlar bilan boyitilgan. Ishning xulosa qismi maqsad va vazifadan kelib chiqqan holda qisqacha yakun yasalgan. Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxatida 12 ta manba keltirib o’tilgan. Ishda grammatik xatolar qisman uchraydi, lekin bu ishning saviyasiga ta’sir ko’rsatmaydi. Umuman olganda, Geografiya yo’nalishi 3-kurs o’zbek guruhi talabasi Toshpulatova Komila tomonidan “Angren- Olmaliq sanoat rayoni ” mavzusida yozilgan kurs ishini ijobiy baholash va himoyaga tavsiya etish mumkin. Mirzo Ulug’bek nomidagi O’zMU Geografiya va geoaxborot tizimlari fakulteti 32Iqtisodiy-ijtimoiy kafedrasi o’qituvchisi

MUNDARIJA

KIRISH

I BOB. SANOATNING MAMLAKAT MIQYOSIDA TUTGAN O'RNI VA HUDUDIY TASHKIL ETILISH SHAKLLARI

1.1. Sanoat rayoni

1.2. Sanoat tuguni

II BOB. O'ZBEKISTONDAGI SANOAT RAYONLARI

2.1. Angren shahri

2.2. Olmaliq shahri

2.3. Angren-Olmaliq sanoat rayoni

XULOSA

ADABIYOTLAR RO`YXATI

Купить