Antropogenez xaqida zamonaviy nazariyalar - Педагогика - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	5.8MB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Педагогика

Antropogenez xaqida zamonaviy nazariyalar

Купить

Antropogenez xaqida zamonaviy
nazariyalar

Reja:
1.Antropogenez nazariyasi fanlararo tadqiqotlar sohasi sifatida
2.Antropogenezning hozirgi zamon ilmiy manzarasi
3.Xulosa

Charlz Darvin 1809 yil 12 fevralda
Angliyaning Shrewsbury shahrida
tug'ilgan. Uning otasi tibbiy shifokor
edi, onasi esa mashhur kulol Xosiah
Vilgvudning qizi edi.
Darvin 1838 yilda Buyuk
Britaniyalik faylasuf
Tomas Maltusning 40 yil
oldin yozgan "Aholi
tamoyiliga oid" nomli
asarini
o'qidi. Maltusning
g'oyalari Darvinga "eng
qulay muhitda yashash"
tushunchasini o'zgartirdi .1858 yil iyulda Darvin
va Uolson
Londonning Linnean
jamiyati bilan
birgalikda uchrashdi.
1859-yil noyabrda
Darvin
" Turlarning
kelib chiqishi " nomli
tabiiy tanlov orqali
o'z
o'rnini ta'minlagan
kitobni nashr etdi. Jamiyat Darvinning ishini
muhokama qilar ekan, u ingliz
qishloqlarida tinch hayot
kechirardi, botanika
eksperimentlarini o'tkazishga
qodir. U juda katta hurmatga
sazovor bo'lgan va katta qari
keksa odam hisoblangan. 1882
yil 19 aprelda vafot etgan va

Londondagi
Vestminster
Abbosida dafn etilgan.

Antropogenez nazariyasi fanlararo tadqiqotlar sohasi sifatida
Antropogenezning hozirgi zamon ilmiy
nazariyasi endilikda tor tarmoq sohasi
emas, balki tabiiy va ijtimoiy fanlarning
tutashuv chegarasidagi majmuaviy
fanlararo tadqiqotlardan iborat.Bugungi
kunga kelib fan odamning kelib chiqish
jarayonini muayyan darajada tiklash
imkonini beruvchi ko‘p sonli ma’lumotlarni
to‘plagan. Ushbu muammoni hal etishda
arxeologiya va antropologiyadan tortib to
molekulyar biologiya hamda atom
fizikasigacha bo‘lgan ko‘plab fanlar ishtirok
etmoqda.
Hozirgi zamon tasniflari ma’lumotlariga
ko‘ra, odam turiga, umurtqalilar kichik
turiga, sut emizuvchilar sinfiga, primatlar
guruhiga, gominoidlarning katta oilasiga,
gominidlar oilasiga, Homo turiga
mansubdir.
. . Odamning hayvondan kelib chiqqanligini
tasdiqlovchi dalillar qiyosiy anatomiya,
fiziologiya, embriologiya, paleontologiya,
genetika fanlari bergan ma’lumotlarga
suyanadi. Barcha tirik organizmlarda
hujayra tuzilishi, odam va hayvonlarning
skeletlarining hamda a’zolarining
o‘xshashligi, odamdagi rudimentar a’zolar
(kopchik umurtqalar, ohirgi jag‘ tishlar,
ko‘richak va hokazo hammasi bo‘lib 90dan
ortiq), atavizmlar (jabra yorig‘i, tananing
to‘liq jun bilan qoplanishi va boshqalar),
inson embrionida hayvonot dunyosiga xos
evolyusiya bosqichlarining takrorlanishi va
hokazo..

Ibtidoiy tarixning eng yuqori
chegarasi turli qit’alarda so’nggi 5
ming yillikka borib taqaladi. Osiyo
va Afrika mamlakatlarida er.avv. IV-
III ming yilliklar oralig’ida,
Amerikada er.avv. I ming yillikda,
oykumenning boshqa hududlarida
yanada kechroq shakllandi. Ibtidoiy davr tarixini
davrlashtirish bo’yicha maxsus
va umumiy (tarixiy) davrlashtirish
bo’yicha bir necha yonma-yon
turadigan yo’nalishlar mavjud.
Maxsus davrlashtirishning eng
muhimi-bu ilk odamlar o’z
ehtiyojini qondirish uchun
foydalangan xomashyo turlari va
mehnat qurollari tayyorlash
texnikasiga asoslangan
arxeologik davrlashtirishdirHozirgi vaqtda Osiyo, Afrika, Lotin Amerikasi, Okeaniya va Avstraliyaning ichki
hududlarida ayrim xalqlar yaqin vaqtlargacha ibtidoiy jamoa tuzumining turli
bosqichlarida turgan edi yoki bu jarayon hozirgi kunda ham davom etmoqda.
Ibtidoiy davr insoniyat tarixining eng uzoq davom etgan davri bo`lib, million yildan
ko’proq vaqtni o’z ichiga oladi. Hozirgi vaqtda ko`pgina olimlar, eng qadimgi odam
1,5-1 mln yil oldin paydo bo’lgan deb aytsalar, ba’zilar 2,5 mln yil oldin paydo
bo’lgan deb hisoblaydilar. Ammo bu oxirgi raqam emas.

Fanda ilk bor qadimgi Xitoy
faylasuflari eng qadimgi tarixni uch
asrga: tosh, jez va temir asrlariga
bo’lgan edilar. Qadimgi Xitoy
faylasuflarining bu xulosalari XIX-XX
asr boshlarida fanda to’plangan boy
ilmiy ma’lumotlarga asoslanib, Bu yo’nalishda amerikalik etnolog I.G.Morgan
(XIX asr boshlari) ilk bor ilmiy-amaliy tadqiqot
ishini amalga oshirdi. U XVIII asrda qabul
qilingan tarixiy jarayonni yovvoyilik, varvarlik
va sivilizatsiyaga bo’linishiga, ishlab chiqarish
kuchlarining (“hayot uchun ishlab chiqarish
vositalari”) rivojlanish darajasi mezonlariga
asoslanib, yuqorida aytilgan har bir davrni
quyi, o’rta va oliy bosqichga bo’ldi.
Yovvoyilikning quyi bosqichi odamda nutq-
so’zlashuvning paydo bo’lishi bilan boshlanadi
degan tushuncha shakllandi.
Ushbu hominid Afrikada O'rta
paleolit davrida paydo bo'lgan.
Ushbu qit'adan u boshqa turlarga
qarshi dominantga aylanguniga
qadar Evropaga, Yaqin Sharq va
Osiyoga ko'chib yurgan. So'nggi
yillarda xronologiya juda xilma-xil
bo'lib qoldi, chunki kutilganidan
ancha eski tosh qoldiqlari bilan
kashfiyotlar qilindi..

Ibtidoiy jamoa tarixini
davrlashtirishda, ko’pgina
olimlar, uni to’rt bosqichga
bo’ladilar: jamoa arafasi (ibtidoiy
odam podasi), ilk ibtidoiy va
so’nggi ibtidoiy, ibtidoiy qo’shni
(dehqon jamoasi arafasi)
jamoalar. Ibtidoiy jamoa tarixini
umumiy davrlashtirishga qarab,
tarixchilar egalitar va
stratifikatsiyalangan yoki toifaviy
jamiyatlarni belgilaydilar. So’nggi ma’lumotlarga
asoslanib faraz qilinishicha
Yevropa arxantroplari 2 mln bilan
100 ming yil oralig’ida yashagan
ekanlar. Ammo Yevropa
kishilikning vatani bo’lmagan. Bu davrlashtirish tarix fani bo’yicha bir qancha
tadqiqotlar olib borgan F.Engels tomonidan o’zlashtirilib, ilmiy-
nazariy jihatdan qayta ko’rila boshlandi. F.Engels
L.Morganning davrlashtirishini umumlashtirdi: yovvoyilik
davrini – o’zlashtiruvchi, varvarlik davrini – ishlab chiqaruvchi
xo’jalik davri deb, ibtidoiy jamoa tarixining o’ziga xos
boshlang’ich vaqtini, ya’ni yovvoyilikning quyi bosqichini
“odamlar podasi” davri deb nomladi.

Molekulyar biologiyaning so‘nggi
yillardagi yutuqlari odam bilan
primatlarning nasli bir ekanligini
ko‘rsatuvchi yangi dalillarni aniqladi.
Ma’lumki, yaqinda inson genomi sirlari
ochildi va e’lon qilindi. Genetika bergan
ma’lumotlarga ko‘ra genlar bo‘yicha biz
insonning hozir yashayotgan
qarindoshlaridan eng yaqini bo‘lgan
shim pan zedan atigi 1% dan sal ortiqroq
farqqa egamiz. DNK molekulalari
nukleotid izchilligining o‘zgarish
tezligiga asoslangan ma’lumotlarga
ko‘ra («molekulyar soatlar» metodi)
bizning hozirgi maymunlar bilan
ajdodimiz bir bo‘lgan. Ularning ajdolari
bilan odamga kelib tuta
shuv chi gominid
liniyaning ajralish bundan 5-7 mln yil
ilgari yuz bergan. Agar shimpanze
nazarda tutilsa, u holda bu divergensiya
5 mln yil ilgari bo‘lgan, gorillalar va
orangutanlar ildizlarining ajralishi esa
undan ham oldinroq ro‘y bergan

xx asrning 50-yillaridan boshlab Afrikaning sharqiy mamlakatlarida yirik arxeologik
qidiruv ishlari olib borildi. Bu izlanishlar natijasida insoniyatning dastlabki
vakillarining qoldiqlari
Afrikaning
Olduvay
darasidan Keniyaning
Koobifor Efiopiyanin
g Turkana
ko’li
Omo daryosi
soxilidagi joylardan
topilgan

Aynan shu ijtimoiylashuv jarayonida
ibtidoiy jamoa tuzumining asosiy belgilari
bo`lgan ishlab chiqarish va iste’molda u
yoki bu darajada qat’iy jamoachilik,
umumiy mulk hamda teng taqsimot Ibtidoiy jamoa davri ijtimoiy tashkilotning
tartibga solingan shakllari urug’ va urug’
jamoasining paydo bo’lishi bilan
boshlandi . .

Fanda to‘plangan ma’lumotlar odamning
paydo bo‘lishiga olib keluvchi
evolyusiyaning iqlimning o‘zgarishi,
o‘rmonlarning siyrakla shu vi va ochiq
maydonlarning hosil bo‘lishi bilan bog‘liq
ravishda boshlangan haqidagi
gipotezani tasdiqlaydi. Oziq ovqat
manbalarining bo‘linishi (o‘rmonda va
ochiq maydonlarda) tufayli qadimgi
primat
lar ning bir nechta guruhlari yerda
yashay boshlaganlar. Ular orasida
olimlar 5,3 - 1,5 million yil ilgari
yashagan
avstralopiteklar guruhini (ichki
turini) ajratadilar. Ularni bizning
ajdodlarimizning umumiy modeli sifatida
qarash mumkin. So‘nggi o‘n yilliklardagi kashfiyotlar
antropogenez haqidagi oldingi
tasavvurlarni tubdan o‘zgartirib
yubordi. Ma’lum bo‘ldiki, odamning tik
holatda yurishga o‘tishi ilgari taxmin
qilganidan bir necha million yil oldin
yuz bergan ekan. Toshdan yasalgan
qurollarning paydo bo‘lgan davri ham
million yil oldinga surildi. Hozirga
qadar mavjud bo‘lib kelgan
«avstralopitek – pitekantrop-
neandertal - Nomo Sapiens»
shaklidagi to‘g‘ri chiziqli sxemadan
voz kechildi. Arxeologlar qayd
etganlaridan, antropogenezning
hozirgi manzarasi «odamlarning
shakllanishining bir xil va to‘g‘ri
chiziqli g‘oyasi emas. Antropogenezning hozirgi zamon ilmiy manzarasi

Ibtidoiy tarixni davrlashtirish
Homo A ust ralopit he cus habilis va rudolf e nsis larning odam y ok i hay von sif at ida t asnif
e t ilishi borasida bahslar mavjud bo‘lsa, Homo cre ct us ( t ik y uruvchi odam) ning chindan ham
Homo t urining vak ili e k anligi he ch shubhasizdir 63
.
Eng qadimgi odamlar ( arx ant roplar) bosqichi pale ant roplar ( qadimgi odamlar) bosqichi bilan
almashadi. Pale ant roplarga 20-28 ming y il ilgari y ashagan ne ade rt allarni va arxaik sapie nslar
vak illarini k irit ish mumk in. Ne ande rt allarga oid e ng muhim t opilmalar Ge rmaniy a, Eron,
F alast in va O‘zbe k ist onda qo‘lga k irit ilgan .

Eng qadimgi odamlar (arxantroplar)
bosqichi paleantroplar (qadimgi odamlar) bosqichi bilan
almashadi. Paleantroplarga 20-28 ming yil ilgari yashagan
neadertallarni va arxaik sapienslar vakillarini kiritish mumkin.
Neandertallarga oid eng muhim topilmalar Germaniya, Eron,
Falastin va O‘zbekistonda qo‘lga kiritilgan.
Bugungi kunda neandertallar arxaik
sapienslarga qaraganda yaxshiroq
o‘rganilgan va ko‘proq topilgan. O‘zining
morfologik xususiyatlariga ko‘ra
neandertallar hozirgi biologik turdagi
odamga yanada yaqinlashdi. Ularda
miyaning hajm jihatdan o‘sishi uning
tuzilmasida ham o‘zgarishlar yuz berishiga
olib keldi. Hayotning ijtimoiy-ishlab
chiqarish sohasi ham o‘zgarishlarga
uchradi. Differensiallashgan ish qurollari
paydo bo‘ldi, ularni tayyorlash 100 ortiq
aktni o‘z ichiga olgan bir nechta
operatsiyalardan iborat jarayon edi. Ayollar
va erkaklar mehnati o‘rtasida
differensiatsiya ko‘zga tashlandi. Yaqin davrga qadar neandertallar hozirgi
biologik turga mansub odamlarning
to‘g‘ridan-to‘g‘ri ajdodlari deb hisoblanar edi.
Biroq, yaqinda neandertallarning 28000 yil
ilgari yashagan vakillarining suyaklari
topildi. Bu vaqtda neoantrop (hozirgi turga
mansub odam) allaqachon paydo bo‘lgan
edi. Bu hol bir vaqt oralig‘ida Homo
shajarasiga mansub ikki turning birga
yashaganligidan dalolat beradi. Ular
umumiy ajdoddan tarqagan, neandertal va
neoantropga kelib ulanuvchi shajaralarning
ayrilib ketish bundan 690 ming - 550 ming yil
ilgari yuz bergan.

Neandertallarning va hozirgi tipdagi odamlar ning DNKlarini tadqiq etish shuni
tasdiqladiki, nean
der tal larning genetik materiali bizning genetik fondimizga
qo‘shilmagan. Boshqacha qilib aytganda, neander tallar bizlarning
qarindoshlarimiz, ammo ajdodlarimiz emas.

E’tiboringiz uchun
rahmat

Antropogenez xaqida zamonaviy nazariyalar

Купить

Похожие документы
Additiv va multiplikativ ekonometrik modellarni tuzish
Adobe Photoshop 1
Afaziya va uning turlari
Affikslarda shakl va ma’no munosabati
Afg‘on urishi