Antropologiya nimani o‘rgatadi - Педагогика - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	865.3KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Педагогика

Antropologiya nimani o‘rgatadi

Купить

Antropologiya nimani
o‘rgatadi

Antropologiya

"Antropologiya" atamasi (antropos - odam, Logos - fan) inson haqidagi fan degan
ma'noni anglatadi. Bu so'z birinchi marta qadimgi davrning eng yirik tabiatshunosi
va faylasufi Aristotel (miloddan avvalgi 384-322) tomonidan ishlatilgan, deb
ishoniladi, insonning ma'naviy printsipini o'rganadi. Biz inson haqidagi ilmiy
bilimlarning birinchi kurtaklarini qadimgi faylasuflarning asarlarida topamiz:
Anaksimander, Demokrit, Empedokl, Suqrot. Inson morfologiyasi va anatomiyasi,
uning tabiat tizimidagi o'rni, individual xalqlarning jismoniy turidagi jismoniy
farqlar, sayohatchilar sayohat paytida duch kelgan ko'plab qabilalar va xalqlarning
urf-odatlari va hayoti masalalari qadimgi Yunoniston va Rimning ko'plab olimlari
tomonidan tashvishlangan va tadqiqot mavzusi bo'lgan. Antropologiyaning
zamonaviy kontseptsiyasida fan sifatida shakllanishi yangi davrga, 19-asrning
o'rtalariga to'g'ri keladi.

Antropologiya

G'arbiy Evropa olimlarining asarlarida "antropologiya"
atamasi ikki ma'noga ega edi - anatomik fan sifatida (inson
tanasi haqida) va insonning ma'naviy mohiyati haqida. 18-
asrning boshlarida, "antropologiya" so'zi ilmiy
foydalanishga endigina kira boshlaganida, bu "inson ruhi
va tanasi to'g'risida risola"degan ma'noni anglatadi.
Keyinchalik, bu atama umumiy shaklda xuddi shu tarzda
hal qilindi, insonni, uning biologik, ijtimoiy va ma'naviy
xususiyatlarini har tomonlama o'rganishni birlashtirdi.
XIX asr davomida. va hozirgi kungacha ko'plab xorijiy
mamlakatlarda (Angliya, Frantsiya, AQSh)
antropologiyaning inson haqidagi umumiy fan sifatida
keng tushunchasi qabul qilingan.


Antropologiya bu biologiya fanlari orasida alohida o'rin tutadigan
tabiatshunoslik sohasidir. U inson jismoniy tashkiloti va uning
irqlarining kelib chiqishi va evolyutsiyasini o'rganadi. Bu inson
tanasining makon va vaqtdagi o'zgaruvchanligi, bu o'zgaruvchanlik
qonunlari va uni boshqaradigan omillar haqidagi fan.
Antropologiya, go'yo, tabiatshunoslik bilan toj kiygan. Ammo inson
hayoti ijtimoiy muhit bilan uzviy bog'liq bo'lganligi sababli,
antropologiya insonni o'rganib, ijtimoiy-tarixiy qonunlar mavjud
bo'lgan sohaga kiradi. Bu antropologiyaning o'ziga xos xususiyati,
uni tadqiq qilishning murakkabligi, uning boshqa biologik
fanlardan farqi, tarixiy fanlar - arxeologiya, etnografiya, tarix bilan
bevosita aloqasi.

Antropologiya bo'limlari
Antropologiya uchta asosiy bo'limni o'z ichiga oladi:
1) morfologiya,
2) antropogenez va
3) irqshunoslik yoki etnik antropologiya.
Morfologiya bo'limi quyidagi masalalarni hal qiladi:
a) jismoniy turning individual o'zgaruvchanligi bilan,
b) embrional rivojlanishning dastlabki
bosqichlaridan keksalikka qadar yoshga bog'liq
o'zgarishlar bilan, v) jinsiy dimorfizm hodisalari
bilan va nihoyat, d) insonning jismoniy
tashkilotining turli xil yashash va mehnat sharoitlari ta'siri
ostida yuzaga keladigan xususiyatlarini tahlil qilish bilan.


Ushbu masalalarni hal qilish tana
tuzilishining individual belgilarining
o'zaro bog'liqligini o'rganishni talab
qiladi.

Antropogenez bo'limi to'rtlamchi davrda
insonning eng yaqin ajdodi va
keyinchalik insonning o'zi tomonidan
sodir bo'ladigan o'zgarishlarga e'tibor
qaratadi. Bu geologik o'lchov bilan
o'lchanadigan vaqt ichida ko'rib
chiqilgan inson va uning
o'tmishdoshining morfologiyasi
.

Inson irqlari o'rtasidagi o'xshashlik va
farqlarni o'rganishga bag'ishlangan
irqshunoslik bo'limi antropogenez
bo'limiga o'xshash tarzda kosmosda
ko'rib chiqilgan morfologiya deb
nomlanishi mumkin, ya'ni.inson
yashaydigan dunyoning butun yuzasida.


O'z-o'zidan ma'lumki, bu qisqa xususiyatlarni morfologiya insonni vaqt
va makondan tashqarida, irqchilikni davrdan tashqarida va antropogenez
bo'limini hududdan tashqarida o'rganadigan tarzda tushunmaslik
kerak. Albatta, antropogenez muammosi uchun insonning kelib chiqish
joyini bilish juda muhimdir;
xuddi shu tarzda, irqshunoslik uchun
irqlarning paydo bo'lishi tarixi va ularning nasl-nasabini o'rganish kerak
va nihoyat, morfologiya uchun u kashf etgan o'zgaruvchanlik
qonuniyatlarining insoniyatning uzoq o'tmishidan, bir tomondan,
odamlarning hozirgi kunda tarqalishining turli sohalaridan kelib chiqqan
faktlar bilan bog'liqligi muhimdir. boshqa.
Biroq, antropogenez
bo'limining eng muhim vazifasi insonning shakllanish jarayonini va
birinchi navbatda uning xususiyatlari va belgilarining paydo bo'lish
ketma-ketligini o'rganishdir; morfologiya bo'limida asosiy muammo
zamonaviy odamda o'zgaruvchanlik omillari va namoyon bo'lishini
o'rganishdir, ya'ni. shakllanishning "mexanizmlari" ning o'zi; va nihoyat,
irqshunoslik bo'limida asosiy maqsad quyidagilarni tushuntiradigan
sabablarni topishdir er yuzida inson irqlarining tarqalishi.

Antropologiya tarixi
Mustaqil fan sohasi sifatida antropologiya kech - 18 - asr oxirida-19-asr boshlarida paydo bo'ldi. Biroq,
insonning tabiatdagi o'rnini, uning boshqa organizmlarga o'xshashligini, o'ziga xosligini, turli
mamlakatlardagi inson turlarining o'zgarishini, yoshga bog'liq o'zgarishlarni tushunishga, uning kelib
chiqishini tushuntirishga bo'lgan dastlabki urinishlar, ehtimol, ilmiy bilimlarning o'zi kabi
qadimgi.umuman.
Antropologik bilimlarni shakllantirishning asosiy bosqichlari insoniyat jamiyati tarixidagi burilish
davrlariga to'g'ri keladi. Bir ijtimoiy-iqtisodiy shakllanishdan ikkinchisiga o'tish, qadriyatlarni jadal qayta
baholash, eski va yangi dunyoqarash o'rtasidagi kurash, minglab individual taqdirlarning ko'tarilishi yoki
qulashi inson tabiatining mohiyati to'g'risida chuqur o'ylashga olib kelishi mumkin emas edi. Odamlar
insonning "maqsadi", insonni dunyoga olib kelgan va uni aql bilan qurollantirish orqali barcha tirik
mavjudotlardan ustun qo'ygan va shu bilan birga son-sanoqsiz ofatlar va ijtimoiy adolatsizlik qurboniga
aylangan kuchlar haqida bilishni xohlashdi. Inson haqidagi ilmiy bilimlarning boshlanishi qadimgi falsafa
tubida paydo bo'lgan.
Milet maktabi faylasufi Anaksimandr (miloddan avvalgi 610-546) ijodida mavjud
bo'lgan hamma narsaning kelib chiqishi va rivojlanishini ibtidoiylik - cheksiz yoki "apeyron" ning asosiy
tamoyilidan bilishga intilgan, inson ajdodlari - hayvonlarning bir qator o'zgarishlari orqali paydo bo'lishi
haqidagi g'oyalar bayon etilgan. Odamlarga evolyutsion qarashning boshlanishini Demokritda (miloddan
avvalgi 470-380 yillar) va Empedoklda (miloddan avvalgi 490-430 yillar) topish mumkin. Qadimgi
faylasuflar odamlar va hayvonlar o'rtasidagi farqlarning asosiy manbalarini aniqlashga harakat qilishgan.
Anaxagoras (miloddan avvalgi 500-428), Suqrot (miloddan avvalgi 469-399)
e) ular inson dunyodagi
yuqori mavqeiga uning qo'li borligi uchun qarzdor degan fikrni bildirdilar. Mashhur Afina notiqlik
o'qituvchisi Isokrat (miloddan avvalgi 436 - 338) so'z (nutq) ning inson uchun ulkan roli haqidagi fikrlarni
rivojlantirdi.

Zamonaviy ijtimoiy va madaniy
antropologiya

Ijtimoiy va madaniy antropologiyani gumanitar fanlar deb
hisoblasak, ular gumanitar bilimlar tizimida qanday rol o'ynashini,
ularni falsafa, Madaniyatshunoslik, sotsiologiya bilan nima
bog'lashini va nimani ajratib turishini va ajratib turishini aniqlash
kerak. Shuni ta'kidlash kerakki, ijtimoiy va madaniy antropologiya
gumanitar fanlar bo'lib, klassik, tabiiy fanlar antropologiyasini
almashtirmaydi yoki bekor qilmaydi.


M. S. Kagan o'zining "zamonaviy antropologik bilimlarning tuzilishi to'g'risida"
maqolasida inson (gumanitar bilimlarning asosiy ob'ekti) haqida "uch tomonlama-bio-
ijtimoiy-madaniy mavjudot"deb yozadi.

Va zamonaviy antropologiya biologik (tabiiy fanlar), ijtimoiy va madaniy
antropologiyaga tarkibiy bo'linishi bilan ushbu ko'p qirrali mavjudotni o'rganish bilan
shug'ullanadi.

Ijtimoiy va madaniy antropologiya tomonidan o'rganish mavzusi va ob'ektini etarli
darajada ko'rib chiqish uchun madaniyat va jamiyat kabi tushunchalarni aniqlash kerak.
M. S. xoqonning so'zlariga ko'ra, madaniyatning asosiy vazifasi "inson tomonidan
yo'qolgan xulq-atvor dasturlarini merosning yangi, tabiatga noma'lum usuli-insoniyat
tomonidan to'plangan tajribani avloddan-avlodga va populyatsiyadan har bir shaxsga
o'tkazish orqali genetik ravishda uzatish qobiliyatini qoplashdir". Bundan tashqari,
ushbu translyatsiya ma'lum bir hududda va ma'lum bir vaqt oralig'ida jamoat tuzilishi
bilan bog'liq bo'lgan muayyan sharoitlarda sodir bo'ladi.

E’TIBORINGIZ UCHUN
RAHMAT

Antropologiya nimani o‘rgatadi

Купить

Похожие документы
Afaziya va uning turlari
Affikslarda shakl va ma’no munosabati
Afg‘on urishi
Afrika geografik o‘rni va siyosiy xaritasi
Afrika mamlakatlarining aholisi va ho‘jaligi