Aqlli jamiyatning qiyinchiliklari va tashvishlari - Педагогика - Рефераты

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	5.2MB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Рефераты
Предмет	Педагогика

Aqlli jamiyatning qiyinchiliklari va tashvishlari

Купить

Aqlli jamiyatning qiyinchiliklari va tashvishlari
Mundarija
Kirish
Aqlli jamiyat tushunchasi
Shaxsiy ma lumotlarining xavfsizligi ʼ
Aqlli jamiyatning asosiy xususiyatlari
Ijtimoiy va iqtisodiy qiyinchiliklar
Aqlli jamiyatni boshqarishdagi muammolar
Aqlli jamiyat boshqarishdagi tashvishlar
Aqlli shahar nima o zi ?
ʻ
Xulosa
Foydalanilgan adabiyotlar
Qo shimcha adabiyotlar
ʻ
1

Kirish
Insoniyat texnologiya va ilm-fan sohasida jadal taraqqiyotga erishgan
sari, “aqlli jamiyat” tushunchasi dolzarb masalaga aylanmoqda.
Ushbu jamiyat tushunchasi, odatda, zamonaviy texnologiyalar,
raqamli transformatsiyalar va ijtimoiy innovatsiyalar orqali barqaror,
adolatli va samarali yashash muhitini yaratishni anglatadi. Ushbu
ishda "aqlli jamiyat" tushunchasi, uning asosiy xususiyatlari va
afzalliklari haqida batafsil yoritiladi.
Bugungi kunda “aqlli jamiyat” tushunchasi insoniyatning texnologik
rivojlanishi va ijtimoiy taraqqiyotini birlashtiruvchi muhim g‘oya
sifatida qaralmoqda. Ammo bu jarayonni amalga oshirish o‘ziga xos
qiyinchilik va muammolarni keltirib chiqaradi. Ushbu mustaqil ishda
aqlli jamiyatni shakllantirishda duch kelinadigan asosiy qiyinchiliklar
va ularning sabablari tahlil qilinadi.
Aqlli jamiyat - bu zamonaviy texnologiyalar yordamida barqaror va
samarali yashash muhitini yaratishga intiladigan jamiyat modelidir.
Ushbu jamiyat texnologiyalar, ijtimoiy hamkorlik va ekologik
barqarorlikka asoslanadi. Biroq, aqlli jamiyatni shakllantirish va
boshqarish jarayonida bir qator tashvish va xavotirlar paydo bo‘ladi.
Ushbu mustaqil ishda aqlli jamiyatning asosiy tashvishlari, ularning
sabablari va yechim yo‘llari tahlil qilinadi.
Jamiyatning moddiy va ma’naviy hayotini bir-biriga qarama-qarshi
qo‘yish ham, ulardan birini muhim, boshqasini nomuhim deb
hisoblash ham birday xato, uning ma’naviy, iqtisodiy, siyosiy,
huquqiy sohalari bir-biri bilan o‘zaro bog‘liqdir. Ularni boshqarish va
takomillashtirishda davlat tashkilotlari va kishilarning o‘z-o‘zini
boshqarish organlari muhim rol o‘ynaydi. Insoniyatning ulug‘
mutafakkirlari doimiy o‘zgarish va rivojlanishda bo‘lgan jamiyatning
tub mohiyatini bilishga, insonning jamiyatdagi o‘rni va rolini
belgilashga, taraqqiyot mantig‘ini anglashga harakat qilganlar.
2

Aqlli jamiyat tushunchasi
Aqlli jamiyat — bu texnologiya, innovatsiyalar va insonlararo
hamkorlik orqali barqarorlik, farovonlik va resurslardan oqilona
foydalanishga intilgan jamiyatdir. Unga quyidagilar xos:
Texnologik taraqqiyot: Sun’iy intellekt, “Internet of Things” (IoT),
katta ma’lumotlar (Big Data) va raqamli infratuzilmalardan
foydalanish.
Barqaror rivojlanish: Energiya tejash, atrof-muhitni muhofaza qilish
va yashil texnologiyalarga e’tibor qaratish.
Ijtimoiy hamkorlik: Fuqarolarning faolligi va davlat boshqaruvi
tizimining shaffofligi.
Misol: "Aqlli shaharlar" loyihasi aqlli jamiyatni shakllantirishning
eng yaqqol namunasi bo‘lib, unda shahar infratuzilmasi
samaradorligini oshirish uchun zamonaviy texnologiyalar qo‘llaniladi.
Raqamli tengsizlik (Digital Divide)
Zamonaviy texnologiyalar rivojlangan hududlar va rivojlanmagan
mintaqalar o‘rtasidagi farqni chuqurlashtiradi. Masalan, yuqori
tezlikdagi internet va aqlli qurilmalardan foydalanish imkoniyati har
bir hududda teng emas.
Kiberxavfsizlik tahdidlari
Katta ma’lumotlar (Big Data), sun’iy intellekt va IoT qurilmalari keng
qo‘llaniladigan jamiyatlarda kiberxurujlar xavfi oshadi. Bu shaxsiy
ma’lumotlarning o‘g‘irlanishi va davlat xavfsizligini zaiflashtirishi
mumkin.
Texnologiyalarni yangilash muammolari
Aqlli jamiyatda foydalaniladigan texnologiyalar tezda eskiradi, bu esa
muntazam yangilanishni talab qiladi. Ko‘p hollarda resurslar va
mablag‘ etishmasligi bu jarayonni sekinlashtiradi.
3

Shaxsiy ma’lumotlarning xavfsizligi
Aqlli jamiyatda katta hajmdagi ma’lumotlar yig‘iladi va tahlil
qilinadi. Bu shaxsiy ma’lumotlar o‘g‘irlanishi va suiiste’mol qilinishi
xavfini oshiradi. Fuqarolar o‘z ma’lumotlarining noto‘g‘ri
qo‘llanilishi yoki boshqaruv tizimlarining buzilishi haqida
xavotirlanadilar.
Kiberxurujlar tahdidi
IoT qurilmalari va raqamli infratuzilmalarning keng qo‘llanilishi
kiberxavfsizlik zaifliklarini kuchaytiradi. Bunga davlat muassasalari
va kompaniyalarga qarshi amalga oshiriladigan kiberxurujlar misol
bo‘la oladi.
4

Aqlli jamiyatning asosiy xususiyatlari
Aqlli jamiyat quyidagi xususiyatlarga ega:
1. Innovatsiyalarni qo‘llash: Texnologiyalar orqali kundalik hayot
sifatini yaxshilash.
2. Barqaror boshqaruv: Resurslardan oqilona foydalanish va ekologik
muvozanatni saqlash.
3. Odamlararo tenglik: Ijtimoiy tenglik va adolatli imkoniyatlar
yaratish.
4. Ma’lumotga asoslangan qarorlar: Sun’iy intellekt va katta
ma’lumotlar yordamida samarali boshqaruvni ta’minlash.
5. Raqamli infratuzilma: Internet va boshqa raqamli texnologiyalar
bilan keng qamrovli ta’minot.
Jamiyat mohiyatini ilmiy-falsafiy bilish, uning yaxlit ilmiy
manzarasini yaratish insoniyat ma’naviy taraqqiyotining buyuk
yutug‘i bo‘ldi. Ilmiy bilimlar va falsafiy tafakkurning rivojlanishi
bilan jamiyat mohiyatini ilmiy asosda o‘rganish imkoniyati vujudga
kelgan. Vatanimizdan yetishib chiqqan Abu Nasr Forobiy, Abu
Rayhon Beruniy, Abu Ali ibn Sino, Alisher Navoiy singari ulug‘
mutafakkirlar jamiyatning paydo bo‘lishi, mohiyati va istiqbollari
to‘g‘risida ilg‘or ilmiy qarashlarni ilgari surganlar. Bu borada
Forobiyning fozil jamiyatni barpo etish to‘g‘risidagi g‘oyalari, Ibn
Sinoning jamiyatning paydo bo‘lishi kishilarning birdamlikka bo‘lgan
tabiiy ehtiyojidan kelib chiqqanini, mehnatning ijtimoiy taqsimlanishi
jamiyat taraqqiyotining asosi ekani haqidagi fikrlari muhim ahamiyat
kasb etadi. Beruniy birinchi bo‘lib sivilizatsiyalarning paydo
bo‘lishida tabiiy-geografik omilning hal qiluvchi rol o‘ynaganini
asoslashga harakat qilib, jamiyat hayotida oila, til va madaniyatning
ahamiyatini ko‘rsatgan. Osiyolik mutafakkirlarning ta’limotlari
keyinchalik yevropalik olimlar tomonidan ijodiy rivojlantirildi.
5

Aqlli jamiyatni shakllantirish jarayonida quyidagi muammolar
uchraydi:
Texnologik tengsizlik (raqamli tafovut).
Kiberxavfsizlik va shaxsiy ma’lumotlarni himoya qilish.
Atrof-muhitni ifloslantirish va ekologik muvozanatni yo‘qotish xavfi.
Yangi texnologiyalarni qabul qilishda madaniy va ijtimoiy qarshilik.
Aqlli jamiyatning ahamiyati
Ijtimoiy rivojlanish: Aqlli jamiyat fuqarolarni faol va ongli bo‘lishga
undaydi.
Iqtisodiy samaradorlik: Raqamli iqtisodiyot rivojlanib, ishbilarmonlik
muhiti yaxshilanadi.
Ekologik barqarorlik: Tabiiy resurslar tejab ishlatiladi va atrof-
muhitga zarar kamayadi.
6

Ijtimoiy va iqtisodiy qiyinchiliklar
1. Ijtimoiy qarshilik
Ba’zi jamiyatlar texnologik o‘zgarishlarni qabul qilishga tayyor emas.
Madaniy urf-odatlar va psixologik qarshiliklar yangi
texnologiyalarning tez joriy etilishiga to‘sqinlik qiladi.
2. Ishsizlik xavfi
Sun’iy intellekt va avtomatlashtirilgan tizimlar ko‘plab kasblarni yo‘q
qilish xavfini tug‘diradi. Bu ijtimoiy tengsizlik va iqtisodiy
muammolarning kuchayishiga olib keladi.
3. Moliyaviy yuk
Aqlli jamiyatni shakllantirish katta mablag‘ talab qiladi. Ayniqsa,
rivojlanayotgan davlatlarda texnologik infratuzilma qurish va uni
qo‘llab-quvvatlash qimmatga tushadi.
Texnologiyalardan foydalanishdagi tengsizlik
Aqlli texnologiyalar rivojlangan hududlarda keng qo‘llanilgan bo‘lsa-
da, rivojlanmagan mintaqalarda ularning mavjud emasligi jamiyatdagi
tengsizlikni oshiradi. Bu ijtimoiy va iqtisodiy farqlarni
chuqurlashtiradi.
Ta’lim va malaka yetishmovchiligi
Raqamli savodxonlik darajasi past bo‘lgan aholining aqlli jamiyat
imkoniyatlaridan foydalana olmasligi ulardagi norozilik va tashvishni
oshiradi.
Sun’iy intellekt va avtomatlashtirilgan tizimlar tufayli an’anaviy ish
o‘rinlari yo‘qolishi aholining iqtisodiy holatiga salbiy ta’sir
ko‘rsatadi.
XIX asr o‘rtalariga kelib jamiyatni ilmiy asosda tadqiq etish, yetilgan
ijtimoiy muammolarni oqilona hal etishda fan yutuqlaridan
foydalanish, jamiyat istiqbolini oldindan ko‘rish hayotiy zaruratga
aylandi. G arbiy Yevropaning Gegel, G.Spenser, E.Dyurkgeym,ʻ
7

M.Veber, V.Pareto singari nazariyotchilari jamiyatni tabiiy-tarixiy
jarayon, murakkab ijtimoiy sistema sifatida tadqiq etdilar. Har bir
o‘zgargan tarixiy davrda jamiyat mohiyatini yangicha idrok etish,
unga yangicha yondashish zaruriyati paydo bo‘ladi. Turli tarixiy
davrda yaratilgan jamiyat to‘g‘risidagi ta’limotlarda davr ruhi,
jamiyatning ma’naviy salohiyati o‘z aksini topadi. Har bir tarixiy
davrda jamiyatning ma’naviy-intellektual salohiyati, siyosiy va
huquqiy madaniyatiga muvofiq ravishda siyosiy boshqarish usuli
shakllanadi va amal qiladi. Demokratik jamiyat bozor munosabatlari
vositasida boshqariladi, davlat iqtisodiy munosabatlarni
takomillashtirishga yordam beradi, bunda ijtimoiy raqobat,
manfaatdorlik iqtisodiy rivojlanishning muhim qonuniyati sifatida
amal qiladi. Demokratik davlat jamiyat ma’naviy hayotini
takomillashtirish, jamiyatning intellektual salohiyatini rivojlantirish,
ilm-fanni taraqqiy ettirish haqida ko‘proq g‘amxo‘rlik qiladi. Davlat
8

jamiyat ma’naviyatining homiysi sifatida ta’lim-tarbiya sohasida tub
islohotlarni amalga oshiradi. Jamiyat tarkibini turli sinflar, sosial
qatlamlar va guruhlar
Aqlli jamiyatni boshqarishdagi muammolar
1. Shaffoflik va ishonch masalasi
Aqlli jamiyat boshqaruvini amalga oshirishda davlat va xususiy sektor
o‘rtasidagi hamkorlik shaffof bo‘lmasligi mumkin. Bu esa
fuqarolarning tizimga bo‘lgan ishonchini pasaytiradi.
2. Huquqiy va me’yoriy masalalar
Aqlli jamiyatni boshqarish uchun mos qonunchilik bazasini yaratish
zarur. Lekin ko‘plab mamlakatlarda huquqiy asoslarning
yetishmasligi texnologiyalarni samarali joriy etishni qiyinlashtiradi.
9

3. Ma’lumotlarni boshqarish
Katta hajmdagi ma’lumotlarni saqlash, tahlil qilish va boshqarish
murakkab va qimmat jarayon bo‘lib, unga alohida e’tibor talab etiladi.
Raqamli tenglikni ta’minlash
Har bir hududni yuqori tezlikdagi internet va texnologiyalarga ulash
orqali raqamli tafovutni kamaytirish.
Barqaror texnologiyalarni joriy etish
Energiya samaradorligini oshiruvchi va ekologik xavfsiz
texnologiyalarni rivojlantirish.
Ta’lim va malaka oshirish
Fuqarolarni yangi texnologiyalar bilan ishlashga tayyorlash va ularga
raqamli savodxonlik bo‘yicha bilim berish.
Huquqiy bazani rivojlantirish
Kiberxavfsizlik, shaxsiy ma’lumotlarni himoya qilish va sun’iy
intellektni boshqarish bo‘yicha qonunlar ishlab chiqish.
Tashvishlarni yengish bo‘yicha tavsiyalar
1. Kiberxavfsizlik choralarini kuchaytirish
Kiberxavfsizlikni ta’minlash uchun zamonaviy texnologiyalarni joriy
etish va qonunlarni kuchaytirish.
2. Raqamli tenglikni ta’minlash
Har bir hudud va aholi qatlamini texnologiyalarga teng kirish
imkoniyati bilan ta’minlash.
3. Barqaror rivojlanishga e’tibor qaratish
Elektron chiqindilarni qayta ishlash va barqaror energiya
manbalaridan foydalanish.
4. Ta’lim va savodxonlikni oshirish
10

Fuqarolarni raqamli texnologiyalar bilan ishlashga o‘rgatish va
ularning malakasini oshirish.
Mustaqillik davrida O‘zbekistonda amalga oshirilgan islohotlar va
demokratik jamiyat qurish tajribasi jamiyat taraqqiyotini huquqiy
davlatsiz tasavvur etib bo‘lmasligidan dalolat beradi. Bu borada
ijtimoiy farovonlik va totuvlik komil inson shaxsini shakllantirishga,
fuqarolik jamiyati asoslarini yaratishga, huquqiy bilim va madaniyatni
rivojlantirishga bog‘liq jarayon ekanini ko‘rsatdi. Bugungi kunda
iqtisodiy islohotlarni amalga oshirish, hayotni erkinlashtirish,
fuqarolik jamiyatini barpo etish, demokratik institutlarni yanada
rivojlantirish mamlakatimiz taraqqiyotining ustuvor yo‘nalishidir.
Jamiyat (arabcha umumiy) – tabiatning bir qismi, borliqning alohida
shaklini ifodalaydigan falsafiy tushuncha; odamlar uyushmasining
maxsus shakli, kishilar o‘rtasida amal qiladigan ko‘plab munosabatlar
majmuasi, o‘zida moddiylik va ma’naviylikni, obyektivlik va
11

subyektivlikni, tabiiylik va ijtimoiylikni mujassamlashtiradigan
tushuncha. Jamiyat g‘oyat murakkab ijtimoiy tizim bo‘lib, u odamlar
o‘rtasida amal qiladigan axloqiy, diniy, siyosiy, iqtisodiy, huquqiy,
mafkuraviy va hokazo munosabatlarning, tarixan tarkib topgan oila,
jamoa, millat, din, davlat, axloq va hokazolarning majmuidir.
Aqlli jamiyat boshqaruvidagi tashvishlar
1. Boshqaruvdagi shaffoflik yetishmovchiligi
Aqlli jamiyatda boshqaruv tizimlarining shaffofligi va fuqarolar bilan
aloqasi sust bo‘lsa, bu ishonchni yo‘qotishga olib keladi.
2. Huquqiy asoslarning yetishmasligi
Aqlli texnologiyalarni boshqarish uchun huquqiy-me’yoriy bazaning
to‘liq shakllanmagani texnologiyalar noto‘g‘ri qo‘llanilishiga sabab
bo‘lishi mumkin.
3. Ma’lumotga asoslangan boshqaruvdagi xatolar
Ma’lumotlar noto‘g‘ri tahlil qilinsa yoki manipulyatsiya qilinsa, bu
noto‘g‘ri qarorlar qabul qilinishiga olib keladi.
Raqamli tenglikni ta’minlash
Har bir hududni yuqori tezlikdagi internet va texnologiyalarga ulash
orqali raqamli tafovutni kamaytirish.
Barqaror texnologiyalarni joriy etish
Energiya samaradorligini oshiruvchi va ekologik xavfsiz
texnologiyalarni rivojlantirish.
Ta’lim va malaka oshirish
Fuqarolarni yangi texnologiyalar bilan ishlashga tayyorlash va ularga
raqamli savodxonlik bo‘yicha bilim berish.
Huquqiy bazani rivojlantirish
12

Kiberxavfsizlik, shaxsiy ma’lumotlarni himoya qilish va sun’iy
intellektni boshqarish bo‘yicha qonunlar ishlab chiqish.
Jamiyatdagi hamma narsa (moddiy va ma naviy boyliklar, insonlar ʼ
hayoti uchun zarur bo lgan shart-sharoitlarni yaratish va boshqalar)
ʻ
muayyan faoliyat jarayonida amalga oshadi. Insonlar faoliyati va ular
o rtasidagi ijtimoiy munosabatlar Jamiyatning asosiy mazmunini
ʻ
tashkil etadi. Bular ishlab chiqarish, oilaviy, siyosiy, huquqiy,
axloqiy, diniy, estetik faoliyatlari va ularga moye keluvchi
munosabatlardir. Jamiyat moddiy ishlab chiqarishsiz bo lmaydi. Unda
ʻ
insonlarning oziq-ovqat, kiyim-kechak, uy-joy va boshqaga bo lgan
ʻ
ehtiyojlari qondiriladi. Jamiyatda jamiyatning tabiat bilan o zaro
ʻ
ta siri namoyon bo ladi. Odamlar o zining moddiy ishlab chiqarish
ʼ ʻ ʻ
faoliyatida irodasi va ongiga bog liq bo lmagan holda ishlab chiqarish
ʻ ʻ
munosabatlariga kirishadi. Jamiyat taraqqiyoti tabiiy-tarixiy, qonuniy
jarayondir. Moddiy ishlab chiqarish Jamiyatning ijtimoiy tuzilishi,
ya ni muayyan ijtimoiy qatlam, toifa va guruhlarning rivojlanishiga
ʼ
bevosita ta sir ko rsatadi. Jamiyatda turli qatlam va toifalarning
ʼ ʻ
mavjudligi mehnat taqsimoti, shuningdek, ishlab chiqarish
13

vositalariga bo lgan mulkchilik munosabatlari, jamiyatda yaratilgan ʻ
moddiy boyliklardan oladigan ulushiga bog liq. Bular Jamiyatdagi
ʻ
kishilarning faoliyati hamda daromadiga qarab turli kasbiy va ijtimoii
guruhlarga ajralishining negizidir. Jamiyat hayoti iqtisodiy, ijtimoiy,
siyosiy, madaniy-ma naviy sohalarga ajraladi. Iqtisodiy soha moddiy
ʼ
boyliklarni ishlab chiqarish, taqsimlash, ayirboshlash va iste mol
ʼ
qilishni o z ichiga oladi. Unda mamlakatning xo jalik hayoti tashkil
ʻ ʻ
etiladi, uning turli tarmoqlarining o zaro bog likligi hamda xalqaro
ʻ ʻ
iqtisodiy hamkorlik amalga oshiriladi Bu jamiyat taraqqiyoti uchun
eng asosiy sohadir. Ijtimoiy soha jamiyat dagi ijtimoiy guruhlar,
tabaqalar, toifalar hamda milliy birliklar, ularning ijtimoiy hayoti va
faoliyatini uyg unlashtiradi (qarang Ijtimoiy guruhlar). Siyosiy soha
ʻ
turli ijtimoiy toifa va guruhlar, milliy birliklar, siyosiy partiyalar va
harakatlar, jamoat tashkilotlarning o z siyosiy faoliyatini amalga
ʻ
oshiruvchi makondir. Ularning faoliyati Jamiyatdagi o rnatilgan
ʻ
siyosiy munosabatlar asosida o z siyosiy manfaatlarini amalga
ʻ
oshirishga qaratiladi (qarang Jamiyatning siyosiy tizimi). Ma naviy
ʼ
sohada kishilar turli ma naviy qadriyatlarni yaratadi, tarqatadi va
ʼ
Jamiyatning turli qatlamlari tomonidan o zlashtiriladi. Bu soxaga
ʻ
adabiyot, san at, musiqa asarlari bilan bir qatorda kishilarning bilim
ʼ
saviyasi, fan, axloqiy me yor va umuman olganda, Jamiyathayotining
ʼ
ma naviy mazmunini tashkil qiluvchi narsalar kiradi (qarang
ʼ
Ma naviyat).
ʼ
Aqlli jamiyat boshqaruvidagi tashvishlar
1. Boshqaruvdagi shaffoflik yetishmovchiligi
Aqlli jamiyatda boshqaruv tizimlarining shaffofligi va fuqarolar bilan
aloqasi sust bo‘lsa, bu ishonchni yo‘qotishga olib keladi.
2. Huquqiy asoslarning yetishmasligi
Aqlli texnologiyalarni boshqarish uchun huquqiy-me’yoriy bazaning
to‘liq shakllanmagani texnologiyalar noto‘g‘ri qo‘llanilishiga sabab
bo‘lishi mumkin.
3. Ma’lumotga asoslangan boshqaruvdagi xatolar
14

Ma’lumotlar noto‘g‘ri tahlil qilinsa yoki manipulyatsiya qilinsa, bu
noto‘g‘ri qarorlar qabul qilinishiga olib keladi.
Hozir Oʻzbekistonda Jamiyat taraqqiyotining eng asosiy muammosi
insonlarning, ayniqsa yosh avlodning maʼnaviy dunyosini
shakllantirish va boyitish, ularni istiqlol mafkurasi asosida tarbiyalash,
oʻzbek xalqining boy madaniy va maʼnaviy merosi, qadriyatlari,
anʼanalari va urf-odatlarini egallashlari uchun shart-sharoit
yaratishdir.
Aqlli shahar nima o‘zi?
Oddiy tushuntirganda, aqlli shahar bu — axborot texnologiyalaridan
foydalanish sharofati bilan, ham hukumat, ham aholi va tadbirkorlar
15

nuqtai nazarida, infratuzilma va xizmatlarning samaradorligiga
erishish. Hokimlik xotirjam — chunki barcha shahar xizmatlari
vazifasini ko‘ngildagidek uddalayapti, tadbirkorlar mamnun — shahar
infratuzilmasi yaxshiligidan biznes yurishmoqda, aholi baxtiyor —
yashash qulay, barcha ehtiyojlar qondirilgan.
Biroq so‘nggi yillarda, resurslar kamayib ketayotgani, ekologiya
muammolari tanglashayotgani ortidan, «aqlli shahar» konsepsiyasi
yanada kengaytirildi. Endi aqlli shahar deganda nafaqat 5G va sun’iy
intellekt kabi axborot-kommunikatsiya texnologiyalari, balki ular
bilan yonma-yon oqilona loyihalashtirilgan zamonaviy transport, suv
ta’minoti, isitish, yoritish, chiqindilarni olib ketish tizimlari ham
tushuniladi. Ko‘cha chirog‘i faqat mashina yoki piyoda o‘tayotganida
yonadi, suv quvurlari yorilganida xabar kelmaydi, balki buzilishning
oldi olinadi. Yuz foizlik «aqlli shahar»da hamma narsa o‘ylangan va
optimallashtirilgan bo‘ladi: turarjoy uyidagi barcha asbob-
usukunalarning sinxronlashuvidan tortib, jamoat transporti
yo‘nalishlarigacha, chiqindi tashuvchi mashinalar harakatidan tortib
mahalliy hokimiyat muhim qarorlar qabul qilishida ko‘maklashuvchi
IT-texnologiyalargacha. Qaysi texnologiyalar odatiy shahar hayotini
«aqlli»ga aylantira oladi? Interesting Engineering nashrining fikricha,
7 ta asosiy axborot texnologiyasisiz Smart City tamoyilini to‘laqonli
amalga oshirish mumkin emas. Aynan ularning negizida yuqori
texnologiyali kelajak shaharlari uchun ishlanmalar yaratilmoqda.
Sun’iy intellekt. Neyrotarmoqlarsiz aqlli shahar ishlab chiqaruvchi
ulkan ma’lumotlar oqimini real vaqt tartibida tahlil qilish imkonsiz.
Haydovchisiz jamoat transportining yo‘nalishini belgilash, avtomobil
trafigi va elektr tarmog‘ini intellektual boshqarish, dronlarda yetkazib
berish xizmatlari va boshqalarni faoliyatini sun’iy intellektsiz tasavvur
ham qilib bo‘lmaydi. Shahar «sog‘mi», uning «hayotiy muhim
a’zolari» ishlayaptimi — bularni tushunishimizda neyrotarmoqlar
beqiyos o‘rin tutadi.
16

5G mobil tarmoqlari. 3G va 4G zamonaviy talablarga javob
bermaydigan darajada eskirdi. Aqlli shahar ishlab chiqaruvchi ulkan
ma’lumotlar oqimini tashishga bu mobil tarmoqlarning kuchi
yetmaydi. Aqlli shahar to‘laqonli ishlashi uchun faqat 5G-tarmoqlar
kerak.
Xulosa
Aqlli jamiyat bu – kelajak jamiyatidir. U texnologiyalarni inson va
tabiat manfaatlariga moslashtirish orqali ijtimoiy, iqtisodiy va
ekologik barqarorlikni ta’minlaydi. Ushbu jarayonda davlat
17

boshqaruvi, ilm-fan va texnologiya birgalikda ishlashi zarur. Aqlli
jamiyatni yaratish faqat texnologik emas, balki ijtimoiy va madaniy
o‘zgarishlarni ham talab etadi.
Aqlli jamiyatni shakllantirishda duch kelinadigan qiyinchiliklar global
miqyosda hal qilinishi kerak bo‘lgan murakkab masalalardir. Ushbu
qiyinchiliklarni yengish texnologiya, hukumat va jamiyat o‘rtasidagi
kuchli hamkorlikni talab qiladi. Agar bu masalalarga e’tibor qaratilsa,
aqlli jamiyat kelajagi yanada barqaror va muvaffaqiyatli bo‘lishi
mumkin.
Aqlli jamiyatning rivojlanishi bilan bog‘liq tashvishlar nafaqat
texnologik, balki ijtimoiy, iqtisodiy va ekologik muammolarni ham
qamrab oladi. Ushbu tashvishlarni bartaraf etish uchun hukumat,
xususiy sektor va jamiyatning o‘zaro hamkorligi zarur. Faqat shunda
aqlli jamiyatning afzalliklari to‘liq namoyon bo‘lishi va mavjud
tashvishlar bartaraf etilishi mumkin.
Materiallarimizdan to‘liq yoki qisman foydalanilganda «Foydalanish
shartlari»ga amal qilinishi shart. Barcha huquqlar O‘zbekiston
Respublikasining ommaviy axborot vositalari to‘g‘risidagi hamda
mualliflik va turdosh huquqlar to‘g‘risidagi qonun hujjatlarida
belgilangan tartibda himoyalangan.
PwC, Juniper Research, McKinsey, IMD va Singapur texnologiyalar va
dizayn universiteti singari yirik tadqiqot agentliklari har yili qaysi
shahar boshqalariga nisbatan «haqiqiy kelajak aqlli shahri» orzusiga
yaqinlashganini aniqlashga urinib ko‘radi va tegishli reytinglarini e’lon
qilib boradi.
Foydalanilgan adabiyotlar
1. Smart Cities: Solutions for Urban Development, Springer, 2020.
2. Manuel Castells, The Rise of the Network Society, 2010.
18

3. Raqamli transformatsiya bo‘yicha milliy strategiyalar (O‘zbekiston
tajribasi).
4. Manuel Castells, The Rise of the Network Society, 2010.
5. “Smart Cities and Challenges for Urban Development”, Springer,
2020.
6. O‘zbekiston Respublikasi raqamli rivojlanish strategiyalari.
7. "Smart Cities and Challenges for Urban Development", Springer,
2020.
8. Kiberxavfsizlik bo‘yicha xalqaro hisobotlar, 2023.
9. O‘zbekiston Respublikasi raqamli rivojlanish strategiyalari.
Qo’shimcha adabiyotlar
1. The Shallows: What the Internet Is Doing to Our Brains –
Nicholas Carr
19

2. The Second Machine Age: Work, Progress, and Prosperity in
a Time of Brilliant Technologies – Erik Brynjolfsson, Andrew
McAfee
3. Rise of the Robots: Technology and the Threat of a Jobless
Future – Martin Ford
4. Technological Revolutions and Financial Capital – Carlota
Perez
5. The Big Nine: How the Tech Titans and Their Thinking
Machines Could Warp Humanity – Amy Webb
6. The Code: Silicon Valley and the Remaking of America –
Margaret O’Mara
7. Smart Cities: A Spatialised Intelligence – Mark Deakin
8. The New Digital Age: Reshaping the Future of People,
Nations, and Business – Eric Schmidt, Jared Cohen
20

Aqlli jamiyatning qiyinchiliklari va tashvishlari

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish