Areal lingvistika - Педагогика - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	708.3KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Педагогика

Areal lingvistika

Купить

Areal
lingvistika

Reja: Areal linvistika haqida ma ‘ lumot
01
02
03
04 Areal lingvistika metodlari
Areal lingvistika manbalari
0 ‘zbekistonda lingvistik
geografiyaning rivojlantirilishi

Please enter title content hereAre al l ing vist ika tus hu nch as i va un ing m ohi yat i. Bu te rmi n
lotin ch a a rea - m ay do n, k en glik , h udu d h am da lin gvis tik a —
tilsh un osl ik d eg an so‘ zlar da n o ling an bo ‘ lib , til va dia lek tlam in g
tarq ali sh h ud ud lari ni o ‘rg an adi gan fa nni an gla tad i. U til va
she val am i shu hud ud da gi bo sh qa til va shev ala r bil an
mu nos ab atd a bo ‘lish nu qta yi na zar da n o ‘rg an adi . Are al
ling vis tika nin g aso siy m et odi lin gv istik g eo gra fiya h iso bla na di.
Ling vis tik ge og rafi ya she va larn i o ‘rg an ish nin g b ir me tod i ha m da
are al l ingv ist ika nin g k arta las hti rish ish lar i bi lan sh ug‘ ulla na diga n bir
bo‘l imi ha md ir.

IZOGLASSA
Bu so‘z lotincha bo‘lib, izo - teng, glossa -
til degan
ma’nolarni bildiradi va bir dialekt, lahja
doirasidagi yoki qarindosh
tillardagi fonetik, leksik va grammatik
xususiyatlar mosligi
darajasiga ko‘ra tarqalishini ko‘rsatadigan
shartli belgidir.
AREAL
Izoglossalarning tarqalish hududini bildiradi.
Yuqoridagi izoglossa turlarining bir necha
hududlarda tarqalishini
ko‘rsatadi. Masalan, birlamchi cho‘ziq unlilar
Qozog‘iston,
0 ‘zbekiston, Turkmaniston va boshqa
hududlarda tarqalishi maxsus
belgilarda kartada aks ettiriladi. TIL LANDSHAFTI
Muayyan hududda til va bir necha shevalardagi
i/oglossalar va ularning joylashishi (manzara)
xususiyatidir. Ular
turli ranglar vositasida ko‘rsatiladi.
INNOVATSIYA
U izoglossalaming tarqalish markazini
bildiradi.
Masalan, labial singarmonizm qadimgi
turkiy tilga xos bo‘lsa ham,
qirg‘iz tilida mustahkamlanib qoldi va bu til
orqali boshqa til va
shevalarga tarqaldi. Demak, labial
singarmonizmning innovatsion
markazi vazifasini keyingi davrlar uchun
qirg‘iz tili bajaradi.Areal lingvistika tushunchalari

Bun day kart alar ning xus usiy va umu miy
turla ri am ald a bo r. A ksa riyat hol lard a lin gvis tik k arta lar k ont ur
karta lard a a malg a o shir iladi . Bir izog los sani ng t arqa lish i
ko‘rs atilg an kart a xu sus iy lin gvis tik k arta dir. Bir guru h iz oglo ssa lar
aks ettir ilgan ka rta e sa u mu miy ling visti k ka rta h isob lan adi.
Ling visti k ka rtad a sh eva yok i til hod isala rini - izo glo ssal arni sha rtli
belg ilar vosi tasid a h am, bev osit a o ‘ zini ham yo zish mu mkin .
She va y oki t il ho disa lari ni ko mp leks joyl ash tirga n va ran gla r
vosi tasid a jil o be rilga n k arta ning tur i ling vist ik yo ki d iale ktolo gik
atlas de yilad i. Li ngv istik atla s um um lash tiris h xa rak terig a eg a
bo‘li b, u she va y oki biro r tiln ing tarq alish che gar asin i ko ‘rsa tgan
rang li ka rtala r yi g‘ind isid ir. D uny o am aliy otid a lin gvis tik atlas ning
klas sik n am unal ari b or. Bula r qu yida gila r:
Venk er G . S him oliy va m ark aziy Ge rma niya ning dia lekt olog ik
atlas i. 18 81- y. (6 ka rta).
Jilye ron J., E dm on E . Fr ans iya lingv istik atla si. 1896 -19 08-
yillar .
Vred e F. Ne mis lingv istik atl asi. 1 9 2 6 -193 2-yi llar (6 jil d).
Yabe rga K., Yud a I. Itali ya v a Ja nub iy S hve tsar iya d iale ktla ri
atlas i. 19 28- y.
Bula r ich ida J. J ilyer on, E. E dm onla rnin g lin gvis tik a tlas i
keyi ngi d avr da b osh qa s hu xilda gi a tlas larn ing t uzili shig a
meto dol ogik aso s bo ‘lib xizm at q ildi .LINGVISTIK KARTA

Til zonasi o ‘zaro yaqin tillar
(idiomlar)ni yaqinlik darajasi va bir
fokus nuqtasiga ko‘ra
birlashtiradigan hududdir. D ialektal
zona bir til doirasidagi lahja,
dialekt va shevalarning hamda
aloqadagi tillaming fokus nuqtasiga
ko‘ra joylashish hududlaridir. F okus
nuqtasi yirik shahar shevasi
boTib, atrof shevalarga doimiy
ravishda o ‘z ta’sirini o ‘tkazib turadi
va qayta aloqada bo
‘
ladi hamda
dialektal zonaning o‘ziga xos
rivojlanishini ta’minlaydi. Bunday zonalami belgilashda
davlat chegaralari hisobga
olinmaydi, balki o ‘zbek tili
massivi (o‘zbek tili tarqalgan
hudud)
geografik, dialektal farqlanishi,
tarixiy-etnografik
xususiyatlari,nn'lumotlari asosida
uning shevalari guruhlashtiriladi.
Shu asosda
A. J o 'r a y e v o ‘zbek tilining 11
dialektal zonasini belgilagan (bu
haqda “0 ‘zbek tilining dialektal
bo‘linishi” mavzusida ma’lumot
bcriladi).Til zonasi v a dialek t zonasi

A Areal lingvistika shunday sohaki,
u har bir sheva va dialekt haqida, uning madaniy, tarixiy
xususiyatlari, o ‘ziga xosligi bilan yaxlit ravishda tilshunoslik, tarix,
etnografiya bilan shug‘ullanadigan xodimlar, mutaxassislami keng
tanishtirish imkonini beradi. Avval aytilganidek, areal
lingvistikaning asosiy metodi bo ‘ lgan lingvistik geografiyada,
avvalo, o ‘rganilayotgan sheva kartasi uchun asos sifatida aholi
geografiyasini aks ettirishga mo ‘ jallangan kontur karta olinadi va
aholi punktlari raqamlarda belgilab chiqiladi. Sheva faktlari uchun
shartli belgilar tizimi ishlab chiqiladi. Izoglossalaming tarqalishini
ko‘rsatuvchi chiziqlami tortish rejasi tayin qilinadi. Ranglar
tanlanadi va bo‘yash texnikasi belgilab olinadi.AREAL LIN GVISTI KA METODLA RI

0 ‘zbekistonda lingvistik geografiyaning rivojlantirilishi.
0 ‘zbekistonda dialektologik atlas yaratish ishi endigina
rivojlanmoqda. Bu sohada V. V. Reshetov, Sh. Shoabdurahmonov,
A. Jo‘rayev, Q. Muhammadjonov, A. Shermatov, N. Murodova,
Y. Ibrohimov va Z. Ibrohimova, I. Darveshov, N. Raxmonovlarning tadqiqotlari mavjud. V. V.
Reshetov dialektal kartalarning
dastlabki namunalarini yaratdi, Sh.Shoabdurahmonov 0 ‘zbekistonda birinchi bo‘lib shevalar
atlasini yaratishning nazariy qoidalarini
ishlab chiqdi. A. Jo ‘rayev areal lingvistikaning nazariy va amaliy
asoslarini tadqiq qildi. Q. Muhammadjonov shimoliy o‘zbek
shevalarini, A. Shermatov Quyi Qashqadaryo shevalarini, Y.
Ibrohimov va Z. Ibrohimovalar Orol bo‘yi o‘zbek shevalarini, N.
Murodova va N. Raxmonov Navoiy viloyati, I. Darveshov Namangan viloyati shevalarini
kartalashtirgan.

021. Qa rl uq l ah ja si
2. 0 ‘ g‘u z la hj as i
3. Qi pc ho q la hj as i0 ‘zbek t ili lah jalari geografi y asi

1. A shirboy ev S. O'zbek dialek t ologiy asi. – Toshk ent :
" N odirabegim" , 2021. – B.104-111.
2. To'y chiboy ev B., Hasanov B. O'zbek ist on dialek t ologiy asi. –
Toshk ent , 2004. – B. 14-17.
3. Mahmadiy ev Sh., Enazarov T. O'zbek dialek t ologiy asi. –
Samarqand: SamDU nashri, 2021. – B. 161-166.Foy dalanilgan adabiy ot lar:

E' TIBORIN GIZ
UCHUN RAHMAT!

Areal lingvistika

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish