Asalarilar tashqi tuzilishi, nish himoya organi - Педагогика - Рефераты

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	22.3KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Рефераты
Предмет	Педагогика

Asalarilar tashqi tuzilishi, nish himoya organi

Купить

Mavzu Asalarilar tashqi tuzilishi, nish himoya organi
Reja:
1.Asalarining tana tuzilishi
2 Tana bo’limlari haqida ma’lumot
3.Asalarining tana tuzilishining asosiy xossalari

Arilarning tanasi xam xuddi boshqa hasharotlarga uxshash murakkab va
mustaxkam kutikula tsri kavatidan tuzilgan . Mana shu mustax-kam kutikula tsri
koplami arilarda tashqi skslst vazifasini bajaradi. Bunday koplam
ularning ichki organlarini kurinib kolishdan, zaharli moddalar,jumladan, ishqor va
kislotalar ta’siridan saklaydi. Koplamlarga ichki organlar birikib turadi. Kutikula
juda egiluvchan, chidamli, yumshok xitindan va boshqa organi moddalardan
iborat. Oyoqlar inlarining birikish srlarida,
ssgmsntlar va boshqa organlarning egiluvchan qismida kutikula xitindan iborat
yupqa parda xosil qiladi. Mana shu yupqa parda hisobiga arilar oyoq muylov va
qorin ssgmsntlarini burish, qisqartirish yoki chuzish xususiyatiga ega bo’ladi.
Arilarning tanasi har xil shakldagi va har xil ish bajarish funkuiyalariga zga
bo’lgan tukchalar bilan koplangan bo’lib, mana shu tukchalarning ayrimlari
tanani tozalash, boshqalari sezish va tashqi muhit ta’sirini sezish xususiyatigaӣ
ega. Arilarning tanasi uch qism bosh, ko’krak va qorindan iborat.
Asalarilarning boshi xitin moddadan iborat bo’lib, bug’inlarga bulinmagan,
uchburchak shaklida, unda asosan sezish organlari va nsrv sistsmalari, bosh
qismining ikki yon tarafida murakkab ko’zlari, boshining ustki qismida uchta
oddiy kuzi, old qismida bir juft bug’‘inli muylovi joylashgan _ Arilarning tanasi
ham xuddi boshqa hasharotlarga uxshash murakkab va mustaxkam kutikula tsri
kavatidan tuzilgan . Mana shu mustakam kutikula tsri koplami arilarda tashqi
skslst vazifasini bajaradi. Bunday koplam ularning ichki organlarini kurinib
kolishdan, zaharli moddalar,
jumladan, ishqor va kislrtalar ta’siridan saklaydi. Koplamlarga ichki organlar
birikib turadi. Kutikula juda egiluvchan, chidamli, yumshok xitindan va boshqa
organiq moddalardan iborat. Oyoqlar bug’ ‘ inlarining birikish srlarida, ssgmsntlar
va organlarning egiluvchan qismida kutikula xitindan iborat yupqa parda hosil
qiladi. Mana shu yupqa parda hisobiga arilar oyoq, muylov va qorin ssgmsntlarini
burish, Qisqarish yoki chuzish xususiyatiga ega bo’ladi. Arilarning tanasi har xil

shakldagi va har xil ish bajarish funkuiyalariga zga bo’lgan tukchalar bilan
koplangan bo’lib, mana shu tukchalarning ayrimlari tanani tozalash,boshqalari
sezish va tashqi muhit ta’sirini sezish xususiyatiga zga. Arilarning tanasi uch qism
bosh, ko’krak va Qorindan iborat. Asalarilarning boshi xitin moddadan iborat
bo’lib, bug’‘inlarga bulinmagan, uchburchak shaklida, unda asosan sezish
organlari va nsrv sistsmalari, bosh qisminiig ikki yon tarafida murakkab ko’zlari,
boshining ustki qismida uchta oddiy kuzi, old qismida bir juft bug’‘imli muylovi
joylashgan .
Asalariiiig ko’krak bulimi. Arining ko’krak qismi tutashib ketgan turtta
halkadan tashkil topgan Bo’lib har bitta halka uz navbatida turt qism, ya’ni bel
tarafi – tergit qorin tarafi sternit, va ikkita yon tarafi pleyritdan tashkil topgan.
Birinchi halkacha bosh qismini harakatchan holatda ko’krak Qismiga tutashtirib
turadi. Bu halkachaning tergit qismi ko’krak qism bilan, pleyrit va sternit qismlari
esa bosh kiem bilan tutashgan. Turtinchi ko’krak halkacha orqa tomonga
ingichkalashib, ko’krakni qorin bilan birlashtiradigan tanacha hosil qiladi.
Ikkinchi va uchinchi ko’krak halkachaning tergit va pleyrit oralig‘iga ikki juft
qanoti joylashgan bo’lsa, birinchi, ikkinchi va uchinchi ko’krak halkachalarining
pleyrit va sternit yarim halkachalari oralig‘iga uch juft oyoqcha joylashgan.
A s alarining qorin qismida ichak, yurak , chiqarish organi, nafa s olish organi,
himoya organi va jin s iy organ l ar jo y lashgan. Ona va ishchi arilarning qorin qismi
oltita halkachadan tash kil topgan bo’lsa, erkak ariniki ettita halkachadan tashkil
topgan . Qorin qismining hamma halkachalari o’zaro yupqa chuziluvchan xitin
parda yordamida
tutashgan . Shu sababli asalari qorin qismini bemalol chuzishi va qisqartirishi
mumkin. Uning qorin kiemi tanasiga niebatan uzunaeiga qismiga va eniga qismga
kengayishi mumkin . Qorin qismining bunday uzayish va kengayish xususiyati
nafa s olish vaqtida , daladan sharbat keltirish hamda qishlash davrida orqa yo’g’on
ichagida axlat to’plashida ahamiyati katta . Ishchi arilarning uchinchi,turtinchi,

beshinchi , oltinchi qorin yarim halkalarida bir juftdan mum ajratish bezlari bo’lib,
mum suyo’qligi mayda teshikchalardan chiqib mum oynachalarida kotadi. Ona va
erkak arilar z a mum bezlari yo’q. Asalarining oyogi bug’imlarga bo’lgan uch juft
bo’lib, ko’krak qismida joylashgan. Apilapning oyoqlari quyidagi besh bug’indan
tashkil topgan tos son, boldir va oyoq panjasi. Oyoq panja bo’lagi ham uz
navbatida yana tovon, uchta nomsiz va tirnok qismdan tashkil topgan.Tirnok
qismining o’rtasi murakkab tushgan yostikcha bo’lib, arilar sillik oyna, tunukalar
ustida ganda mana shu yostikchadan foydalanadi. Fadir-budur daraxt yoki
predmetlar ustida yurganida tirnok qismlaridan foydalanadi. Bug’inlarning
o’rtalarida muskullari bo’lib, oyoqlarni harakatga keltiradi. Arilar gadir-budur
narsalar ustida yurganda u uz birligiga nisbatan 20 marotaba bir yo’qni tortishi
mumkin. Arilarning oyoq qismida maxsus «kurilmalari» bo’ladi. Uning oldingi
oyogida muylov qismini tozalaydigan apparati bor. Arilar o’simlik gullaridan
sharbat va gul changi tuplayotgan vaqtda uning tanasi gul changlari bilan
koplanadi va okibatda tashqi muxit ta’sirini sezish organlarining ish faoliyati
susayadi. Shu paytda u tanasini orqa oyoqlari panja qismining ichki tarafidagi
qalin tukchalar-chutkalar yordamida tozalaydi.Old oyoqning boldir qismida kalta
kattik tukchalar bo’lib, bu tukchalar murakkab ko’zlarini tozalaydigan chutka
vazifasini bajaradi. Undan tashqari, orqa oyoqda gul changlarini uyaga
tashiydigan maxsus chunkirchalar - savatchalari bor. Arilar gul changlarini
savatchaga sharbat bilan yopishtirib tuplab boradi. Savatchaga to’plangan koptok
shaklidagi gul changi (obnojka) gulchang tuplami deb ataladi . Ona va erkak
arilarda bunday kurilma Yo’q . O’rta oyomarining ichki tarafida bigyusimon
o’simtasi bo’lib. bu o’simta yordamida arilar orqa oyoq chunkirchalaridagi gul
changi tuplamini inchaga itarib tushiradilar.
Asalarilarning qanoti ikki juft bo’lib, ular mustaxkam ryrsimon yupqa parda
xamda kundalang va uzunasiga joylashgan tursimon paylardan tashkil topadi. Bu
paylar asalari uchgan vaqtda uning qanotlarini mustaxkam tutib turadi. Old

qanotining uzunligi 9,2 mm, kenligi 3,1 mm bo’lib, orqa qanoti undan bir oz
kaltarok. Arilar tinch holatda turganda qanotlari bel ustida joylashsa, uchgan
vaqtda qanotlari yoyilib old qanot orqa qanot bilan maxsus ilmoklar yordamida
tutashadi. orqa qanotning old tarafida 17-28 ta ilmoklari bo’lsa, old qanotning
orqa tomonida ilmoklar tutashadigan shuncha xalqachalar bo’ladi. Arilarning
kokraklarida joylashgan ko’chibli muskullar uchish vaqtida qanotlarni xarakatga
keltiradi. Bir marta qanot qoqqanda arilar 3 xil xarakat qiladilar: 1) qanotlarini
kotarish va tushirish, 2) uz tanasiga nisbatan oldinga va orqaga xarakat qilish,
3)qanotining uz kunalishi buyicha pasayishi. Qanot pastga tushganda arining
tanasi yo’qoriga kutariladi yani, tanasi xavoda tutib turiladi, qanot tepaga
kutarilganda tanasi oldinga xarakatlanadi . arilar soatiga 20-
30 km uchsa, shirasiz va gulchangsiz uchganda soatiga 65km tezlikda
xarakatlanadi. Arilarning uchish radiusi uyadan 3-4 km va undan ortiq. Lekin
unumli sharbat tashish radiusi 2 km dan oshmasligi kerak.

Asalarilar tashqi tuzilishi, nish himoya organi

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish