Информация о документе

Цена 2000UZS
Размер 30.6KB
Покупки 0
Дата загрузки 07 Ноябрь 2026
Расширение docx
Раздел Рефераты
Предмет Педагогика

Продавец

Bohodir Jalolov

Asalarilarni saqlash sharoiti va oziqlantirishi buzilganida kelib chiqdigan kasalliklar

Купить
Asalarilarni saqlash sharoiti va oziqlantirishi buzilganida kelib chiqdigan kasalliklar. R e j a: 1. A salari naslining shamollashi 2. D imiqib qolishi, 3. N aslning qurib qolishi 4. T uxumi va lichinkasining nobud bo’lishi . Asalarilarni oziqlantirish va saqlash sharoitlari buzilganida kelib chiqqan kasalliklar . Asalari naslining shamollashi – bu asalari oilalarining yuqumsiz kasalligi bo‘lib, nasllarni kuchli va uzoq muddat davomida sovib qotishi natijasida kelib chiqadi. Kasallik sabablari. Havo haroratining keskin pasayib ketishi, arixonalarning yaxshi isitilmaslik, zaharlanish yoki parvoz qiluvchi arilarning boshqa kasalliklardan nobud bo‘lishi oqibatida oila quvvatining kuchsizlanishi kabilar sabab yuo‘ladi. Kasallikning kechishi. Kasallik qisqa muddatli davom etadi va ko‘pincha bahorda havoning qaytadan pasayib ketishi davrida kuzatiladi. Kasallikning klinik belgilari. YOpiq naslni shamollashida ari uyasidagi nasllar yoppasiga nobud bo‘la boshlaydi. Odatda uyachalarning yon va taglarida kasallikka chalingan nasllarni ko‘rish mumkin. YOpiq va ochiq nasllar zararlanadi. Zararlangan yopiq nasllar uzoq muddat davomida o‘zgarishlarsiz qoladi, ya’ni g‘umbakning qapqoqchasida xej qanday o‘zgarish kuzatilmaydi, faqatgina lichinkalarning o‘zlari qapqoqchasi kemirib, uyachalarni tozalashga o‘tganidagina namoyon bo‘ladi. G‘umbaklarning ko‘krak yoki qorinchasida qoramtir-yashil dog‘ hosil bo‘ladi, bu dog‘lar esa keyinchalik yaltiroq-yashil, so‘ngra esa jigarrang tusga kiradi. Lichinkalarning ko‘zi tezda qorayadi, ular uyachalarning tagiga tushadi, qurib qoramtir-jigarrang tusdagi mumga aylanadi. Mumlar uyachalar devoridan tezda ajraladigan va arilar ularni tezda olib chiqarib tashlaydi. Ochiq nasllarning rangi dastlab kulrang, keyinchalik qoramtir-qo‘ng‘ir va oxirida esa qora tusga kiradi. Lichinkalarning hajmi kattalashgan, ularning konsistensiyasi suyuq (suvli), hidi yo‘q, yoki serovodorod hidini eslatadi. Diagnoz va differensial diagnoz. Kasallikka diagnoz tashqi ko‘rinishiga qarab qo‘yiladi. Naslni ko‘zdan kechirganda uning umumiy holatiga, jinsiga, yoshiga hamda o‘lgan lichinkalarning rangi va konsisteknsiyasiga e’tibor beriladi. Kasallikni oldini olish. Sovuq va o‘zgaruvchan ob-havoda arilarni qisqartilirgan (zichlangan) arixonalarga o‘tkaziladi, etarli miqdordagi oziqa bilan ta’minlaydi, ari uyachalari yon va ustki tomondan yaxshilab isitiladi. Kasallikka qarshi kurashish .Arixonalardan zararlangan nasllar olib tashlanadi, ari uyachalari kamaytiriladi, qolgan ari uyachalarini yaxshilab isitiladi, agarda oziqa etishmasa, uni to‘ldiriladi. Arilarning dimiqib (bug‘lanib) qolishi – bu asalarilarning yuqori harorat va namlik ta’sirida tezda nobud bo‘lishi bilan xarakterlanadi va havosi yaxshi almashmaydigan ari uyalarida arilarning kuchli bezovtalanishi (qo‘zg‘alishi) natijasida kelib chiqadi. Kasallik sabablari. Ari qutilaridagi teshikchalarni transportirovka qilish vaqtida, yoki arixona atrofidagi o‘simliklarni insektitsid dorilar bilan ishlov berish jarayonida yopib qo‘yilganda, ari uyachalarini havosi yaxshi almashmaydigan arixonalarda saqlangan paytda hamda arilarni paketga solib pochta orqali jo‘natilayotgan paytda arilarning dimiqib, bug‘lanib qolishi kelib chiqadi. Kasallikni klirnik belgilari. Dastlab arilarning kuchli bezovtalanishi, shovqin-suroni eshitiladi, arilar qo‘zg‘alanadi, to‘r qo‘yilgan arixonadagi teshikcha arilar bilan to‘lib ketadi, keyinchalik shovqin-suron pasayadi, arilar tinch bo‘lib qoladi. Arixona shiftiga qo‘l tekkizganimizda, undan kuchli issiqlik ajralayotganligi seziladi, uyachalar ichidan asal oqayotganligi ni ko‘rishimiz mumkin. Ari oilalarini ko‘zdan kechirganim izda esa ari uyachasidan juda ham ko‘p miqdordagi issiqlik va namlik ajralayotganini ko‘ramiz, ari uyachalari uzilgan, yulinganga o‘xshaydi, uyachalarning tagida ko‘plab arilarni yotganini, ayrimlari esa o‘rmalab yurganlarini uchratish mumkin. Diagnoz va differensial diagnoz. Arilar va arixona holatini tekshiruvdan o‘tkazib diagnoz qo‘yiladi. Arilar qora tusda, ho‘l, ularning bir qismi asal bilan qoplangan, qanotlari qorinchasiga yopishgan, uyachalar asal va nasllar bilan birgalikda uzilib ketgan bo‘ladi. Kasallikni oldini olish. Arilarni tashishda, jo‘natishda va ari oilalarini vaqtinchalik izolyasiya qilinganda ari uyachalari asali bilan birgalikda olib tashlanadi, uyachalarda chegaralangan asal zaxirasi qoldiriladi, arilarni qo‘shimcha ravishda erkin joy (bo‘shliq) bilan ta’minlanadi. Ventilyasiya teshigidan yorug‘lik kirmasligi uchun to‘siqchalar o‘rnatiladi. Kasallikka qarshi kurashish. Asalarini dimiqishi kuzatilgan arixonadagi ari uyachalari tezda ochib tashlanadi, arilarga erkin uchib chiqishi ta’minlaydi, uzilib tushgan uyachalar olib tashlanadi, uyacha esa taglari asal va o‘lgan arilardan tozalanadi. Asalari naslining qurib qolishi – bu ham arilarning yuqumsiz kasalligi bo‘lib, ari tuxumlaridan naslni chiqish vaqtida tuxumlarni qurib qolishi bilan xarakterlanib, kasallik ona arilar tuxumlarini lichinkali oziqa bilan ho‘llab qobiq bermasligi natijasida kelib chiqadi, tuxum quruq bo‘lib qoladi va lichinkalar tuxumni teshib chiqa olmaydi. Kasallik sabablari . Arilar tomonidan nasllarga etarli darajada e’tibor bermasligi oqibatida kelib chiqadi. Ona arilarga tuxum qobig‘ini namlashi uchun lichinkali oziqaning yo‘qligi tufayli tuxumning tashqi qobig‘i qurib qoladi, uning ichida hosil bo‘lgan lichinka tuxumni teshib chiqa olmasligi oqibatida kelib chiqadi. Bundan tashqari, “genetik ola nasllar” ham uchraydi. Bu diploidli nasl hisoblanib, ayrim ona arilarning yaqin qarindoshlari (aka- ukalari) bilan qo‘shilshi natijasida kelib chiqadi. Bunday tuxumlardan lichinkalar chiqqunicha tuxumlar rivojlanadi, lichinkalar tuxumdan chiqqach boquvchi ona arilar tomonidan yo‘q qilinadi. Kasallikni kechishi . Kasallik qisqa muddat davom etadi. Bunda biron sababga ko‘ra qisqa muddat davomida juda ham ko‘p arilar nobud bo‘ladi yoki asalarichi ari oilasiga boshqa oilalardagi naslli ramkalarni qo‘shib qo‘yishida yoki asalarichi ari oilasidan yosh ucha olmaydigan arilarni olib qo‘yishi oqibatida sodir bo‘ladi. Kasallik oilada ma’lum miqdordagi tuxum va yosh arilar nisbatini to‘g‘ri amalga oshirilganda tezda to‘xtaydi, yo‘qoladi. Oilada asalari naslining qurib qolishini kelib chiqishida asalarichi tomonidan ari oilasiga juda ham ko‘p miqdordagi naslli ramkalarni joylashtirilishi yoki boquvchi ona arilarni keskin ravishda kamaytirib yuborishi ham yordam beradi. Bunday, masalan, yangi oila qurishda, ona arilarga qari arilarni hujum qilishi va ramkalarda katta miqdordagi tuxumlarni borligi kabi holatlarda uchratish mumkin. Bunday holatlarda asalari oilasi yosh boquvchi arilardan mahrum bo‘lib qoladi, natijada esa nasllarning qurib qolishining kelib chiqishiga sabab bo‘ladi. Diagnoz va differensial diagnoz. Arixonadagi uyachalarda atrofida lichinkali oziqasi bo‘lmagan tuxumlarni topish asosida qo‘yiladi. Ayrim tuxumlarni lupa ostida tekshirilganda qobiq ichida to‘liq shakllangan lichinkalarni ko‘rish mumkin. Kasallikka qarshi kurashish. Ari oilasini yosh hujumkor arilar bilan kuchaytirish, oilani asal va perga bilan to‘liq ta’minlanadi. Kasallik ko‘pincha xech qanday yordam ko‘rsatmasdan ham o‘tib ketadi. Asalari tuxumining nobud bo‘lishi – bu asalarilarning yuqumsiz kasalligi bo‘lib, tuxum ichidagi nasllarni turli rivojlanish bosqichida nobud bo‘lishi bilan xarakterlanadi. Kasallik sabablari. Kasallik sababi bu ona arilarning irsiy, nasldan naslga o‘tadigan xususiyati hisoblanadi. Irsiy nobud bo‘ladigan ari ramkalardagi oilalarni mo‘‘tadil, sog‘ oilalarga qo‘shib qo‘yilishini va aksincha, sog‘lom oilaning tuxumlari irsiy kamchiliklari bo‘lgan oilalarga qo‘shib qo‘yilganda ham rivojlanib ketadi. Aksincha, irsiy nobud bo‘ladigan ona ari tuxumlari sog‘lom oilada ham va irsiy kasal oilada ham rivojlanmay qoladi. Ona arilar tuxum qo‘yib bo‘lgach, tuxum ichida tuxum hujayrasining tez orada rivojlanishi to‘xtaydi yoki hosil bo‘lgan lichinkalar tuxumdan chiqishidan oldin nobud bo‘lib qoladi. Ona arilar tomonidan bir vaqtning o‘zida irsiy nobud bo‘ladigan va sog‘lom rivojlanadigan tuxum qo‘yishlari ham mumkin. Masalan, ari uyachalarida otalangan tuxum qo‘yilgandan so‘ng o‘lgan nasllar hosil bo‘ladi, otalanmagan tuxumlar qo‘yilganida esa trutneli uyachalarda to voyaga etgan trutneylar shakllanguncha rivojlanish mo‘‘tadil davom etadi. Bu esa erkak ari spermalari orqali o‘ladigan nasllarni nasldan naslga meros bo‘lishidan darak beradi. Kasallikni kechishi. Kasallik naslni qurib qolishi kasalligidan fvrqi uzoq muddat davom etishidir. Kasallik, ko‘pchilik tadqiqotchilarning fikriga ko‘ra, ona arilarning irsiy xususiyatiga bog‘liqdir. Diagnoz va differensial diagnoz. O‘lgan naslni nobud bo‘lishi odatda barcha tuxumlarga tarqalmasdan, balki ayrim tuxumlarga tarqaladi. SHuning uchun ham ari oilasida “ola-bula nasl”ning paydo bo‘lishi yuqumli kasallik yoki naslni nobud bo‘lishi kasalligiga gumon qilinadi . Naslning nobud bo‘lishi kasalligida bo‘sh ari uyachalari ostida tuxum bosqichidagi o‘lgan nasllarni uchratish mumkin. Ana shunday tuxumlarni lupa ostida tekshirilganda o‘lgan tuxum hujayrasining yoshini aniqlash mumkin. Kasallikka qarshi kurashish . O‘lgan nasl beruvchi ona arilarni yo‘qotish va yangilari bilan almashtirishdan iborat. Asalari lichinkasining nobud bo‘lishi. Bu ham arilarning yuqumsiz kasalligi bo‘lib, ari lichinkalarini turli rivojlanish bosqichlarida nobud bo‘lishi bilan xarakterlanadi. Kasallik sabablari. Kasallik xuddi ari tuxumlarini nobud bo‘lishi kasalligining etiologiyasi bilan bir xildir, ya’ni ona arilar nosog‘lom nasllar qo‘ya boshlaydiyu. Kasallikni kechishi. Kasallik butun yoz fasli davomida kuzatiladi. E.V.Arefevning kuzatuvlariga qaraganda bu kasallik naslli arilarning irsiyati bilan bog‘liq bo‘lib, erkak arilar tomonidan trutneylar orqali nasldan naslga o‘tadi. SHuningdek, lichinkalarni nobud bo‘lishi sifatsiz oziqlantirish oqibatida ham kelib chiqadi. Lichinkalarni yaxshi oziqlantirmaslik natijasida arilarning hajmi kichrayadi va ular g‘umbaklik davrida yoki yoshlik vaqtida nobud bo‘lishadi. Kasallikni klinik belgilari. Ari nasllari ochiq yoki yopiqlik davrida yoinki g‘umbakliq bosqichida nobud bo‘ladi. YOpiq uyachalardagi o‘lik lichinkalar jasadi teshilib qolgan qapqoqchada yopishib turgan bo‘lib, xuddi chiriganga o‘xshash bo‘ladi. G‘umbakka aylanishga ulgurmagan lichinkalarning konsistensiyasi yumshoq, nam bo‘lib, uyachalardan tez ajraladigan holatda bo‘ladi. Lichinkalar biroz ko‘kimtir tovlanuvchan, cho‘ziluvchan bo‘lib, vaqt o‘tib qurib qolishi bilan jigarrang tusga kiradi. Ularning hidi yo‘q yoki biroz achigan hid beradi. Xarakterli belgisi bu lichinkalarni turli gumbaklik bosqichida (oq va pigmentlashgan), katakchalardan chiqish arafasida nobud bo‘lishi hisoblanib, bunday holat infektsion kasalliklarda kuzatilmaydi.O‘lgan g‘umbaklarni hajmi kichraygan, ayniqsa qorin qismi yaxshi rivojlanmagan bo‘ladi. Lichinkalarni zararlanish darajasi turlicha bo‘lib, bir-ikkitadan ko‘plab miqdorni tashkil qilishi mumkin. Nafaqat ishchi arilar hosil bo‘luvchi lichinkalar, balkim erkak (trutneylar) arilar hosil bo‘ladigan lichinkalar ham nobud bo‘ladi. O‘lim nafaqat g‘umbaklik davrida, balkim yaqinda g‘umbakdan chiqqan yosh arilar orasida ham namoyon bo‘lishi mumkin. Ushbu o‘lgan yosh arilarning qorinchasi va qanotlari yaxshi rivojlanmagan bo‘lib, ular ucha olmaydi. Bunday arilar uzoq muddat davomida katakchalarda qolib ketmaydi, ularni katta arilar chiqarib tashlaydi. SHunday qilib, yosh arilarning yaxshi rivojlanmasligi ari tuxumlari va lichinkalarini o‘lishi kabi kasalliklar bilan orasida genetik bog‘liqlik, aloqa borligidan darak beradi. Diagnoz va differensial diagnoz. O‘lgan lichinkalarning tashqi ko‘rinishi inobatga olinadi va laboratoriyada tekshiruvlar o‘tkazib, tasdiqlanadi. Kasallikni oldini olish. Qarindoshchilik o‘rtasida urchitishni yo‘qotish bilan kasallikka barham beriladi. Geterozis jarayoni bir vaqtning o‘zida ham lichinkalarni nobud bo‘lishini oldini oladi va ham asalari oilasining mahsuldorligini oshiradi. Kasallikka qarshi kurashish. O‘lgan nasllarni keltirayotgan ona arilar almashtiriladi, arilarni etarli miqdorda sifatli asal va perga bilan ta’minlanadi. Asosiy adabiyotlar: 1. Gerasimchik V,A., E.F. Sadovnikova ”Bolezni r i b i pchel” uchebnoe posobie, Minsk, 2017 god 2. Osetrov V.S. (pod redaksiey) «Bolezni rib». Spravochnik, Moskva VO Agropromizdat, 1989. 3 . Poltev I., Neshataeva E .V.// Bolezni vrediteli pchel. Moskva, Kolos, 1977 god 4. Haqberdiev P.S., Tursunqulov A.R. «Baliqlarning yuqumli va yuqumsiz kasalliklari». O‘quv qo‘llanma. Samarqand, 2010 yil. 5. Haqberdiev P.S. va boshqalar/ «Baliqchilik va baliq kasalliklari», Samarkand, 2008. 6. Haqberdiev P.S., Qurbonov F.I., Qarshiyeva V.SH. «Baliq va asalari kasalliklari» O‘quv qullanma. Toshkent, 2016 y.

Asalarilarni saqlash sharoiti va oziqlantirishi buzilganida kelib chiqdigan kasalliklar

Купить