Atmosfera havosining ifloslanishi va tabiiy tozalanish - География - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	5.5MB
Покупки	0
Дата загрузки	23 Сентябрь 2019
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	География

Atmosfera havosining ifloslanishi va tabiiy tozalanish

Купить

MAVZU: Atmosfera havosining ifloslanishi va tabiiy tozalanish REJA  1. Atmosferaga ekologik omillarni ta’siri.  2. Atmosfera ifloslanishi va uning oqibatlari.  3. Tuproqning ifloslanishi  4. Atmosfera havosining ifloslanishi kishi organizmga ta’siri.  5. Atmosferani muhofaza qilish.  6. Atmosfera havosini sun’iy ifloslanishdan tozalash yo’llari

Atmosferaga ekologik omillarni ta’siri.  Atmosfera havosiga Yerni ichki va tashqi kuchlarni harakati bilan bog’liq turli tabiiy va sun’iy omillar doimo ta’sir ko’rsatadi va bu ta’sirlar natijasida havoda turli o’zgarishlar va shu jumladan salbiy o’zgarishlar yuz bermoqda.  Atmosfera havosiga ekologik omillarni ta’sirida uni ifloslanishi, zaharlanishi, bulg’alanishi, haroratini o’zgarishi, CO2 gazini muvozanatini buzilishi, azon qatlamini siyraklashishi va unda teshiklar paydo bo’lishi, «smog» hodisasini yuz berishi, shovqin-suronni ta’siri yuz beradi.  Bunday ta’sirlar natijasida havoni tarkibini o’zgarishi va nafas olish uchun xavfli holatni yuzga kelishi, kislotali va ishqorli yomg’irlarni yog’ishi, quyosh radiatsiyasini pasayishi, yoz haroratini ko’tarilishi va boshqa hodisalar bo’la

• Atmosfera havosi Tabiiy va Sun'iy ifloslanishlari mumkin.

 Tabiiy ifloslanish.  Atmosferada muhlum miqdorda changlar uchraydi. CHanglarning uch turi ajratiladi: Mineral, Organik, Kosmik.  Mineral changlar - tog’ jinslarining yemirilishi, vulqonlar otilishi, o’rmon yong’inlari, dengizlar yuzasidan suvlarning bug’lanishi kabilar tufayli kelib chiqadi.  Organik changlar- havo qatlamidagi aeroplanktonlar shuningdek, o’simlik va hayvonlarning qoldiqlar va parchalanish mahsulotlaridir.  Kosmik changlar - metioritlarning atmosfera qatlamidan o’tayotganda yongan qoldiqlari hisoblanadi.

 Sun'iy ifloslanish.  Atmosfera havosini asosan ifloslantiruvchi manbalar bugungi kunda tobora rivojlanib borayotgan insonning sanoat ishlab chiqarishidagi va avtotrasportlarning rivojlanishidir.  Havoga ko’p miqdorda karbon kislota, uglevodorodlarning oksidlari, sulfid angidrid va boshqa moddalar chiqarilib, ular tabiiy muhitga va odamlarga juda katta zarar yetkazmoqda.  Atmosfera havosini ifloslanishi muammosi barcha insoniyatni tashvishlantirmoqda.

• O’zbekistonda tamosferaga chiqariladigan nisbiy ifloslantiruvchi moddalarning miqdori keyingi yillarda ikki martaga qisqardi, yahni jon boshiga 90 kg ni tashkil etdi. • Ifloslantiruvchi moddalarning umumiy miqdloriga nisbatan 51,9%-SO2, 16%-NO2, 17,9%-SNlar, 8,8%-SO2, 6,1%-qattiq moddalar va 0,2% boshqa maxsus zararli moddalarga to’g’ri keladi. • Ko’pgina shaharlarda ifloslanishning sanitar- gigienik normadan ortiqligi kuzatilmoqda. • Masalan, Olmaliq, Navoiy, Samarqand, Toshkent, Angren, Marg’ilon, CHirchiq, Toshkent va boshqa shaharlar shular jumlasidan bo’lib, eng ifloslangan shahar Navoiy shahri bo’lib hisoblanadi.

Havoning ifloslanishi KISHI ORGANIZMIGA salbiy ta’sir etib, ular salomatligini yomonlashishiga sabab bo’lmoqda. Ayniqsa, oltingugurt oksidi, uglerod oksidi, uglerod sulfid, vodo-rod sulfid, ftor birikmalari, azot oksidlari, har xil sanoat chiqindilari, radioaktiv moddalar va qishloq xo’jalik ‘esti- tsidlari kishi organizmida har xil kasalliklarni vujudga keltiradi. Oltingugurt oksidi havoda ko’p to’planib qolsa kishilardan bronxit, gastrit va o’pka kasalliklarini vujudga keltiradi. Uglerod oksidining havoda ortib ketishi tufayli kishi organizmida gemoglobin susayadi, yurak, qon-tomir tizimlarida buzi-lishlar sodir bo’ladi, ateroskleroz kasalligi rivojlanadi, bosh aylanadi, og’riydi, yurak tez urib, uyqu buziladi, kishi tajang bo’lib qoladi. Vodorod sulfid gazining haddan tashqari ko’payib

• Atmosferani ifloslanishi tufayli quyosh radiatsiyasi kamayadi, to’g’ri radiatsiya 15%, ulg’tra binafsha nurlari 30% ga kamayadi. • Natijada bahzi zararli bakteriyalarning ko’payishi uchun sharoit vujudga keladi, har xil kasalliklar ko’payadi. • Buning ustiga sanoatlashgan markazlarda va shaharlar ustida havo qishloqqa nisbatan 5-10 marta ko’p ifloslanishi tufayli o’rtacha harorat qishloqlarga nisbatan 20S ga oshadi, tuman 2-5 martaga ko’payadi. • Yoz paytlarida katta shaharlarda havo o’ta issiq bo’lib, asfalt yo’llar, g’ishtli va yig’ma temir-betonli uylar qizib ketadi, ko’plab mashinalar qatnab zaharli gaz, tutunlar chiqaradi, bularning hammasi kishi organizmni zaiflashtirib, nafas olishni qiyinlashtiradi. Natijada issiq havodan kishilar halok bo’lishlari ham mumkin. • Bazan shaharlarda

• Atmosfera ifloslanishi O’SIMLIKLARNING va qishloq xo’jalik ekinlarini normal o’sishiga ham salbiy ta’sir etadi. • Sa’noat markazlaridan ko’tarilgan har xil zaharli chang va gazlar yana qaytib qishloq xo’jalik ekinlariga tushadi, ular modda almashinishini buzadi, natijada ekinlar, o’simliklar kasallanib kam hosil beradi yoki quriy boshlaydi. • O’zbek olimlarining kuzatishlaricha karterlarda o’tkazilgan portlatishlardan vujudga kelgan chang va gazlar atrofdagi o’simliklarning o’sishini 2 yil mobaynida susaytiradi. • Shuningdek, kon ag’darmalaridan shamol yordamida tarqaladigan va yuk ortish-tushirish, transportirovka qilish vaqtida ko’tariladigan chang-lar ham o’simliklarga halokatli ta’sir etadi.

 Atmosferani ifloslanishi HAYVONLARGA ham salbiy ta’sir etadi. hayvonlar atmosferadagi havodan nafas olganda hamda o’simliklar bilan ovqatlanganda uning organizmi zaharli chang (ftor, ko’rg’oshin, surma va boshqa) va har xil gazlar bilan zaharlanadi. Hozir hayvonlar orasida «sanoat flyufoz» kasali keng tarqalib, o’simlik suv va yem-xashak to’planib qolgan ftor moddasi tufayli vujudga kelgan.  AQSHning atrof-muhitni muhofaza qilish agentligining ma’lumotiga ko’ra, havo ifloslanishi tufayli kishilarni o’lishdan va kasal bo’lishidan yiliga 6 mlrd. dollar, korroziya, materiallarning yemirilishi, o’simlik va qishloq xo’jaligi ekinlari zaharlanishidan 4.9 mlrd. dollar, umuman atmosfera ifloslanishdan esa yiliga 16 mlrd. dollar zarar ko’radi.  Atmosferaning antrogen ifloslanish tufayli iqlimni

TUPROQNING IFLOSLANISHI ► Tuproqning ifloslanishi, qishloq xo’jaligi ekinlariga mehyoridan ortiq ► mineral o’g’itlar berilishi hamda pestitsidlardan noto’g’ri foydalanish tufayli kelib chiqadi. Pestitsidlar barqaror moddalar hisoblanib, tuproqda ko’proq to’planadi va tuproq organizmlarini nobud bo’lishiga olib keladi. ► Bundan tashqari tuproq yoqilg’i-surkov moylarini saqlash va tashishda, neft qazish va qidiruv ishlari, maishiy xo’jalik chiqindilari, sanoat chiqindilari bilan ham ifloslanadi va uning xususiyatini o’zgartiradi. Natijada tuproqdagi o’simlik va hayvonlar nobud bo’ladi. ► Tuproqni iflosliklardan muhofaza qilish inson salomatligini tahminlashda muhim omil hisoblanadi. ► Tuproqning ifloslanishi tufayli, tuproqda ko’pgina kasallik tarqatuvchi mikroorganizmlar ancha uzoq yashab,

Atmosfera havosining ifloslanishi kishi organizmga ta’siri Bir kishi sutkada o’rtacha 25 kg havo bilan nafas oladi. Natijada havo tarkibidagi zararli chang, qurum va zaharli gazlar kishi organizmda to’planaveradi. Atmosferaning (changlar, qurumlar, tutunlar va boshqa qat-tiq zarrachalar hamda zaharli gazlar bilan) ifloslanishi sayyo-ramiz suv resurslariga ham salbiy ta’sir etadi. Tabiatda suv aylanmasi (bug’-yog’in-suv) doimiy bo’lib, daryolar, ko’llar, yer osti suvlarni to’yintirib turadi. SHundan ko’rinib turibdiki, atmos-fera qancha chang bo’lsa, ularning bir qismi yog’inlar bilan yer os-ti suvlariga kelib qo’shilib, ularni ifloslaydi. o’rta Osiyoda atmosferaning ifloslanishi natijasida ularning bir qismi yog’inlar orqali daryo suvlariga qo’shilib minerallashishining or-tishiga, qattiql

• Atmosfera tarkibi tirik odamning xo’jalik faoliyati tahsirida vujudga kelgan har xil qattiq zarrachalar bilan ham ifloslanib bormoqda. • SHu sababli hozir tarkibida chang zarrachalari bo’lmagan havoni to’ish qiyin. Maxsus tekshirishlar shuni ko’rsatadiki, shahar ustidagi havodan 1sm3 olib analiz qilinganda, unda 100 ming dona chang zarrachalari borligi aniqlandi. • Dengiz ustidagi 1sm 3 havodan esa 100 dona chang zarralari topilgan, xulosa. SHundan ko’rinib turibdiki, havoning ifloslanishi sanoatlashgan rayonlar va shaharlar ustida kuchli, aksincha qishloqlarda va okean ustidan nisbatan kam. • Toza havo deganda, kishi va boshqa organizm hayotiga, uning yashash sharoitiga salbiy ta’sir etuvchi zaharli gaz va chang miqdorining oshib ketmagan holati tushiniladi. • SHu sababli gigienistlar t

Atmosferani muhofaza qilish Atmosfera havosi tabiatning eng muhim elementlaridan biri bo’lib, tirik organizmning yashashi uchun juda ham zarurdir. Atmosfera yerning himoya qatlami, tirik organizmlarni, shu jumladan insonni turli ulg’trabinafsha nurlardan, samodan tu-shadigan metioridlarning zarrachalaridan, chang to’zonlardan saqlaydi. Atmosfera planetamizning issiqlik rejimini tartibga soluvchi regulyatorlik vazifasini bajaradi. Atmosfera suv bug’larini to’planishida, bulutlar hosil bo’lishida, yong’inlarni yog’ishida, ya’ni suvning aylanma harakatida muhim ahamiyatga ega. Tuproqni unumdorligini shakllanishida havoni tsirkulyatsiyasi muhim rol o’ynaydi. Atmosfera havosini muhofaza qilish O’zbekiston Respublikasining 1996 yili 23 sentabrda qabul qilingan «Atmosfera havosini muhofaza qilish

Atmosfera havosini sun’iy ifloslanishdan tozalash yo’llari  Atmosfera o’z-o’zini tabiiy tozalash jarayoniga ega. Ulardagi yog’inlar iflos moddalarni, havoni yuvadi, shamollar havodagi ifloslovchi moddalarni uchirib, bir joyda to’planishiga yo’l qo’ymaydi, tuproqqa yoki suv yuzasiga tushgan iflos moddalar esa reaktsiyaga kiradi va oqibatda neyt-rallashib qoladi.  Lekin sanoat ayniqsa, yoqilg’i sanoati taraq-qiy etgan, transport rivojlangan, qishloq xo’jaligi mashinalashgan va kimyolashgan, aholining ko’payib, urbanizatsiya jarayoni kuchayayottan bizning asrimizda atmosferaning sunhiy iflosla-nishi tabiiy tozalanishiga nisbatan ustunlik qilmoqda.  SHu sababli atmosfera O’z-O’zini tabiiy tozalaydi, deb xotirjam o’tirish katta salbiy oqibatlarni chiqarishi mumkin. SHuning uchun atmosferanin

 Bularga bir necha chora-tadbirlar mavjud, ularning eng muhimlari quyidagilardir: 1. Tutun chiqaruvchi trubalarni balandroq qurish atmosfera ifloslanishining oldini olishning eng qadimiy yo’llaridan biridir; buning natijasida iflos chang va gazlar keng maydonga yoyilib, uning kontsentratsiyasi kamayadi. Misol: balandligi 100 m bo’lgan trubadan chiqayotgan chang va gazlar radiusi 20 km bo’lgan mintaqaga tarqalsa, balandligi 250 m bo’lgan trubadan chiqqan chang, gazlar radiusi 75 km mintaqaga tarqaladi. 2. Pechlarga ko’mir, torf, qoramoy yoqishning o’rniga elektr energiyadan, gazlardan foydalanilsa - atmosferaga chang, qurum, tutun va zaharli gazlar kam chiqariladi. Respublikamiz olimlarining mahlumotiga ko’ra, ko’mir bilan ishlovchi korxonalar gazga o’tkazilsa, havoga chiqariladigan olting

3 Sanoat korxonalarida zararli moddalarni tozalovchi us-kunalar qurish. Bunda atmosferani ko’plab ifloslovchi chang, qu-rum, tutun va zaharli moddalarni atmosferaga chiqarishdan ol-din zararli ta’sirini yo’qotadigan tozalash uskunalari yasab, ushlab qolishga va ulardan qayta foydalanishga erishish zarur.  Respublikamizda atmosferani ifloslovchi 1000dan ortiq yirik va o’rta korxonalar bor. Ularda havoning tozaligini saqlashga qaratilgan chora-tadbirlar zamon talabiga javob bermaydi. Natijada O’zbekiston Respublikasi korxonalaridan yiliga 4,5 mln. t qattiq va gazsimon zararli moddalarning 35 foizi atmos-feraga chiqib uni ifloslantirmoqda.  Kimyo korxonalari yiliga atmosferaga 120 ming t. uglevodorod, 40-50 ming t. uglerod oksi-di, chang, 20-25 ming t. oltingugurt gazi, azot gazlarni chiqar

5. SHaharlar havosining ifloslanishini kamaytirishda yer osti termal suvlaridan foydalanish yaxshi natijalar beryapti (Kamchatkada, Kuril orollarida, Kavkazda, o’rta Osiyoda, qizilyar va Izberbosh shaharlarida issiq suv harorati 90°dan ortiqroq-dir). Bunday suvlar shahardagi maishiy-kommunal xo’jalik va sa-noat korxonalarini isitishi mumkin. 6. Atmosfera havosini toza saqlashda avtotransport gazlarini, dudlarini kamaytirish juda muhimdir. Avtotransport atmosferaga o’ta zaharli gaz chiqaradi. Gazlarni kamaytirish uchun benzin o’rniga gaz va elektromobillarga o’tsak atmosfera ancha toza saqlanadi. Misol: Toshkent shahrida 1978-yildan beri benzin o’rniga yo’pasiga quyuqlashtirilgan propan-butan yoqilg’isi ishlatiladi.

7. SHahar va qishloqlar havosini sog’lomlashtirishda va atmosferani ifloslanishdan saqlashda ishonchli usul –yashil o’simliklar iflos havoni filtrlaydi, barglarida changni ushlab qoladi, havo haroratini pasaytiradi, karbonat angidridni yutib, kislorodni ishlab (fotosintez orqali) beradi. Ma’lumki, daraxtlar, butalar va o’tlar shahar ichidagi changning 80 foizini, sulfat angidridning 60 foizini ushlab qoladi. Bo’yi 25 metrli bitta 80- 100 yoshli buk daraxti bir soatda 2 kg karbonat angidridni yutib, 2 kg kislorod ishlab beradi. 1 gektar qarag’ayzor 32 t. changni ushlab qoladi.  Yashil o’simliklar atmosfera havosini toza saqlashdan tashqari, insonlarga psixofiziologik ta’sir etib, ularga estetik zavq ham beradi. Hozirgi vaqtda O’rta Osiyo va Qozog’iston shaharlari ichida yashil o’simliklar

 E’TIBORINGIZ UCHUN RAXMAT

Купить