Войти Регистрация

Docx

  • Рефераты
  • Дипломные работы
  • Прочее
    • Презентации
    • Рефераты
    • Курсовые работы
    • Дипломные работы
    • Диссертациии
    • Образовательные программы
    • Инфографика
    • Книги
    • Тесты

Информация о документе

Цена 2000UZS
Размер 27.7KB
Покупки 0
Дата загрузки 07 Ноябрь 2026
Расширение docx
Раздел Рефераты
Предмет Педагогика

Продавец

Bohodir Jalolov

Атом ва унинг тузилиши

Купить
Атом ва унинг тузилиши. Изотоплар .
Режа:
1. Ядро ва электронлар. 
2. Нуклонлар (протон, нейтрон). 
3. Атом тузилишида электронларнинг жойлашиши. 
4.   Радиоактивлик   ва   уларнинг   тоғ   жинслари   ва   маъданларнинг   ёшини
аниқлашдаги аҳамияти (калий-аргон, рубидий-стронций ва б.қ.лар). Atom   (yun.   atomos   —   bo‘linmas)   —   kimyoviy   elementning   barcha   xossa-
larini o‘zida mujassamlashtirgan eng kichik zarrasi. Dastlabki "bo‘linmas" nomini
olgan bu zarraning ichki tuzi-lishi anchagina murakkab. A. musbat za-ryadlangan
negiz (yadro) va yadro atrofida harakatlanuvchi elektronlardan tash-kil topgan. A.
markazida   barcha   massasi   jamlangan   musbat   zaryadlangan   negiz   (yadro)
joylashgan;   atrofida   o‘lchovlari   (~   10~8   sm)   A.   o‘lchovlarini   ifodalay-digan
elektron qobiklarini  hosil  qiluvchi elektronlar harakat  qiladi. A. yadrosi  protonlar
va neytronlardan tashkil topgan. A.dagi elektronlar soni yadrodagi protonlar soniga
teng   (A.dagi   barcha   elektronlar   zaryadi   yadro   zaryadiga   teng),   protonlar   soni
elementning   dav-riy   tizimidagi   tartib   raqamiga   teng   .   A.   elektronlarni   tutib   olib
yoki berib, manfiy yoki musbat zaryadlangan ionlar-ga aylanadi. A.ning kimyoviy
xossalari   asosan   tashqi   qobikdagi   elektronlar   soni   bilan   aniqlanadi;   kimyoviy
qo‘shilib,   A.lar   molekulalar   hosil   qiladi.   A.ning   ichki   energiyasi   uning   muhim
ko‘rsatkichi hisoblanadi. Ichki energiya ma’lum (diskret) qiymatlarga ega bo‘lishi
va   u   sakrashsimon   kvant   o‘tishlardagina   o‘zgarishi   mumkin.   Ma’lum   qiymatdagi
energiyani yutib, A. qo‘zg‘algan holat (energiyaning yuqoriroq sathi)ga o‘tadi. A.
foton chiqarib, qo‘zg‘algan holatdan kichik energiyali holat (energiyaning pastroq
sathi)ga   o‘tadi.   A.ning   eng   ki-chik   energiyasiga   mos   sathi   asosiy   sath,   Atom
markazida   Ze   musbat   zaryadli   mas-siv   yadro   joylashgan,   yadro   atrofida   —   Ze
elektronlar   aylanadi.   Atomning   de-761yarli   hamma   massasi   yadroda   to‘plangan.
qolganlari   esa   qo‘zg‘algan   sathlar   deyi-ladi.A.   tuzilishi   haqidagi   fan   ("Atom   fi-
zikasi"   "Yadro   fizikasi",   "Elementar   zarralar   fizikasi"   va   boshqa   yo‘nalishlar)
nazariyasi   ancha   murakkab   bo‘lib,   fizi-kaning   deyarli   barcha   yutuqlariga   va
hozirgi zamon matematik apparat yutuqlariga ta-yanadi.Ad.:Bekjonov R. B., Atom
yadrosi va zarralar fizikasi, T., 1995; Modda tuzi-lishi, T., 1997. [1]
Átom   ( yunoncha   τομοςἄ   —   bo linmas)	ʻ   —   kimyoviy   unsur   zarrachasi.
Atamani   yunon   faylasufi   Demokrit   miloddan avvalgi V asrda   kiritgan.
 Hamma   jismlar,   shu   jumladan   o zimiz   ham,   atomlar   deb   ataluvchi	
ʻ
juda   mayda   «g ishtchalar»   dan   iborat.   Tabiatda   kimyoviy   elementlar   qancha	
ʻ bo lsa,   bunday   «g ishtchalar»   turlari   shuncha   bo ladi.ʻ ʻ ʻ   Kimyoviy   element   —   ayni
bir turdagi atomlar to plami.	
ʻ
Modda juda mayda zarrachalardan tuzilganligi haqidagi fikr qadimgi   yunon
olimlari   tomonidanoq aytilgan edi. Ular ana shu zarrachalarni atomlar deb atashdi.
Qadimgi   yunonlar   atomlar   muntazam   ko’pyoqliklar   shakliga   ega,   deb   faraz
qilganlar:   Kub (“Yer   atomlari”),   Tetraedr   (“Olov   atomlari”),   Oktaedr   (Havo
atomlari),   Ikosaedr   (“suv   atomlari”).   Moddaning   atomlardan   tuzilganligi
g’oyasining  eksperimental  isboti  olingunga  qadar  yigirma asrdan ortiq vaqt  o’tdi.
Bu   g’oya   fanda   kimyo   va   kinetik   nazariyaning   yutuqlari   tufayli   XIX
asrning   ikkinchi   yarmida   qat’iy   qaror   topdi.   XX   asr   boshiga   kelib,   fiziklar
atomlarning   o’lchamlari   10   −10
  m   va   massasi   10   −27
  kg   atrofida   bo’lishini   bilar
edilar.   Bu   vaqtga   kelib   atomlar   umuman   “bo’linmas”   emas,   ular   ma’lum   ichki
tuzilishiga   ega,   buni   bilish   esa   D.   I.   Mendeleyev   aniqlagan   kimyoviy   elementlar
hossalarining davriyligini   tushuntirishga imkon berishi aniq bo’lib qoldi.
Izotoplar   (izo... va yun. topos — joy, o rin) — bitta kimyoviy elementning	
ʻ
tartib   raqamlari   teng   ,   atom   massasilari   har   xil   bo lgan   atom   turlari.   I.ning   atom	
ʻ
yadrosidagi   protonlar   soni   teng   ,   ney-tronlar   soni   esa   har   xil   (atom   qobi-g idagi	
ʻ
elektronlar soni ham teng) bo lganligi sababli ularning fizik va kimyoviy xossalari	
ʻ
deyarli   bir   xil   bo ladi.   Elementning   I.   i   yadro   zaryadiga,   atom   yadrosidagi	
ʻ
neytronlar   soniga,   binobarin,   atom   massasiga   qarab   bir-biridan   farq   qiladi.
Elementlarning   I.i   kimyoviy   elementlar   davriy   sistemasida   ayni   bir   joyda   turadi.
Mas,   vodorodning   uchta   izotopi   bor:   vodorod,   deyteriy   va   tritiy.   Bularning
hammasi   davriy   sistemada   birinchi   o rin   (bitta   katak)da   joylashgan.   Yadrodagi	
ʻ
nuklonlar   soni   bir   xil   bo lgan   atomlar   I.dan   farq   qilib   izobara-l   a   r   ,   yadrosidagi	
ʻ
neytronlar   soni   bir   xil   bo lgan   atomlar   esa   izotonlar   deb   ataladi.   Oddiy   vodorod
ʻ
atomida   bitta   proton   va   ikkita   neytron   bo lsa,   yadrosi   murakkablashadi,   atom	
ʻ
massasi   2   ga   teng   bo ladi,   biroq   yadro   atrofida   bitta   elektron   aylanaveradi.   Bu	
ʻ
vodorod   atomi   bo lsada   og ir   vodorod   —   deyteriy   atomi   deb   ataladi.   Og ir	
ʻ ʻ ʻ
vodorodning kislorod bilan birikish reaksiyasidan og ir su v olinadi.	
ʻ Deyteriy   yadrosiga   bitta   neytron   qo shilsa,   o ta   og ir   vodorod   —   tritiy,ʻ ʻ ʻ
uning   kislorod   bilan   reaksiyasi   natijasida   suv   hosil   bo ladi.   Deyteriy   va   tritiy	
ʻ
vodorodning   ogir   I.i,   ulardan   hosil   bo lgan   suvlar   kimyoviy   xossalari   jihatdan	
ʻ
oddiy   suvdan   farq,   qilmasada,   fizik   xossalari   bilan   bir-biridan   keskin   farq   qiladi.
Tabiatdagi   kupchilik   kimyoviy   elementlar   aralash   I.dan   iborat,   deyarli   hamma
elementlarda I. mavjud. Mas, simob 7 ta, qalay 10 ta, uran esa 3 ta izotopga ega.
Hozirgacha 280 ga yaqin barqaror va 2000 dan ortiq radioaktiv I. ma lum. Sun iy	
ʼ ʼ
I.dan tinchlik va harbiy maqsadlarda yonilg i sifatida foydalaniladi.	
ʻ [1]
Nuklonlar ,   nukleonlar   —   atom   yadrosini   tashkil   qiladigan   zar-ralar   —
proton   va   neytronlarning   umumiy   nomi.   Proton   va   neytron   massasi   deyarli
birbiriga teng (tr=938,2 MeV va tp=939,5 MeV) bo lgani, proton va neytron spini	
ʻ
bo lib,   o zaro   kuchli   ta sirlarda   bir   xil   zarradek   ta sirlangani   uchun   proton   va	
ʻ ʻ ʼ ʼ
neytron   bitta   zarra   (nuklon)ning   ikki   elektr   xrlati   deb   qaraladi.   N.,   asosan,   uchta
kvant soni — barion zaryadi (V=1), ajiblik kvant soni (^=0) va izotopik spin (/ = j)
bilan ifodalanadi.
Spinlari   biror   yo nalish   bo yicha   joylashgan   N.   oqimi   N.ning   qutblangan	
ʻ ʻ
dastasi   deyiladi.   N.ni   qutblashning   bir   necha   usuli   mavjud.   Mas,   sekin
harakatlanuvchi pro-tonlarning qutblangan dastasini maxsus ion manbai yordamida
olish; yadro va elektromagnit sochilish hodisasi nati-jasida nuklonlarni qutblash va
h.k.
N.ning   turli   xil   sochilishi   nuklon   spinining   yo nalishiga   va   ta sir   qiluvchi	
ʻ ʼ
kuchlarga   bog liq.   Shuning   uchun   sochilishigacha   nishonga   tushuvchi	
ʻ
qutblanmagan   dastani   qutblangan   va   qutblanmagan   N.   oqimidan   iborat   deyish
mumkin.   Nishondan   sochilgandan   keyin   esa   bu   ikki   komponentning
institutensivligi   birbiridan   farq   qiladi,   demak,   N.ning   qutblangan   dastasini   ajratib
olish   mumkin   bo ladi.   Radio-to lqinlar   zarralarida   ham   qutblangan   dastani   hosil
ʻ ʻ
qilish   mumkin.   Bu   zar-ralar   energiyasi   va   intensivligi   cheklangan   (107—10’
nuklon/yexter   dan   kam)   bo lishiga   qaramay,   tez   neytronlar   dastasini   olishda   eng	
ʻ
qulay   vositadir.   N.ning   qutblangan   dastasidan   ko pgina   tadqiqot   ishlarida,   yadro	
ʻ kuchlarining o zaro ta sirlashuvchi zarralarning spinlariga bog likligini aniqlashdaʻ ʼ ʻ
foydalaniladi.   [1]
Е   р   н   и   н   г     ё   ш   и .   Г   е   о   л   о   г   и   к     с   а   н   а .   Е р н и н г   г е о л о г и к
т а р и х и н и   ч и н а к а м   т у ш у н и б   о л и ш   у ч у н   ҳ о д и с а л а р н и н г   қ а й с и л а р и
о л д и н р о қ ,   қ а й с и л а р и   к е й и н р о қ   б ў л и б   ў т г а н л и г и н и г и н а   э м а с ,   б а л к и
у л а р н и н г   ҳ а р   қ а й с и с и   қ а н ч а   в а қ т д а н   д а в о м   э т г а н л и г и н и   ҳ а м   б и л и ш
ф о й д а л и д и р .   Г е о л о г л а р   к е й и н г и   в а қ т л а р г а   қ а д а р   ҳ а м   ҳ о д и с а л а р д а н
қ а й с и   б и р и   о л д и н р о қ ,   қ а й с и   б и р и   к е й и н р о қ   б ў л и б   ў т г а н л и г и н и г и н а
қ а й д   қ и л а   о л а р   э д и л а р .   Ш у н и н г   у ч у н   г е о л о г и к   с а н а
( г е о х р о н о л о г и я )   н и с б и й   б и р   н а р с а д и р .   Е р   п ў с т и д а   т о ғ
ж и н с л а р и н и н г   ҳ а м м а   қ а т л а м л а р и   г р у п п а л а р г а ,   ҳ а р   б и р   г р у п п а
с и с т е м а л а р г а ,   с и с т е м а л а р   э с а   б ў л и м л а р г а   ( с е р и я л а р г а )   б ў л и н а д и   в а
ҳ а к о з о .   Б и р   г р у п п а д а г и   T O F   ж и н с л а р и   қ а т л а м и   ҳ о с и л   б ў л г у н ч а
ў т г а н   в а қ т н и   э р а   д е б ,   с и с т е м а   ҳ о с и л   б ў л г у н ч а   ў т г а н   в а қ т н и   д а в р
д е б   а й т и ш г а   к е л и ш и л г а н .   К и ч и к р о қ   в а қ т   б и р л и к л а р и   ( т о ғ
ж и н с л а р и н и н г   к и ч и к р о қ   к о м п л е к с л а р и   ҳ о с и л   б ў л г а н   к а м р о қ
в а қ т л а р )   э п о х а ,   а с р   деб   а т а л а д и   в а   ҳ а к о з о   ( б у н д а ,   м а с а л а н ,   а с р
э п о х а д а н   к ў р а   к а м р о қ   д а в р н и   ў з   и ч и г а   о л а д и ) .
Е р н и н г   г е о л о г и к   с а н а с и н и н г   й и р и к р о қ   б и р л и к л а р и   4 - т а б л и ц а д а
к е л т и р и л г а н   ( б у н д а   ё ш   э р а   в а   д а в р л а р д а н   қ а д и м и й   э р а   в а
д а в р л а р г а   ў т и б   б о р и л а д и ) .   Қ а в с   и ч и д а   э р а   в а   д а в р л а р н и н г   у м у м
қ а б ў л   қ и л г а н   қ и с қ а   н о м л а р и   к ў р с а т и л г а н .
А б с о л ю т   г е о х р о н о л о г и я   я р а т и ш ,   я ъ н и   ҳ о д и с а л а р н и н г   қ а н ч а
в а қ т   д а в о м   э т г а н л и г и н и   а б с о л ю т   в а қ т   б и р л и г и д а   и ф о д а л а ш   у ч у н
қ и л и н г а н   к ў п д а н - к ў п   ҳ а р а к а т л а р   р а д и о қ и м и я   м е т о д и
қ ў л л а н и л г а н д а н   к е й и н г и н а   р е а л   а с о с г а   э г а   б ў л д и .   Б у   с о ҳ а д а г и
ю т у қ л а р   ҳ а л и   к а т т а   э м а с   в а   н и с б и й   г е о л о г и к   с а н а н и   с у р и б   ч и қ а р а
о л м а й д и   ( н и с б и й   г е о л о г и к   с а н а   а в в а л г и д е к   ҳ у к м р о н д и р ) ,   л е к и н   Е р
п ў с т и   т а р и х и д а   в а қ т н и н г   б а ъ з и   б и р   у м у м и й   м и қ д о р л а р и
ҳ о з и р д а н о қ   а н и қ л а н д и ;   б у   4 - т а б л и ц а н и н г   ў н г   т о м о н и д а   а й р и м   э р а
в а   д а в р л а р н и н г   қ а н ч а   в а қ т   д а в о м   э т г а н л и г и   ҳ а қ и д а   м а ъ л у м о т
б е р и ш и м и з г а   в а   б и р о н   г е о л о г и к   д а в р   ( э р а )   ҳ о з и р г и   з а м о н д а н   н е ч а
м и л л и о н   й и л   и л г а р и   ў т г а н л и г и н и   к ў р с а т и ш и м и з г а   и м кон  б е р д и .
Ж и н с л а р н и н г   ё ш и н и   ҳ и с о б л а б   ч и қ а р и ш н и н г   р а д и о қ и м и я   м е т о д и
ш у н г а   а с о с л а н г а н к и ,   м и н е р а л л а р д а г и   р а д и о а к т и в   э л е м е н т л а р   ў з -
ў з и д а н   е м и р и л а д и   в а   е м и р и л и ш   н а т и ж а с и д а   б и р   қ а н ч а   о р а л и қ
м а ҳ с у л о т л а р и   ҳ о с и л   қ и л и б ,   м у а й я н   в а қ т д а н   с ў н г   р а д и о а к т и в
б ў л м а г а н ,   б о ш қ а   б а р қ а р о р   э л е м е н т л а р г а   а й л а н а д и .   М а с а л а н ,   у р а н
қ ў р ғ о ш и н и   в а   т о р и й   қ ў р ғ о ш и н и   у р а н   в а   т о р и й н и н г   е м и р и л и ш и д а н
ҳ о с и л   б ў л г а н   о х и р г н   м а ҳ с у л о т л а р д и р ,   к а л и й н и н г   р а д и о а к т и в   х и л и
е м и р и л и ш и   н а т и ж а с и д а   а р г о н   ҳ о с и л   б ў л а д и   в а   ҳ о к а з о .
Э л е м е н т л а р н и н г   е м и р и л и б   о х и р г и   м а ҳ с у л о т л а р   ҳ о с и л   қ и л г а н д а н с ў н г ,   д а с т л а б к и   р а д и о а к т и в   м а т е р и а л л а р н и н г   е м и р и л и ш 1
п р о ц е с с и д а   м и н е р а л д а   м а ъ л у м   м и қ д о р д а   о х и р г и   м а ҳ с у л о т л а р
( м а с а л а н ,   қ ў р ғ о ш и н )   т ў п л а н и ш и   у ч у н   қ а н ч а   в а қ т   к е т г а н и н и
а н и қ л а ш ,   я ъ н и   ж и н с н и н г   ё ш и н и   б и л и ш   м у м к и н .  
Е р н и н г   г е о л о г и к   ё ш и ,   я ъ н и   Е р   п ў с т и д а г и   э н г   қ а д и м г и   о т қ и н д и
ж и н с л а р н и н г   ё ш и   т а х м и н а н   и к к и   м и л л и а р д   й и л   д е б   ҳ и с о б л а н а д и .  
4 - т a б л и ц а
Нисбий ва абсолют геохронология
Эралар  Даврлар  Абсолют вақт (миллион йил
ҳисобида)
Давр охири Қанча вақт
давом этгани
Кайназой эраси  
( Kz) Антропоген ёки 
тўртламчи давр 
( Q )
Учламчи давр 
( Tr ) 0
1 1
69
Мезазой эраси 
( М z) Бўр даври ( Cr )
Юра даври ( J )
Триас даври ( T ) 70
110
150 40
40
35
Полеазой эраси  
(Pz) Перм даври ( P )
Карбон ёки 
тошкўмир даври 
( C )
Девон даври ( D )
Силур даври ( S )
Кембрий даври 
( Cm ) 185
225
275
310
430 40
50
35
120
80
Протеразой эраси
(Pt) 510 600 га яқин
Архей эраси  (Ar) (1110) 500 дан кўпроқ
1
  Масалан, бир грамм уран емирилиб, бир йилда 7.4Х Ю- 9
 г қўрғошин ҳосил қилади. Асосий адабиётлар:
1. Воскресенский Ю.Н. Полевая геофизика. М.: Недра, 2010-478 с.
2.   Алексеенко   В.А.   Геохимические   методы   поисков   месторождений
полезных ископаемых. М.: Логос, 2000.
3.  William M. White. Geochemistry , Wiley-Blackwell, 2013.
4. R.E. Sheriff. L P. Geldart. Exploration seismology/-2nded.p.cm. Includes 
bibliographical references. ISBN 0-521-46282-7. - ISBN 0-521-46826-a(pbk ) @ 
Cambridge University Press1982,1995
5. Абидов А.А., Атабаев Д.Х., Хусанбаев Д.Д. ва б.лар “Yer fizikasi”,   
“Fan va texnologiyalar markazi”. Tошкент, 2014
Қўшимча адабиётлар:
6.   Геофизические   методы   исследований .   Под   ред .   Хмеловского   В . К .,
Л .:  Недра , 1988.
7.  Знаменский   В . В .  Общий   курс полевой геофизики. М., Недра, 1989.
8 . Гравиразведка. Справочник геофизика. Под ред. Е.А. Мудрецовой и 
К.Е. Веселова. М., Недра, 1990.
9 .   Латышева   М.Г.   Практическое   руководство   по   интерпретации
диаграмм геофизических исследований скважин. М.: Недра. 1984.
10 . Логачев А.А., Захаров В.П. Магниторазведка. М., Недра, 1989.
11 .   Электроразведка.   Справочник   геофизика.   Под   ред.   В.К.
Хмелевского и В.М. Бондаренко. М., Недра, 1989.  
12.  Беус А. А. Геохимия литосферы. М., 1972.
13.  Гаврусевич Б.А. Основы общей геохимии-М., Недра, 1968.
14.  Справочник по геохимии. М., Недра, 1990.
15.  Перельман А.И. Геохимия. М., Высшая школа, 1979.
Электрон манбалар:
1.     http    ://    www    .   rsl    .   ru    /   ;
2.     http://www.msu.ru/ ;
3.     http://www.nlr.ru/ ;

Атом ва унинг тузилиши

Купить
  • Похожие документы

  • 2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
  • 1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
  • 1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
  • Ahmad al-farg‘oniy
  • Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish

Подтвердить покупку

Да Нет

© Copyright 2019-2026.

  • Инструкция по снятию с баланса
  • Контакты
  • Инструкция использования сайта
  • Инструкция загрузки документов
  • O'zbekcha