Информация о документе

Цена 3000UZS
Размер 1.6MB
Покупки 0
Дата загрузки 07 Ноябрь 2026
Расширение pdf
Раздел Презентации
Предмет Педагогика

Продавец

Bohodir Jalolov

”Avesto”ning qismlarini tanlab o‘rganish, asardagi tangri Xo‘rmuzdga oid sifatlarni belgilash

Купить
REJA: I – Kirish II – Assiy qisim 1) “Avesto ” va Zardushtiylik haqida . 2)“ Avesto”dagi asosiy qarashlar , g’oyalar va uning qismlari . 3)“ Avesto”da ezgulik , insoniy va adolatli jamiyat boshqaruviga doir qarashlar . III – Xulosa MAVZU :” AVESTO”NING QISMLARINI TANLAB O'RGANISH , ASARDAGI TANGRI XO'RMUZDGA OID SIFATLARNI BELGILASH .  ." Avesto " – jahon madaniyatining , jumladan , Markaziy Osiyo va Eron xalqlari tarixining qadimgi noyob yodgorligidir . Zardushtlik e`tiqodiga amal qiluvchilarning muqaddas kitobi sifatida Yagona Tangriga topinish shu ta`limotdan boshlangan . Bu kitob tarkibi , ifoda uslubi va timsollar tizimi bilan adabiy manbalarga yaqin turadi . " Avesto"da tilga olingan joy nomlari (Varaxsha , Vaxsh )dan kelib chiqib , uning Amudaryo sohillarida yaratilgani aniqlangan . Shu asosda uning vatani Xorazmdir degan qarash mavjud . " Avesto " oromiy va pahlaviy yozuvlari asosida yaratilgan maxsus alifboda datslab to`qqiz ho`kiz terisiga yozilgan . Ilk nusxalari asosida sosoniylar (mil. ol . 7 -3 asr ) davrida 21 kitob holida yig`ilgan , bizgacha ularning chorak qismi yetib kelgan . Tiklangan matnga "Zand " nomi bilan sharhlar bitilgan . " Avesto " to`rt qismdan iborat : Yasna (" Diniy marosimlar "), Yasht (ma`no jihatdan Yasnaga yaqin ), Visparad (" Barcha ilohlar haqidagi kitob "), Vendidad (" Yovuz ruhlarga qarshi qonunlar majmuasi "). Yasna tarkibiga kirgan madhlar "Gatlar " ( ayrim manbalarda "gohlar ") deb nomlanib , ularni Zardutsning o`zi yozgan deb taxmin qilinadi . Gatlar tarkibida Jamshid (Yima ), Gershasp , Afrosiyob (Alp Er To`nga ) kabi afsonaviy qahramonlar hayoti lavhalari uchraydi.Ibn Sino dunyoda , birinchi navbatda , buyuk tabib sifatida mashhur boʻlgani bilan birga olimlar nazdida buyuk faylasuf sifatida ham hurmatli . Uning insonga , birinchi navbatda , praktik jihatdan zarur boʻlgan tibbiy asarlari olim nomini dastlab butun dunyoga taratdi va uni oʻchmaslikka olib keldi .  "Avesto " insoniyat sivilizatsiya tarixining ilk sahifalarini tashkil etgani uchun jahon olimlarining e`tiborini tortgan . U haqda F.Nitsshe , F. Shpigel , A. Mayllet , V. Bartold , E. Bertels , Yan Ripka , O.Makovelskiy , I. Braginskiy v.b . xorijiy olimlarning tadqiqotlari mavjud . O`zbekistonda "Avesto"ni o`rganish qadimdan boshlangan . Abu Rayhon Beruniy , Abu Jafar Tabariy , Abu Baxr Narshaxiy asarlarida "Avesto " ta`limotiga va unda tilga olingan timsollarga murojaat mavjud . Bu nodir ilmiy asarlarning qo`lyozma va bosma nusxalari O`R FA SHI jamg`armasida saqlanadi . Hozirgi o`zbek olimlari A.Qayumov , H. Homidov , M. Isoqov , N. Rahmonov v.b.ning ilmiy tadqiqot va maqolalari e`tiborli . O`zbekiston Respublikasi hukumatning qarori bilan 2001 yilda "Avesto"ning 2700 yilligi nishonlandi . " Avesto " vatani Xorazmda bog` barpo qilindi , asarning o`zbek tilidagi tarjimalari chop etildi , u haqda yangi tadqiqotlar yuzaga chiqdi . Zardushtiylik eng qadimgi dinlardan bo`lib , bu din er.avval VII -VI asrlarda dastavval O`rta Osiyoda -Xorazm vohasida paydo bo`lgan . Uning payg`ambari Zardusht tarixiy shaxs edi . U mazdakiylik dinini isloh qilib , uning asosida yangi yakka xudolik dinini ijod etgan . Zardushtiylik paydo bo`lgan davr birinchi sinfiy jamiyat , ya`ni quldorlik davri endi paydo bo`layotgan davr edi . U urug` - qabilachilik tuzumi yemirilib aholi qullar va quldorlarga , zolim va mazlumlarga bo`linayotgan davr bo`lgan . Bu din eng avval O`rta Osiyo , so`ng Eron , Ozarbayjonda qaror topgan edi . I.A.Karimov juda o`rinli qayd qilganidek , «Xorazm davlati tarixini biz 2700 yillik tarix deb bilamiz ». Bu o`rinda birinchi davlat tashkil topgandan keyingi «yozma tarix » nazarda tutilgan . Yunon , Xitoy tarixchi sayyohlari o`z xotiralarida yozib qoldirgan keyin Zardushtiylik yozuvlarida berilgan tarix nazarda tutilgan . Xorazmda o`troq hayot undan ham birmuncha oldin yuzaga kelgan , davlat uning mahsuli tarzida tashkil topgan . Bu haqda bundan tahminan 3 ming yil avval yaratilgan «Avesto»ning qo`lyozmasi binobarin yozma tarixning ilk debochasi ishonchli dalolat bergan . «Bu nodir kitob , deb yozgan edilar , I.A.Karimov , bundan XXX asrlar muqaddam ikkidaryo oralig`ida mana shu muqaddas zamin umrguzorlik qilgan ajdodlarimizni biz avlodlarga qoldirgan ma`naviy , tarixiy merosidir» 3. Yurtboshimiz «Avesto » Xorazmdek qadimiy o`lkada buyuk davlat , boy ma`naviyat qimmatli madaniyat bo`lganligini hech kim inkor eta olmasligini ham ta`kidlagan . Zardushtiylik eradan avvalgi 7-6 asrlarga xos bo`lgan din sifatida undan oldingi urug ` qabilachilik dinlari negizida paydo bo`lgan yakka xudolik dini bo`lgan . U to 7-9 asrlargacha turli shaklda davom etib , so`ng o`rnini islom egalladi . U dastavval Xorazm vohasida shakllanib , yaqin va o`rta Sharqqacha tarqalib , ayrim qoldiqlari haligacha saqlanib kelmoqda.Vujudga kelishi . Zardushtiylik mil. av. III -II ming yilliklarda Markaziy Osiyoda vujudga kelgan dindir . Zardushtiylik vahy orqali e`lon qilingan jahon dinlarining eng qadimiysidir . U insoniyatga boshqa barcha dinlarga nisbatan bevosita va bilvosita eng ko`p ta`sir o`tkazgan dindir . Insoniyat tarixida har bir kishi utsidan ilohiy hukm ama lga oshirilishi , jannat va jahannam , qiyomat - qoyim , unda tanalarning qayta tirilishi , tana va ruh qayta birlashib mangu yashashi haqida birinchi bor shu din doirasida fikr yuritildi . Keyingi asrlarda bu g`oyalar yahudiylik , xritsianlik va boshqa dinlar tarafidan o`zlashtirildi . Aytib o`tish joizki , ushbu din paydo bo`lgan davr va uning vatani – hali fanda oxirigacha to`liq yechilgan masalalar emas . Zardushtiylik dini payg`ambar Zardus Aslida esa u mazkur dinning muqaddas kitobi hisoblanmish Avestoda «Mazdayasna » dini deb atalgan . Bu so`zni «Mazdaga sig`inmoq » deb tarjima qilish mumkin . «Mazda» so`zi «donish , donishmand , oqil » kabi talqin etiladi . Zardushtiylik yana «Behdin », ya`ni «Eng yaxshi din» deb ham ulug`langan . Uning ta`limotiga ko`ra , barcha ezgu borliq Mazdaning irodasi bilan yaratilgan . «Mazda» so`zi oldiga ulug`lash ma`nosini anglatuvchi «Axura » qo`shilib , zardushtiylikning ilohiyati –Axura -Mazda nomi paydo bo`lgan . Bu – «Janob Mazda» yoki «Iloh » demakdir . Zardusht nomi tadqiqotlarda Zaratushtra , Zarduts , Zoroatsr ko`rinishlarida ham ishlatiladi . Tadqiqotchilar o`rtasida Zardushtning tarixda bo`lgan yoki bo`lmaganligi borasida turli fikrlar mavjud . Ba`zilar uni tarixiy shaxs deb bilsalar , boshqalar afsonaviy shaxs deb hisoblaydilar . Manbalarning xabar berishicha , u taxminan mil. av. 1200 -570 yillar orasida yashagan ilohiyotchi , faylasuf , shoirdir . ht nomiga nisbat berilib , shartli ravishda shunday atab kelinadi . Tadqiqotchi M. Boys ta`kidlashicha , u mil. av. 1500 - 1200 yillar orasida yashagan . Zardusht Markaziy Osiyo hududida mavjud bo`lgan ko`pxudolikka negizlangan qadimiy diniy tasavvur va e`tiqodlarni isloh qilib , yangi dinga asos soldi . Zardushtning tug`ilgan va ilk diniy faoliyatini boshlagan joyi xususida ikki xil qarash bor. Birinchisi – «G`arb nazariyasi » bo`lib , unga ko`ra Midiya (hozirgi Eron hududida ) Zardushtning vatani va zardushtiylikning ilk tarqalgan joyi hisoblanadi . Bu fikr tarafdorlarining dalili shuki , birinchidan , zardushtiylikning qadimiy Eron hududlarida keng tarqalganligi bo`lsa , ikkinchidan , zardushtiylikning muqaddas kitobi sanalmish Avestoga keyin yozilgan sharhlarning qadimiy eron -pahlaviy tilida bo`lganligidir . E`tibordan chiqarmaslik kerakki , zardushtiylik uch buyuk Eron imperiyasi – Ahamoniylar , Arshakiylar va Sosoniylar davrlarida , ya`ni mil. av. XI asrdan to mil. XII asrigacha ketma ket aynan Yaqin va O`rta Sharqda davlat dini maqomida bo`lgan . Ikkinchisi , « Sharq nazariyasi » bo`lib , unga ko`ra , Zardusht vatani va zardushtiylikning ilk tarqalgan joyi Xorazm hisoblanadi . Ko`pchilik manbashunoslar ikkinchi nazariya tarafdorlaridirlar . Xorazm zardushtiylikning muqaddas olovi Ozarxurra birinchi bor yoqilgan va eng buyuk xudo – Axura -Mazdaning Zardusht bilan bog`langan joyi hisoblanadi . Zardushtiylikning asosiy manbasi Avestoda : « Birinchi bor muqaddas olov – « Ozarxurra » « AiryanemVayeja » ( ba`zi manbalarda – « Yeran -vej »)da yoqildi », deyiladi . Axura -Mazda tomonidan yaratilgan « Barakot va najot » sohibi bo`lgan bir qator mamlakatlar zikr etiladi va ularning eng birinchisi , « dunyoda hech narsa chiroyiga teng kela olmas Airyanem -Vayeja », keyin esa « odamlar va chorva podalariga mo`l » Sug`d (So`g`d ), « qudratli va muqaddas » Mouru (Marv), « baland ko`tarilgan bayroqlar mamlakati » Baxdi (Baqtriya ) zikr etiladi . Zardushtiylik ta`limoti . Zardushtiylik ta`limoti Markaziy Osiyoda ibtidoiy davrda mavjud bo`lgan tabiat kuchlarini ilohiylashtiruvchi e`tiqodlarga (Markaziy Osiyo qadimgi aholisining « yeski dini»ga ) nisbatan monoteitsik ta`limotdir . AVESTO “AVESTO”  ahura -mazdā , gruzincha : არმაზი, qadimgi - forscha:ahuramazdā , tojikcha : Аҳура Маздо , armancha : Արամազդ , Aramazd , moʻgʻ .: , Xurmast ), qadimgi yunoncha : Ὠρομάσδης — Ormazd , Ormuzd , ( paxlaviycha : ʾwhrmzd '), avestocha : (Hurmuzd ) — juda qadim zamonlarda tasavvur etilgan ezgulik xudosi . Axura Mazda yorugʻlik , obodonlik , salomatlik , tinchlik , farovonlik kabi barcha ezguliklarni yaratuvchi va boshqaruvchi , deb tushunilgan . Unga qarshi zulmat -qorongʻulik , ochlik , vabo , ayoz , jang , zaharli jonivorlar kabi barcha yovuzliklarni yaratuvchi va boshqaruvchi An -xramaynu (keyinchalik oʻzgargan shakli Ahriman ) boʻlib , doimo Axura Mazda bilan kurashadi . Kurash Axura Mazdaning gʻalabasi bilan tugaydi . Bu dualistik qarash zardushtiylik taʼlimotining asosi Avesto uchun zamin boʻlgan . Uning keyingi davrlarda yozilgan sahifalarida Axura Mazda yakka xudo darajasiga koʻtarilib , tavhid taʼlimotining asosi ni tashkil etgan . Turon va Eron xalqlarining qadimgi epik asarlarida Hurmuzd – ezgulik uchun kurashuvchi , Ahriman – yovuz timsol tarzida tasvirlanadi . Xurmuz tomonidan yaratilgan va ikki vujuddan : Hukiz va odamdan tashkil topgan . Insoniyatning ashaddiy dushmani bo ‘lgan Axriman Kayumarsni o ‘ldiradi . Kayumars tanasining ho ‘kiz qismidan 55 xil don, 12 xil o ‘simlik , sigir va ho ‘kiz , ulardan esa 272 xil foydali hayvonlar paydo bo ‘ladi , tananing odam qismidan esa erkak va ayol jinsi hamda metall vujudga kelgan deb tasvirlanadi . SVESTO Ahura Mazda ( shuningdek , Ahura -Mazda, kamdan -kam hollarda Ahuramazda , Avest . ahura -mazdā -, boshqa forscha ahuramazdā -), Ormazd yoki Ormuzd (pehl . ʾwhrmzd »), « Donishmand » — xudoning avestacha nomi eʼlon qilingan . Zardushtiy payg'ambar - Zardushtiylik asoschisi -Yagona Xudo.Avestoda Ahura Mazda cheksiz nurda yashaydigan boshsiz Yaratuvchi , hamma narsaning yaratuvchisi va barcha yaxshi narsalarni beruvchi , dunyoning hamma narsani biluvchi tashkilotchisi va hukmdori . va avestada o‘zlarini mazdayasna deb ataydigan zardushtiylarning eng oliy ehtirom ob’ekti – “Mazdaning muxlisi”.Axura Mazda – Ashaning otasi (to‘g‘rilik -haqiqat ) – dunyo unga ko‘ra rivojlanayotgan qonun , solihning homiysi . inson va barcha ezgu kuchlarning boshlig'i , " yolg'on " -dunyoda uning irodasiga qarshi sodir bo'ladigan yovuzlik va halokatga qarshi kurashuvchi . borliqning yakuniy o'zgarishida (Frashkarde ) u barcha yaxshi mavjudotlar bilan birgalikda yakuniy tozalashni yakunlaydi . dunyoni yovuz kuchlardan . Har narsakim zamon buzib , xor aylar , Dsunyoyi xazi Ahura (ahura -) - bu sanskrit tilidagi asura "Lord" ga mos keladi , Rig - Vedadagi ko'plab xudolarning epiteti , ayniqsa Varuna . Asuralar - borliq asoslari va insoniyat jamiyatining axloqi bilan bog'liq bo'lgan hind -eron xudolarining bir turi , devlardan farqli o'laroq "oqsoqol xudolar ", " yosh xudolar ". Hind urf - odatlarida ular "xudolarga (devalarga ) hasad qiluvchilar " sifatida yana shaytonlashtirilgan . Zardushtiylikda esa , aksincha , devalar la'natlangan , Axura va Axura oliy darajada hurmatga sazovor - Ahura Mazda. nabon yig`ib,bor aylar . Mayl etsayu yuz asliga evrilsa falak , G`ayb pardasin haq yana oshkor aylar Shunday qilib , Ahura Mazda nomi shartli ravishda " Hikmatli Rabbiy ", " Hikmat Rabbiy ", " Fikrlar Rabbiysi " deb tarjima qilinishi mumkin . Zaratushtra gatalarida Xudoning ikki ismi ko'pincha bir -biridan mustaqil ravishda va erkin tartibda qo'llaniladi . Kichik Avesto davridan boshlab , muzlatilgan ibodat shakllaridan tashqari , keyingi shartnoma shakllarining manbai bo'lgan " Ahura Mazda" tartibi o'rnatiladi .

”Avesto”ning qismlarini tanlab o‘rganish, asardagi tangri Xo‘rmuzdga oid sifatlarni belgilash

Купить