Avtoplay dasturida elektron qo‘llanma yaratish texnologiyasi - Информатика и ИТ - Курсовые работы

Информация о документе

Цена	10000UZS
Размер	1.8MB
Покупки	0
Дата загрузки	06 Ноябрь 2026
Расширение	pdf
Раздел	Курсовые работы
Предмет	Информатика и ИТ

Avtoplay dasturida elektron qo‘llanma yaratish texnologiyasi

Купить

O‘ZBЕKISTОN RЕSPUBLIKASI AХBОRОT TEXNOLOGIYALARI
VA KОMMUNIKATSIYALARINI RIVOJLANTIRISH VAZIRLIGI

T О SHK ЕNT A Х BО RО T T ЕХ NО LО GIYALARI UNIV ЕRSIT ЕTI
URGANCH FILIALI

KURS ISHI

Mavzu: Avtoplay dasturida elektron qo’llanma yaratish texnologiyasi

Bajardi: Romanova Dilrabo.

1

Mundarija:

I.KIRISH ......................................................................................................... 3
II. Masalaning qo’yilishi ................................................................................. 4
III.Asosiy qism: ............................................................................................... 5
3.1.AutoPlay dasturining interfeysi ................................................................ 5
3.2. Elektron darslik yaratishning nazariy asoslari ....................................... 12
3.3.Ta’limda multimedia texnologiyalari fanidan elektron darslik yaratish . 21
IV.Xulosa ...................................................................................................... 28
V.Foydalanilgan adabiyotlar ......................................................................... 29
VI.I lova ......................................................................................................... 30

2

I.KIRISH

Respublikamizda yoshlar uchun, yoshlarning kelajagi va manfaati uchun
olib borilayotgan kuchli ijtimoiy siyosatn ing asosiy markazida yoshlar
ma’ naviyatini yuksaltirish, ular orasidan yuqori malakali mutaxassislarni kashf
qilish masalasi alohida o rin olgan.
Prezidentimiz I.Karimov o’zining “Yuksak ma’naviyat – yengilmas kuch”
nomli asarida shunday fikrlarni keltiradi: “Jahon miqyosidagi voqealar shiddat bilan kechayotgan bir paytda
zamonaviy axborot -kommunikatsiya texnologiyalaridan, ayniqsa, Internetning
beqiyos imkoniyatlaridan keng foydalanishga tayyor bo’l ish matbuot, axborot va
media tarmoqlari, jumladan, televideniye va radio sohasida xizmat qilishga o’zini
ba g’ishlagan, yetuk mutaxassis bo’l ishga ahd qilgan va bu sohada o’z kelajagini
ko’rmoqchi bo’ lgan ommaviy axborot vositalari xodimlarining faoliyat m ezoniga
aylanishi zarurligini barchamiz yaxshi anglaymiz” .
Shu nuqtayi nazarga ko’ra bugungi kunda xalqimizning boy intellektual
merosi va umumbashariy qadriyatlari, zamonaviy madaniyat, iqtisodiyot, fan,
texnika va texnologiyalar asosida yetuk mutaxassi slar tayyorlash tizimi ishlab
ch iqildi va ayni vaqtda jadal sur’atlar bilan hayotga tatbiq etilmoqda.
Kurs loyihasining dolzarbligi. Foydalanuvchilarga kengroq imkoniyatlarni
yaratadigan, dizaynga boy intellektual us lubdagi amaliy dasturlarlarni o’zbek tilida
yaratish bugungi kunning dolzarb masalalaridan biridir.
Kurs loyihasining maqsadi: ssenariylar yozish asosda AutoPlay
dasturining barcha imkoniyatlarini birma -bir o’rganib chiqish.
Kurs loyihasining vazifalari. Bu maqsadni ro’ yobga chiqarish uchun
A utoPlay dasturi imkoniyatlaridan foydalanib, talabalarning muayyan fandan
o’zlashtirish ko’rsatkichini aniqlashga oid test dasturini yaratish ishda asosiy
vazifa qilib olindi.

3

II. Masalaning qo’yilishi

Avtoplay dasturidan foydalanib “Ta’limda multimedia texnologiyalari” fanidan
elektron darslik yaratish. Elektron darslik yaratish uchun quyidagi masalalar hal
etilishi lozim.
Elektro n o’quv qo’llanma lar, ularning turlari va o’q uv jarayonidagiahamiyati
o’rganish va elektron o’quv qo’llanmani ishlab chiqishdagi talablar , elektron
darsl ikning sifati va asosiy ko’rsatkichlari ni o’rganish va elektron o’quv
qo’llanma larni yaratish bosqichlari va tamoyillari masalaning qo’yilishi hisoblandi,
e lektron o’quv qo’llanma larni yaratishning dasturiy vositalari , ularning turlari va
afzalliklari o’rganildi;

4

III.Asosiy qism:
3. 1.AutoPlay dasturi ning interfeysi

Keyingi yillarda multimedia hujjatlarini yaratishga o id juda ham ko’plab
dasturiy ta’ minotlar ishlab chiqilgan. Ulardan biri AutoPlay dasturidir.
Istalgan fayl yoki fayllar to’plamini bitta muhitga birlashtirish, qolaversa,
CD yoki DVD disklar uchun Autorun- menyusi hosil qilishda Autoplay Media
Studio eng kuchli vizual paket hisoblanadi.
Multimedia texnologiyalariga asoslangan amaliy dasturlarni ya ratish uchun
Autoplay Media Studio dasturidan foydalanish foydalanuvchilar uchun juda oson
va qulay interfeysni taqdim etadi. Autoplay Media Studio bilan ishlashda deyarli dasturlash ishlari talab
qilinmaydi. Foydalanuvchi faqat turli dizaynli dasturiy muhitni tanlash uchun bir
nechta tayyor shakllardagi loyiha shablonlaridan foydalanishi mumkin .
Bunda amaliy dastur muhitini dizaynga boy holatga tashkil etish uchun
Autoplay dasturiy vositasi tarkibida tayyor obyektlar mavjud bo’lib, ular tarkibiga
buyruq tugmasi, tovush kuchaytirgichi, fayllarni printerdan bosmaga chiqarishni
ta‟minlovchi, Web -saytllarni ochuvchi va ularga murojaatni amalga oshirib
beruvchi qator funksional obyektlarni kiritish mumkin.
Amaliy dastur uchun grafik qobiqlarni yaratish, uni avtmatik ishga tushirish
uchun Autoplay Media St udio barcha kerakli fayllarni o’zi yaratadi.
Foydalanuvchilar zimmasiga esa faqat qattiq disk va kompakt diklarni yozish
uchun tayyor loyihalarni shakllantirish vazifasi qoladi. 2008-yilning 12- martida Indig o Rose Corparition kompaniyasi Autoplay
Media Stu dio 7.1.1007.0 versiyasini iste’ molga chiqardi.
Dastur f oydalanuvchilarga obyektlarni o’zaro bog’lashni amalga oshirishga
yordam beradigan yuzlab vositalarni taqdim eta oladi. Autoplay Media Studio dastur i muhitida Visual Basic, Visual C++, Java,
Macromedia Flash kabi qator tizimlarda yaratilgan hujjatlarni ham b emalol qayta
ishlash mumkin . Dastur yordamida animatsiyalanuvchi menyuni, kataloglar
daraxtini, m a‟lumotlar bazasini va shunga o’ xshash obyektlarni nafaqat tez
5

yaratish, balki ularni boshqarish ham mumkin. Avtomatik ishga tushuvchi
oynalarni o’zining kutubxonasidagi “niqob”lardan foydalangan holda ixtiyoriy
shaklda (formada) yaratish mumkin. Bunday “niqob” sifatida .jpg, .bmp va .png
kabi formatdagi fayllardan foydalanilsa ham bo’ladi. Qolaversa, ma‟lumotlarni CD
uchun tayyorlagan holda uni dasturning o’zidan turib, CD yoki DVDga yoza olishi
Autoplay Media Studio dasturi naqadar keng i mkoniyatlarga ega ekanligini
ko’rsatadi. Tayyor loyiha bunda . exe kengaytmali fayl sifatida o’zi ochiluvchi
arxiv ko’rinishda yoki qattiq diskdagi alohida papkada shakllantirilishi mumkin.
Bundan tashqari, dasturga matnni orfografik tekshirish imkoniyati ham kiritilgan.
Dasturning bu xossasi uning Label, Paragraph va Button kabi obyektlari bilan
birga ishlaydi. Agar dastur kom pyuterga to’liq versiya bilan o’rnatilgan bo’ lsa,
matnni orfografik tekshirish uchun uning kutubxonasida j uda katta hajmdagi
lug„atlar bo’lishi mumkin. Shunday qilib, AutoPlay Media Studio 7.0 ning yangi
versiyasi quyidagi imkoniyatlarga ega holda iste’ molga chiqarilgan :
1. Avtomatik ishga tushuvchi xususiy menyu, interfaol
taqdimotlar, multimedia -ilovalar, sanoqli daqiqalarda dasturiy ta’ minotlarni
yaratish;
2. Loyihaga turli -tuman fotografiya, musiqa, video, animatsiya,
matn va boshqalarni biriktira olish xususiyati; 3. Web -ilova yaratishga mo’ljallangan mukammallashgan
instrumentlar;
4. XML, SQL va shifrlash mexanizmlari bilan ishlay olishi;
5. RTF -formatli hujjatlar bilan ishlay olishi;
6. Slayd- shou bilan ishlash imkoniyati;
7. Matn rangini o’zgartirish uchun RadioButton obyektining
mavjudligi;
8. Bosmaga chiqarishning kengaytirilgan funksiyasi;
9. Obyektlarni formatlash imkoniyati;
10. Kalit so’zlar yordamida qidiruv tizimining mavjudligi;
11. CD, DVD kabi kompakt disklarga yozish imkoniyati va hokazo.
6

AutoPlay Media Studio ishga tushirilgach, avvalo loyiha bilan bog’liq bir nechta
buyruqlarni o’z ichiga oluvchi muloqot oynasi yuzaga keladi (1-rasm):

1 -rasm.AutoPlay dasturining ishga tushirilishi
Bu muloqot oynasida quyidagi to„rtta taklif ilgari surilgan
bo’ladi:
1) Create a new project (Yangfi loyiha yaratish);
2) Open an existing project (Yaratilgan loyihalardan birini ochish);
3) Restore last open project (Oxirgi ishlangan loyihani ochish);
4) Exit AutoPlay Media Studio (Dasturdan chiqish).
Agar AutoPlay Media Studioning ruscha varianti o’rnatilgan bo’lsa, u holda
tak lif r us tilida, inglizcha varianti o’rnatilgan bo’lsa, u holda taklif ingliz tilida
bo’ladi.
AutoPlay har bir buyruq tugmasi funksiyasi va unga mos scriptlar uchun
tayyor kodlar to„plamini ham taqdim etadi. Bu tayyor kodlardan qulayroq
foydalanish uchun d asturning ingliz tilidagi varianti bilan ishlagan ma‟qul.
7

Shunday qilib, yuqoridagi taklifga binoan biz “Creat a new project” bandini
tanlasak, u holda bir nechta yangi loyiha shablonlarini taklif etishdan iborat
quyidagi muloqot oynasi yuzaga keladi (2- rasm):

2 -rasm. Loyiha shablonlarini tanlashga oid muloqot oynasi Biz yaratayotgan
ilovamiz tabiatiga qarab, muloqot oynasida mavjud loyiha -lardan birini tanlashimiz
yoki o’zimiz istagan yangi loyihani tashkil qilishimiz mumkin. Quyida “Audio”
deb nomlangan loyiha tanlangan (3- rasm):

3 -rasm. “Quiz” loyihasining tanlanishi
Mavjud loyihani tanlashning ijobiy tomonlaridan biri shundaki, unda Web- sahifa
uchun ba’ zi ssenariylar tayyor yozilgan holatda bo’ladi. Ba’zi obyektlar uchun
8

bajariladigan funksiyalar esa tayyor holatda berilgan bo’ladi. Bunday imkoniyat
qisqa vaqtda murakkab tuzilmali katta loyihani yaratishda amaliy yordam beradi.
AutoPlay dastur oynasi quyidagi tuzilmaga ega :
1. Dastur oynasining darlavha satri.
2. Dastur oynasining menyu satri.
3. Instr umentlar paneli satri.
4. Project Explorer muloqot oynasi.
5. Properties muloqot oynasi.
6. Holat satri.
Dastur oynasinig sarlavha satrida loyiha nomi , dastur nomi va oynani
boshqarish elementlari joylashgan. Oynaning menyu satrida quyidagi menyular
joylashgan :
File . Bu menyu orqali yangi loyiha
oynasiniochish, mavjud loyiha oynasini ochish , loyihani
xotiraga saqlash , loyihani export qilish , hujjat xossasini
o ’zgartirish va dasturdan chiqish kabi ishlarni bajarish mumkin .
Tools. Ba’zida AutoPlay dasturining galeriyasidagi
mavjud buyruq tugmalari dizayn jihatidan yetarli bo’ lmay
qolishi mukin. Shunday paytlarda ushbu menyuning “Button
Maker” bandiga murojaat qilib yangi dizayndagi buyruq
tugmalarini yaratish mumkin. Bundan tashqari loyiha uchun
sse nariy kodini yozish ham shu menyuda amalga oshiriladi.
Publish. Bu menyu yordamida AutoPlayda tayyor
holatga kelgan amal iy dasturni ishlatib sinovdan o’ tkazish va
kompilyatsiyalash mumkin. Edit. Bu menyu orqali oxirgi bajarilgan amalni bekor
qilish yoki takrorlash, a jratilgan obyektni kesib olish

9

Align. Bunda obyektning sahifaga (ishchi
sohaga) nisbatan koordinatalar bo„yicha, masalan,
% Cut gorizontal, vertikal, va boshqa o„lchamlarga
nisbatan joylashuv holatini belgilab olish mumkin
Page. Bu menyu loyihadagi sahifalar uchun
xizmat qiladi. Ma salan, loyihaga yangi sahifa
qo’shish, mavjud tanlangan sahifani o’chirish,
mavjud sahifaning dublikatini (aynan nusxasini)
hosil qilish, sahifaning xossasiga oid muloqot
oynasini chaqirish kabi ishlarni bajarish mumkin.
Object. Bu menyuda 24 ta obyektni sahifa ga
qo’yish imkoniyati mavjud bo’lib, shundan 17 tasi
konstruk torlik tizimida ishlatiladigan standart ob -
yektlar bo’lsa, qolgan 7 tasi plagin tarzida tashkil
etilgan obyektlar bo’lib, ular “Plugins” buyrug’i
orqali sahifaga qo’yiladi, masalan, Calendar,
Windows stilidagi “Win –Button” nomli buyruq
tugma -si, Slider va hk. Shuningdek, “Properties”
buyrug’idan foydalanib, sahifada belgilangan
obyektning xossalar oynasini hosil qilish
imkoniyati mavjud.
Project. Loyihani har tomonlama mukammal ishlash uchun imtiyozli yordam
ko’rsatadigan ajoyib menyu hisoblanadi. Uning “Se ttings” bandiga murojaat qilib,
loyihaga oid xossalarni o’zgartirish, “Menu Bar” bandiga murojaat qilib, yaratilajak
amaliy dastur oynasini xususiy menyu bilan ta’ minlash, “Global Functions” bandi
orqali loyihadagi barcha sahifalarga birdek tegishli bo’ lgan funksiya -qism
dasturlarini yozish mumkin. Shuningdek, turli multimedia hujjatlarini va plaginlarni
joylashtirishni ham shu menyuda muvaffa qiyatli amalga oshirish mumkin.
10

“Project Explorer” muloqot oynasida joriy loyihani tashkil etuvchi
elementlar , masal an sahifalar , obyektlar va ularning nomlari haqida axborot olish ,
ular bi lan ishlash imkoniyatiga ega bo’lamiz .
“ Properties” muloqot oynasida loyiha sahifasining o ’zi va sahifadagi har bir
obyektga xos atributlar ro' yxati aks etgan bo’ lib, bu muloqot oynasi tanlangan
obyektga qarab o’zgarib turadi. Chunki , turli obyekt larning atributlari turlicha
bo’ lishi mumkin.
Project Siz satrida biz yaratayotgan loyihaning xotira o’lchami haqidagi
axborot aks etadi . Shu axborotga binoan uni CD yoki DVD ga mos komp ilyatsiya
qilish variantini tanlash mumkin. Holat satrida joriy obyektga xos ma’lumotnomani chaqirish, loyiha o’lchami,
sichqoncha kursori va obyektning sahifadagi o’rni haqida ma’lumot olish mumkin.
11

3.2. Elektron darslik yaratishning nazariy asoslari

Turli xil manbalarda elektron o’quv qo’llanmalarga quyidagicha ta’tiflar
berilgan:
Elektron o’quv qo’llanma – bu garfik, matnli, raqamli, tovushli, musiqiy,
vodeo, foto va boshqa turdagi axborotlar majmuasi. Elektron nashr ixtiyoriy
ma’lumot tashuvchilarda – magnit va optik disklarda, shuningdek kompyuter
tarmoqlarida amalga oshirilishi mumkin;
Elektron o’quv qo’llanma – mos ilmiy -amaliy bilimlar sohasiga oid
tartiblangan materiallardan iborat bo’lishi kerak, ta’lim oluvchilar va ta labalarning
faol va ijodiy tarzda bu sohaga oid bilim, ko’nikma va malakaga ega bo’lishlarini
ta’minlashi kerak. Elektron o’quv nashri yuqori darajada ijro etilganligi va
bezatilganligi, axborotlarning to’liqligi, metodik ko’rsatmalar sifati, texnik ijro
s ifati, ko’rgazmalilik, mantiqiylik va ketma -ket ifoda uslubi bilan ajralib turishi
kerak.
Elektron o’quv qo’llanma – ma’lum yo’nalish va mutaxassislikning davlat
ta’lim standartlariga to’liq mos tuzilgan yuqori ilmiy uslubiy darajada yaratilgan
o’quv nashridir.
Elektron o’quv qo’llanma – bu o’quv qo’llanmani qisman yoki to’liq o’rnini
bosuvchi va mazkur turdagi nashr sifatida rasmiy tasdiqlangan elektron nashrdir.
Elektron o’quv qo’llanma - bu elektron shaklda taqdim etilgan va uning bir
qismidan boshqa qi smiga bir zumda o’tish imkonini beradigan tarmoqlanuvchi
aloqa tizi mi bilan ta’minlangan matn .
Odatda elektron o’quv qo’llanmalar shaxsiy kompyuterlar xotira
qurilmalarida joylashtiriladigan o’qitish, nazorat qilish, modellashtirish va boshqa
dasturlar ma jmuasidan iborat bo’lib o’quv predmetining asosiy ilmiy mazmunini
aks ettiradi. Elektron o’quv qo’llanma oddiy o’quv qo’llanmani to’ldiradi va
quyidagi hollarda yanada samaralidir:
− bir lahzada qayta bog’lanishni ta’minlaydi;
12

− oddiy o’quv qo’llanma larda izlash qiyin bo’lgan ma’lumotlarni tez
topish imkonini beradi;
− gipermatnli izohlarga ko’p marta murojaat qilishda vaqtni sezilarli
darajada tejaydi;
− qisqa matn bilan birga namoy ish qiladi, aytib beradi, modellashtiradi
va hoka zo;
− muayyan bo’lim bo’yicha bi limlarni tez tekshirish imkonini beradi.
Elektron o’quv qo’llanma larning kamchiligi displeyning ma’lumot olish
vositasi sifatida noqulayligi va kitob bilan narxi orasidagi farqning yuqoriligidir.
Oxirgi 20 yil mobaynida elektron o’quv qo’llanma bilan bog’liq
tushunchalar va unga bo’lgan talablar ahamiyatli tarzda o’zgardi. Elektron o’quv
qo’llanma larni mualliflari ko’plab bahs munozaralar va eskicha qarashlarga qarshi
chiqishlari natijasida elektron o’quv qo’llanma tushunchasining ma’lum shakl -
shamoili, ta lablari yuzaga keldi. Quyida elektron o’quv qo’llanmaka bog’liq
asosiy tushunchalarni keltirib o’tamiz :
Elektron nashr (EN) – bu grafikli, matnli, raqamli, nutqiy, musiqiy, video– ,
foto– va boshqa ma’lumotlar, shuningdek foydalanuvchining bosma xujjatlari
majmuasidir. Elektron nashr istalgan elektron ma’lumot tashish qurilmalarida
tarqatilishi mumkin – magnitli (magnitli lentalar, magnitli disk), optik (CD –ROM,
DVD, CD –R, CD –I, CD+), shuningdek, kompyuter tarmoqlari orqali tarqatish
mumkin.
O’quv elektr on nashr (O’EN ) ilmiy -amaliy bilimlar sohasiga mos keladigan
tartiblashtirilgan ma’lumotlarni o’z ichiga olishi, talabalar va o’quvchilar
tomonidan bu sohaga oid bilim, ko’nikmalarni ijodiy va faol egallashlarlarini
ta’minlashi kerak.
Elektron darslik (ED) – ma’lum yo’nalish va mutaxassislikning Davlat
ta’lim standartlariga to’liq mos tuzilgan yuqori ilmiy -uslubiy darajada yaratilagan
asosiy o’quv elektron nashrdir.
13

Elektron o’quv qo’llanma (EO’Q) – bu o’quv qo’llanma ni qisman yoki
to’liq o’rnini bosuvchi va mazkur turdagi nashr sifatida rasmiy t asdiqlangan
elektron nashrdir.
Gipermatnt – bu elektron shaklda b erilgan va tarmoqlangan, tizimli
bog’lanishli, bir fragmentdan ikkinchisiga bir lahzada o’tishni ta’minlaydigan
matndir.
Intellektual yadro (IY) – matematik amallarni sonli va belgili shakllarda
ifodalovchi maxsus dasturlar uyg’unligi.
Kompyuterli tushuntirish – induktiv xulosa chiqarish va savollarga “ha”
“yo’q” qabilidagi javoblar orqali ko’rgazmali tushuntirish.
Vizuallashtirish – rasm, grafik va animatsiyalar vositasida ko’rgazmali
tarzda taqdim etish.
Barcha murakkab tizimlarni yaratishdagi kabi elektron o’quv qo’llanmalarni
tayyorlashda ham ishning muvafaqqiyati muallifning qobiliyatiga bog’liq. Shunga
qaramay, elektron o’quv qo’llanma tayyorlash uchun o’quv qo’llanma asosini
tashkil etuvchi elementlar mavjud. Ular quyidagilar:
Test . Tashqi ko’rinishidan bu elektron o’quv qo’llanma ning oddiy shakli.
Asosiy qiyinchilikni savollarni tanlash va aniq ifodalash, shuningdek savollarga
javoblarni izohlash tashkil etadi. Yaxshi test ma’lum fan sohasi bo’yicha
o’quvchilardagi bilim, mahorat va ko’nikmalar haqida ob’ektiv xulosa qilish
imkonini beradi. Bu esa bilim cho’qqilariga erishish uchun optimal yo’lni tanlash
imkonini beradi.
Ens iklopediya . Bu elektron o’quv qo’llanma ning asosiy shakli. Ma’no
jihatidan ensiklopediya atamasi elektron o’quv qo’llanmada to’plangan ma’lumot
to’liq va ta’lim standartlariga nisbatdan ortig’i bilan bo’lishi kerakligini bildiradi.
Chunki u barcha foydalanauvchilarni qanoatlantirishi kerak.
Masalalar to’plami . Bu elektron o’quv qo’llanmaning muhim shakllaridan
biri. Elektron o’quv qo’llanmada masalalar to’plami o’qitish vazifasini hammadan
ko’ra ko’proq amalga oshiradi. Elektron masalalar to’plamida yordam tizimi
mukammal bo’lishi kerak. O’quvchilar muayyan masalani yechish uchun kerakli
14

o’quv-ta’limga oid ma’lumot oladilar. Asosiy muammo butun nazariy
ma’lumotlarni qamrab oluvchi masalani tanlashda bo’ladi.
Ijodiy muhit . Zamonaviy elektron o’quv qo’llanma lar o’quvchilarni
o’rganilayotgan ob’ektlar va o’zaro bog’liq ob’ektlar sistemasi modellari bilan
ijodiy ishlashlarini ta’minlashi kerak. Aynan o’qituvchi tomonidan ifodalangan
ijodiy ish o’quvchilarda bilim va ko’nikmalarnimustahkamlashga, shakllantirish ga
yordam beradi. Dasturchi nuqtai nazaridan ijodiy muhit elektron o’quv
qo’llanmaning eng murakkab qismlaridan biri hisoblanadi. Ijodiy muhit
o’quvchilarni loyha ustida jamoa bo’lib ishlashini ta’minlaydi.
Mualliflik muhiti. Elektron o’quv qo’llanma o’qit ish jarayoniga moslasha
oladigan bo’lishi kerak. Ya’ni, muayyan bir o’quv sohasini, muayyan yo’nalishni
va muayyan talabaning xususiyatlarini hisobga olishi kerak. Bu esa o’quv
materiallarining ortiqchaligi bilan ta’minlanadi. Ammo tajriba shuni ko’rsatadi ki,
ijodiy faol o’qituvchilar elektron o’quv qo’llanma ning materiallarini o’zlari
shakllantirishni xoxlashadi. Buning uchun mos mualliflik muhiti kerak bo’ladi.
Bunday muhit, masalan, qo’shimcha materiallarni elektron entsiklopediyaga
kiritishni ta’minlayd i, masalalar to’plamini to’ldirish, tarqatma materiallar va fan
bo’yicha o’quv qo’llanmalar tayyorlash imkonini beradi.
Elektron o’quv qo’llanma larni qo’llash tuzimlaridan biri sifatida masofaviy
o’qitishni qarash mumkin.
Masofaviy o’qitish – mamlakatdagi va chet davlatlardagi axolining keng
qatlamiga masofadan turib ta’limga oid ma’lumotlarni almashish vositalariga
(kompyuterli aloqa, radio, suniy yo’ldosh aloqasi va h.k.) asoslangan
ixtisoslashtirilgan informatsion ta’lim muhiti yordamida taqdim etiladigan o’qitish
xizmatlari kompleksi. Masofaviy o’qitishning axborot -ta’lim tizimi muntazam
tashkil etilgan ma’lumot uzatish vositalari, axborot resurslari, o’zaro hamkorlikda
ishlash protokollari, texnik -dasturiy va tashkiliy -uslubiy ta’minotlar majmuasidan
iborat bo’lib, foydalanuvchilarning ta’lim ehtiyojlarini qondirishga yo’naltirilgan.
Masofaviy o’qitish uzluksiz ta’lim shakllaridan biri hisoblanadi.
15

Masofaviy o’qitish deganda o’qituvchi va o’quvchi bir biridan vaqt va fazo
bo’yicha ajralgan holda biliml arni uzatishning har qanday turi tushuniladi.
Masofaviy o’qitishning asosiy tamoyili o’qituvchi va o’quvchining
to’g’ridan- to’g’ri uchrashuvlarini ta’minlamasdan ular o’rtasida int eraktiv
muloqotni o’rnatish, tanlangan kusr bo’yicha ma’lum bilim va ko’nikmalar
massivini mustaqil o’zlashtirishdir.
An’anaviy va masofaviy o’qitish bir biridan ancha farq qiladi. Bular:
1) o’qituvchi va o’quvchining fazo jihatdan ajralganligi;
2) ta’lim jarayonida o’quvchining faol ishtirokini kuchaytirish: ta’lim
maqsadlarini belgilash, o’qitish shakli va sur’atini tanlash;
3) masofadan turib o’rganish uchun mo’ljallangan materiallarni tanlash.
Masofaviy o’qitishni rivojlantirishning asosiy muammosi telekommu -
nikatsion muloqot muhiti talablariga javob beradigan o’qitish metodla ri va
texnologiyalarini yaratish hioblanadi.

Elektorоn o’quv qo’llanmani ishlab chiqishdagi talablar
Elektron o’quv qo’llanma tizimidan foydalanuvchi samarali foydalanishi
uchun tizim interfeysi soda vatushunarli bo’ lishi kerak . Ekranda axborotlarni aks
ettirishda quyidagi talablar qo’ yiladi:
− ekrandaaksettiriladiganaxborottushunarli , mantiqanbog’ langan,
mazmunivamaqsadigako’ raguruhlargaajratilganbo’lishikerak;
− axborotlarni tashkil etishda ortiqcha kodlashtirish va noto’g’ri,
tushunarsiz qisqartmalardan foydalanmaslik kerak;
− foydalanuvchi uchun odatiy bo’lgan atamalar o’rniga axborot
texnologiyalariga oid atamalardan foydalnishni minimallashtirish;
− axborotlarni aks ettirishda ekranning chetki qismlaridan
foydalanmaslik;
− ekranda faqat foydalanuvchi ayni pa ytda qayta ishlayotgan axborot
bo’lishi kerak;
16

Hozirgi paytda elektron o’quv qo’llanmalarga quyidagi talablar
qo’yilmoqda:
1. Tanlangan kurs bo’yich axborotlar yaxshi strukturalashtirilgan va
tugallangan bo’lishi kerak;
2. Har bir qism axborotni matn bilan birga audio va video ko’rinishda
taqdim etishi kerak.
3. Murakkab model yoki qurilmalarni tasvirlab beradigan rasmlarda
kursor rasmning elementlari boylab harakatlanganda unga sinxron ravishda paydo
bo’ladigan va yo’qoladigan shu element haqida ma’lumot beradigan tushuntirishlar
bo’lishi kerak;
4. Matnli qism kerakli axborotni izlash vaqtini qisqartirish uchun ko’plab
gipermatnlarga, shuningdek qidiruv tizimiga ega bo’lishi kerak.
5. Oddiy holatda tushunish qiyin bo’lgan bo’limlar videoma’lumotlar va
animatsiyalar bilan boyitilishi kerak. Bu holda axborotni qabul qilish uchun
ketadigan vaqt an’anaviy o’quv qo’llanmalarga qaraganda 5 -10 marotabagacha
qisqarishi mumkin;
6. Audioma’lumotlarning bo’lishi muayan mavzularni o’zlashtirishda
juda samarali hisoblanadi Elektron o’quv qo’llanmalar 3 ta asosiy rejimda ishlashi mumkin:
− Sinovsiz o’rgatish
− Sinovlio ’rgatish . Buholdaharbirbob (mavzu )
oxiridafoydalanuvchishubob
( mavzu )niqanchalikdarajadao’ zlashtirganliginianiqlashushunbirqanchasavollargaja
vobberishtaklifetiladi
− Testnazoratio ’rganilgankursbo’ yichao’zlashtirishdarajasinianiqlashuc
hunmo’ ljallangan
Elektrono ’quvqo’ llanmatarkibiganazoratvositalarihambo’ lishikerak,
chunkibilimlarninazoratqilishta ’limjarayonidagiasosiymuammolardanbirihisoblana
di .
Hozirgaqadarta ’limtizimidabilimlarninazoratqilishningog ’zakivayozmashakllarida
17

nfoydalanilgan. Hozirgi paytda esa turli xil test o’tkazish usullaridan
foydalanilmoqda.
Ma’lumki biror bir predmet sohani samarali egallash uchun nazariy qismini
o’rganish bilan birga masalalarni yechish uchun amaliy ko’nikmalarga ham ega
bo’lish kerak. Buning uchun o’rganilayotgan jarayon va hodisalarning fizik
modellarini qu rish, masalani yechish algoritmlari va dasturlarini loyihalashni
o’rganish kerak. Bularni amalga oshirish uchun elektron o’quv qo’llanma tarkibiga
turli xil grafik va dasturiy vositalar kiritilishi mumkin.
Elektron o’quv qo’llanmaning sifati va asosiy ko’rsatkichlari
Elektron o’quv qo’llanma mustaqil o’rganish uchun zarur bo’lgan barcha
ma’lumotlarni, shu bilan birga berilgan mavzu bo’yicha olingan bilimlarni nazorat
qilish uchun amaliy va test masalalarini o’z ichiga olishi kerak. Bundan tashqari
elektron o’quv qo’llanma oddiy dasrliklardan farqli ravishda shunday ishlab
chiqilishi kerakki, u quyidagilarni ta’minlas in:
− kurs mazmunini batafsilroq (to’la) strukturalashtirish;
− interaktivlik – foydalanuvchining faoliyatiga bog’liq ravishda
ma’lumotlarning ko’rsatilishini o’zgartirish imkoniyati, shuningdek, o’rganish
yo’nalishini o’zgartirish imkoniyati;
− kursning tushunc halarga oid qismida va nazariy ma’lumotlarning
gipermatnli strukturasi (ta’riflarga havolalar);
− kuchli ko’rgazmali ma’lumotlardan foydalanish – turli xil rasmlar va
tasvirlar, animatsiyalar va b oshqa multimedia vositalari;
− bilimlarni mustahkamlash, olingan bilimlarni nazorat qilish va
baholash uchun elektron o’quv qo’llanma da o’rnatilgan amaliy va nazorat
vositalaridan foydalanish;
− turli xil elektron matnlar va grafik ta’lim materiallariga havolalar
(giperhavolalar) tizimining mavjudligi.
Yuqorida sanab o’tilgan xususiyatlarni ta’minlash ushun elektron
o’quv qo’llanma larni yaratuvchilar elektron o’quv qo’llanma larga qo’yiladigan
18

talablardan tashqari o’zining kurslari uchun mundarijalarni loyihalash
texnologiyasi bo’yicha bilim va ko’nikmalarga ega bo’lishi kerak.
Elektron o’quv qo’llanma larni ishlab chiqishdagi eng asosiy masala -
bu elektron o’quv qo’llanma larning sifati masalasidir. Sifatli ishlab chiqilgan
elektron o’quv qo’llanma turli xil didaktik materiallar va ta’lim resurslarini o’z
ichiga oladi. Bunday elektron o’quv qo’llanma birinchi o’rinda fanni mustaqil
o’rganuvchi foydalanuvchilar uchun mo’ljallangan bo’lishi va ma’lumotlarni
yetkazish usullari bilab farq qilishi kerak.
Psixolog va uslubchilarning fikrlariga ko’ra mustaqil o’rganish uchun
mo’ljallangan elektron o’quv qo’llanmada sifatli tayyorlangan didaktik material
o’rganuvchilarda mustaqil o’rganish uchun qiziqish, motivatsiya uyg’otishiga
sabab axborotlarning kompyut er grafikasi va multimedia elementlari bilan elektron
shaklda berilishi bilan birga bunday elektron o’quv qo’llanma bilan ishlaganda
o’rganuvchining psixik faoliyati faollashadi.
Elektron o’quv qo’llanma ta’lim oluvchilarning mustaqil ishlashlari uchun
zarur bo’lib u quyidagilarni ta’minlaydi:
− O’rganilayotgan materialni tushunishni yengillashtiradi. Chunki
elektron o’quv qo’llanma lar ma’lumotlarni yetkazib berishning turli shakllari:
induktiv yondashuv, ovozli va emotsiaonal xotira va h.k. larga asoslangan.
− Ta’lim oluvchining ehtiyojlariga, tayyorgarlik darajasiga, intellektual
imkoniyatlariga moslashish imkoniga ega
− Murakkab hisoblashlar va shakl almashtirishlardan ozod etib fanning
mazmuniga e’tibor qaratishga, ko’p miqdordagi misollarni qarashga va yechi shga
imkon beradi
− Ta’lim olishning barcha bosqichlarida o’z -o’zini tekshirishning keng
imkoniyatlarini ta’minlaydi;
− Ishni tartibli va chiroyli tarzda bezab o’qituvchiga fayl yoki chop
etilgan holda taqdim etish imkonini beradi
19

− Chegaralanmagan miqdorda tushuntirishlar, takrorlashlar va h.k. larni
beradigan cheksiz sabr- toqatli ustoz vazifasini bajaradi
Elektron o’quv qo’llanma amaliy mashg’ulotlarda foydali hisoblanadi
chunki u:
− Ko’p miqdordagi masalalarni yechishda kompyuterdan foydalanish
imkonini bera di, olingan natijalarni tahlil qilish va ularning grafik interpretasiyasi
uchun ketadigan vaqtdan ozod etadi
− O’qituvchiga mashg’ulotni kompyuterda mustaqil ish shaklida olib
borish imkonini beradi va o’qituvchining faqat rahbar va konsultant vazifasida
bo’lishini ta’minlaydi
− O’qituvchiga kompyuter yordamida ta’lim oluvchilarning bilimlarini
tez va samarali nazorat qilish, nazorat materiallarinining mazmuni va murakkablik
darajasini berish imkonini beradi
Elektron o’quv qo’llanma o’qituvchi uchun qulay chunk i u:
− Ma’ruza va amaliyot darslariga o’zi xoxlagan materiallarni kiritish,
auditoriya mashg’lulotlaridan tashqari talabalarning elektron o’quv qo’llanma bilan
mustaqil ishlashlarini ta’minlash imkonini beradi;
− Uy vazifalari, topshiriqlar va nazoratlarni tekshirish bilan bog’liq
ishlardan ozod etadi
− Auditoriyada ko’riladigan va uyga berladigan misol va masalalarning
mazmuni va miqdori munosabatlarini optimallashtirish imkonini beradi
− Uy vazifalari va nazoratlarda talabalar bilan individual ishlashga
imkon beradi.

20

3.3.Ta’limda multimedia texnologiyalari fanidan elektron darslik yaratish

Endi AutoPlayda ssenariy yozish imkoniyatlaridan foydalanib, elektron
o‘quv q o‘llanmani yaratish bilan bog‘ liq amaliy ish jarayoniga o‘tamiz. Amaliy
ishni dastlab dizayn tanlash va boshqaruv obyektlarini loyihalashtirishdan
boshlaymiz.
1. AutoPlay dasturini ishga tushiramiz va taklif qilingan loyiha shablonlari
orasidan “ Blank Project” shablonini tanlaymiz.

2. “Project” menyusiga kirib, “ Settings” bandini tanlaymiz va yuzaga kelgan
,,Project Settings” sarlavhali muloqot oynasining “Appearance” sahifasidagi
“ Dimensions” b o‘limiga o‘tib, “Page Size” maydonidagi ro‘ yxatdan “Custom”
satrini tanlaymiz va “ Width” qiymatini 900 ga, “Height” qiymatini esa 600 ga
o‘zgartiram iz va OK tugmasini bosamiz.
21

1. AutoPlay dasturi muhitida 6 ta instrumentlar panelidan foydalanib elektron
o‘quv qo‘llanma yaratishimiz mumkin b o‘lib, ular quyidagilardan iborat :
1. Standard;

2. Objects;

3. Advanged objects;

4. Common;

5. Project;

6. Align.

Shu panellardan foydalanib bosh sahifamizni tuzib olamiz

22

2. Bosh sahi fani tuzib olganimizdan keyin “Page” b o‘limidan foydalanib yangi
oynalar ochib olamiz

3. Keraklitugmanibosganimizda o‘shajoygakirishiuchunya ’nimasalan
“ Prezintatsiyalar ” tugmachasinibosganimizdatestlarniochibberishiuchun ,
New Label
object
New
Button
Object
New Image
object
23

“Prezintatsiyalar” tugmachasini ustiga sichqonchaning chap tugmachasini
ikki marta bosishimiz kerak.Shundan keyin quyidagi ekran hosil bo‘ladi.

“ Quick Action” bo‘limiga o‘tib , “Show Page” ni tanlab undan keyin
24

“ Specifig page” bo‘limidan qaysi oynani ochishni s o‘raydi.

“ Page name” b o‘limidano‘sha oynani nomini ko‘ rsatamiz.

25

Va shu tarzda davom qilaveramiz.
Barcha oynalarni tuzib b o‘lganimizdan keyin qilgan ishimizni F5 yoki
tugmasini bosamiz

26

IV.Xulosa

Ta’lim jarayonini avtomatlashtirishning qulay vositalaridan biri bu ta’lim
jarayonida turli xil elektron o’quv qo’llanmalar, o’rgatuvchi va nazorat qil uvchi
dasturlardan foydalanishdir. Ushbu bitiruv malakaviy ishida “Ta’limda multimedia
texnologiyalari” fani bo’yicha elektron o’quv qo’llanma yaratishning barcha
nazariy va amaliy asoslari ishlab chiqildi va quyidagi natijalar olindi:
− elektro n o’quv qo’llanma lar, ularning turlari va o’q uv
jarayonidagiahamiyati o’rganildi;
− elektro n o’quv qo’llanma ni ishlab chiqishdagi talablar , elektron
darslkning sifati va asosiy ko’rsatkichlari o’rganildi;
− elektron o’quv qo’llanma larni yaratish bosqichlari va tamoyil lari
o’rganildi;
− elektron o’quv qo’llanma larni aratishning dasturiy vositalari , ularning
turlari va afzalliklari o’rganildi;
− “Ta’limda multimedia texnologiyalari” fanidan elektron o’quv
qo’llanmanining tuzilishi ishlab chiqildi;
− “Ta’limda multimedia texno logiyalari” fanidan elektron o’quv
qo’llanma yaratildi;
− elektron o’quv qo’llanma dan foydalanish uchun ko’rsatmalar ishlab
chiqildi;
Yaratilgan multimediali elektron o’quv qo’llanma mazkur fan bo’yicha
ma’ruza, laboratoriya, mus taqil ta’lim doir bilimlarni o’z ichiga oladi. Bundan
tashqari mazkur fan bo’yicha. Yaratilgan elektron o’quv qo’llanmadan talabalar va
o’qituvchilar ta’lim jarayonida va mustaqil ishlashlari uchun foydalanishlari
mumkin.

28

V.Foydalanilgan adabiyotlar
1. I.Karimov. Yuksakma ’naviyat – yengilmaskuch. – T .: “ Ma ’naviyat ”, 2008.
2. А.Ю.Гаевский. Информатика. Учебн. пособие. – Киев: «А.С.К.», 2006.
3. А.А.Бобцов, А.В.Лямин. Основы работы в среде Windows. Учебно -
методическое пособие. – СПб., 2002.
4. А.Н.Лебедев. Windows 7 и Office 2010. – СПб.: « Питер», 2010.
5. http://www.findsoft.ru/
. AutoPlay Media Studio 7.0 – быстрое создание
мультимедиа- приложений.
6. http://cs.usu.edu.ru/
. Мультимедиа.
7. http://websound.ru/. MIDI -технология.
8. http://inf.yspu.yar.ru/
. Мультимедийные технологии.
9. http://useragu.narod.ru/vbscript
10. http://www.3dnews.ru/software/autoplay- media-studio
11. http://en.wikipedia.org/wiki/AutoPlay
12. http://www.indigorose.com/products/autoplay- media-studio
13. http://mmbuilder.ru/publ/lessons/1
14. http://clubrus.kulichki.com/mmb.html
15. http://www.ziyonet.uz

29

Avtoplay dasturida elektron qo‘llanma yaratish texnologiyasi

Купить