Axborot tizimlarida zamonaviy dasturlash tillarining tahlili - Информатика и ИТ - Дипломные работы

Информация о документе

Цена	12000UZS
Размер	30.0KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Дипломные работы
Предмет	Информатика и ИТ

Axborot tizimlarida zamonaviy dasturlash tillarining tahlili

Купить

Mavzu: Axborot tizimlarida zamonaviy dasturlash
tillarining tahlili
Reja:
I. Kirish
II. Dasturlash tillari, ularning turlari va asoslari
III. C++ dasturlash tili tahlili
IV. Sun`iy intelekt tillari
V. Zamonaviy obyektga yo`naltirilgan va vizual dasturlash tillari.
VI. Xulosa
VII. Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati.

Kirish
Bugungi kunda kompyuter savodxonligi o‘qish va yozishni bilishdek dolzarb
bo‘lib qoldi. Kundalik hayotimizni elektron qurilmalarsiz tasavvur ham qilib
bo‘lmaydi. Kompyuterlar u yoki bu ko‘rinishda (telefon, noutbuk, aqlli soatlar,
televizor, avtomobillar) hayotimizning ajralmas qismiga aylandi. Bu kompyuterlar
uchun yozilgan dasturlar esa turmush tarzimizni butunlay o‘zgartirib yubordi. Kun
davomida o‘nlab, balki yuzlab dasturlar og‘irimizni yengil qiladi. Ertalab uyqudan
turishga alohida dastur, kun davomida yaqinlarimiz bilan muloqot qilishga alohida
dastur, taksi chaqirish uchun, ovqat buyurtma berish uchun, yangiliklardan
xabardor bo‘lish uchun, namoz vaqtlarini eslatib turish uchun, sevimli kino va
seriallarni ko‘rish uchun, ijtimoiy tarmoqlarda masofadan fikr almashish (talashib-
tortishish uchun, onlayn ta’lim olish uchun va boshqa minglab ehtiyojlarimiz
uchun alohida dasturlar mavjud. Dasturlarga talab bor ekan, tabiiyki, ularni
yaratuvchi dasturchilarga ham kundan kunga ehtiyoj ortib bormoqda. AQSh
statistika byurosi hisobotiga ko‘ra, 2022-yilda faqatgi na AQShning o‘zida
dasturchilar uchun 800 ming ish o‘rinlari bo‘sh qolgan bo‘lsa, 2023-yilda bu
ko‘rsatkich 2,4 millionga yetgan. 2023-yilda dunyo bo‘ylab malakali
mutaxassislarning tanqisligi 60 millionni tashkil qilgan va eng ko‘p talab aynan
dasturchilarga to‘g‘ri kelgan.
O‘zbekistonda ham bu soha mutaxassislariga bo‘lgan ehtiyojning
balandligini ularga taklif etilayotgan maoshlardan ko‘rishimiz mumkin. Bugungi
kunda eng yuqori maoshlar aynan axborot texnologiyalari yo‘nalishi, xususan,
dasturiy ta’minot yaratuvchilari orasida ekanligi hech kimga sir bo‘lmasa kerak.

Kompyuterda dasturlash bu – kompyuter mikroprotsessori uchun turli
buyruqlar berish, qachon, qayerda nimani o'zgartirish va nimalarni kiritish yoki
chiqarish haqida buyruqlar berishdir. Ushbu maqolada, qanday dasturlash tillari
borligi, eng keng tarqalgan dasturlash tillari va ularning farqi. Hamda, Dasturlashni
o'rganish yo'llari haqida suhbatlashamiz Kompyuter dunyosida ko'plab dasturlash
tillari mavjud bo'lib, dasturlash va unga qiziquvchilar soni ortib bormoqda. Bir xil
turdagi ishni bajaradigan dasturlarni Basic, Pascal, Ci va boshqa tillarda yozish
mumkin. Pascal, Fortran va Kobol tillari universal tillar hisoblanadi, Ci va
Assembler tillari mashi tiliga ancha yaqin tillar bo'lib, quyi yoki o'rta darajali
tillardir. Algoritmik til inson tillariga qanchalik yaqin bo'lsa, u tilga yuqori darajali
til deyiladi. Mashina tili esa eng pastki darajali tildir. Mashina tili bu sonlardan
iboratdir, Masalan: 010110100010101 Dasturlash tillari 2 ta katta guruhlarga
bo'linadi, Quyi va Yuqori darajali dasturlash tili. Quyi darajali dasturlash tili ancha
murakkab bo'lib ular juda maxsus sohalarda ishlatiladi va ularning mutaxassislari
ham juda kam. Chunki quyi dasturlash tillari (masalan: assembler) ko'pincha
miktoprotsessorlar bilan ishlashda kerak bo'lishi mumkin. Odatda turli dasturlash
ishlari uchun yuqori darajali dasturlash tilidan keng foydalaniladi. EHM (Elektron
Hisoblash Mashinasi) endi yuzaga kelgan paytda programma tuzishda, faqat
mashina tillarida, ya'ni sonlar yordamida EHM bajarishi kerak bo'lgan amallarning
kodlarida kiritilgan. Bu holda mashina uchun tushinarli sanoq, sistemasi sifatida 2
lik, 6 lik, 8 lik sanoq sistemalari bo'lgan. Programma mazkur sanoq sistemasidagi
sonlar vositasida kiritilgan. Yuqori darajali dasturlashda, mashina tillariga
qaraganda mashinaga moslashgan (yo'naltirilgan) belgili kodlardagi tillar
hisoblanadi.
Belgilar kodlashtirilgan tillarning asosiy tamoyillari shundaki, unda mashina
kodlari ularga mos belgilar bilan belgilanadi, hamda xotirani avtomatik taqsimlash
va xatolarni tashhis qilish kiritilgan. Bunday mashina moslashgan til -
ASSEMBLER tili nomini oldi. Odatda dasturlash yuqori saviyali dasturlash tillari
(Delphi, Java, C++, Python) vositasida amalga oshiriladi. Bu dasturlash tillarining
semantikasi odam tiliga yaqinligi tufayli dastur tuzish jarayoni ancha oson kechadi.

Ko'p ishlatiladigan dasturlash tillari. Biz hozir biladigan va ishlatadigan
tillarning barchasi shu guruhga mansub. Ular insonga "tushunarli" tilda yoziladi.
Ingliz tilini yaxshi biluvchilar programma kodini qiynalmasdan tushunishlari
mumkin. Bu guruhga Fortran, Algol, C, Pascal, Cobol va h.k. tillar
kiradi(ko`pchiligi hozirda deyarli qo`llanilmaydi). Eng birinchi paydo bo`lgan
tillardan to hozirgi zamonaviy tillargacha ishlatish mumkin. Lekin, hozirgi web
texnologiya orqali ishlaydigan tillarda(PHP, ASP.NET, JSP) bunday dasturlar
tuzilmaydi. Chunki bunday dasturlarning ishlashi uchun yana bir amaliy dastur
ishlab turishi kerak. Hozirda, amaliy dasturlar, asosan, Visual C++, C#, Borland
Delphi, Borland C++, Java, Phyhon kabi tillarda tuziladi. O`zbekistonda ko`pchilik
Delphi dan foydalanadi. Buning asosiy sababi: soddaligi, komponentlarning
ko`pligi, interfeysining tushunarliligi va h.k. Delphida birinchi ishlagan odam ham
qanaqadir dastur tuzishi oson kechadi. Lekin, Windows da dasturning asosiy
ishlash mohiyatini ancha keyin biladi(komponentlarning ko`pligi va API
funksiyalari dasturda ko`rsatilmasligi uchun).
Yana bir tarafi, Delphi(Pascal) operativ xotirani tejashga kelganda ancha
oqsaydi. Unda o`zgaruvchilarni oldindan e'lon qilib qo`yish evaziga
ishlatilmaydigan o`zgaruvchilar va massivlar ham joy olib turadi. Eng keng
tarqalgan dasturlash tili(Windows OS ida) Microsoft Visual C++ tilidir. Ko`pchilik
dasturlar hozirda shu tilda tuziladi. Umuman olganda, C ga o`xshash(C-
подобный) tillar hozirda dasturlashda yetakchi. Deyarli hamma zamonaviy
tillarning asosida C yotadi. Bundan tashqari, Turli komputer o'yinlari tuzishda yoki
kichik hajmdagi dasturlar tayyorlashda LUA script yoki JavaScript tillari ham keng
ishlatilmoqda.
Biz sizga xozirgi kunda keng tarqalgan desktop dasturlashda ishlatiladigan
dasturlash tillaridan bazilari haqida aytib o'tamiz: Delphi (talaff. délfi) —
dasturlash tillaridan biri. Borland firmasi tomonidan ishlab chiqarilgan. Delphi
dasturlash tili ishlatiladi va avvaldan Borland Delphi paketi tarkibiga kiritilgan.
Shu bilan bir qatorda 2003-yildan hozirgacha qo llanilayotgan shu nomga egaʻ

bulgan. Object Pascal — Pascal tilidan bir qancha kengaytirishlar va to ldirishlarʻ
orqali kelib chiqqan bo lib, u ob'yektga yo naltirilgan dasturlash tili hisoblanadi.
ʻ ʻ
Avvaldan ushbu dasturlash muhiti faqatgina Microsoft Windows amaliyot tizimi
uchun dasturlar yaratishga mo'ljallangan, keyinchalik esa GNU/Linux hamda
Kylix tizimlari uchun moslashtirildi, lekin 2002-yilgi Kylix 3 sonidan so'ng ishlab
chiqarish to'xtatildi, ko'p o'tmay esa Microsoft.NET tizimini qo'llab quvvatlashi
to'g'risida e'lon qilindi.
Lazarus proekti amaliyotidagi (Free Pascal) dasturlash tili Delphi dasturlash
muhitida GNU/Linux, Mac OS X va Windows CE platformalari uchun dasturlar
yaratishga imkoniyat beradi. Visual Basic (talaffuzi: "Vijual Beysik") – Microsoft
korporatsiydan dasturlash tili va uning uchun dasturlash muhitdir. U BASICdan
ko`p tushunchalar oldi va tez rasmli interfeys bilan dasturlar taraqqiyot
ta`minlaydi. Oxirgi versiya 6.0 1998 yilda reliz kelishdi. Microsoftdan voris Visual
Basic .NET 2002 yilda paydo bo`ldi. Java dasturlash tili - eng yaxshi dasturlash
tillaridan biri bo'lib unda korporativ darajadagi mahsulotlarni(dasturlarni) yaratish
mumkin.Bu dasturlash tili Oak dasturlash tili asosida paydo bo'ldi. Oak dasturlash
tili 90-yillarning boshida Sun Microsystems tomonidan platformaga(Operatsion
tizimga) bog'liq bo'lmagan holda ishlovchi yangi avlod aqlli qurilmalarini
yaratishni maqsad qilib harakat boshlagan edi.
Bunga erishish uchun Sun hodimlari C++ ni ishlatishni rejalashtirdilar, lekin
ba'zi sabablarga ko'ra bu fikridan voz kechishdi.Oak muvofaqiyatsiz chiqdi va
1995-yilda Sun uning nomini Java ga almashtirdi, va uni WWW rivojlanishiga
hizmat qilishi uchun ma'lum o'zgarishlar qilishdi. Java Obyektga Yo'naltirilgan
Dasturlash(OOP-object oriented programming) tili va u C++ ga ancha
o'xshash.Eng ko'p yo'l qo'yildigan xatolarga sabab bo'luvchi qismalari olib
tashlanib, Java dasturlash tili ancha soddalashtirildi. Java kod yozilgan
fayllar(*.java bilan nihoyalanuvchi) kompilatsiyadan keyin bayt kod(bytecode) ga
o'tadi va bu bayt kod interpretator tomonidan o'qib yurgizdiriladi. C++ (talaffuzi: si
plyus plyus) — turli maqsadlar uchun mo ljallangan dasturlash tili. 1979-yili Bell
ʻ

Labsda Biyarne Stroustrup tomonidan C dasturlash tilining imkoniyatlarini
kengaytirish va OOP(object Oriented Programming) xususiyatini kiritish
maqsadida ishlab chiqarilgan. Boshida „C with Classes" deb atalgan, 1983-yili
hozirgi nom bilan ya ni C++ deb o zgartirilgan. C++ C da yozilgan dasturlarniʼ ʻ
kompilyatsiya qila oladi, ammo C kompilyatori bu xususiyatga ega emas. C++ tili
operatsiyon tizimlarga aloqador qisimlarni, klient-server dasturlarni, EHM
o yinlarini, kundalik ehtiyojda qo llaniladigan dasturlarni va shu kabi turli
ʻ ʻ
maqsadlarda ishlatiladigan dasturlarni ishlab chiqarishda qo llaniladi.
ʻ
Ko`pchilik RC versiyalar sotuvga chiqariladi, chunki bu versiya o`zida
ma'lum bir imkoniyatlarni jamlagan bo`ladi va bu versiya orqali yetkazilgan zarar
programmani yaratgan firma tomonidan qoplanadi. Final Release(so`nggi versiya)
- programmani yaratishda qo`yilgan maqsadni "to`liq" amalga oshiruvchi versiya.
Bu versiyani "alfa" versiya deb ham atashadi. Bu versiya o`z bahosida sotiladi,
unga ko`rsatiluvchi xizmatlarning barchasi programma yaratuvchisi tomonidan
ko`rsatiladi. Build XXXX(XXXX - qurish) - bu, odatda, versiya hisoblanmaydi.
XXXX ning o`rnida biror son keladi. Bu son programmaning
kompilyatsiya(programmalash tilidan haqiqiy bajariluvchi kodga o`tkazish) sonini
bildiradi. Programma yadrosi(qo`shimchalarsiz, asosiy qism)ga nisbatan yuritiladi.
Masalan, Windows Vista Beta 2 Build 5308 - Windows Vistaning Beta 2
versiyasi turkumida 5308-kompilyatsiya(OSga nisbatan "kompilyatsiya"ni ishlatish
noo`rinroq:)). Update(yangilash) - programmaning biror teshigini(biror kichik
xato, kamchiligi) tuzatuvchi kichik yordamchi programma. Bu yordamchi
programmaning hajmi, odatda, kichik bo`lib, faqat o`sha kamchilikni
tuzatishgagina xizmat qiladi. Ya'ni bu programmacha biror *.dll faylni yoki
programmaishlatuvchi funksiyalardan birortasini "tuzatib" qo`yadi, xolos. Bunday
Update("qarz")lar har doim tekin bo`ladi.
Service Pack(xizmat paketi) - o`zida bir qancha Update lar bajaruvchi
amallarni saqlovchi paket. Uning qisqacha nomi SP. Programmaning haqiqiy
versiyasi yoki avvalgi SP dan shu paytgacha bo`lgan xatoliklarni birdaniga

tuzatuvchi programma. Ya'ni, u bir qancha Update lar ishini o`zi bajaradi.
Masalan, Windows XP chiqqanidan so`ng, taxminan bir yildan keyin SP1 chiqdi.
Bundan kelib chiqadiki, Windows XP SP1 bir yil davomidagi xatoliklarni
tuzatuvchi paket hisoblanadi. SP ham programma ishlab chiqaruvchi firmaning
xatolari tufayli kelib chiqqan xatolarni tuzatgani uchun tekin bo`ladi. Trial(yoki
demo)-versiya(vaqtinchalik) - bu versiya, programma sotuvga chiqarilgandan
so`ng tekin tarqatila boshlaydi. Bu versiyaning asosiy maqsadi foydalanuvchilarni
ushbu programmani sotib olishga jalb qilish va ularni programma bilan tanishtirish.
Trial versiyalar, odatda, ikki xil bo`ladi: a) vaqt bo`yicha chegalangan; b)
imkoniyatlar bo`yicha. Vaqt bo`yicha chegaralangan versiya ma'lum muddat,
masalan, 30 kun ishlaydi va shundan so`ng boshqa ishga tushmaydi. Bu holatda siz
programmani sotib olishingiz kerak.
Odatda, vaqt bo`yicha trial-versiyalar programmaning hamma
imkoniyatlarini o`zida saqlaydi. Imkoniyatlar bo`yicha versiya esa programmaning
sotib olingan versiyasining nechadir foiz imkoniyatlarini o`zida saqlaydi yoki
ma'lum cheklanishlar qo`yilgan bo`ladi. Bu versiyaning ishlash muddati
chegaralanmaydi. Yuqo`ridagi ikki holatdan tashqari yana bir holat bor. Bunda
programmaning hamma imkoniyati saqlanadi, muddat ham berilmaydi, faqat
foydalanuvchiga programmani sotib olish haqida eslatib turiladi. Bu esa
ko`pchilikning jig`iga tegishi mumkin. Ko`pchilikka ma'lum Total Commander
programmasi shu kabi programmadan biri, u har ishga tushganida 1, 2, 3 deb
nomlangan knopkalardan birini bosishingizni talab qiladi. Dasturlashni o'rganishni
nimadan boshlash kerak? Eng avvalo insonda kuchli qiziqish bo'lishi kerak. Lekin
bu hammasi emas. Dasturchi bo'lish uchun matematika yoki geometriya fanlarini
ham yaxshi o'qigan bo'lishingiz kerak deb o'ylaymiz. Aslida dasturlash uchun
matematika yoki geometriya unchalik ishlatilmasligi mumkin. Aytmoqchimizki
aniq fanlarni yaxhsi tushunaolgan inson dasturchi bo'lishi ham oson bo'ladi. Agar
dasturchi bo'lishga qaror qilgan bo'lsangiz, Dastlab eng sodda tildan boshlash
kerak 1-navbat HTML tilini o'rganasiz.

2-navbat CSS va Javascript asoslarini o'rganasiz.
3-navbat Delphi yoki Java asoslarini o'rganasiz.
Yana Mobile telefonlar (Android, iOS) uchun dastur tuzish usullari bilan
qiziqib ko'rasiz Endi oldingizda 3 ta katta yo'l chiqadi. Siz esa shu yo'lning biridan
yurishingiz kerak.
1-yo'l. Web App yoki web dasturlash yo'nalishi. asosan internet bilan ishlaydigan
dasturlar yaratish
2-yo'l Win, Linux App ya'ni Faqat Komputer uchun dasturlar tuzish
3-yo'l Mobile dasturlash ya'ni Hozirda ommabop Android, iOS (Iphone) uchun
dasturlar tuzish Agar 3 ta yo'lni ham o'rganaman desangiz katta natijaga erishish
qiyin. C++ dasturlash tili tahlili.
Ob'ektga yo'naltirilgan dasturlash (OYD) dasturni tashkil qilish uchun bir
usulidir. C++ ob'ektga yo'naltirilgan dasturlash tilidir. Bu til AQSh da, AT&T Bell
Laboratories kompaniyasida (Nyu-Jersi), 1983 yilda B’yarne Shtrushtrupom
tomonidan ishlab chiqildi. U C tilining kamchligi deb modellashtirish imkoniyatini
hisobladi va tilni kengaytirish uchun o’zining sevimli tili - Simula 67 ning
funktsiyalari bilan to’ldirdishga qaror qildi. Simula 67 eng oldingi ob'ektga
yo'naltirilgan tillardan biri edi.
B’yarne Shtrushtrup buni dastlabki «C sinflar bilan" deb atadi. Qat’iy
aytganda, C++ tili bu – C tilining takomillashgan shaklidir: C tilining deyarli har
bir to'g'ri operatori C++ tilining ham to'g'ri operatoridir, ammo teskarisi to’g’ri
emasdir. C++ nomi Rick Mashutti tomonidan berilgan. Uning 1.0 versiyasi 1985
yilda, 2 versiyasi 1989 yilda va 3 versiyasi 1992 yilda yilda tijorat nuqtai nazaridan
foydalanuvchlarda uchraydigan muammolarni hal eta oladigan rivojlangan C++
titli sifatida va AT&T kompaniyasida muhokamadan o’tgandan keyin ishlatish
mumkin bo’ldi. № С С++
1. Bu – jarayonga yo'naltirilgan til Bu ob'ektga yo'naltirilgan til.

2. Yuqoridan-pastga yondashuvni ishlatadi Pastdan-yuqoriga yondashuvni
ishlatadi
3. Sinflar va usullarni qo'llabquvvatlaydi Sinflar va usullarini qo'llab-quvvatlaydi
4. Meroslilikni va polimorfizmni qo'llab-quvvatlamaydi. Meroslilikni va
polimorfizmni qo'llabquvvatlaydi
5. Mavhum va haqiqiy sinflarni qo'llabquvvatlamaydi. Mavhum va haqiqiy
sinflarni qo'llabquvvatlaydi.
6. Operator va funktsiyani engillashuvini qo'llab-quvvatlaydi. Operator va
funktsiyani engillashuvini qo'llab-quvvatlaydi.
7. Turli platformalarda yetarlicha moslashuvchan emas Turli platformalarda С ga
nisbatan yanada moslashuvchan.
DOS tizimida edlin tahrirlagichi yoki matnli protsessorning istalgan boshqa
tahrirlagichi ishlatilishi mumkin.. UNIX tizimida boshlang’ich kodni yaratish va
tahrirlash uchun vi yoki ed matn tahrirlagichlaridan foydalanish mumkin. Siz o’z
operatsion tizimingizda bor bo’lgan operatsion tizim bo’yicha ma’lumotnoma
qo’llanmasi bilan maslahatlashishingiz tavsiya etiladi.
Menyu qatori Asisiy klavishlar Funktsiya Alt + Spacebar Tizim menyusiga
kirasiz Alt + C Kompilyatsiya menyusiga kirasiz Alt + D Debug menyusiga kirasiz
Alt + E Edit menyusiga kirasiz Alt + F Fayl menyusiga kirasiz Alt + H Yordam
menyusiga kirasiz Alt + 0 Variantlar menyusiga kirasiz Alt + P Project menyusiga
kirasiz Alt + R Run menyusiga kirasiz Alt + S Search menyusiga kirasiz Alt + W
Windows menyusiga kirasiz Alt + X Turbo C++ dan chiqish Umumiy IDE Asisiy
klavishlar Funktsiya FI Yordam ekranini ko’rsatadi. F2 Agar faol, tahrirlanadigan
oynada joylashgan bo’lsa, faylni saqlash. F3 Muloqot oynasini shunday
ko’rsatadiki, Siz faylni ochishingiz mumkin. F4 Kursor joylashgan joydagi qatorda
Sizning dasturingizni boshqaradi. F5 Faol oyna tasvirini masshtabini o’zgartiradi.
F6 Barcha ochiq oynalarni ko’rsatadi. F7 Funktsiyada kuzatiladigan sozlash

rejimida Sizning dasturingizni boshqaradi. F8 Funktsiyani chaqirish orqali sakrab
o’tib DEBUG rejimida Sizning dasturingizni boshqaradi.
Birinchi EHM lar uchun dasturlani dasturchilar mashina kodi tilida
yozganlar. Bu juda qiyin va uzoq vaqt talab etadigan jarayon edi. Dastur tuzishni
boshlash va ishlatib ko`rish orasida ancha vaqt o`tar edi. Bunday muammolarni
yechish faqatgina dasturlash jarayonini rivojlantirish, optimizatsiya qilish
orqaligina bajarilishi mumkin edi.
Dasturchilar mehnatini iqtisod qiluvchi bunday “jixoz” o`rnini qism
dasturlari egalladi. 1944 yil avgustida releli “Mark-I” mashinasi uchun Greys
Xopper (dasturchi ayol, AQSH ning dengiz ofitseri) boshchiligida sin x ni
hisoblovchi qism dasturi yozildi.
Greys Xopperdan boshqalar ham bu ishda ortta qolmadilar. 1949 yilda Jon
Mouchli (ENIAK EHM si ixtirochilaridan biri) yuqori darajali dasturlash
tillarining dastlabkilariga asos bo`lgan Short Code sistemasini ishlab chiqdi. 1951
yilda Greys Xopper birinchi bo`lib A-O kompilyatorini yaratdi.
Birinchi yuqori darajali dasturlash tillari: Cobol ва Fortran. O`tgan asrning
50-yillarida Greys Xopper boshchiligida yangi dasturlash tili va kompilyatori V-O
ni ishlab chiqishga kirishildi. Yangi til dasturlashni ingliz tiliga yaqin tilda
yuajarish imkonini berdi. 30 ga yaqin inglizcha so`zlar tanlandi 1958 yilda V-O
sistemasi Flow-Matic nomini va tijoriy ma`lumot-larni qayta ishlashga
yo`naltirildi. 1959 yilda COBOL (Common Business Oriented Language –
umumiy tijoratga yo`naltirilgan til ) tili io`lab chiqildi.
Bu til mashinadan mustaqillikka ega bo`lgan yuqori darajali biznesga
yo`naltirilgan dasturlash tilidir. Mashinadan mustaqillikka ega bo`lgan dasturlash
tillarida yozilgan dasturlar istalgan turdagi EHM da maxsus kompilyatorlar
vositasida bajarilaveradi. COBOL tilini yaratishda ham Greys Xopper maslahatchi
bo`lgan. 1954 yilda FORTRAN (FORmula TRANslation) tili yaratilayotgani
haqidagi xabar chop etildi. Bu dastur IBM kompaniyasining Nyu Yorkdagi shtab

kvartirasida yaratildi. Uni a tuzuvchilardan biri Jon Bekus bo`ldi. U BNF(NFB -
normalnaya forma Bekusa – Bekusning normal formasi ) muallifi bo`lib, bu forma
ko`plab dasturlash tillarining sintaksisini izohlashda qo`llaniladi.
Bu vaqtda Yevropa davlatlarida mashhur til ALGOL edi. Xuddi Fortran kabi
u ham matematik topshiriqlarga yo`naltirilgan edi. Unda o`sha davrning ilg`or
texnologiyasi – tarkibli dasturlash amalda qo`llangan. Ko`plab dasturlash tillari
o`tgan asrning 60-70-yillarida paydo bo`ldi. Uzoq vaqt yashagan tillar sirasiga
BASIC tilini kiritish mumkin. Bu dasturlash tili 1964 yilda Jon Kemeni va Tomas
Kurs boshchiligida Dartmut universitetida ishlab chiqildi. Mualliflarining fikriga
ko`ra bu til sodda, o`rganishga oson va murakkab bo`lmagan hisoblashlarni
bajarishga mo`ljallangan. BASIC ko`proq mikro EHM va shaxsiy kompyuterlarda
keng tarqaldi. Dastlab bu til tarkib(struktura)li bo`lgani uchun sifatli dasturlashni
o`rganishga qiyin bo`ldi. 1985 yilda uning True BASIC ishlab chiqildi. Bu dasturni
tuzganlarni fikriga ko`ra bu til PASCAL ko`ra mukammalroqdir. 1991 yilda Visual
BASIC ning birinchi versiyasi paydo bo`ldi.
Protseduraviy dasturlash tillari tarixi.
Dasturlash tillari tarixida e`tiborga sazovor voqea 1971 yilda PASCAL
tilining yaratilishi bo`ldi. Uning muallifi Shvetsariyalik professor Niklaus Virtdir.
Virt bu tilni fransuz fizigi va matematigi Blez Paskal sharafiga qo`ydi (Blez Paskal
1642 yili hisoblash mexanizmini ixtiro qilgan). Dachtlab PASCAL o`rganish tili
sifatida tuzilgan. Bu tilda dasturlashning yorqin tomonlari ochib berilgan.
Amaliyotda keng qo`llanilishi shaxsiy kompbyuterlarda Turbo PASCAL
versiyasidan boshlangan.
S (“Si”) dasturlash tili operatsion tizimlarni ishlab chiqish uchun yaratilgan.
U UNIX operatsion tizimi bilan bir vaqtda yaratilgan. Ushbu UNIX operatsion
tizimi va dasturlash tilining mualliflari amerikalik dasturchilar Dennis Richi va
Kennet Tompsonlardir. Dastlab Kennet Tompson UNIX operatsion tizimini
FORTRAN tilida yozgan. Keyinchalik S tili ishlab chiqilgandan so`ng, 1973 yilda
operatsion tizimning yadrosi yordamchi dasturlar(utilita programmalar)i bilan S

murakkab bo`lgan grafik interfeysni dasturlash imkoniyati mavjud. 1991 yilda
Visual BASIC ning I versiyasidan boshlab bu til to`laligicha obyektga yo`naltirildi
(1997 yil).
1985 yilda Bell Labs (AQSH) layuoratoriyasi S++ dasturlash tili yaratilganligini
xabarini berdi. Bugungi kunda bu til OYD tillari orasida mashhurdir. Bu til
yordamida istalgan mashina uchun – shaxsiydan to superkompyuterlargacha
dasturlar yozish mumkin. Bu tilning asoschisi Born Straustrupdir.
OYD tillaridan yana biri 1995 yilda Jeyms Gosling boshchiligida Sun
Microsystems kompaniyasida yaratilgan JAVA tilidir. Uni ishlab chiqishda maxsus
o`rganish talab qilmaydigan, sodda tilni maqsad qilingan.
JAVA tili maksimal darajada S++ tiliga o`xshash bo`lishi uchun yaratilgan
yaratilgan JAVA Internet uchun dasturlar tayyorlashning ideal vositasidir. So`ngi
yillarda Microsoft kompaniyasi tomonidan C++davomchisi sifatida S# (Ci sharp)
tili yaratildi.

Xulosa
Zamonaviy dasturlash tillarini o'rganish bugungi kunning dolzarb
masalalaridan biridir. —Informatika va Axborot texnologiyalarill fanidan Python
dasturlash tili o'rgatilmoqda. Python dasturlash tili boshqa tillarga nisbatan
o'rganish ancha oson va shu bilan birga imkoniyatlari boy bo'lgan til hisoblanadi.
Ya'ni, til o'rganishni boshlovchilar uni osonlik bilan o'rganishlari mumkin, shu
bilan bu til yordamida ancha-muncha jiddiy amaliy loyihalarni ham amalga
oshirish mumkin. Python haqida quyidagi uchta xulosaga kelish mumkin:
Python dasturlash tilining keng miq yosda qo'llanilishi mumkin bo'lgan uch
asosiy soha bor: veb-dasturlash (backend - vebserver uchun ilovalar yozish), sun'iy
intellekt masalalari, kompyuterda foydalanuvchi juda ko'p marta bajaradigan
mayda ishlar (elektron xatlarni jo'natish, fayllarni izlash va bosmalash, elektron
jadvaldan biror-bir ma'lumotlarni ajratib olish va xakozolar).

Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati.
1. Normurodov Ch.B. Mengliyev Sh.A. PHP7 dasturlash tili - O'quv qo'llanma -
Termiz: —Xamidi xususiy firmasil, 2G2G, 2I8 bet.
2. Musayeva, S. (2G22). DESCRIPTION OF MODERN MARKETING
RESEARCH METHODS IN THE MARKET ECONOMY. Science and
innovation, I(A5), 33-38.
3. Vasilev A. N. Python na primerax. Prakticheskiy kurs po programmirovaniyu.
— SPb. Nauka i Texnika, 2GI6. — 432 st.
4. Dj. Forse, P. Bisseks, U. CHan - Django. Razrabotka veb-prilojeniy na Python,
Simvol-Plyus , 2GIG. - 456 st.
5. Eric Matthes Python Crash Course, a hands-on, Project-Based, Introduction to
Programming, ISBN-I3: 978-I-59327-6G3-4, 2GI6, 562 p.
6 . Маткаримова, Н. М. (2020). Xoразмнинг анъанавий таомлари
(монографияальбом). Школа Науки, (8-2), 1-33.

Axborot tizimlarida zamonaviy dasturlash tillarining tahlili

Купить

Похожие документы
3d-max dasturida obektlarni yaratish
Algoritm va ma’lumotlar strukturasi
3D-MAX dasturi haqida
3D Studio MAX dasturiga kirish. 3D Studio MAX dasturi haqida tushuncha
Adobe photoshop dasturida tasvirlarda ishlov berish,taqdimot yaratish