Axborot tizimlarini modellashtirish Axborot tizimlarini modellashtirish - Педагогика - Дипломные работы

Информация о документе

Цена	12000UZS
Размер	241.5KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Дипломные работы
Предмет	Педагогика

Axborot tizimlarini modellashtirish Axborot tizimlarini modellashtirish

Купить

Mavzu : Axborot tizimlarini modellashtirish
Reja:
I. Kirish.
Axborot tizimlarini nima?
II. Asosiy qism.
1.Predmet soxa modeli tushunchasi.
2.Predmet sohani modellashtirishda strukturaviy yondashuv
3.Strukturaviy yondashuvning mohiyati
4.Strukturaviy tahlil va loyihalash usuli -SADT, DFD ma'lumotlar oqimi
diagrammasi
III. Xulosa.
UML - universal modellashtirish tili

Kirish .
«Tizim» deganda bir vaqtning o’zida ham yagona yaxlit deb qaraladigan har
qanday ob’ekt, ham qo’yilgan maqsadlarga erishish manfaatlarida
birlashtirilgan turli elementlar majmui tushuniladi.
Ma’lumki, bugungi kunda ko’plab turli xil tizimlar yaratilgan bo’lib, ular o’z
tarkibi va bosh maqsadlari bo’yicha bir-biridan farqlanadi
«Tizim» tushunchasi keng tarqalgan va juda ko’plab ma’nolarda
qo’llaniladi. Axborot tizimlariga nisbatan qo’llanilganda aksariyat hollarda
texnik vositalar va dasturlar to’plami nazarda tutiladi. Kompyuterning faqat
apparat qismini tizim deb atash mumkin. Muayyan amaliy vazifalarni bajarish
uchun hujjatlarni yuritish va hisob-kitoblarni boshqarish jarayonlari bilan
to’ldirilgan ko’plab dasturlarni ham tizim deb hisoblash mumkin.
Har bir tizim to’rt asosiy qismdan iborat:
• kiritish;
• ishlov berish;
• chiqarish;

Axborot tizimining maqsadi – muayyan professional faoliyat bilan
bog’liq bo’lgan professional axborot ishlab chiqarish. Axborot tizimlari har
qanday sohadagi vazifalarni hal qilish jarayonida zarur bo’ladigan axborotni
to’plash, saqlash, ishlov berish, chiqarib berishni ta’minlaydi.
Axborot tizimi – qo’yilgan maqsadlarga erishish yo’lida axborotni
to’plash, saqlash, ishlov berish va chiqarishda foydalaniladigan vositalar,
usullar va xodimlarning o’zaro bog’liq majmui.
t e s kari aloqa .
Kiritish Ishlov berish Chiqarish
teskari
aloqa

Bugungi kundagi zamonaviy axborot tizimi tushunchasi axborotga ishlov
berishning asosiy texnik vositasi sifatida shaxsiy kompyuterlardan
foydalanishni ko’zda tutadi. Yirik tashkilotlarda shaxsiy kompyuterlar bilan bir
qatorda axborot tizimining texnik bazasi tarkibiga meynfreym yoki super
elektron hisoblash mashinalari kirishi mumkin. Bundan tashqari, agar ishlab
chiqarilayotgan axborot foydalanuvchisi bo’lgan va usiz bu axborotni olish va
taqdim etish mumkin bo’lmagan odamning roli hisobga olinmas ekan, axborot
tizimi texnikaviy timsolining o’zi hech qanday ahamiyatga ega bo’lmay qoladi.
Texnika darajasi bo’yicha axborot tizimlari kuyidagi tizimlarga bo’linadi:
• dastaki;
• mexanizatsiyalashgan;  avtomatlashtirilgan;
• avtomatlashgan.
Tizimni sanab o’tishi tartibi ular yaratilishining tarixiy ketma-ketligini
aks ettiradi.
Dastaki axborot tizimlarida axborotga ishlov berishning barcha
jarayonlari qo’lda bajariladi. Qo’lda ishlov beriladigan tizimlarning axborot
massivlari hajmi uncha katta bo’lmaydi, ma’lumotlar turli tipdagi eltuvchilarda
saqlanadi. Bunday tizimlarda axborotni qidirish uchun oddiy selektiv
moslamalardan foydalaniladi.
Aslini olganda dastaki axborot tizimlari tizim emas, balki ma’lum belgilar
majmui bo’yicha zarur axborotni qidirishni engillashtiruvchi qurilmalar
hisoblanadi. Bu qurilmalar arzon, ular bilan ishlash oddiy, ularni ishlatish uchun
oliy malakali xizmat ko’rsatuvchi xodimlar talab etilmaydi.
Mexanizatsiyalashgan axborot tizimlarida axborotga ishlov berish va
qidirish uchun turli mexanizatsiyalashgan vositalardan foydalaniladi, ular
orasida hisoblashperforatsiya mashinalari eng keng tarqalgandir.
Mexanizatsiyalashgan axborot tizimlarida axborot eltuvchilari bo’lib,
perfokartalar hisoblanadi. Bunday mexanizatsiyalashgan tizimlarning texnik
vositalari tarkibiga perforatsiya mashinalari to’plami kiradi, ularning har biri
muayyan bir vazifani bajaradi. Perforator yordamida axborot dastlabki

hujjatlardan perfokartalarga o’tkaziladi. Saralovchi umumiy belgilarga ega
bo’lgan perfokartalarni alohida guruhlar bo’yicha joylashtiradi.
Avtomatlashtirilgan va avtomatlashgan axborot tizimlaridagi axborotni
saqlash, unga ishlov berish va qidirish uchun hamda kompyuterlarda axborotni
to’plash, tayyorlash va uzatish, shuningdek axborotni iste’molchiga chiqarib
berish bilan bog’liq operatsiyalarni bajarish uchun ham foydalaniladi. Bu
tizimlar keng funktsional imkoniyatlarga ega va axborotning juda katta
hajmlarini saqlash hamda ishlov berishga qodir. Bu erda axborot eltuvchilar
kompyuterlarning xotira qurilmalaridir.
Eng keng tarqalgan avtomatlashtirilgan axborot tizimlari (AAT) ishida
axborotga ishlov berish texnologik jarayonining turli bosqichlarida (axborotni
to’plash va uni kompyuterga kiritishga tayyorlash, qidirish jarayonida) odam
ishtirok etadi. Inson AAT ning tashqi muhit tomonidagi sherigi hisoblanadi va
chiqadigan axborot tizimi aynan unga mo’ljallangandir.
AATda barcha jarayonlar odam ishtirokisiz o’tadi. Odatda
avtomatlashgan tizimlardan ancha yirik tizimlar tarkibida, masalan ob’ektlar va
texnologik jarayonlarni boshqarishning avtomatlashgan tizimlarida
foydalaniladi. Avtomatlashgan tizimlarning «sheriklari» robotlar, dastur
vositasida boshqariladigan stanoklar, texnologik jarayonlar, ishlab chiqarish
ob’ektlari va boshqalar hisoblanadi. Bunday tizimlarda kiritiladigan axborot
signallar yoki biror-bir fizik kattaliklar shaklida taqdim etiladi, chiqadigan
axborotdan esa boshqarish va sozlash uchun foydalaniladi.
Hozirgi vaqtda turli maqsadlarga mo’ljallangan ko’plab axborot-
ma’lumot tizimlari muvaffaqiyatli ishlab turibdi, ular foydalanuvchilarning
axborot so’rovlarini qondirish uchun yo’naltirilgan. Bunday tizimlarning o’ziga
xos xususiyati shundaki, ularda so’rovga muvofiq ravishda topilgan axborotdan
aynan shu tizimning doirasida bevosita foydalanilmaydi, balki foydalanuvchiga
beriladi, u olingan axborotdan o’ziga zarur istalgan maqsadlarda foydalanadi.

Asosiy qism.
«Mohiyat - aloqa» modeli, predmet sohani tashkil qiluvchi
uchta asosiy komponentlardan foydalanib quriladi: mohiyat, atribut, aloqa. Konstruktiv
elementlar tarkibida «VAQT» tashkil etuvchisi oshkormas holda ishtirok etishi
mumkin. Modelda va qt, yil, sana va shunga o’xshash atributlar tasvirlanadi.
«Aloqa» modelini qurishda moxiyat mavjud jarayonni yoki xodisani, obyektni abstraksiyasi
sifatida keladi. Atribut birorta qiymatlar to’plamidan qiymat qabul qiluvchi, nomli
xarakteristika bilan tasvirlanadi.
«Moxiyat - aloqa» modelidagi aloqalarga, ikki moxiyat o’rtasidagi har qanday aloqa toifalariga
xos munosabatlarni qo’yish kerak.

Pr е dm е t sohasi bu boshqarishni avtomatlashtirish lozim bo‘lgan sohadir.
Ma‘lumotlar bazasida konkr е t pr е dm е t sohasiga t е gishli dinamik ravishda
yangilanuvchi ma‘lumotlar tizimi saqlanadi. Ma‘lumotlar bazasida ma‘lumotlar
bilan birga ularning tavsiflari saqlanadi. Foydalanuvchi dasturlariga bog‘liq
bo‘lmagan bu ma‘lumotlar m е tama‘lumotlar d е yiladi. M е tama‘lumotlar
ma‘lumotlar bazalari lug‘atlarida saqlanadi.
Fanning predmet sohasiga tizimli jarayonlarning predmetli aspektlarini va
predmetli jarayonlar va hodisalarning tizimli jihatlarini o rganuvchi fan bo limi ʻ ʻ
kiradi. Bu ta‘rifni predmet sohasining tizimli ta‘rifi deb hisoblash mumkin .
Predmet sohasiga ko ra, foydalanish xarakteriga ko ra Axborotning asosiy
ʻ ʻ
xossalari sifatida quyidagilarni ko’rsatish mumkin: Axborotning to liqligi,
ʻ
dolzarbligi, ma’lumotlarning qiymati, oydinligi, o xshashligi (adekvatligi),
ʻ
aniqligi, tahlil va qabul qilishning, uzatishning ixchamligi, ishonchliligi, tanlash
mumkinligi, ma’lum manzilga mo ljallanganligi, maxfiyligi, ommaviyligi, kodlash
ʻ
imkoniyatining borligi, tejamliligi, zichlash imkoniyati, himoyalanganligi,
to siqlarga bardoshligi, foydalanishning mumkinligi, qiymati.
ʻ
Axborot – xabar mazmunidir. Xabar – axborotning ifodalanish yoki
faollashtirilish shakli. Axborot hamma vaqt tashuvchiga ega, axborotning
faollashtirilishi tashuvchining, resursning o zgarishiga bog liq. Axborot
ʻ ʻ
resurlarning boshqa turlarisiz (energiya, moddalar, tashkil etuvchilarsiz) mavjud 36
bo lmaydi. Xuddi shuningdek, ular ham axborotsiz mavjud bo la olmaydi.
ʻ ʻ
Tizimlar (ichki tizimlar)ning ixtiyoriy o zaro harakati – hamma vaqt moddiy-
ʻ
energo-informatsion harakatdir. Aniqlash (tizimga solish, tasniflash), bayon etish,
o rganish, o zaro harakatlarning invariantligini qo llash fanning inson faoliyati
ʻ ʻ ʻ
sifatidagi vazifasini tashkil qiladi.
Tizimning turi maqsadi, resurslari, foydalanish xarakterlari va predmet sohasi
bilan aniqlanadi. Boshqarishning axborot tizimlarining 6 xil turi bor:
Strukturaviy yondashuv bilan S sistemaning tanlangan elementlarining tarkibi va
ular orasidagi bog`lanishlar ochiladi. Elementlarning yig'indisi va ular orasidagi
bog'lanishlar tizimning tuzilishini baholashga imkon beradi. Ikkinchisi, tadqiqot

maqsadiga qarab, ko'rib chiqishning turli darajalarida tavsiflanishi mumkin.
Strukturaning eng umumiy tavsifi topologik tavsif bo'lib, u tizimning tarkibiy qismlarini
eng umumiy ma'noda aniqlash imkonini beradi va grafiklar nazariyasi asosida yaxshi
rasmiylashtirilgan.
Strukturaviy yondashuv asosida olingan ma’lumotlarning asosiy afzalligi
ularning yuqori bashorat kuchidir. Har qanday jarayonning mexanizmini to’liq
bilgan holda, uning hatti-harakatlarini turli sharoitlarda yuqori ishonchlilik bilan
bashorat qilish mumkin. Yondashuvning zaif tomoni - murakkab jarayonlarning
mukammal nazariyasini yaratishning qiyinligidir. Agar kimyoviy -texnologik
jarayonning faqat bitta elementi - uning gidrodinamikasini ajratib ko’rsatadigan
bo’lsak, unda bugungi kunda turbulentlikning hech qanday qoniqarli umumiy
nazariyasi yo„qligi bilan hisoblashishga to’g’ri keladi. Bundan tashqari, zamonaviy
kimyo yuz minglab moddalarni o’z ichiga oladi va agar biz bu moddalarning
barchasini olish uchun reaksiya mexanizmlarini jiddiy ravishda ochib berishni o’z
oldimizga maqsad qilib qo’ygan bo’lsak, yaqin kelajakda bu maqsadga erishish
qiyin bo’ladi. Shunga o’xshash qiyinchiliklar har qadamda uchraydi. Shubhasiz,
empirik tenglamalarni hisoblash, jarayon 27 mexanizmini hal qilish uchun etarli
ma’lumot olishdan ko’ra osonroq. Yondashuv umuman u yoki bu qarama-qarshi
xususiyatlarga ega bo„lgan sohalarni aniqlash mumkin. Chunki birinchidan
fanning fundamentida empirik modellar yotadi: uning dastlabki ma lumotlari, ‟
empirik modellar mohiyatini ifodalovchi uning aksiomalari. Bundan tashqari,
"qora quti" usuli ko’pincha tuzilishi hal qilinishi mumkin bo’lmagan juda
murakkab sistemalarga to’g’ri keladi. Nihoyat, biz uchun katta ahamiyatga ega
bo’lmagan sistemalarni o’rganishda empirik yondashuvni qo’llash va uning
tuzilishini o’rganish uchun ko’p kuch sarflashning ma’nosi yo’q. Bunday ob’ektni
empirik bog„liqlik bilan ifodalash va uni boshqarish uchun qo’llash yaxshiroq.
Bizni qiziqtirgan ob’ektlarni uzoq vaqt davomida strukturali yondashuv asosida
tekshirish maqsadga muvofiqdir.

Uzoq vaqt davomida ilm-fan faqat strukturaviy yondashuv haqiqatan ham
ilmiydir, empirik yondashuv - bu to’liq bo’lmagan, ikkinchi darajali, yordamchi,
amaliy masalalarda, shuningdek, ilmiy tadqiqotning dastlabki bosqichida mos
keladigan narsa degan fiklar hukmron edi. Haqiqiy fan jarayon mexanizmini,
strukturani o’rnatishdan boshlanadi. Kibernetikaning eng samarali holatlaridan biri
bu ko’p masalalarda qora quti usuli tadqiqotning asosiy usuli bo„lishi
mumkinligidir. Usul to’liq ilmiy va har bir holatda ikkala yondashuvning
afzalliklari va kamchiliklarini baholash zarur. Quyidagi eng muhim holatni qayd
etish lozim. Bir-biriga qaramaqarshi bo’lgan ikkala yondashuv ham yaxlit birlikni
tashkil qiladi. Bundan tashqari, har qanday holatda ham har ikkala yondashuvning
elementlari mavjud. Mutlaq struktura ham, mutlaqo empirik tavsif ham mumkin
emas.
Strukturaviy yondashuvning mohiyati. Bu yondashuv hozirgi zamonning
o'tmishga bog'liqligini, shuningdek kelajakka erishish sharti sifatida hozirgi kunning
ahamiyatini tushunishga imkon beradi. Agar siz, masalan, ishlab chiqarish ishlab
chiqarishini o'rgansangiz, buni faqat ishlab chiqarish o'sgan hunarmandchilikka
murojaat qilish orqali tushunish mumkin, ikkinchisida mashinasozlik, zavod ishlab
chiqarishga o'tish uchun zarur shart -sharoitlarni ko'rish (bu yondashuv nima beradi,
o'ylab ko'ring) ijtimoiy taraqqiyotni tushuntirish uchun).
Biz rivojlangan mamlakatlarda zamonaviy davlatning mohiyati va shakllarini
yaxshiroq tushunamiz. Evropa, agar biz uning rivojlanish bosqichlarini hozirgi

kungacha kuzatib boradigan bo'lsak. Ammo bu mamlakatlarda davlatning zamonaviy
roli va vazifalarini bilish uning oldingi tarixini yaxshiroq tushunishga yordam beradi.
Shu bilan birga, o'tmish va hozirgi zamonni bilish bizga kelajakda davlatning
rivojlanish tendentsiyasini aniqlashga imkon beradi, chunki kelajak hozirda xuddi
embrion zahariga o'xshab mavjud.
Umuman olganda, biz nafaqat individual, noyob tarixiy voqealarni, balki xalqlar,
mamlakatlar, mintaqalarning o'ziga xos tarixiy yo'lini ham unuta olmaymiz.
Har qanday jamiyatda o'ziga xos iqtisodiy, ma'naviy, ijtimoiy va siyosiy omillarning
o'ziga xos kombinatsiyasi mavjud. Har bir jamiyatda odamlar qayig'iga sig'inish,
uning tarixiy tajribasi va urf -odatlari, dunyoqarashi bilan bog'liq bo'lgan o'ziga xos
omillar bor, shuning uchun bir mamlakatni o'rganayotganda, boshqasini
o'rganayotganda olingan bilimlarni faqat qiyoslash usuli yordamida ishlatish mumkin.
Analogiya - bu har xil xususiyatlar, belgilar, munosabatlardagi ob'ektlarning
o'xshashligi va o'xshashligi va umuman boshqacha. Agar suvli mamlakatdagi har
qanday ijtimoiy jarayon boshqasidagi jarayonga o'xshash bo'lsa, unda faqat umumiy
xususiyatlar borligini taxmin qilish mumkin. O'xshatish tayyor javob bermaydi.
Tarixiy jarayonning qayta tiklanishi, tarixning ko'p o'zgaruvchanligini hisobga olgan
holda, bu jarayonni muayyan, aniq sharoitlarda aniq o'rganish zarur.
Yuqorida aytilganlardan, ilmiy yondashuvning quyidagi muhim talabi kelib chiqadi:
ijtimoiy hodisalarni ularning har xil aloqalarida, o'zaro bog'liqligida o'rganish.
Aytganimizdek, ko'plab omillar, o'z manfaatlarini ko'zlagan turli ijtimoiy kuchlarning
o'zaro ta'siri ijtimoiy jarayonlar va hodisalarning muhim xususiyati hisoblanadi. Va
faqat bu aloqalar va o'zaro ta'sirlarni, harakat qiluvchi kuchlarning pozitsiyasi va
manfaatlarini o'rganib, tadqiqot ob'ektini to'g'ri tushunish mumkin bo'ladi. Shunday
qilib, oltinning o'zi faqat ma'lum xususiyatlarga ega bo'lgan metaldir. Ammo ba'zi
sharoitlarda u zargarlik buyumlari uchun materialga aylanadi, boshqalarda esa
texnologik jarayonning tarkibiy qismiga aylanadi va ma'lum bir bosqichda arzimas
narsaga aylanadi. Yoki boshqa bir misol: ma'lum bir mamlakatning ma'lum bir tarixiy
bosqichida muayyan iqtisodiy, ijtimoiy, madaniy sharoitlarni hisobga olmaganda,
davlatning rolini tushuntirib bo'lmaydi.

Aniq tarixiy yondashuvning yana bir talabi tarixiy voqealarning takrorlanishi
muammosi bilan bog'liq. Yuqorida biz aytdikki, tarixiy voqealar o'ziga xos
"naqshlari" bilan ajralib turadi va hokazo. Masalan, inqilobning parvozi va yo'nalishi
qanchalik farq qilmasin, ular doimo oldingi hokimiyatda o'zgarishlarga ega.
Dehqonlar qo'zg'oloni qanchalik farq qilmasin, ularning har birining asosiy kuchi o'z
manfaatlari uchun kurashgan dehqonlar edi. Agar bu aloqalar, o'zaro ta'sirlar ijtimoiy
jarayonni tahlil qilishda aniqlansa, eng barqaror, asosiy, ya'ni. shunday, jarayonsiz biz
tarixiy naqshlarni kashf etamiz. Ular va oynalar ma'lum bir hodisalar guruhiga xos
bo'lgan umumiylikni beradi (inqiloblar, markazlashgan davlatlarning yaratilishi,
sanoat inqilobi va boshqalar). Bu umumiy guruh qo'shilgan guruh bilan bog'liq barcha
hodisalarda takrorlanadi.
Muayyan tarixiy yondashuv bizga individual hodisani tushunishga imkon beradi, bu
uning o'ziga xos individualligini va bunday hodisalar uchun umumiy bo'lgan narsani,
ularning naqshlarini ko'rsatadi. Agar shunday bo'lsa, unda, aytaylik, bir mamlakatda
sodir bo'lgan inqilob tajribasi boshqa mamlakatda ham xuddi shunday inqilobni
tushunishga yordam beradi. Tarixning aniq tajribasi - bu tarix saboqlari, tarix olib
kelgan xulosalar, umumlashmalar. Tadqiq qilingan hodisani tarixning o'ziga xos
tajribasi bilan taqqoslash bu hodisani to'g'ri tushunishga yordam beradi.
Shunday qilib, ijtimoiy voqelikni rivojlanishda ko'rib chiqish, ijtimoiy hodisalarni
xilma -xil aloqada o'rganish, muayyan tarixiy sharoitda aniq jarayonlarni o'rganish
asosida umumiy va o'ziga xoslikni aniqlash - ijtimoiy e'lonlarni bilishning muhim
tamoyillari.
Bilish - bu inson faoliyati jarayoni, uning asosiy mazmuni uning ongida ob'ektiv
voqelikning aksi, natijasi esa atrofdagi dunyo haqida yangi bilimlarni o'zlashtirishdir.
Bilish jarayonida har doim ikki tomon bo'ladi: bilish predmeti va bilish ob'ekti. Dar
ma'noda, bilish mavzusi odatda iroda va ongga ega bo'lgan, keng ma'noda butun
jamiyat biladigan shaxs sifatida tushuniladi. Ta'kidlash joizki, bilish ob'ekti - bu tan
olinadigan ob'ekt, yoki keng ma'noda - shaxslar va umuman jamiyat u bilan o'zaro
ta'sir qiladigan chegaradagi butun dunyo.

Kognitiv faoliyat turlaridan biri sifatida ijtimoiy bilishning asosiy xususiyati - bilish
sub'ekti va ob'ektining bir -biriga mos kelishi. Ijtimoiy bilish jarayonida jamiyat o'zini
taniydi. Bilish predmeti va ob'ektining bunday bir -biriga mos kelishi, bilish
jarayonining o'ziga ham, uning natijalariga ham katta ta'sir ko'rsatadi. Qabul qilingan
ijtimoiy bilimlar har doim shaxslar - bilish sub'ektlarining manfaatlari bilan bog'liq
bo'ladi va bu holat asosan bir xil ijtimoiy hodisalarni o'rganishda yuzaga keladigan har
xil, ko'pincha qarama -qarshi xulosalar va baholar mavjudligini tushuntiradi. Ijtimoiy
bilish ijtimoiy faktlarni aniqlashdan boshlanadi. Bunday faktlarning uch turi mavjud:
1) alohida shaxslar yoki katta ijtimoiy guruhlarning xatti -harakatlari;
2) odamlarning moddiy yoki ma'naviy faoliyatining mahsulotlari;
3) og'zaki ijtimoiy faktlar: odamlarning fikri, hukmlari, baholari.
Bu faktlarni tanlash va talqin qilish (ya'ni, tushuntirish) ko'p jihatdan tadqiqotchining
dunyoqarashiga, u tegishli bo'lgan ijtimoiy guruhning manfaatlariga, shuningdek,
uning oldiga qo'ygan vazifalariga bog'liq.
Ijtimoiy bilishning maqsadi, umuman bilish kabi, haqiqatni aniqlashdir. Haqiqat -
olingan bilimning bilim ob'ektining mazmuniga mosligi. Biroq, ijtimoiy bilish
jarayonida haqiqatni aniqlash oson emas, chunki:
1) bilish ob'ekti, ya'ni jamiyat o'z tuzilishida ancha murakkab va doimiy rivojlanishda
bo'lib, unga ham ob'ektiv, ham sub'ektiv omillar ta'sir ko'rsatadi. Shuning uchun
ijtimoiy qonunlarni o'rnatish nihoyatda qiyin va ochiq ijtimoiy qonunlar ehtimollik
xarakteriga ega, chunki shunga o'xshash tarixiy hodisalar va hodisalar hech qachon
to'liq takrorlanmaydi;
2) tajriba sifatida empirik tadqiqotning bunday usulini qo'llash imkoniyati cheklangan
(tadqiqotchining iltimosiga binoan o'rganilayotgan ijtimoiy hodisani takrorlash deyarli

mumkin emas). Shuning uchun, ijtimoiy tadqiqotning eng keng tarqalgan usuli bu
ilmiy mavhumlikdir.
Jamiyat haqidagi bilimlarning asosiy manbai - bu ijtimoiy haqiqat va amaliyot.
Ijtimoiy hayot etarlicha tez o'zgargani uchun, ijtimoiy bilish jarayonida faqat nisbiy
haqiqatlarning o'rnatilishi haqida gapirish mumkin.
Jamiyatda sodir bo'layotgan jarayonlarni tushunish va to'g'ri tasvirlash, ijtimoiy
hodisalarga aniq tarixiy yondashuvdan foydalangan holda, ijtimoiy rivojlanish
qonuniyatlarini ochish mumkin. Ushbu yondashuvning asosiy talablari:
1) nafaqat jamiyatdagi vaziyatni, balki bunga sabab bo'lgan sabablarni ham o'rganish;
2) ijtimoiy hodisalarni ularning o'zaro munosabatlari va o'zaro ta'sirida ko'rib chiqish;
3) tarixiy jarayonning barcha sub'ektlarining (ham ijtimoiy guruhlar, ham shaxslar)
manfaatlari va harakatlarini tahlil qilish.
Agar ijtimoiy hodisalarni bilish jarayonida ular o'rtasida qandaydir barqaror va muhim
aloqalar topilsa, ular odatda tarixiy qonunlarning ochilishi haqida gapirishadi. Tarixiy
naqshlar - tarixiy hodisalarning ma'lum bir guruhiga xos bo'lgan umumiy xususiyatlar.
Muayyan tarixiy davrda muayyan jamiyatdagi aniq ijtimoiy jarayonlarni o'rganishga
asoslangan bunday naqshlarni aniqlash o'ziga xos tarixiy yondashuvning mohiyati va
pirovardida, ijtimoiy bilishning maqsadi hisoblanadi.

DFD - ingliz tilining keng tarqalgan qisqartmasi. Ma'lumotlar oqimining
diagrammasi - ma'lumotlar oqimining diagrammasi. Bu tizimdan tashqaridagi
ma'lumotlar manbalari va yo'nalishlarini, mantiqiy funktsiyalarni, ma'lumotlar
oqimlari va ma'lumotlar omborlarini tasvirlaydigan grafik strukturaviy tahlil
metodologiyasining nomi.
Ma'lumotlar oqimining diagrammasi (DFD) (2.1 -rasm.) Strukturaviy tahlil va
loyihalash uchun asosiy vositalardan biri hisoblanadi axborot tizimlari UML keng
tarqalganidan oldin mavjud bo'lgan. Ichida sodir bo'lishiga qaramay zamonaviy
sharoitlar tizimni tahlil qilish va loyihalashda tizimli yondashuvdan ob'ektga
yo'naltirilgan yondashuvga o'tish, "eski" tizimli belgilar biznes tahlilida ham,
axborot tizimlarini tahlil qilishda ham keng va samarali qo'llanilmoqda.
Ma'lumotlar oqimining diagrammasi.
Tarixiy jihatdan DFD diagrammalarini tasvirlash uchun ikkita yozuv ishlatilgan-
Yodan (Yourdon) va Geyn-Sarson (Geyn-Sarson), ular sintaksisda farq qiladi.
Quyidagi rasmda Xayn-Sarson yozuvi ishlatilgan.
Axborot tizimi tashqaridan ma'lumotlar oqimini oladi. Tashqi mavjudot
tushunchasi tizimning ishlashi uchun muhit elementlarini belgilash uchun
ishlatiladi. Tizimda yangi ma'lumotlar oqimini yaratadigan axborotni o'zgartirish
jarayonlari mavjud. Ma'lumot oqimlari boshqa jarayonlarga kirishni kiritishi,

ma'lumotlarni saqlash qurilmalariga joylashtirilishi (va olinishi) va tashqi
ob'ektlarga uzatilishi mumkin.
DFD modeli, boshqa tuzilmaviy modellar singari, ierarxik modeldir. Har bir
jarayonni qismlarga ajratish mumkin, ya'ni tarkibiy qismlarga bo'lish mumkin, ular
orasidagi bog'liqlik bir xil belgida alohida diagrammada ko'rsatilishi mumkin.
Zarur parchalanish chuqurligiga erishilganda, quyi darajadagi jarayonga mini-
spetsifikatsiya (matn tavsifi) hamroh bo'ladi.
Bundan tashqari, DFD yozuvi ishlab chiqilayotgan tizimning tarkibiy qismi bo'lgan
quyi tizim kontseptsiyasini qo'llab -quvvatlaydi.
DFD yozuvi kontekst diagrammasini, ya'ni tashqi muhit bilan aloqada ishlab
chiqilgan AISni ko'rsatuvchi diagrammani shakllantirishning qulay vositasidir. Bu
DFD diagrammasi ierarxiyasidagi eng yuqori darajadagi jadval. Uning maqsadi -
tizim doirasini cheklash, ishlab chiqilgan tizim qayerda tugashi va muhitning
qaerda boshlanishini aniqlash. Kontekstli diagramma ishlab chiqarishda keng
qo'llaniladigan boshqa belgilar-bu SADT diagrammasi, Foydalanish sxemasi
diagrammasi.
Strukturaviy tahlil asosida funktsional modellashtirish muammosini hal qilish
uchun an'anaviy ravishda ikki turdagi modellardan foydalaniladi: IDEF0
diagrammasi va ma'lumotlar oqimi diagrammasi.
Texnologik diagrammalarni ishlab chiqish metodologiyasi odatda boshqaruv
konsalting loyihalari doirasida korxona so'rovlarini o'tkazishda, shuningdek
ekspress so'rovlar paytida katta ob'ektlarni avtomatlashtirish loyihalarida (odatda
batafsil ish rejasini tuzishda) qo'llaniladi.
Ma'lumotlar oqimi diagrammalarining belgisi diagrammada ish jarayonining
bosqichlarini ham, hujjatlar oqimini va nazoratini ham ko'rsatishga imkon beradi
(asosan, nazorat, chunki boshqaruvni o'tkazish jarayonlar tavsifining yuqori
darajasida muhim). Shuningdek, diagrammada biznes -jarayonlarning bosqichlarini
avtomatlashtirish vositalari ko'rsatilishi mumkin. Odatda biznes -jarayonlarning
uchinchi va quyi darajadagi dekompozitsiyasini ko'rsatish uchun ishlatiladi

(birinchi daraja - biznes -jarayonlarning aniqlangan ro'yxati, ikkinchisi - biznes -
jarayonlar doirasida bajariladigan vazifalar).
Ma'lumotlar oqimining diagrammasi (DFD):
· Ishlab chiqilgan tizim uchun funktsional talablarni modellashtirishning asosiy
vositasi hisoblanadi;
· Axborot harakatining mavjud jarayonini simulyatsiya qilish uchun yaratilgan;
· Hujjatlar aylanishini, axborotni qayta ishlashni tasvirlash uchun ishlatiladi;
· IDEFO modeliga qo'shimcha sifatida joriy ish jarayonini vizual tarzda ko'rsatish
uchun ishlatiladi (ma'lumot almashish);
· ISni qayta ishlashning asosiy yo'nalishlarini tahlil qilish va aniqlashni ta'minlash.
DFD diagrammasi IDEF0 modelida aks ettirilgan narsani to'ldirishi mumkin,
chunki ular ma'lumotlar oqimini tavsiflaydi, bu sizga tizimda ham, biznes
funktsiyalari o'rtasida ham, tizimda ham tashqi axborot muhiti bilan qanday
ma'lumot almashilishini kuzatish imkonini beradi.
Agar simulyatsiya qilingan tizimda dasturiy ta'minot / programlanadigan qism
bo'lsa (deyarli har doim), odatda quyidagi sabablarga ko'ra DFDga ustunlik
beriladi.
1. DFD sxemalari dizayn vositasi sifatida yaratilgan dasturiy tizimlar , IDEF0 -
umuman tizimni loyihalash vositasi sifatida, shuning uchun DFD -lar o'ziga
xosligini etarlicha aks ettiruvchi elementlarning boy to'plamiga ega (masalan,
ma'lumotlar omborlari fayllar yoki ma'lumotlar bazalarining prototiplari).

SADT (Strukturaviy tahlil va dizayn texnikasi) - 1973 yilda Ross tomonidan
kiritilgan tizimlarni tahlil qilish va loyihalashning eng mashhur
metodologiyalaridan biri. SADT muvaffaqiyatli harbiy, sanoat va tijorat
tashkilotlari kabi keng ko'lamli vazifalarni hal qilish dasturiy ta'minot telefon
tarmoqlari, tizimni qo'llab-quvvatlash va diagnostika, uzoq muddatli va strategik
rejalashtirish , kompyuter yordamida ishlab chiqarish va dizayn, kompyuter tizimi
konfiguratsiyasi, kadrlar tayyorlash, mudofaa ko'milgan dasturiy ta'minot.
moliyaviy va logistika menejmenti va boshqalar. Bu metodologiya AQSh Mudofaa
vazirligi tomonidan keng qo'llab -quvvatlanadi. IDEF0 standarti SADTning kichik
qismi sifatida ishlab chiqilishiga asos bo'lgan. Bu o'sib borayotgan
avtomatlashtirilgan qo'llab -quvvatlash bilan birga, uni yanada qulayroq va
ishlatishni osonlashtirdi.
SADT nuqtai nazaridan, model tizim funktsiyalari yoki uning sub'ektlariga (rejalar,
ma'lumotlar, uskunalar, ma'lumotlar va boshqalar) asoslangan bo'lishi mumkin.
Tegishli modellar odatda faoliyat va ma'lumotlar modellari deb ataladi. Faoliyat
modeli zarur darajadagi tafsilotlar bilan faoliyat tizimini ifodalaydi, ular o'z
navbatida tizim ob'ektlari orqali o'zaro munosabatlarni aks ettiradi. Ma'lumotlar
modellari ikkitadan iborat bo'lib, ular faoliyat modellari hisoblanadi batafsil
tavsif tizimli harakatlar tizimli harakatlar bilan bog'liq. To'liq SADT
metodologiyasi murakkab tizimni aniqroq tasvirlash uchun har ikkala turdagi
modellarni tuzishdan iborat. Biroq, hozirgi vaqtda faqat faoliyat modellari keng
qo'llanilmoqda va bu bo'lim ularni ko'rib chiqishga bag'ishlangan.
SADT jadvallari
Modellashtirishda asosiy ishchi element - bu diagramma. SADT modeli xaritalarni
iyerarxik tuzilmalarga birlashtiradi va tartibga soladi, jadvalning darajasi qanchalik
baland bo'lsa, shunchalik batafsilroq bo'ladi. Diagramma modellashtirilayotgan
tizim faoliyatini aks ettiruvchi, bloklarni bir -biriga bog'laydigan, bloklar orasidagi
o'zaro ta'sir va munosabatlarni tasvirlaydigan bloklarni o'z ichiga oladi. SADT 3-6

blokli diagrammani talab qiladi: bu chegaralarda diagramma va modellarni o'qish,
tushunish va ishlatish oson. Bitta og'ir model o'rniga bir -biriga bog'langan bir
nechta kichik modellar ishlatiladi, ularning qiymatlari bir -birini to'ldiradi, bu esa
murakkab ob'ektning tuzilishini tushunarli qiladi. Biroq, diagrammadagi bloklar
soniga qo'yiladigan bu qat'iy talab, bir qator mavzular uchun SADTdan
foydalanishni cheklaydi. Masalan, bank tuzilmalarida 15-20 ta tengdoshlar
faoliyati mavjud bo'lib, ular bitta diagrammada aks ettirilishi kerak. SADT
modelining turli darajalarida ularni sun'iy ravishda ajratish uning tushunilishini
yaxshilamaydi.
Blok tuzilishi
Diagrammalardagi bloklar to'rtburchaklar bilan ifodalanadi va ularga faoliyatni
tasvirlaydigan tabiiy tilli matnlar qo'shiladi. SADTdagi boshqa tizimli tahlil
usullaridan farqli o'laroq, har bir tomon aniq belgilangan maxsus maqsad : blokning
chap tomoni - kirish uchun, yuqori qismi - nazorat qilish uchun, o'ng tomoni -
chiqish uchun, pastki qismi - ijrochilar uchun, bu belgi ma'lum faoliyat
printsiplarini aks ettiradi: kirishlar Chiqishlarga aylanadi, boshqaruv chegarasi
yoki retsept ijro shartlari, aktyorlar konvertatsiya qanday amalga oshirilishini
tasvirlab berishadi ...
SADT -dagi yoylar ob'ektlar to'plamini ifodalaydi va tabiiy tilda matnlar bilan
belgilanadi. Ob'ektlar to'rtta mumkin bo'lgan munosabatlardagi faoliyatdan iborat
bo'lishi mumkin: kirish, chiqish, boshqaruv, ijrochi. Ushbu munosabatlarning har
biri blokning ma'lum bir tomoni bilan bog'langan yoy bilan tasvirlangan - shuning
uchun blokning yon tomonlari yoylar bilan tasvirlangan narsalarni aniq grafik
jihatdan saralaydi. Kirish yoylari harakatlar yordamida ishlatiladigan va
o'zgartiriladigan ob'ektlarni ifodalaydi. Boshqaruv yoylari odatda harakatlarning
harakatlarini boshqaruvchi ma'lumotni ifodalaydi. Chiqish yoylari kirishlar
aylanadigan ob'ektlarni ifodalaydi. Ishlash kamonlari (hech bo'lmaganda qisman)
faoliyatni amalga oshirishni aks ettiradi.

Diagrammadagi bloklar o'zlarining ustunligiga muvofiq "bosqichma -bosqich"
sxemada joylashtirilgan, bu bir blokning boshqalarga ta'siri sifatida tushuniladi.
Bundan tashqari, bloklar, masalan, ularning hukmronligiga ko'ra, raqamlanishi
kerak. Blok raqamlari tadbirlar uchun o'ziga xos identifikator bo'lib xizmat qiladi
va bu amallarni avtomatik ravishda model ierarxiyasiga aylantiradi.
Bloklarning o'zaro ta'sirini natijani boshqa transformatsiyaga boshqa faoliyatga
yuborish yoki boshqa faoliyat aynan nima qilish kerakligini ko'rsatuvchi nazorat
ma'lumotlarini yaratish orqali ifodalash mumkin. Shunday qilib, SADT
diagrammasi - bu kirish va chiqish o'rtasidagi o'zgarishlarni ham, bu o'zgartirishlar
uchun ko'rsatma qoidalarini ham tavsiflovchi retseptli diagrammalar.
Aloqalar
SADTda o'zaro munosabatlarni tavsiflash uchun faqat bloklararo
munosabatlarning beshta turi talab qilinadi: Boshqarish, Kirish, Boshqaruv aloqasi,
Kiritilgan aloqa, Chiqish - Aktyor. Boshqaruv va kirish munosabatlari eng sodda,
chunki u intuitiv aniq ta'sirlarni aks ettiradi. Boshqaruv aloqasi bitta blokning
chiqishi kamroq dominant blokga to'g'ridan -to'g'ri ta'sir qilganda sodir bo'ladi.
Kirish nisbati bitta blokning chiqishi kamroq dominant blok uchun kirishga
aylanganda paydo bo'ladi. Fikr -mulohazalar murakkabroq, chunki ular iteratsiya
yoki rekursiyani aks ettiradi - Bir faoliyatdan chiqish boshqa funktsiyalarning
kelgusida bajarilishiga ta'sir qiladi, bu esa keyinchalik asl faoliyatga ta'sir qiladi.
Boshqaruv bo'yicha teskari aloqa ma'lum bir blokning chiqishi katta ustunlikka ega
bo'lgan blokga va kirish nisbati ta'sirida sodir bo'ladi. Fikr -mulohaza Bir blokning
Chiqishi katta ustunlikka ega bo'lgan boshqa blokning Kirishiga aylanganda sodir
bo'ladi. Exit-Artist munosabatlari kamdan-kam uchraydi va alohida qiziqish
uyg'otadi. Ular vaziyatni aks ettiradi, bunda bitta faoliyatdan chiqish boshqa
faoliyatning maqsadiga erishish vositasiga aylanadi.
Xulosa.
Yagona modellashtirish tili (UML) dasturiy ta'minot tizimlarini, shuningdek, biznes modellarini
va boshqa dasturiy ta'minot bo'lmagan tizimlarni belgilash, vizuallashtirish, qurish va

hujjatlashtirish uchun tildir. UML - bu katta va murakkab tizimlarni modellashtirish uchun ilgari
muvaffaqiyatli qo'llanilgan muhandislik texnikasining birikmasidir.
UML yaratuvchilari uni dasturiy ta'minot tizimlari, biznes tizimlari va turli xarakterdagi boshqa
tizimlarni aniqlash, taqdim etish, loyihalash va hujjatlashtirish uchun til sifatida taqdim etadilar.
UML notatsiya va metamodelni belgilaydi. Belgilash - bu modellarda qo'llaniladigan grafik
ob'ektlar to'plami; bu modellashtirish tilining sintaksisidir.
UML quyidagi vizual modellarni yaratish uchun ifodali vositalarni taqdim etadi:
 loyihada ishtirok etgan barcha ishlab chiquvchilar tomonidan bir xilda tushuniladi;
 loyiha doirasidagi aloqa vositasidir.
Birlashtirilgan modellashtirish tili (UML):
 ob'ektga yo'naltirilgan (OO) dasturlash tillariga bog'liq emas;
 foydalanilgan loyihani ishlab chiqish metodologiyasiga bog'liq emas;
 har qanday OO dasturlash tilini qo'llab-quvvatlashi mumkin.
UML ochiq manba va asosiy yadroga kengaytirilishi mumkin. UMLda siz ko'pincha bir-biridan
juda farq qiluvchi turli mavzulardagi sinflar, ob'ektlar va komponentlarni mazmunli
tasvirlashingiz mumkin.
UML diagrammasi
Tizim dizayneri ixtiyorida Rational Rose quyidagi diagramma turlarini taqdim etadi, ularning
ketma-ket yaratilishi butun loyihalashtirilgan tizim va uning alohida komponentlari haqida to'liq
tasavvurga ega bo'lishga imkon beradi:
 Ish diagrammasidan foydalaning
 Joylashtirish diagrammasi (topologiya diagrammasi);
 Davlat diagrammasi;
 O'zaro ta'sir diagrammasi Faoliyat diagrammasi
 Ketma-ketlik diagrammasi
 Hamkorlik diagrammasi
 Sinf diagrammasi
 Komponent diagrammasi
 Xulq-atvor sxemalari
 Faoliyat diagrammasi
 Amalga oshirish sxemalari
Ushbu diagrammalarning har biri tizim modelining boshqa ko'rinishini konkretlashtiradi. Bunday
holda, foydalanish diagrammasi boshqa barcha diagrammalarni qurish uchun boshlang'ich nuqta
bo'lgan tizimning kontseptual modelini ifodalaydi. Sinf diagrammasi - bu tizimning strukturaviy
dizaynining statik tomonlarini aks ettiruvchi mantiqiy model va mantiqiy modelning navlari

bo'lgan xatti-harakatlar diagrammasi uning ishlashining dinamik tomonlarini aks ettiradi.
Amalga oshirish diagrammasi tizimning tarkibiy qismlarini ifodalash va uning jismoniy
modeliga murojaat qilish uchun ishlatiladi.
Yuqoridagi diagrammalardan ba'zilari ikki yoki undan ortiq kichik turlarni ko'rsatish uchun
ishlatiladi. Mustaqil tasvirlar sifatida quyidagi diagrammalardan foydalaniladi: foydalanish
holatlari, sinflar, holatlar, faoliyatlar, ketma-ketlik, hamkorlik, komponentlar va joylashtirish.
UML diagrammalari uchun uchta turdagi vizual belgilar mavjud bo'lib, ular tarkibidagi
ma'lumotlar jihatidan muhim:
 ulanishlar , tekislikda turli xil chiziqlar bilan ifodalangan;
 matn individual geometrik shakllar chegaralarida joylashgan;
 grafik belgilar diagrammalarning vizuallari yaqinida chizilgan.
Diagrammalarni grafik ko'rsatishda quyidagi qoidalarga rioya qilish tavsiya etiladi:
 har bir diagramma simulyatsiya qilingan domenning ba'zi bir qismining to'liq tasviri bo'lishi
kerak;
 diagrammada ko'rsatilgan model ob'ektlari bir xil kontseptual darajada bo'lishi kerak;
 ob'ektlar haqidagi barcha ma'lumotlar diagrammada aniq ko'rsatilishi kerak;
 diagrammalar qarama-qarshi ma'lumotlarni o'z ichiga olmaydi;
 diagrammalar matnli ma'lumotlar bilan ortiqcha yuklanmasligi kerak;
 uning barcha elementlarini to'g'ri talqin qilish uchun har bir diagramma o'zini o'zi etarli
bo'lishi kerak;
 muayyan tizimni tavsiflash uchun zarur bo'lgan diagramma turlarining soni qat'iy
belgilanmagan va ishlab chiquvchi tomonidan belgilanadi;
 tizim modellari faqat UML yozuvida belgilangan elementlarni o'z ichiga olishi kerak.
UMLdagi ob'ektlar
UML to'rt turdagi ob'ektlarni belgilaydi: strukturaviy, xulq-atvor, guruhlash va izohlash ...
Ob'ektlar tilning asosiy ob'ektga yo'naltirilgan elementlari bo'lib, ular yordamida modellar
yaratiladi.
Strukturaviy tuzilmalar UML modellaridagi otlar. Odatda, ular tizimning kontseptual yoki
jismoniy elementlariga mos keladigan modelning statik qismlarini ifodalaydi. Strukturaviy
ob'ektlarga sinf, interfeys, hamkorlik, foydalanish holati, komponent, tugun, aktyor misol bo'ladi.
Xulq-atvor ob'ektlari UML modelining dinamik komponentlaridir. Bu modelning vaqt va
makondagi xatti-harakatlarini tavsiflovchi fe'llardir. Xulq-atvorning ikkita asosiy turi mavjud:
 o'zaro ta'sir - bu xulq-atvor bo'lib, uning mohiyati aniq maqsadga erishish uchun muayyan
kontekstdagi ob'ektlar o'rtasida xabarlar almashinuvidir;

 avtomat - turli hodisalarga javoban ob'ekt yoki o'zaro ta'sir o'tadigan holatlar ketma-
ketligini aniqlaydigan xatti-harakatlar algoritmi.
Ob'ektlarni guruhlash UML modelining tashkiliy qismlari hisoblanadi. Bu modelni parchalash
mumkin bo'lgan bloklardir. Bunday asosiy ob'ektning bitta nusxasi mavjud - bu paket.
Paketlar elementlarni guruhlarga ajratish uchun universal mexanizmdir. Strukturaviy, xulq-atvor
va boshqa guruhlash ob'ektlari paketga joylashtirilishi mumkin. Dastur ishlayotgan vaqtda
mavjud bo'lgan komponentlardan farqli o'laroq, paketlar faqat kontseptualdir, ya'ni ular faqat
ishlab chiqish jarayonida mavjud bo'ladi.
Annotatsiya ob'ektlari UML modelining tushuntirish qismlari: qo'shimcha tavsif, tushuntirish
yoki modelning istalgan elementiga izohlar uchun izohlar. Annotatsiya elementlarining faqat
bitta asosiy turi mavjud, annotatsiya. Eslatma norasmiy yoki rasmiy matnda ifodalangan
diagrammalarga sharhlar yoki cheklovlar berish uchun ishlatiladi.

Foydalanilgan adabiyotlar:
Karimov I.A. O'zbekiston XXI asr bo'sag'asida: xavfsizlikka tahdid, barqarorlik
shartlari va taraqqiyot kafolatlari. - Toshkent: O'zbekiston, 1997. - 326 b.
Karimov I.A. Xavfsizlik va barqaror taraqqiyot yo'lida. - Toshkent:
O'zbekiston, 1998. - 6-tom. - 324-b.
Karimov I.A. Ozod va obod Vatan, erkin va farovon hayot - pirovard
maqsadimiz. - Toshkent: O'zbekiston, 2000. - 8-tom. - 525 b.
Karimov I.A. Tinchlik va xavfsizligimiz o'z kuchqudratimizga, hamjihatligimiz
va qat'iy irodamizga bog'liq. - Toshkent: O'zbekiston, 2004. - 12-tom. - 243-b.
Karimov I.A. O'zbek xalqi hech qachon, hech kimga qaram bo'lmaydi. -
Toshkent: O'zbekiston, 2005. - 13-tom. - 223-b.
Karimov I.A. Yuksak ma'naviyat - yengilmas kuch. - Toshkent: Ma'naviyat,
2008. - 176 b.
Karimov I.A. Mamlakatimizda demokratik islohotlami yanada chuqurlashtirish
va fuqarolik jamiyatini rivojlantirish konsepsiyasi. - Toshkent: O'zbekiston,
2010. - 55 b.

Karimov I.A. Yuksak bilimli va intellektual rivojlangan avlodni tarbiyalash -
mamlakatni barqaror taraqqiy ettirish va modernizatsiya qilishning eng muhim
sharti: Xalqaro konferensiya materiallari. - Т .: O'zbekiston, 2012. - 184 b.
O'zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining "2004-2009 yillarda maktab
ta'limini rivojlantirish davlat umummilliy dasturini amalga oshirish chora-
tadbirlari to'g'risida"gi Qarori. - Toshkent, 9 iyul 2004 y.
O'zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining "Uzluksiz ta'lim tizimi
uchun davlat ta'lim standartlarini ishlab chiqish va joriy etish to'g'risida"gi 5
sonli qaroriga 1- ilova. - Toshkent, 5 yanvar 1998 y

Axborot tizimlarini modellashtirish Axborot tizimlarini modellashtirish

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish