Axborotni himoyalash usullarining tizimliligi - Педагогика - Рефераты

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	30.7KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Рефераты
Предмет	Педагогика

Axborotni himoyalash usullarining tizimliligi

Купить

Mavzu: Axborotni himoyalash usullarining tizimliligi
Reja
1. VIRUS VA UNING TASNIFI.
2. ANTIVIRUSLAR VA UNING TASNIFI.
3. AXBOROTLARNI STEGANOGRAFIK VA KRIPTOGRAFIK
HIMOYALASH USULLARI.

Hozirgi kunda kompyuter viruslari g‗arazli maqsadlarda ishlatiluvchi turli
xil dasturlarni olib kelib tatbiq etishda eng samarali vositalardan biri hisoblanadi.
Kompyuter viruslarini dasturli viruslar deb atash to g‗riroq bo ladi. ʻ ʻ
Dasturli virus deb avtonom ravishda ishlash, boshqa dastur tarkibiga o z – o zidan
ʻ ʻ
qo shiluvchi, ishga qodir va kompyuter tarmoqlari va alohida kompyuterlarda o z –
ʻ ʻ
o zidan tarqalish xususiyatiga ega bo lgan dasturga aytiladi.
ʻ ʻ
Viruslar bilan zararlangan dasturlar virus tashuvchi yoki zararlangan dasturlar
deyiladi.
Viruslar 3 turga bo linadi:
ʻ
- Xavfsiz - Fayllar tarkibini buzmaydigan
- Xavfli - Fayllar tarkibini buzadigan
- Juda xavfli - Qurilmalarni buzadigan, operator sog‗ligiga ta‘sir ko rsatuvchi.
ʻ
Zararlangan disk – bu ishga tushirish sektorida virus dastur joylashib olgan
diskdir. Hozirgi paytda kompyuterlar uchun ko pgina noqulayliklar tug‗dirayotgan
ʻ
har xil turlardagi kompyuter viruslari keng tarqalgan. Shuning uchun ham ulardan
saqlanish usullarini ishlab chiqish muhim masalalardan biri hisoblanadi. Hozirgi
vaqtda 90000 dan ko p bo lgan virus dasturlari borligi aniqlangan. Bu viruslarning
ʻ ʻ
katta guruhini kompyuterning ish bajarish tartibini buzmaydigan, ya‘ni «ta‘sirchan
bo lmagan» viruslar guruhi tashkil etadi.
ʻ
Viruslarning boshqa guruhiga kompyuterning ish tartibini buzuvchi viruslar kiradi.
Bu viruslarni quyidagi turlarga bo lish mumkin:
ʻ xavfsiz viruslar (fayllar tarkibini
buzmaydigan), xavfli viruslar (fayllar tarkibini buzuvchi) hamda juda xavfli
viruslar (kompyuter qurilmalarini buzuvchi va operator sog‗ligiga ta‘sir etuvchi).
Bu kabi viruslar odatda professional dasturchilar tomonidan tuziladi.
Kompyuter viruslaridan axborotlarga ruxsatsiz kirish va ulardan
foydalanishni tashkil etish
Shuni aytib o tish lozimki, hozirgi paytda har-xil turdagi axborot va dasturlarni
ʻ
ugirlab olish niyatida kompyuter viruslaridan foydalanish eng samarali usullardan
biri hisoblanadi.

Dasturli viruslar kompyuter tizimlarining xavfsizligiga tahdid solishning eng
samarali vositalaridan biridir. Shuning uchun ham dasturli viruslarning
imkoniyatlarini tahlil qilish masalasi hamda bu viruslarga qarshi kurashish hozirgi
paytning dolzarb masalalaridan biri bo lib qoldi. ʻ
Viruslardan tashqari fayllar tarkibini buzuvchi troyan dasturlari mavjud. Virus
ko pincha kompyuterga sezdirmasdan kiradi. Foydalanuvchining o zi troyan
ʻ ʻ
dasturini foydali dastur sifatida diskka yozadi. Ma‘lum bir vaqt o tgandan keyin
ʻ
buzg‗unchi dastur o z ta‘sirini ko rsatadi.
ʻ ʻ
O z-o zidan paydo bo ladigan viruslar mavjud emas. Virus dasturlari inson
ʻ ʻ ʻ
tomonidan kompyuterning dasturiy ta‘minotini, uning qurilmalarini zararlash va
boshqa maqsadlar uchun yoziladi. Viruslarning hajmi bir necha baytdan to o nlab
ʻ
kilobaytgacha bo lishi mumkin.
ʻ
Troyan dasturlari foydalanuvchiga zarar keltiruvchi bo lib, ular buyruqlar
ʻ
(modullar) ketma – ketligidan tashkil topgan, omma orasida juda keng tarqalgan
dasturlar (tahrirlovchilar, o yinlar, translyatorlar) ichiga o rnatilgan bo lib, bir
ʻ ʻ ʻ
qancha hodisalar bajarilishi bilan ishga tushadigan «mantiqiy bomba» deb
ataladigan dasturdir. O z navbatida, «mantiqiy bomba»ning turli ko rinishlaridan
ʻ ʻ
biri «soat mexanizmli bomba» hisoblanadi.
Shuni ta‘kidlab o tish kerakki, troyan dasturlari o z-o zidan ko paymasdan,
ʻ ʻ ʻ ʻ
kompyuter tizimi bo yicha dasturlovchilar tomonidan tarqatiladi.
ʻ
Troyan dasturlardan viruslarning farqi shundaki, viruslar kompyuter tizimlari
bo ylab tarqatilganda, ular mustaqil ravishda hosil bo lib, o z ish faoliyatida
ʻ ʻ ʻ
dasturlarga o z matnlarini yozgan holda ularga zarar ko rsatadi.
ʻ ʻ
Zararlangan dasturda dastur bajarilmasdan oldin virus o zining buyruqlari
ʻ
bajarilishiga imkoniyat yaratib beradi. Buning uchun ham virus dasturning bosh
qismida joylashadi yoki dasturning birinchi buyrug‗i unga yozilgan virus dasturiga
shartsiz o tish bo lib xizmat qiladi. Boshqarilgan virus
ʻ ʻ boshqa dasturlarni
zararlaydi va shundan so ng virus tashuvchi dasturga ishni topshiradi.
ʻ
Virus hayoti odatda quyidagi davrlarni o z ichiga oladi:
ʻ qo llanilish, inkubatsiya, ʻ
replikatsiya (o z-o zidan ko payish) va
ʻ ʻ ʻ hosil bo lish ʻ . Inkubatsiya davrida virus

passiv bo lib, uni izlab topish va yo qotish qiyin. Hosil bo lish davrida u o zʻ ʻ ʻ ʻ
funksiyasini bajaradi va qo yilgan maqsadiga erishadi.
ʻ
Tarkibi jihatidan virus juda oddiy bo lib, bosh qism va ba‘zi hollarda dumdan
ʻ
iborat. Virusning bosh qismi deb boshqarilishini birinchi bo lib ta‘minlovchi
ʻ
imkoniyatga ega bo lgan dasturga aytiladi. Virusning dum qismi zararlangan
ʻ
dasturda bo lib, u bosh qismidan alohida joyda joylashadi.
ʻ
Kompyuter viruslari xarakterlariga nisbatan norezident, rezident, bootli, gibridli
va paketli viruslarga ajratiladi. Faylli norezident viruslar to liqligicha
ʻ
bajarilayotgan faylda joylashadi, shuning uchun ham u faqat virus tashuvchi dastur
faollashgandan so ng ishga tushadi va bajarilgandan so ng tezkor xotirada
ʻ ʻ
saqlanmaydi.
Windows operatsion tizimlari uchun yaratilgan viruslar
Windows operatsion tizimidagi dasturlarni zararlaydi. Misol sifatida quyidagilarni
keltirish mumkin:
1) Eng xavfli viruslardan biri Internet orqali tarqatilgan «Chernobil» virusi bo lib,
ʻ
u aprelda tarqatilgan va har oyning 26-kunida kompyuterlarni zararlashi mumkin.
I LOVE YOU virusi Filippindan 2000 yil 4 mayda E-mail orqali tarqatilgan. U
butun jahon bo yicha 45 mln. kompyuterni zararlagan va ishdan chiqargan.
ʻ
Moddiy zarar 10 mlrd. AQSh dollarini tashkil qilgan.
2003 yil mart oyida Shvetsiyadan elektron pochta orqali GANDA virusi tarqatilgan
va u butun dunyoda minglab kompyuterlarni zararlagan. Bu virusni tarqatgan
shaxs qo lga olingan va u 4 yil qamoq jazosiga hukm etilgan.
ʻ
Antivirus dasturlari
Hozirgi vaqtda viruslarni yo qotish uchun ko pgina usullar ishlab chiqilgan va bu
ʻ ʻ
usullar bilan ishlaydigan dasturlarni antiviruslar deb atashadi. Antiviruslarni,
qo llanish usuliga ko ra, quyidagilarga ajratishimiz mumkin:
ʻ ʻ detektorlar, faglar,
vaksinalar, privivkalar, revizorlar, monitorlar.
Detektorlar — virusning signaturasi (virusga taalluqli baytlar ketma-ketligi)
bo yicha tezkor xotira va fayllarni ko rish natijasida ma‘lum viruslarni topadi va
ʻ ʻ

xabar beradi. Yangi viruslarni aniqlab olmasligi detektorlarning kamchiligi
hisoblanadi.
Faglar — detektorlarga xos bo lgan ishni bajargan holda zararlangan fayldanʻ
viruslarni chiqarib tashlaydi va faylni oldingi holatiga qaytaradi.
Vaksinalar — yuqoridagilardan farqli ravishda himoyalanayotgan dasturga
o rnatiladi. Natijada dastur zararlangan deb hisoblanib, virus tomonidan
ʻ
o zgartirilmaydi. Faqatgina ma‘lum viruslarga nisbatan vaksina qilinishi uning
ʻ
kamchiligi hisoblanadi. Shu bois ham, ushbu antivirus dasturlari keng tarqalmagan.
Privivka — fayllarda xuddi virus zararlagandek iz qoldiradi. Buning natijasida
viruslar «privivka qilingan» faylga yopishmaydi.
Filtrlar — qo riqlovchi dasturlar ko rinishida bo lib, rezident holatda ishlab turadi
ʻ ʻ ʻ
va viruslarga xos jarayonlar bajarilganda, bu haqda foydalanuvchiga xabar beradi.
Revizorlar — eng ishonchli himoyalovchi vosita bo lib, diskning birinchi holatini
ʻ
xotirasida saqlab, undagi keyingi o zgarishlarni doimiy ravishda nazorat qilib
ʻ
boradi.
Detektor dasturlar kompyuter xotirasidan, fayllardan viruslarni qidiradi va
aniqlangan viruslar xaqida xabar beradi.
Doktor dasturlari nafaqat virus bilan kasallangan fayllarni topadi, balki ularni
davolab, dastlabki holatiga qaytaradi. Bunday dasturlarga Aidstest, Doctor
Viruslarga qarshi chora-tadbirlar
Kompyuterni viruslar bilan zararlanishidan saqlash va axborotlarni ishonchli
saqlash uchun quyidagi qoidalarga amal qilish lozim:
- kompyuterni zamonaviy antivirus dasturlar bilan ta‘minlash;
- disketalarni ishlatishdan oldin har doim virusga qarshi tekshirish;
- qimmatli axborotlarning nusxasini har doim arxiv fayl ko rinishida saqlash.
ʻ
Kompyuter viruslariga qarshi kurashning quyidagi turlari mavjud:
- viruslar kompyuterga kirib buzgan fayllarni o z holiga qaytaruvchi dasturlarning
ʻ
mavjudligi;

- kompyuterga parol bilan kirish, disk yurituvchilarning yopiq turishi;
- disklarni yozishdan himoyalash;
- litsenzion dasturiy ta‘minotlardan foydalanish va o g‗irlangan dasturlarniʻ
qo llamaslik;
ʻ
- kompyuterga kiritalayotgan dasturlarning viruslarning mavjudligini tekshirish;
- antivirus dasturlaridan keng foydalanish;
- davriy ravishda kompyuterlarni antivirus dasturlari yordamida viruslarga qarshi
tekshirish.
Antivirus dasturlaridan DrWeb, Adinf, AVP, VootCHK va Norton Antivirus,
Kaspersky Security kabilar keng foylalaniladi.
Windows 7, 8 va Windows 10 uchun bepul 7 ta eng yaxshi antiviruslar:
Quyida keng ko lamli onlayn va offlayn kompyuter tahdidlaridan himoya qiluvchi
ʻ
eng yaxshi 10 ta antivirus dasturlarining ro yxati keltirilgan, ushbu antiviruslar
ʻ
yuqorida aytib o tilgan barcha xususiyatlarga ega.
ʻ
Avast antivirus dasturi
Avast antivirus dasturi millionlab odamlarning mashhur tanlovidir. Avast Free-da
yaxshi qo shimchalar mavjud. Software Updater sizni o tkazib yuborgan yangi
ʻ ʻ
yangilanishlar to g‗risida ogohlantiradi.
ʻ Brauzerni tozalash brauzeringizdan
kiruvchi qo shimchalarni olib tashlashning oson usulini taqdim etadi. Siz to liq
ʻ ʻ
kompyuterni yoki tanlangan diskni, shu jumladan USB flesh-disk, SD-kartalar va
h.k. Har qanday yuklash sektori virusini topishda va olib tashlashda yordam
beradigan yuklash vaqtini skanerlash ta'minoti mavjud. Rasmiy yuklab olish
sahifasi: https://www.avast.ru/index#pc
Malwarebytes zararli dasturlarga qarshi dasturi
Har kuni yuzlab yangi tahdidlar tarqalmoqda, ba'zida bu tahdidlar sizning asosiy
antivirusingizni sog‗inadi va bunday tahdid bilan kurashish uchun
kompyuteringizga kirib boradi, bu yerda zararli dasturlarga qarshi bepul antivirus

dasturi emas, balki antivirus dasturi emas, balki juda yaxshi qo shimcha harʻ
qanday kishiga antivirus dasturi.
Malwarebyte juda oddiy interfeysga ega bo lishiga qaramay, kompyuterdan zararli
ʻ
dasturlarni topishi va olib tashlashi mumkin. AV-Test ma'lumotlariga ko ra,
ʻ
Malwarebyte ma'lum va noma'lum zararli dasturlardan himoya qiluvchi ko plab
ʻ
qo shimcha funksiyalarga ega 2017 yilning eng yaxshi dasturlaridan biri bo lgan.
ʻ ʻ
Rasmiy veb-sayt: https://ru.malwarebytes.com/
Comodo Free antivirus dasturi
Comodo Antivirus zararli dastur blokerlari orasida juda yaxshi ko rsatkichga ega,
ʻ
bu zararli dastur va viruslarning keng spektrini aniqlash va yo q qilishda juda
ʻ
yaxshi ishlaydi.
Unda har qanday noma'lum va potensial xavfli fayllarni ajratib turadigan,
shuningdek, avtomatik sandboxing texnologiyasi mavjud. Sandbox noma'lum
dasturlarning zararlanishini cheklaydi. Bundan tashqari, xostlarning kirib
kelishining oldini olish tizimlari, xatti-harakatlarning bloklanishi, virtual ish stoli
mavjud.
Biroq, zararli URLni blokirovka qilish testida u yaxshi ishlamaydi. U mustaqil
laboratoriyalarning aralash reytinglarini oldi. Bundan tashqari, standart avtomatik
Sandbox har safar yaxshi ishlamaydi va noma'lum dasturlarning o rnatilishiga
ʻ
to sqinlik qilishi mumkin va ba'zida qonuniy zararli dastur sifatida aniqlanadi.
ʻ
Dasturni yuklab oling: https://antivirus.comodo.com/free-antivirus.php
Zamonaviy kompyuter stenografiyasi
Ruxsat etilmagan kirishdan axborotni ishonchli himoyalash muammosi juda
qadimdan mavjud va hozirgi vaqtgacha hal qilinmagan. Maxfiy xabarlarni
yashirish usullari qadimdan ma‘lum, inson faoliyatining bu sohasi steganografiya
degan nom olgan. Bu so z grekcha
ʻ Steganos (maxfiy, sir) va Graphy (yozuv)
so zlaridan kelib chiqqan va «sirli yozuv» degan ma‘noni bildiradi. Stenografiya
ʻ
usullari, ehtimol, yozuv paydo bo lishidan oldin paydo bo lgan (dastlab shartli
ʻ ʻ
belgi va belgilashlar qo llanilgan) bo lishi mumkin.
ʻ ʻ

Axborotni himoyalash uchun kodlashtirish va kriptografiya usullari qo llaniladi.ʻ
Kodlashtirish deb axborotni bir tizimdan boshqa tizimga ma‘lum bir belgilar
yordamida belgilangan tartib bo yicha o tkazish jarayoniga aytiladi.
ʻ ʻ
Kriptografiya deb maxfiy xabar mazmunini shifrlash, ya‘ni malumotlarni maxsus
algoritm bo yicha o zgartirib, shifrlangan matnni yaratish yo li bilan axborotga
ʻ ʻ ʻ
ruxsat etilmagan kirishga to siq qo yish usuliga aytiladi.
ʻ ʻ
Steganografiyaning kriptografiyadan boshqa o zgacha farqi ham bor. Ya‘ni uning
ʻ
maqsadi - maxfiy xabarning mavjudligini yashirishdir. Bu ikkala usul
birlashtirilishi mumkin va natijada axborotni himoyalash samaradorligini oshirish
uchun ishlatilishi imkoni paydo bo ladi (masalan, kriptografik kalitlarni uzatish
ʻ
uchun).
Kompyuter texnologiyalari stenografiyaning rivojlanishi va mukammallashuviga
yangi turtki berdi. Natijada axborotni himoyalash sohasida yangi yo nalish —
ʻ
kompyuter steganogryafiya si paydo bo ldi.
ʻ
Global kompyuter tarmoqlari va multimedia sohasidagi
zamonaviy progress telekommunikatsiya kanallarida ma‘lumotlarni uzatish
xavfsizligini ta‘minlash uchun mo ljallangan yangi usullarni yaratishga olib keldi.
ʻ
Bu usullar shifrlash qurilmalarining tabiiy noaniqligidan va analogli video yoki
audiosignallarning serobligidan foydalanib xabarlarni kompyuter fayllari
(konteynerlar)da yashirish imkonini beradi. Shu bilan birga kriptografiyadan farqli
ravishda bu usullar axborotni uzatish faktining o zini ham yashiradi.
ʻ
K.Shennon sirli yozuvning umumiy nazariyasini yaratdi, u fan sifatida
stenografiyaning bazasi hisoblanadi. Zamonaviy kompyuter steganografiyasida
ikkita asosiy fayl turlari mavjud: yashirish uchun mo ljallangan
ʻ xabar-fayl , va
konteyner-fayl , u xabarni yashirish uchun ishlatilishi mumkin. Bunda
konteynerlar ikki turda bo ladi:
ʻ konteyner-original (yoki «bo sh» konteyner) - bu ʻ
konteyner yashirin axborotni saqlamaydi; konteyner-natija (yoki «to ldirilgan»
ʻ
konteyner) — bu konteyner yashirin axborotni saqlaydi. Kalit sifatida xabarni
konteynerga kiritib qo yish tartibini aniqlaydigan maxfiy element tushuniladi.
ʻ

Kompyuter stenografiyasi rivojlanishi tendensiyasining tahlili shuni ko rsatadiki,ʻ
keyingi yillarda kompyuter stenografiyasi usullarini rivojlantirishga qiziqish
kuchayib bormoqda. Jumladan, ma‘lumki, axborot xavfsizligi muammosining
dolzarbligi doim kuchayib bormoqda va axborotni himoyalashning yangi usullarini
qidirishga rag‗batlantirilayapti. Boshka tomondan, axborot- kommunikatsiyalar
texnologiyalarining jadal rivojlanishi ushbu axborotni himoyalashning yangi
usullarini joriy qilish imkoniyatlari bilan ta‘minlayapti va albatta, bu jarayonning
kuchli katalizatori bo lib umumfoydalaniladigan Internet kompyuter tarmog‗ining
ʻ
juda kuchli rivojlanishi hisoblanadi.
Hozirgi vaqtda axborotni himoyalash eng ko p qo llanilayotgan soha bu —
ʻ ʻ
kriptografik usullardir. Lekin, bu yo lda kompyuter viruslari, «mantiqiy bomba»lar
ʻ
kabi axborotiy qurollarning kriptovositalarni buzadigan ta‘siriga bog‗liq ko p
ʻ
yechilmagan muammolar mavjud. Boshqa tomondan, kriptografik usullarni
ishlatishda kalitlarni taqsimlash muammosi ham bugungi kunda oxirigacha
yechilmay turibdi. Kompyuter steganografiyasi va kriptografiyalarining
birlashtirilishi paydo bo lgan sharoitdan qutulishning yaxshi bir yo li bular edi,
ʻ ʻ
chunki, bu holda axborotni himoyalash usullarining zaif tomonlarini yo qotish
ʻ
mumkin.
Shunday qilib, kompyuter stenografiyasi hozirgi kunda axborot xavfsizligi
bo yicha asosiy texnologiyalardan biri bo lib hisoblanadi.
ʻ ʻ
Zamonaviy kompyuter stenografiyasining asosiy holatlari quyidagilardan iborat:
- yashirish usullari faylning autentifikatsiyalanishligini va yaxlitligini
Konfidensial axborotlarni ruxsatsiz kirishdan himoyalash
Bu kompyuter steganografiyasini ishlatish sohasi konfidensial axborotlarni
himoyalash muammosini yechishda eng samarali hisoblanadi. Masalan, tovushning
eng kam ahamiyatli kichik razryadlari yashiriladigan xabarga almashtiriladi.
Bunday o zgarish ko pchilik tomonidan tovushli xabarni eshitish paytida
ʻ ʻ
sezilmaydi.
Sanoat shpionlik tizimlarining monitoring va tarmoq zaxiralarini boshqarish
harakatlariga qarshi yo naltirilgan stenografik usullar lokal va global kompyuter
ʻ

tarmoqlari serverlaridan axborotning o tishida nazorat o rnatish harakatlarigaʻ ʻ
qarshi turishga imkon beradi.
Kompyuter steganografiyasining hozirgi vaqtda ishlatiladigan boshqa bir sohasi
dasturiy ta‘minotni niqoblashdir. Qachonki, dasturiy ta‘minotni qayd qilinmagan
foydalanuvchilar tomonidan ishlatilishi o rinsiz bo lsa, u standart universal dastur
ʻ ʻ
mahsulotlari (masalan, matnli muxarrirlar) ostida niqoblanishi yoki multimedia
fayllari (masalan, kompyuter o yinlarining musiqiy ilovasi)ga yashirilishi mumkin.
ʻ
Stenografiyadan foydalaniladigan yana bir sohalardan biri — bu mualliflik
huquqlarini himoyalash hisoblanadi. Kompyuterli grafik tasvirlarga maxsus belgi
qo yiladi va ko zga ko rinmay qaladi. Lekin, maxsus dasturiy ta‘minot bilan
ʻ ʻ ʻ
aniqlanadi. Bunday dastur mahsuloti allaqachon ba‘zi jurnallarning kompyuter
versiyalarida ishlatilayapti. Stenografiyaning ushbu yo nalishi nafaqat tasvirlarni,
ʻ
balki audio va videoaxborotni ham qayta ishlashgamo ljallangan. Bundan tashqari
ʻ
uning intellektual egaligini himoyalashni ta‘minlash vazifasi ham mavjud.
Hozirgi vaqtda kompyuter stenografiyasi usullari ikki asosiy yo nalish bo yicha
ʻ ʻ
rivojlanmoqda:
- kompyuter formatlarining maxsus xossalarini ishlatishga asoslangan usullar;
- audio va vizual axborotlarning serobliligiga asoslangan usullar.

Axborotni himoyalash usullarining tizimliligi

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish