Axshi strukturalangan muammolarni yechish prinsipi - Педагогика - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	472.2KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Педагогика

Axshi strukturalangan muammolarni yechish prinsipi

Купить

AXSHI
STRUKTURALANGA
N MUAMMOLARNI
YECHISH PRINSIPI

YAXSHI STRUKTURALANGAN MUAMMOLARNI QAROR
QABUL QILISH METODLARI:
Yaxshi strukturalangan muammo quyidagi o‘ziga
xoslik lar bilan xarakterlanadi:
- Bo‘lajak harakatlar maqsadi
obyektiv, ya’ni tashqaridan qo‘yilgan
va menejer bilan bog‘liq emas;
- Yechim variantlari
(alternativlar)oldindan ma’lum,
faqat yaxshisini tanlash kifoya;

YAXSHI STRUKTURALANGAN MUAMMOLARNI
QAROR QABUL QILISH METODLARI:
Yaxshi strukturalangan muammo quyidagi o‘ziga
xoslik lar bilan xarakterlanadi:
-Zaruriy resurslar ro‘yxati ma’lum, muammoni yechish
uchun faqatgina ulardan kerakli sondagisini asoslash
yetarli;
- Muammoni yechish uchun hisobga olinuvchi faktorlar
yoki funksiya shaklida aniq miqdoriy hisobga ega;
- O‘zgaruvchilar o‘rtasidagi funksiyalar obyektiv va hosil
qilinishi mumkin;

ЯХШИ СТРУКТУРАЛАНГАН МУАММОЛИ ЖАРАЁНЛАРНИ
ТАДҚИҚ ҚИЛИШДА УШБУ АСОСИЙ БОСҚИЧЛАРНИ
АЖРАТИБ КЎРСАТИШ МУМКИН:
•
Maqsadga erishish uchun raqobatlashadigan
strategiyalarni aniqlash.
•
Amaliyotning matematik modelini qurish.
•
Raqobatlashadigan strategiyalar samaradorligini
baholash.
•
Maqsadlarga erishish uchun maqbul strategiyani
tanlash.

Amaliyot samaradorligi mezonlari bir qator
talablarga javob berishi kerak:
•
Vakillik.
•
Tanqidiylik.
•
O'ziga xoslik.
•
Stoхastiklikni hisobga olish.
•
Noaniqliklar hisobi.
•
Qarama-qarshiliklarni hisobga olish.
•
Oddiy.

MASA LANI Y ECHISH BOSQICHLARI:

muammoni shakllantirish
samaradorlik mezonlari;

yuqori darajadagi
vazifalar cheklovlar
yuqori darajadagi
modellar bilan aloqa
qilish;

vakillik tanqidiylik;

noyoblik;

stoxastiklikni hisobga
olish;

noaniqlikni hisobga olish;

qarama-qarshiliklarni
hisobga olish;

oddiylik;

majburiy cheklovlar; 
sun'iy cheklovlar;

qo'shimcha cheklovlar;

asosiy mezonni tanlash;

cheklovlarni tarjima
qilish;

umumlashtirilgan
mezonni tuzish;

matematikani baholash;

ishonch oralig'ini qurish ;

mumkin bo'lgan
variantlarni tahlil qilish.

TO'LIQ BO'LMAGAN MA'LUMOTLAR BILAN
TO'LIQ TUZILGAN MUAMMOLAR BO'YICHA
QAROR QABUL QILISH MUAMMOSI
Ilgari ko'rib chiqilgan modellarda, aksariyat hollarda, qaror qabul qiluvchining ko'rib
chiqilayotgan muammo bo'yicha qaror qabul qilishda to'liq ma'lumotlari (uning
baholari yoki tajribasi) bo'lishi taxmin qilingan. Biroq, bu har doim ham shunday emas.
Ko'pincha, biron bir mezon bo'yicha alternativaning jozibadorligi darajasi aniqlanmagan,
lekin o'zgaruvchan va tasodifiy omillarga bog'liq bo'lgan vaziyat yuzaga keladi.
Masalan, ma'lum bir kishining qo'lida bir miqdordagi pul bor va ulardan foyda olishni
xohlaydi. U pul mablag'larini Rossiya Federatsiyasining Sberbankiga joylashtirishi
mumkin, bu erda daromad foizi minimal, ammo depozitni qaytarish ishonchliligi
deyarli 100% ni tashkil qiladi. Boshqa bir alternativa - bu kompaniyaning aktsiyalariga
pul qo'yish va ularga katta dividendlar olish, ammo aksiya narxi tushsa, pul yo'qotish
xavfi mavjud. Ko'rib turganingizdek, ikkinchi alternativa uchun foyda mezonlari
o'zgaruvchan ko'rsatkichga ega.

OPTIMAL DETERMINISTIK TANLOV MUAMMOSI:
- variant xususiyatlarining n o'lchovli
vektori;
- ob'ektiv funktsiyalar yoki maqbullik
mezonlari;
- tengliklar va / yoki tengsizliklar
cheklovlari tizimini tashkil etuvchi
funktsiyalar.
- tegishli qiymatlar to'plami,
- deterministik omillar. 
  p q b g
h k f qq Xxk
a
,..., 1 , x,
,..., 1 , max x
 
 


 
nxx ,...,x
1
 
x
kf
  
x,
qg
a
X


 
  p q b g
h k f yqq Xxkk
a
,..., 1 , , , x,
,..., 1 , max , , x,
 
  

  
  
 
nxx ,...,x
1
k y

   
,

To'liq bo'lmagan ma'lumotlar bilan yechish masalasi:
- variant xususiyatlarining n o'lchovli vektori;
- ob'ektiv funktsiyalar yoki maqbullik mezonlari;
- deterministik omillar;
- qaror qabul qiluvchining xabardorlik darajasini aks
ettiruvchi noaniq omillar;
- ehtimollarni taqsimlash funktsiyalari ma'lum bo'lgan
tasodifiy omillar;
- noaniq omillar, noaniq belgilangan yoki noma'lum.

TO’LIQ MAS AXBOROTLI
MUAMMOLARNI YECHISH MASALASI:
1 ) Ishonchsizlik qarorlar qabul qilish jarayonining bir nechta
ishtirokchilarining faol harakatlaridan kelib chiqishi mumkin,
ularning har biri o'z maqsadlarini ko'zlaydi va boshqalar hisobidan
o'zi uchun maksimal foyda olishga intiladi. Bunday muammolar
o'yin nazariyasi tomonidan o'rganiladi.
2) Noaniqlik asosiy noaniqlik yoki tanlovga ta'sir qilishi mumkin
bo'lgan tashqi holatlar to'g'risida etarli ma'lumot bilan bog'liq bo'lishi
mumkin. Bunday ob'ektiv holatlarning umumiyligi odatda tabiat deb
ataladi, bu nuqtai nazardan neytral, aqlli bo'lmagan ishtirokchi
sifatida ishlaydi, foyda olishga yoki zarar etkazishga intilmaydi.
Tegishli vaziyatlar tabiat bilan o'yinlar yoki statistik o'yinlar deb
nomlanadi.
3) Noaniqlik tanlangan vaziyatni, tahlil qilinayotgan variantlarni, ruxsat
etilgan qiymatlar doirasidagi cheklovlarni va hokazolarni tabiiy tilda
aniq ta'riflashning iloji yo'qligi bilan bog'liq bo'lishi mumkin.

TO’LIQ MAS AXBOROTLI
MUAMMOLARNI YECHISH MASALASI:
Agar qaror qabul qiluvchi qaror qabul qilishda u yoki
bu alternativaga ko'ra vaziyat qanday rivojlanib
borishini bilmasa, lekin yuzaga kelishi mumkin
bo'lgan vaziyatlarning rivojlanishining ob'ektiv
ehtimollari mavjud bo'lsa, unda bunday matematik
model qaror qabul qilish modeli deb nomlanadi;
Bunday modelni tahlil qilishda daraxt usuli deb
nomlangan grafik tasvirdan foydalanish qulay
(tasniflash muammosini hal qilish uchun
mo'ljallangan usul daraxti, tasnif daraxti bilan
adashtirmaslik kerak).

“ YECHIMLAR DARAXTI USULI” METODI:
Daraxt usuli - bu yo'naltirilgan grafik, uning qirralari o'qlar bilan tasvirlangan,
vaziyatni rivojlantirishning mumkin bo'lgan variantlariga mos keladi, va
doiralar yoki kvadratlar bilan tasvirlangan tepaliklar, vaziyat rivojlanganda
"vilka" ga to'g'ri keladi. u yoki boshqa stsenariyni qabul qilishi mumkin.
Daraxt usulining boshlanishiga to'g'ri keladigan ildiz shoxidan boshlab chapdan
o'ngga qurilgan. Agar vaziyatni ishlab chiqish paytida uni amalga
oshirishning bir nechta variantlari mumkin bo'lsa va qaror qabul qiluvchi
variantni ongli ravishda tanlasa, u holda voqealar daraxtida bu "vilka"
kvadrat bilan belgilanadi. Agar vaziyatni rivojlantirish variantini tanlash ish
tufayli amalga oshirilsa va qaror qabul qiluvchi unga ta'sir qilmasa, unda
bunday "vilka" aylana bilan belgilanadi. Har bir satr ostida ushbu satrga mos
keladigan vaziyatni rivojlantirish ssenariysini amalga oshirish ehtimoli
ko'rsatilgan. Shunday qilib, voqealar rivojlanishining barcha mumkin
bo'lgan stsenariylari ushbu daraxtning shoxlari sifatida qaror daraxtida
ko'rsatiladi.

“ YECHIMLAR DARAXTI USULI” METODI. NAMUNA 1:
Tadbirkor pul qo'yish uchun ikkita variantdan birini tanlashi kerak.
Birinchi taklif aktsiyalar blokini nazarda tutadi, mutaxassislarning
fikriga ko'ra, 8 ta 5 ta holatda 1 ta aktsiyaga yiliga 100 rubl foyda
keltiradi va 8 ta 3 ta holatda - bu narx tushadi, bu esa har bir aksiya
uchun 200 rubl yo'qotishga olib keladi. Ikkinchi taklif aksiyalar
paketidan iborat bo'lib, ular 0,3 ehtimollik bilan har bir aksiya
uchun kutilgan 500 rubl foyda keltiradi va 0,7 ehtimollik bilan -
aksiyalarning pasayishi tufayli 200 rubl yo'qotish. Davom etishning
eng yaxshi usuli qanday va bitta aksiya uchun o'rtacha yutuq
qancha?

“ YECHIMLAR DARAXTI USULI” METODI:
Qaror daraxtining so'nggi o'ng shoxlari aniq natijalarga,
qabul qilingan qaror natijalariga mos keladi.
Ko'pgina hollarda, bu natija, masalan, foyda,
muvaffaqiyat ehtimoli, xavf darajasi ma'nosini
anglatadigan bo'lsa, miqdoriy jihatdan aniqlanishi
mumkin.
Agar natijaning jozibadorligi ko'rsatkichi sifatli bo'lsa, u
holda ekspert xulosasi bilan o'lchanishi mumkin.

“ YECHIMLAR DARAXTI USULI” METODI:
Daraxti usuli bilan yechishda daraxtning o'ta shoxlaridan ularning ildizigacha
o'ngdan chapga qarab amalga oshiriladigan tortish jarayoniga asoslanadi. Bunday
holda, quyidagi qoidalarga rioya qilish kerak:
1) Agar qaror qabul qilgan shaxs (vilka - kvadrat) tomonidan qabul qilingan qaror
natijasida tortilgan shoxcha biroz farq qilsa, u holda shoxning og'irligi undan
chiqadigan shoxlarning maksimal vazniga teng, pastroq bo'lgan shoxchalar esa
kesilgan.
2) Agar tortilgan tarmoq tasodifiy holatlar tufayli ajralib chiqsa (vilka - aylana)
bo'lsa, unda uning og'irligi undan chiqadigan barcha tarmoqlar og'irliklari
mahsulotlarining yig'indisiga teng bo'lib, bu shoxlarning ehtimolliklariga
ko'paytiriladi.
3) Agar biron bir filialda qo'shimcha og'irlik bo'lsa (masalan, oraliq qo'shimcha
xarajatlar tufayli), unda bu vazn hisoblanganga qo'shiladi.
4)So'nggi chap ildiz novdasi tortilguncha shoxlar tortiladi. Uning og'irligi qaror
qabul qiluvchining o'rtacha to'lovidir, agar u qaror daraxtining "kesilmagan"
novdalarida qaror qabul qilishda maqbul harakat qilsa.

“ YECHIMLAR DARAXTI USULI” METODI:
Daraxt usulining boshqa filiallarining og'irliklarini hisoblaymiz. Filial 2
tasodifiy tanlov bilan ikkita filialni qoldiradi, shuning uchun 2-
qoidaga muvofiq uning vazni 5/8 * 100 + 3/8 * (- 200) = - 12,5 ga
teng. O'xshatishga ko'ra, 3-shoxning og'irligi 10. Ildiz shoxidan
tasodifiy bo'lmagan ikkita shox chiqadi, shuning uchun uning vazni
ularning og'irliklarining maksimal darajasiga teng, ya'ni 10. Kichikroq
og'irligi bo'lgan 2-filial kesilgan.
Muammo hal qilindi. Qaror qabul qiluvchi ikkinchi taklifni tanlashi
kerak va uning o'rtacha daromadi aktsiya uchun 10 rublni tashkil
qiladi.

“ YECHIMLAR DARAXTI USULI” METODI:
Tijorat tashkilotida yil davomida saqlamoqchi
bo'lgan 400 ming rubl miqdorida. U Rossiyaning
Sberbank-da yillik 10% miqdorida joylashtirish
imkoniyatiga ega. Shu bilan birga, xavf nolga
tushiriladi. Biroq, o'zaro investitsiya
jamg'armasiga mablag 'kiritish orqali tadbirkor,
ekspertlarning fikriga ko'ra, 95% yillik 19%
olish ehtimoli bor, ammo noqulay sharoitlar
natijasida badal qaytarilmasligi xavfi 5% ni
tashkil qiladi. Tovarlarni sotish uchun sotib olish
bilan bog'liq bo'lgan xavfli korxonaga sarmoya
kiritish imkoniyati mavjud, bu 60% ehtimol bilan
hissani yiliga 40% ga oshiradi. Biroq, barcha
mablag'larni yo'qotish xavfi 40% ni tashkil
qiladi. Ammo 50 ming rubl uchun variant
mavjud. xavfli tavakkal qilishda mablag'ingizni
sug'urta qiling. Davom etishning eng yaxshi
usuli qanday va optimal echim uchun moliyaviy
operatsiyadan o'rtacha daromad qancha?

“ YECHIMLAR DARAXTI USULI” METODI. MISOL 2
Daraxt usulini barpo etamiz, qo'shimcha xarajatlarni hisobga olgan holda
(mablag'larni sug'urtalash uchun), ularning miqdori tegishli filial ostida
ko'rsatilgan. Ushbu xarajatlar hisoblangan filial og'irligidan olinadi.
Daraxt usuli shuni ko'rsatadiki, o'zaro fondlarga sarmoya kiritish eng
foydali va o'rtacha daromad 452,2 ming rublni tashkil qiladi.
•
476*0,95=452,2
•
560*0,6=336
•
560*0,6+400*0,4-50=446

“ YECHIMLAR DARAXTI USULI” METODI. MISOL 2
Tadbirkorning gazeta va jurnallar sotadigan bir nechta
savdo shoxobchalari mavjud. Sport gazetalari,
xususan, "Sport-Ekspress" unga katta foyda
keltiradi. Biroq, unga bo'lgan talab barqaror emas
va asosan Rossiya va mahalliy (shahar)
sportchilarning avvalgi kundagi muvaffaqiyatlariga
bog'liq. Agar sport gazetasi chiqarilgan kunida uni
sotish mumkin bo'lmasa, unda unga bo'lgan talab va
shunga ko'ra, tadbirkorning foydasi sezilarli
darajada pasayadi. Gazetalarni ommaviy sotib olish
ko'p nusxada 1000 nusxada amalga oshirish uchun
foydalidir. Amaliyot shuni ko'rsatadiki, eng
muvaffaqiyatli kunlarda sotuvga 3 tadan ko'p
bo'lmagan gazeta sotib olish foydali bo'ladi.
Statistik ma'lumotlarga ko'ra, bitta partiyani
sotmaslik ehtimoli 0,1 ga, gazetaning faqat bitta
partiyasini sotish ehtimoli 0,3 ga, ikkita partiyani
sotish ehtimoli 0,4 ga, uchalasi ham 0,2 ga teng.
Har bir partiyani sotishda tadbirkor 4000 rubl foyda
ko'radi. Agar partiya sotib olingan bo'lsa, lekin
sotilmagan bo'lsa, zararlar 3000 rublni tashkil
qiladi. Qancha partiyani sotib olish eng
maqbulligini va o'rtacha foyda qancha ekanligini
aniqlang.

“ YECHIMLAR DARAXTI USULI” METODI. MISOL 2
•
Tadbirkorda 4 ta alternativa mavjud: gazetalarning bir qismini hozirgi kunda sotib
olmaslik, bitta, ikki yoki uchta partiyani sotib olish. Agar partiya sotilsa, bu 4000 rubl
foyda keltiradi. har bir partiya uchun.
•
-3000*0,1+4000*0,90=3300
•
-6000*0,1+1000*0,3+8000*0,6=4500
•
-9000*0,1-2000*0,3+5000*0,4+12000*0,2=2900•
Yo'qotishlar ikki xil bo'lishi
mumkin: agar partiya sotib olinsa,
lekin sotilmasa, zararlar 3000 rublni
tashkil qiladi, agar partiya sotib
olinmasa, lekin unga talab bo'lsa,
unda yo'qotilgan foyda ham bo'ladi,
bu ham foydali emas tadbirkor.
Natijada, qarorlar daraxti
quyidagicha ifodalanishi mumkin
(rasm). Ko'rinib turibdiki, o'rtacha
4500 rubl miqdorida maksimal
foyda olish. siz 2 ta gazeta
partiyasini sotib olishingiz kerak.

•
-3000*0,1+4000*0,90=3300
•
-6000*0,1+1000*0,3+8000*0,6=4500
•
-9000*0,1-2000*0,3+5000*0,4+12000*0,2=2900

Axshi strukturalangan muammolarni yechish prinsipi

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish