Ayiruv organlari - Медицина - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	1.2MB
Покупки	0
Дата загрузки	23 Сентябрь 2019
Расширение	ppt
Раздел	Презентации
Предмет	Медицина

Ayiruv organlari

Купить

Mavzu: Ayiruv organlari www.arxiv.uz

Reja: I. Kirish 1. Ayruv organlarining organizm faoliyatida ahamiyati. II. Asosiy qism. 1. Ichki muhit barqarorligini saqlashda nafas yo’li, ichak yo’li, teri va bo’yrak hususiyatlari. 2. Buyrakning tuzilishi va funksional ahamiyati. 3. Siydik hosil bo’lish mexanizmi. 4. Siydik tuta olmaslik ( eniurez ) kasaligi va uni oldini olish. 5. Terining ahamiyati, tuzilishi va funksiyalari. III. Yakuniy qism. Teri kasalliklari va chiniqtirish. IV. Nazorat savollari V. Test savollari VI. Foydalanilgan adabiyotlar www.arxiv.uz

• Tirik organizm ichki muhit barqarorligini saqlash uchun organizmga kirga n oziqa moddalar, suv, havo va boshqa moddalarning almashinish qoldiqlarini tashqi muhit g a chiqarib turishi shart. Chunki moddalar almashinuvi qoldiqlari siydikni, siydik kislota, kreotinin va sho'nga o'xshash moddalar miqdori qonda ortib ketsa organizm zaharlanadi. • Organizmga dori sifatida yoki boshqa vaziyatda kiritilgan yot moddalar tashqari, organizm ichki muhiti muvozanatini saqlash uchun kerakli moddalari chiqarishi ham shart. www.arxiv.uz

• Organizmdan tashqariga ajraluvchi chiqindi moddalarni ekskrentlar ataladi . Ajratuvchi organlarni ekskretor deyiladi . Ekskretor organlarga naf yo ’ li , teri , ichak yo ’ li va buyrak kiradi . • O ’ pka orqali karbonat angidrid , qisman suv , efir , xloroform va eng o ’ ychuvchi gazlar ajraladi . • Teri orqali qisman suv , tuzlar , mikroelementlar , azot almashini qoldiqlari va siydikchil moddalar ajraladi . • Hazm yo ’ li orqali esa hazm bo ’ lmagan oziqa moddalar qoldiqlari , og ’ ir met tuzlari , qisman suv , ba ’ zi dorilarning va organik buyoqlarning qoldiqlar ajraladi . www.arxiv.uz

• Bo ’ yrak orqali esa organizmdan ortiqcha suv , tuzlar , mineral moddalar tuqima va hujayralarda modda almashinish qoldiqlari , siydik kislota , mochevina , kreotinin va iste ’ mol qilingan dori qoldiqlari ajraladi . • Bo ’ yrak faoliyati faqat qoldiq moddalarni tashqariga chiqarib tashlash iborat emas . Bundan tashqari bir necha xayotiy muhim vazifalarni bajari ishtirok etadi www.arxiv.uz

Buyrak faoliyati Qon va boshqa ichki muhit suyuqliklarining hajm muvozanagini saqlash . Qonda miqdori ortib ketgan organik moddalarning ortiqchasini chiarib tashlashda . Bu suyuqliklarni osmatik muvozanatini saqlashda . Oqsil, yog’ va uglevodlar almashinuvida. Kislota – asos muvozanatini saqlashda. Qon bosimi, eritrositlarning hosil bo’lishi, qonning ivishi www.arxiv.uz

• Buyrak bolalarda kattalardagiga qaraganda pastroqda turadi, shunda ham o'ng buyrak chap buyrakka qaraganda sal pastroqqa joylashgan. • Buyrak tuzilishiga ko'ra loviyaga o'xshaydi. Buyrak kesib ko’riladigan bo’lsa, unda ikki qavat borligi ko'zga tashlanadi: tashqi – pastolok qavati va ichki – miya ( mag'iz ) qavati borligi ko'zga tashlanadi. Buyrak strukturasi nefronlar deb ataladngan juda mayda, mikroskop tuzilishiga ega bo’lgan. Siydik hosil bo’lishida mustakil katnashuvchi murakkab tuzilmalardan iborat. • Nefron buyrak tuzilishining funksional birligi bo’lib, bir necha qismlardan iborat bo’ladi. www.arxiv.uz

• Buyrakning past qavatida Shumlyanskiy kapsulasi bo’ladi. Bu kapsula qo'shaloq devorli nixoyatda kichik ( mikroskopik ) kosachadan iborat. Kosacha devorlari bir qavat xujayralardan tuzilgan. Kapsulardan kanalcha boshlanadi, bu kanalcha buralib – buralib mag'iz qavatiga tushadi. Kanalchaning ana shu qismi birlamcha buralma kanalcha deyiladi. Buyrakning past qavatida tug’rilanib, Genli qovuzlogini hosil qiladi, so'ngra mag'iz qavatidan yana past qavatiga qaytadi. past qavatida yana kanalcha buralib – buralib ikkilamcha burama kanalchani hosil qiladi, bu kanalcha chiqarish yo'liga quyiladi. Chikarish yo'llari past va mag'iz qavatlari orqali o’tib, buyrak jomlariga yig’iladi. Buyrak jomlari esa siydik yo'llariga siydik yo'llari esa qovukka quyiladi. www.arx

• Shumlyanskiy kapsulasiga arterial tomircha kiradi, qon kelturuvchi tomircha deb ataladigan bu tomir kapsula bo'shligida kapilyarlarga bo’linib. Malpigiy koptokchasini hosil qiladi. Malpigiy koptokchasida bosim ortiqroq bo’ladi. Shuning natijasida, qon tarkibidagi suv, mineral tuzlar, ayrim oqsil birikmalari kapsula devoridan silqib o’tadi. Bu jarayonni filtirlanish jarayonni deyiladi. Filtirlanish natijasida hosil bo’lgan suyuqlikni dastlabki siydik deyiladi. Dastlabki siydik tarkibiy qismiga ko'ra qon plazmasiga yaqin turadi. Shuning uchun dastlabki siydik birlamcha va ikkilamcha burama naylardan o’tish jarayonida nay devorlaridagi qon kapilyarlariga organizmga zarur bo’lgan moddalar ( suv, aminokislotalar, mineral tuzlar va boshqa moddalar ) qaytadan so’riladi. Bu jarayonni rea

• Kanalchalarda qayta so’rilish jarayonidan keyin qolgan suyuqlik ikkilamchi siydik yoki oxirgi siydik deyladi. Oxirgi siydik buyrak jomidan siydik yo'llari, orqali qovuqqa tushib yig'iladi va ma’lum xajmda yig'ilgandan so'ng reflektor ravishda organizmdan jinsiy bezlar siydik yo'li orqali tashqariga ajratiladi. Odam bir kunda 1,5 l. siydik ajratadi. Ohirgi siydik 1,5 l. bo’lishi uchun filtirlanadigan birlamchi siydik tahminan 100 l. bo’lishi, shundan 98,5 l. qaytadan qonga so’rilishi kerak. Odam buyraklarining tomirlarining 24 soatda 800 – 900 l. qon o’tadi. www.arxiv.uz

• Buyrak faoliyati organizmni moddalar almashinuvi jarayoni chiqindi moddalaridan tozalashni ta’minlab berish bilan cheklanib qolmasdan, balki qondagi osmatik bosimni va reaksiyaning doim bir hilda turishini ta’minlab beradi. • Bola o’sib rivojlangan sari buyrak massasi va fiziologik hususiyatlari o’zgarib borsa, lekin bu jarayonlar ayniqsa bola hayotining birinchi yilida, 13 – 14 yoshida ( balog'atta etilish ) va 20 yoshida sezilarli darajada bo’ladi. Yosh ulg’aygan sari qovuqning xajmi 200 ml. ga teng bo’lsa, 10 yoshli bolalarda 600 ml. ga, 12 yoshli bolalarda esa 1000 ml. ga teng bo’ladi. Biroq qovuq butunlay to’lmasdan to’rib siydik chiqarilishi mumkin. www.arxiv.uz

• Xayotni birinchi yili mobaynida siydik ajralish g’ayri ixtiyoriy suratda bo’lsa, keyinchalik esa boshqaruvchi nerv mexanizmlari etilib, tarbiya berilgan sayin siydik chiqariah akti ixtiyoriy bo’lib qoladi. Biroq tunda siydikni tuta olmaslik odati ba’zi bolalarda saqlanib qoladi. Bu xodisa bola xayotining tug’ri tartibga solinmasligiga: uyqudan oldin ovqat eyishi, ko’p suyuqlik ichish sabab bo’lishi mumkin. Tunda siydik tuta olmaslik o’g’il bolalarda qiz bolalardagiga nisbatan ko’prok kuzatiladi va 10 yoshdan keyin yoki balog'atga etish davrida barxam toladi. Bolalarda siydik tuta olmaslik kasalini eniurez kasalligi deyiladi. www.arxiv.uz

• Eniurez kasalligi tug’ma yoki xayotda orttirilgan bo’lishi mumkin. Xayotga orttirilganlariga sabab ko’pincha buyrakni, qovuqni va siydik yo'llarini shamollashi bilan bog’liq bo’ladi. Shuning uchun bolani yo’rgaklaganda, belaganda tagini ho’l bo’lib qolmaslik extiyot choralarini ko’rish zarur. www.arxiv.uz

• Teri – odam tanasini tashqaridan qoplangan a’zo bo’lib, u organizmni himoya qiladi va turli fiziologik faoliyatni bajaradi. • Terinig sathi odamning yoshi, jinsiga qarab 1,5 – 2,0 m2 chamasida, o’rta xisobda 1,73 m2 bo’ladi. Uepidermie, derma va teri osti, yog’ qatlamlaridan iborat. Teri qon, limfa tomirlari va nerv uchlariga boy. Organizmning ba’zi a’zo va tizimlari bilan aloqador. Teri himoya, sezuvchi, nafas, so’rish, tana xaroratini idora etish, almashinish, qonnig qayta taqsimlanishi jarayonlarida ishtirok etadi. www.arxiv.uz

• Terining himoya faoliyati hilma – hil bo;lib, u mustaxkam biriktiruvchi to’kimadan iborat bo’lib, organizmni mexanik ta’sirlasdan saqlaydi. Teri infrakqizil, ultrabinafsha va ma’lum miqdorda radiaktiv nurlarni o’tkazmaydi. Kimyoviy moddalar uchun ham ishonchli tusikdir. Shikastlanmagan teri orqali mikroblar uta olmaydi. Teri yuzasida lizosim, oleyn kislota va boshqa bakterisid moddalar bo’lib, o'nga tushgan mikroblar 15 – 30 dakikada o’ladi. www.arxiv.uz

• Terida organizmni tashki muxit bilan bog’lovchi bir necha hil teri zezgilari bir – biridan farklanadi. Ogrikni sezish reseptorlarini, mexanik, termik, elektrik, kimyoviy ta’sirlanishi natijasiga yuzaga chiqadi. Haroratni sezish issiq va sovikni sezuvchi reseptorlarning ko'zgalishiga bog’lik. Odamning terisi orqali bir kechayu kunduzda 7,0 – 9,0 g. CO2 ajratilib, 3,0 – 4,0 g. kislorod o’zlashtiriladi. Bu miqdor gaz almashinuvining 2% teng bo’ladi. Odamning terisi orqali issiq xaroratda, ovqat eyilgandan keyin, jismoniy ish vaqtida va boshqa sharoitlarda jadallashadi. Teri moddalar almashinuvida ancha keng ishtirok etadi. Gazlar almashinuvidan tashqari oqsillar, yog’lar, uglevodlar, vitaminlar almashinuvida muhim rol uynadi. Teri boshqa a’zolarga nisbatan ko’p miqdorda suv yitadi va qo

• Ter bezlari maxsuloti bo’lmish, ter modda almashinuvi qoldiqlarini chiqarib tashlashda ma’lum ahamiyatga ega. Ter ta’mi sho’r bo’lgan rangsiz tiniq suyuqlik. Xona xaroratida katta yoshli odam bir kunda 400 – 600 ml. ter ajratadi. Tarkibida: 99% suv, siydikchil moddalar, siydik kislotasi, amiak va boshqa moddalar bo’ladi. • Terining tuzilishi. Teri asosan 2 qavatdan: ustki yuza qavati epidermi va chuqur qavat yoki asl qavat ( chuqur qavat ) dan tashqil etadi. Xamma yoshdagi bolalarda teri usti pardasi yoki epidermis katta yoshdagi odamlardagiga qaraganda yupqaroq bo’ladi, bir – biri bilan bo’shroq bog’langan. Ko’pi bilan 2 – 3 qavat hujayrasi bor. Bu hujayralar o’lib, ko’chib, tushib tu’radi. Ularning u’rniga bir muncha chuqurroqda joylashgan qavatlardan, bir muncha baquvvatroq hujayralar

• Asl teri bilan ter osti pardasi o’rtasida asosiy membrana joylashgan. Bu membrana bolalarda juda yumshoq va yaxshi rivojlanmagan bo’ladi. • Asl teri bir talay elastik va elim beruvchi tolalardan iborat biriktiruvchi to’qimadan tashkil topgan. Unda oziqlanish va almashinish jarayonlarining ta’minlab turadigan qalib qon tomirlar turi bor. ayniqsa bolalar kapilyar turi ayniqsa yaxshi rivojlangan, bu terining qon bilan yaxshi ta’minlanishiga, qon tomirlarning qon bilan to’lishib turishiga imkon yaratadi va bola terisiga pushti rang berib turadi. www.arxiv.uz

• Asl teri osti kastchatkasi qavatiga aylanadi, teri osti kastchatkasi biriktiruvchi to'qima tolalari dastalaridan iborat bo’lib, ularning orasi yog’li hujayralar bolan to’lib turadi. Teri osti kletchatkasi organizmning ortiqcha issiqlik yo’qotishi va mexanik shikastlardan saqlaydi. Yog’ kletchatkasi zapas oziqa xom ashyosi xisoblanadi. Shu kletchatkada va qisman asl terida ter bezlari va jun uldizlari joylashgan. www.arxiv.uz

• Teri kasalliklari. Qo’tir – teri kasalligi bo’lib, uni qo'tir kanallari paydo qitadi. Kana teriga qirib o’ziga yo'l ochadi va badanni xaddan tashqari kattik qichishtiradi, qichinish issiq paytda va kechasi kuchayada. Teri qichinish jarayonida tirnalib, o’sha joylarida ba’zan ekzema, yiringa toshmalar, chipqonlar paydo bo’ladi. Odamga qo’tir kasalligi hayvonlardan kishilarga yaqin bo’lganda yoki o’sha kishilarning buyumlaridan yuqadi. • Kal va temiratki zamburutlar ko'zg’atadigan kasallik bo’lib, teri va sochlarni, gohida tirnoqlarni shikastlantiradi. Bu kasalliklar juda yuqumli bo’lib, uzoq vaqtgacha davolanishni talab etadi. Kal va temiratki kasalligini ko'zgatuvchilari kasal uy hayvonlari, mushuk, it, quyon va boshqa hayvonlarni junida bo’ladi. Kasallar darhol kasalxona

• Epidermofitiya – kasalligi. Epidermisning shox qavatiga parazitlik qilib yashaydugan va jo'nga ta’sir qilmaydigan xar xil turdagi zamburuglar keltirib chiqaradi. Bu kasallik oyoq gumbozlari, barmokaro burmalar, chov burmalari terisi va boshqa joylar terisi shikastlanadi. Kasallik kichishi bilan davom etadi. Terlash kuchayib shox qavati uvalanib turadi. Shuning natijasida kasallik ko'zgatuvchilarining chuqurrok qirishi va qupayishiga kulay sharoit tugiladi. • Badaning qichib turadigan joylarida suv bilan tulib, bir – biriga qushilib ketishga moyil bo’ladigan yaltiroq pufakchalar yuzaga keladi. Ular yorilib, bezillab turadigan katta – katta eroziya qoldiradi www.arxiv.uz

• Kasallik surunkasiga davom etadi va davo xamisha ham qor kilavermaydi. Avvaliga qichishish va og’riq bartaraf qilinadi, so'ngra esa parazit yuqotiladi. • Kasallikni oldini olish shaxsiy gigiena koidalariga rioya qilishdan iboratdir. • Organizmni chiniqtirishda – tabiat in’omlari havo, qoyosh nuri va suv singari omillaridan keng foydalaniladi. • Chiniqtirish natijasida markaziy nerv sistemasida teri tomirlari yo'lini o’zgargirishi va shu tarika issiklik ajralishini susaytirish yoki kuchaytirish. www.arxiv.uz

Tekshirish uchun savollar: 1. Ayiruv organlariga nimalar kiradi. 2. Buyraklarning funksiyasi nimalardan iborat. 3. Birlamchi siydik hosil bo ` lish mexanizmini tushuntirib bering . 4. Birlamchi va ikkilamchi siydikning tarkibi nimalardan iborat . 5. Terini funksiyasi haqida gapirib bering. 6. Teri kasalliklariga qaysi kasalliklar kiradi. www.arxiv.uz

Test savollari: • 1. Ayiruv organlarga qaysilar kiradi? • A. Buyrak B. Naf yo’li C. Teri D. Barcha javob to’g’ri • 2. Buyrakda qancha nefron bor? • A. 1 mln B. 1.5 mln C. 2 mln D. 2.5 mln www.arxiv.uz

Foydalanilgan a dabiyotlar : 1. Sodiqov K.S. “O`quvchilar fiziologiyasi va gigiyenasi” T. O`qituvchi 1992 yil. 2. Galperin S . N . “ Bolalarning fiziologik hususiyatlari ” M . Prosveshenie . 3. Temkin B.N. “Maktab gigiyenasi” T. O`qituvchi 1972 yil. 4. Sharipova D . J ., Vohidova R . G . “O`quvchular toliqishini oldini olish” T. Medisina 1986 yil. 5. Matyushonok I.T. “Boshlang`ich maktab o`quvchilarining anatomiya – fiziologiya va gigienasi” T.O`qituvchi 1972 yil. 6. Qodirov U.Z. “Odam fiziologiyasi” Abu Ali Ibn Sino nomidagi Tibbiyot nashriyoti T. 1996 yil. 7. Aminov B ., Tilavov T . “ Odam va uning salomatligi ” T . O ` qituvchi 1993 yil . 8. Turaqulov Yo . X . “ Hozigi zamon biologiyasi va irsiyat masalalari ” T . Fan 1969 yil . 9. Sharipova D.J., Semyonova L. “O`quvchilarga gigiyenik t

Купить

Похожие документы
Sog‘liqni saqlash tizimi va uning xususiyatlari
Rentgenologik tekshirishning umumiy, xususiy va maxsus usullari
Jigarda gormonlarning zararsizlantirilishi
Qon ivishi, qon guruhlari va rezus omili
Sust boruvchi neyrovirusli infeksion kasalliklar