Ayollar milliy ko’ylaklarida qo’llaniladigan chok turlari mavzusini o’qitishda klaster metodini qo’llash - Педагогика - Дипломные работы

Информация о документе

Цена	9000UZS
Размер	2.6MB
Покупки	0
Дата загрузки	29 Сентябрь 2019
Расширение	doc
Раздел	Дипломные работы
Предмет	Педагогика

Ayollar milliy ko’ylaklarida qo’llaniladigan chok turlari mavzusini o’qitishda klaster metodini qo’llash

Купить

Ayollar milliy ko’ylaklarida qo’llaniladigan chok turlari mavzusini o’qitishda klaster metodini qo’llash Reja Kirish 1.bob Ayollar milliy kuylaklarida kullaniladigan chok turlari Kirish Fan texnika taraqqiyotining yuksak odimlar bilan rivojlanib borishi ta‘lim tizimiga zamonaviy pedagogik texnologiyalarni olib kirayotgan o‘qishning interfaol uslublarini qo‘llash ya‘ni kompyuterlar vositasida darslarni tashkil etish va o‘qitish shu kunning dolzarb bazifalaridan biri hisoblanadi. Hozirgi baqtda kasb-hunar kollejlarida, maktablarda, barcha ta‘lim muassasalarida zamonaviy axborot texnologiyalaridan va boshqalardan foydalanishga katta e’tibor qaratilmoqda. Ta‘lim sifatini osh‘irishga kuchli ta‘sir qila oladigan didaktik vositalar, masofadan o‘qitish dasturlari, qurilmalar, elektron pochta, elek

I-BOB. XOTIN -QIZLAR MILLIY KO‘YLAKLARINI TIKISH TEXNOLOGIYASI 1. Mashina choklari turlari. 2. Birlashtiruvchi choklar tuzlishi va ishlatilish sohasi. 3. Ziy choklarning tuzilishi va ishlatilish sohasi. 4. Bezak choklari va qo’llanish sohasi. Tayanch iboralar: biriktirma chok, yorma chok, quyma chok, bostirma chok, tutashtirma chok, qo’sh chok, ichki chok, ziy choklar, mag’iz chok, ag’darma chok, bukma chok, taxlama, bo’rtma chok. 1. Mashina choklari turlari.. Kiyim choklari kiyim qismlarining ip yoki sim yordamida birlashgan joylari demakdir. Mashina choklari konstruktsiyasi va vazifasiga ko’ra quyidagi turlarga bo’linadi: birlashtiruvchi chok- kiyim detallarini birlashtirishga, ziy chok -detal ziylarini ishlashga va qirqmalarini titilib ketishidan saqlashga, bezak choklar. 2. Birlashtiru

9 - rasm. Qo’yma chok Bostirma chok biriktirma chokning bir turi bo’lib, paltoning yon, ort bo’lak o’rtasidagi choklarini tikish uchun ishlatiladi. Bostirma chok ochiq qirqimli yoki bir qirqimli yopiq bo’lishi mumkin. Ochiq qirqimli bostirma chok detallar o’ngi bilan bir-biriga qaratilib, bezakbaxyaqator kengilining 0,5 sm ortiq chok solib biriktiriladi. Yopiq qirqimli bostirma chok tikish uchun detallar o’ngi bir- biriga qaratilib, ostki detal ustki detal qirqimiga nisbatan baxyaqator kengligidan oldinroq chiqarilib ustma-ust qo’yiladi. (10 - rasm . ) 10 - rasm. Bostirma chok Tutashtirma chok yupqa gazlamalardan tikiladigan kiyimlar bort qotirmasining qism va vitochkalarini birlashtirish uchun ishlatiladi. Ikki detal qirqmalarini bir-biriga taqab, kengligini 2-2,5 sm bir tomoniga yelim su

Ziy choklar detal qirqimlarini titilib ketishidan saqlash va yoqa, bort, cho’ntak, yeng uchi, kiyim etagi kabi detallar chetlarini tikishga mo’ljallangan bo’lib, uning bukma chok, mag’iz chok, ag’darma chok turlari bor. Bukma chok ochiq qirqimli, yashirish qirqimli va mag’izli bo’ladi. Ochiq qirqimli chok qalin gazlamalardan kiyim tikishda ishlatiladi. Yopiq qirqimli bukma chok erkaklar kuylaklari, ayollar kuylaklari tikishda, ayollar kuylaklari etagini, yeng uchlarini, choyshab chetlarini tikish kabi ishlarda qo’llaniladi. Bunda tikilayotgan detal uchini ikki qavat qilib bukib, yashirin qaviq bilan yoki universal mashinada bostirilib tikiladi. Mag’iz qirqimli bukma chok ust kiyimlarni tikishda, yupqa palto etaklari kabilarni tikishda ishlatiladi. Bunda asosiy detalning o’ngiga tasma qo’yi

Ag’darma chok kantli, ramkali, qaytarma kantli bo’ladi. Ag’darma chok biriktirma chokning bir turi bo’lib cho’ntak qopqoqlarini, yoqalarni, bortni izma kabi detal chetini tikishda ishlatiladi. Kantli ag’darma chokda (16 rasm a-b) detallarning biri ikkinchisidan 0,1-0,3 sm ochibroq bukilgan bo’ladi. Ramkali ag’darma chok (16- в rasm) pidjak cho’ntaklari, kuylakning tugmalanadigan joylari kabilarni tikishda ishlatiladi. 16 - rasm . Ag’darma chok turlari. Qaytarma kantli ag’darma chok yoqalarini, kuylak bortlarini bezashda va muayyan xizmatdagi formalarni tikishda ishlatiladi. Qaytarma kantli ag’darma chok tikilayotganda qaytarma gazlamani, ya‘ni eni 2,5-3 sm gazlama parchasini ikki bukib detallardan birining o’ngiga ulanadi. 4. Bezak choklari va qo’llanish sohasi. Bezak choklar kiyim detalla

17 – rasm. Bezak chok turlari . Bezak taxlamalar bostirma taxlama shaklida ham bo’lishi mumkin. Bunda detal belgilangan chiziq bo’ylab ko’klanadi. So’ngra hosil bo’lgan taxlamanni bostirib yoki yorib dazmollanib, baxyaqator bostirib bezaladi.(17 - rasm) Bo’rtma choklar detal o’ngi tomonga mayda – mayda taxlangan, detal orasiga maxsus shnur qo’yib bo’rttirilgan, detalning ham teskari, ham o’ngi tomondan baxyaqator bo’rttirilgan bo’lishi mumkin. 1.1. Zamonaviy milliy ko‘ylak modellari Zamonaviy moda yo‘nalishi milliy ko‘ylaklarimizda ham o‘z aksini topgan desak adashmaymiz. Kundan kunga milliy ko‘ylaklarimizning yangi bichimlari, yangi siluetlari ba yangi shakllari yaratilmoqda. Bilamizki milliy ko‘ylak asosan koketka, qop ba yeng qismlaridan iborat. An’anaviy milliy ko‘ylak to‘g’ri siluetli

Milliy ko‘ylak bichimlari bir xil bo‘lsa-da, uning yoqa o‘mizlari turlicha uyilishi mumkin. 2-, 3- rasmlarda to‘g’ri bichimli milliy ko‘ylakni turlicha yoqa o‘mizli koketka turlari tasbirlangan. 4,5,6,7 - rasmlarda esa yoqa o‘mizi va koketka tashqi shakli turlicha bo‘lgan milliy ko‘ylak modellari namunalari ko‘rsatilgan. 1 – rasm. Ayollar milliy kuylining model turlari KOKETKA 7

Milliy ko‘ylaklarimizni burmalar, kesmalar, tesmalar, kashta choklar va munchoq (biserlar)lar bilan bezab tikish mumkin. Burmalar modelga binoan asosiy gazlamadan, bezak gazlamadan, kontrast rangli gazlamadan yoki gazlama gullari ranglaridan biri aks etgan sidirg’a gazlamadan bichilgan bo‘lishi mumkin. Qo‘yida turli bichimdagi ba shakldagi zamonaviy milliy ko‘ylak namunalarini tabsifini keltiramiz. 2- rasm. Munchoqlar bilan bezatilgan milliy ko‘ylak modellari . 3 rasm. Bufflar va burmalar bilan bezatilgan milliy ko‘ylak modellari.. 8

4- rasm . Kashta choklar bilan bezatilganmilliy ko ‘ ylak modellari 5-rasm. Kashta ba burmalar bilan bezatilgan milliy ko‘ylak modellari 2, 3- rasmlarda milliy ko‘ylak koketkalarining turli tuman ko‘rinishdagi yoqa o‘mizlari va bichimlarini tavsiya etamiz. Bu turli ko‘rinishdagi koketkalarni kishi gavdasi, yoshi, gazlama turiga binoan hamda, kiyilish joyiga qarab tanlanishi shart. Ko‘pincha yosh xotin qizlarimiz murakkab, bejirim bichimdagi koketka turlarini tanlashadi. Chunki yoshlar xar doim go‘zallikka, qiziqarli yechimlarga ega bo‘lgan kiyimlarni kiyimlarni tanlashadi. Bu ularni qiziqqonligidan, yoshligidan dalolat beradi. 9

Agar gazlama elastik, cho‘zilubchan bo‘lsa koketka o‘tkir burchakli bo‘lmasligi kerak. Chunki unga qanchalik qotirmalik gazlama yopishtirilmasin, burchaklari egilib chiroyli ko‘rinish bermaydi. Qattiq, mustahkam o‘rilishdagi gazlamalarga esa qanchalik koketka murakkab bichimda bo‘lmasin chiroyli turadi. Bunga misol qilib atlas, adras, beqasam, krep kabi gazlamalarni misol qilish mumkin. 2- rasmlarda biserlar (munchoqlar) bilan bezatilgan milliy ko‘ylak modellari ko‘rsatilgan bo‘lib, bu modellar bichimi yuzasidan bir biriga o‘xshasada, bezak ko‘rinishlari, yoqa o‘mizlari o‘yiqlarining turli tumanligi bilan fark qiladi. Ushbu modellarimizni yosh kelinlarimizga, o‘rta yoshli ayollarimizga tabsiya kilamiz. 4, 5- rasmda esa koketkalari turli bichimda bo‘lgan, buf ba bafli choklar bilan bezatilg

Burma turlari xam gazlama turiga qarab turlicha bo‘lishi mukin. Undan tashqari xozirgi kunda ko‘ylaklar uchun turli tuman tayyor bezak elementlarini dukonlarimizda ko‘plab uchpratishimiz mumkin. Faqatgina ularni gazlamaga, kishi gavdasi ba yoshiga, kiyim turiga qarab tanlashimiz lozim deb o‘ylaymiz. Chiroyli kiyinishni har kim xam xoxlaydi. Lekin chiroyli kiyinaman degan xotin qizlarimiz me’yorni unutmasliklari, ko‘ylak uchun bichim ba bezak tanlashda modeler ba dizaynerlar maslaxatiga rioya qilishlari lozim deb o‘ylaymiz. Ana shundagina tanlagan kiyimi o‘ziga yarashib turishi aniq. Ayniqsa zamonaviy kiyim elementlarini joyida qo‘yib ishlatishlari kerak 1.2. Milliy ko‘ylaklarni tikish texnologiyasini ishlab chiqish O‘zbekcha kiyimning ko‘p asrli boy tarixi bor. Unda xalkimizning o‘tmishi,

Ko‘ylaklarga kashta choklari bilan bezak berish. Kiyimlar qadim qadimdan kashta choklari bilan bezab kelinadi, Lekin kashta chok bilan bezak berishda xar doim ham kiyim tashqi ko‘rinishiga zeb bermaydi. Chunki kiyimga kashta chok solishda uni texnologiyalariga, rang tasvir qoidalariga, kishi salohiyatiga e’tibor berish lozim bo‘ladi. Ayrim tikuvchilar bu kashta xozir modaga kirgan deb barcha kiyimlarga ham uni tikaveradi. Kiyimni tashqi ko‘rinishini ochgan bilan kiyimni kim kiyganiga qarab kashta chok bezagini tanlash zarur xisoblanadi. Kiyimga kashta chok solishda qo‘yidagilarga e’tiborni qaratish lozim deb topamiz: -kiyimga kashta chok bilan bezak berishda kashta gullarini kiyim gazlamasi gullariga moslash, gazlama gullarini bug’masdan uni yanada yorqinroq, chiroyloroq qilib ko‘rsatadiga

bilabizki atlasda kamalak ranglarini barchasi mujassam bo‘lim. Noto‘g’ri rang va kashta ornamenti tanlansa atlasni tashqi ko‘rinishiga salbiy ta‘sir ko‘rsatishi mumkin. -atlasdan tikilgan kiyimlarga kashta chok bilan bezakk berishda yaltiroqligi kam bo‘lgan iplarni tanlash maqsadga muvofiqdir. 7-rasm. Kashta chok bilan bezatilgan milliy ko‘ylak namunalari. Milliy ko‘ylaklarda bezakli to‘rlarni tikish texnologiyasi. Milliy ko‘ylaklarimizga moda yo‘nalishiga qarab turli to‘rlar va tayyor kiyim elementlari bilan bezash xozirda urf bo‘lgan. Lekin barcha kiyimlar kabi milliy ko‘ylaklarga ham to‘rlar va kiyim bezaklarini tikishda ularda foydalanish qoidalariga rioya qilish bilan birga ularni kiyimuchun tanlay olish ham kerak bo‘ladi. Kiyimga kiyim bezaklarini chiroyli tikkan bilan uni kiyimga es

sun’iy tollali bo‘lsa kiyim bezagi ham sun’iy tolali bo‘lishi kerak. kiyim gazlamasi kirishuvchan bo‘lganda kiyimga bezakni o‘rnatib tikishda albatta bu xususiyatni esda saqlagan xolda tikishi lozim aks xolda kiyim yuvilgandan so‘ng kiyim bezagini qayta so‘kib tikishga to‘g’ri keladi. - Kiyimga to‘r yoki tasmali bezaklarni tikishda kiyim bezagi tikuv mashinasi tishli reykasi tomonda ya‘ni kiyimni ostki tomonida bo‘lishligini ta‘minlash lozim. Chunki tishli reyka albatta kiyimga ma‘lum chim tashlab tikadi. Kiyim detaliga to‘r ulashda kiyim detaliga chim also tushmsligi kerak aks holda kiyim detalini osha joyi birishib chiroyli chiqmasligi mumkin. - Kiyimga tayyor tasmalar – kantlar bilan ishlov berishda ham tasmani kiyimga o‘rnatish qoidalariga rioya qilish lozim. Tasmani kiyimga tikishdan

8-rasm. Burma va tasma bilan bezatilgan milliy ko‘ylak namunalari. Milliy ko‘ylaklarga turli applikasiyalar bilan ishlov beish. Xozirda bozorlarimizda kashta choklarga moslab ishlab chiqarilgan yopishtiriladiga, tiqiladigan, yelim bilan yopishtiriladigan applikasiyalarni ko‘plab uchratish mumkin. Bu applikasiyalardan ham to‘’gri foydalanilmasa kiyim sifatiga salbiy ta‘sir ko‘rsatishi mumkin. Bilamizki kashta tikish murakkab jarayon bo‘lib hamma tikuvchilar ham uni uddalay olmaydir. Shuning uchun ko‘pincha tayyor kashtali applikasiyalardan foydalanadilar. Applokasiyalar kiyimga chiroyli ko‘rinish berish bilan birga ayrim kamchiliklarni yopshi, ayrim choklarni ko‘rsatmasligi. Kiyimga bezak berishda ishlatiladi. Applikasiyalarni tanlashda nimalarga e’tibor berish lozim. -birinchidan. Gazlama

Applikasiyalarni kiyimga o‘rnatishda gazlama va applikasiyani xuxsiyatiga e’tibor berish lozim. Agar kundalik kiyim uchun applikasiya tanlansa tikib o‘rnatiladiganini tanlagan ma‘qul chunki kiyim ko‘p yuvilsa yelim o‘z xuxusiyatini yo‘qotishi mumkin. Kechalik kiyimlarga applikasiyalar tanlasganda yelimlisidan tanlasa bo‘ladi. Milliy ko‘ylaklarni tikishda zamonaviy tikish texnologiyalaridan optimal foydalanish. Yuqorida aytganimizdek xozirda bozorlarimizda xotin-qizlar kiyimlarini tikish uchun tirli-tuman gazlamalar bilan bir qatorda kiyim tikishda ishlatiladigan, kiyim tikish samaradorligini, sifatini oshirishda qo‘llaniladigan kiyim elementlarini uchratish mumkin. Lekin bu elementlardan to‘gri foydalanishni barcha tikuvchilar ham uddala olishayapdi deb ayta olmaymiz. Demak shundan foydala

Yelimsimon noto‘qima tasmalardan foydalanishda qo‘yidagi qoidalarga rioya qilish zarur: Tasma ikki detalni o‘rtasiga qo‘yilib sal namlanadi va dazmolmato ustidan dazmollanadi. Dazmollash jarayonida dazmol harakatda bo‘lmasdan toki namlik ketgunga qadar ushlab turiladi, undan so‘ng boshqa uchastka dazmollab yopishtiriladi. Agar dazmolni harakatlantirib dazmollansa tasma surilib ayrim joylaridan qochishi mimkin yoki yelimsimon tasma uzilib o‘sha joy yopishtirilmay qolishi mumkin. 9-rasm. Yelimli noto‘qima tasma bilan kiyim etagi va yeng uchiga ishlov berish. Lekin yelimsimon tasmadan xoxlagan joylarda foydalanib bo‘lmaydi. Masalan, pazta tolali gazlamadan tikilgan milliy ko‘ylak etak va yeng uchlari faqat qaytarma chokli baxya bilan qayirib tikilishi lozim. Yelimli flezilindan foydalanish. A

koketka astariga qo‘shimcha material yopishtiriladi yoki qattiq astar tanlanadi. Yumshoq gazlamalardan tikilganda yelimli flezilindan koketka astariga bir qavat yopishtisish lozim. Flezilin gazlama xususiyati bilan uyg;unlashib ketadi. Yelimli flezilindan foydalanishda ham ayrim texnologiyalarga e’tibor berish lozim. Flezilinni gazlamaga yopishtirish jarayonida dazmol yuzasini dazmolmato ustida haraqatlantirmasdan kerakli joylarda ko‘tarib o‘tqazish lozim. Chunki flezilish issiqlik ta‘sirida yumshaydi, yelimi eriydi, agar dazmol gazlama ustidan susrib yangi yoyga o‘tkazilsa yopishtirilgan yuza dazmol bilan birga suriladi. Shuning uchun yelimlangandan so‘ng dazmolni surib o‘tqazish mumkin emas. Yelimli flezilin yoki yelimli tasma ishlatilganda dazmol albatta dazmolmati yoki maxsus qog’oz yo

keyin tikib chiqilardi. Xozir esa tayyor bir tomoni to‘mtoqlangan ilgaklarni bozorlarda ko‘plab uchratish mumkin. Tukli gazlamalar ko‘pincha sitiluvcha bo‘ladi bunday gazlamalardan kiyim tikishda qirqimlari albatta yo‘rmalanishi lozim. Tukli gazlamalarni bichish jarayoni ham ancha murakkab jarayon hisoblanadi. Tukli gazlamalardan kiyim bichishda, tuksiz gazlamaga nisbatan ancha ko‘proq gazlama sarflanadi. Chunki andozlar gazlamaga faqat bir tomonlama joylashtiriladi. Milliy ko‘ylaklar uchun bezak elementlarini tanlash. Bezak elementlari juda xilma xil bo‘lib ularni tanlashda nimalarga e’tiborni qaratish lozim. - gazlama xususiyatlariga; - gazlama rangi va gullariga; - gazlama narxiga va gazlama bezaklariga; - kiyim turiga; - kiyim kiliyilish joyi va kiyim egasini yoshi, tashqi ko‘rinishiga

Milliy kiyimlarga toshli bezaklardan tanlashda toshni rangi ham gazlama rangi yoki gazlama gullarini ko‘p takrorlanadigan gangiga mos ravishda tanlanadi. Aks xolda kiyimga bezak ko‘rk berish o‘rniga uni sifatini buzadi. Demak kiyimni qanchalik sifatli tikkan bilan uni bezaklarini, kiyim elementlarini to‘g’ri tanlanmasa, tanlangan elementlardan to‘g’ri foydalanilmasa kiyim sifatli ciqmaydi. Shuning uchun biz yuqorida bergab tavsiyalarga amal qilinsa kiyim sifatiga kafolat berish mumkin bo‘ladi. II-BOB. K H K DA “XOTIN-QIZLAR MILLIY KO‘YLAKLARINI TIKISH” MAVZUSIDAGI AMALIY MASHG‘ULOT LOYIHASI 2.1. O‘zbek kiyimlari tarixini o‘rgatish jarayonida talabalarni milliy qadriyatlar ruhida tarbiyalash Kiyim-kechaklar har bir xalq tarixi bilan uzviy bog‘liq bo‘lib, moddiy- madaniy yodgorliklar ichida

Mahalliy urf-odatlar, ayniqsa, ayollar kiyimida yaqqol seziladi. Kiyimning shakli, bichimi, ranglari ba bezaklariga ko‘ra ayolning qaysi viloyatdan ekanligi, ijtimoiy mavqei, yoshi, oilaviy ahvoli to‘g‘risida bilib olish mumkin bo‘lgan. O‘zbek ayollari kiyimi ko‘ylak, lozim, mursak, to‘n, peshmat, kamzul ba nimchalardan ba ko‘chalik kiyim – paranji-chachbondan iborat bo‘lgan. Bosh kiyimlari – turli usulda o‘raladigan ro‘mollar, oyoq kiyimlari esa maxsi-kavush bo‘lgan. Ko‘ylaklar - to‘g‘ri bichimli, keng ba uzun, deyarli yerga tegib turadigan, etagi biroz kengaygan, yenglari to‘g‘ri va uzun bo‘lgan. Ayollar ko‘ylaklarining turlaridan biri «oldi ochiq ko‘ylak» bo‘lib, oldi qismida belgacha to‘g‘ri qirqimi bo‘lgan. Ko‘ylaklarning oldidagi tik kesimlar maxsus to‘qilgan yoki gazlamadan ishlanga

ko‘ylaklar paydo bo‘la boshlagan. Ba‘zan bu yoqalarni « it yoqa » deb ham atashgan (itlarning bo‘yinbog‘iga o‘xshatilgan). 1900-chi yillarga kelib Toshkent ayollari orasida oldi koketkali, ko‘krak qismi burmalangan, « shapang yoqa » deb atalgan qaytarma yoqali « ko‘krakburma ko‘ylak »lar keng tarqalgan. Keksa avlod bu urfga yanada ko‘proq norozi bo‘lgan. Shunga qaramay «ko‘krakburma ko‘ylak»lar asta-sekin ommabiy rabishda qabul qilina boshlagan va an’anaviy to‘g‘ri bichimli, tik yoqali ko‘ylaklar qatorida o‘zbek milliy ko‘ylagi sifatida hozirgacha saqlanib qolgan. Ustki kiyimning qadimiy turlaridan peshbon, mursak, to‘n, keyinchalik peshmat, kamzul ba nimcha lar ma‘lum. Ustki kiyimlarning XIX asrga kelib yo‘q bo‘lib ketgan qadimiy turlaridan biri peshbon dir. Aytishlaricha peshvon ham murs

qo‘llanilgan. Ayollarning asosiy ustki kiyimi « paranji» hisoblangan ba XX asrning boshlarida ham kiyilgan. Paranjini ayollar ko‘chaga chiqqanlarida boshlariga yopib chiqishgan. Paranji bilan birgalikda ayollar yuzlariga « chachbon » tutishgan (fors. chashmband - ko‘z uchun bog‘ich, ko‘zni to‘subchi (balki ko‘zdan to‘subchi), ba‘zi biloyatlarda «chimbat» deb ham atalgan. Paranji so‘zi «faroji» so‘zidan kelib chiqqan bo‘lib, kiyim ma‘nosini bildiradi. Paranji to‘n ko‘rinishida bo‘lib, boshga yopilib, gavdani yashirib turish uchun xizmat qilgan, yenglari o‘z amaliy bazifasini yo‘qotgani sababli ort tomonda bir-biriga chatib qo‘yilgan. Bora-bora yenglar ingichka ba uzun shaklga kirib, soxta yeng – « bandak » deb atalgan. Paranji yopinish barcha yoshdagi ayollar uchun majburiy bo‘lib, qiz bola

Milliy liboslar tarixini o‘rganish jarayonida, ularni kiyish bilan bog‘liq bo‘lgan an’analar, urf-odatlar ba rasm-rusumlarni o‘rganish talabalarning qiziqishlarini oshiradi ba ularni xalqning madaniy merosini chuqurroq o‘rganishga undaydi. O‘zbek liboslarining turmushda qanchalik muhim ahamiyat kasb etganligini talabalarga singdirishdan maqsad – yoshlarga milliy o‘zligini anglatish, xalqimizning boy madaniy merosini aks ettirish va davomiyligini anglatishdan iboratdir, bu esa ularni milliy qadriyatlar ruhida tarbiyalashda muhim rol o‘ynaydi. 2.2. O‘quvchilarning maxsus fanlardan mustaqil va ijodiy ishlash faoliyatlarini rivojlantirishda faol usullarni qo‘llash Zamonaviy ta‘lim – o‘quv jarayonida ishtirok etuvchilarning faolligini oshirishni talab etadi. Chunki ananaviy ta‘limda aynan mana

takomillashtirish; fan-texnika va texnologiyalarning zamonaviy yutuqlariga tayangan holda o‘quvchilarni kasb-hunarga o‘rgatishda ularning izlanuvchanlik, ijodkorlik, fikrlash qobiliyatlarini yuksaltirish, nutq madaniyatini o‘stirish; kasb- humar sirlarini puxta egallashlarida axborot-kommunikasion texnologiyalar xizmatidan maqsadli ravishda samarali foydalanish; o‘quvchilar kasbiy fanlar va ishlab chiqarish ta‘limi bo‘yicha mustaqil ishlash ko‘nikmalarini shakllantirish bugungi kunning eng dolzarb muammolaridan biridir. Psixologiyada faoliyat – shaxasning maqsadga muvofiq yo‘naltirilgan ongli munosabati va hatti-xarakatlarini amalga oshirish shakli sifatida qaraladi. Insonning har qanday faoliyati, shuningdek o‘quv-bilish (aqliy) faoliyati ham psixologik tayyorgarliksiz ko‘zlangan samarani

Fikrlash faoliyati o‘z navbatida ma‘lum shart-sharoit yaratilishini taqozo etadi. Demak, fikrlash uchun zarur bo‘lgan oqilona shart-sharoit yaratilsa, tahsil oluvchi faol faoliyat ko‘rsata olishi mumkin bo‘ladi. O‘qituvchi mashg’ulot jarayonida o‘quvchilarning faolligini oshirish uchun murakkablik darajasidan kelib chiqib o‘quv materialini turli shakllari ishlab chiqishi kerak. Maxsus fanlarni o‘rganishda faollikning quyidagi darajalaridan foydalanilgan. 1. Faollikning birinchi darajasi – o‘quvchilarning avval o‘zlashtirgan bilimlarini qayta takrorlashi, uni xotirada tiklashi hamda o‘qituvchining bevosita rahbarligi va ko‘rsatmalari asosida unga ergashib bajaradigan ishlari yoki berilgan namunaga qarab aynan bajaradigan topshiriqlari jarayonida namoyon bo‘ladi. Chunki, o‘quvchilarning o‘ti

bo‘ladi. Faollikning bu darajasi egallangan bilimlar tizimli, chuqur va puxta bo‘lib, ulardan istalgan sharoitda foydalanish mumkin. Shunday qilib, faollik o‘quvchi faoliyatining muhim jahati hisoblanadi. Faollik darajasi birinchidan, o‘quvchilarning o‘quv materialini o‘rganishga qiziqish, ularda mustaqillik kabi xususiyatlarini qanday darajada mavjudligi bilan belgilansa, ikkinchidan, o‘qituvchi tomonidan ta‘lim-tarbiya jarayonini faollashtirish maqsadida yaratilgan shart-sharoit, tanlangan shakl, faol metod va didaktik vositalarga bog’liq bo‘ladi. Faol ta‘lim mertodlaridan o‘runli va maqsadli foydalanilganda pirovard natija – ta‘lim samaradorligi ananaviy ta‘limdagiga nisbatan har doim yuqori bo‘ladi. Eng asosiysi o‘quvchida mustaqil fikrlash, turli masalalarni va muammolarni mustaqil ye

bilimlarni amaliyotda qo‘llay olish ko‘nikma va malakalarni tahlil qilish zaruriyati tug’iladi. Chunki egallangan bilimlarni har tomonlama tahlil qilmay turib, o‘quvchilarning faol faoliyat ko‘qsatish darajasi haqida fikr yuritib bo‘lmaydi. Ta`lim oluvchilarning bilim olish, mustaql ishlash va ijodkorlik qobilyatlarini rivojlantirish, ularning ongli faolligi, mustaqilligi va ijodkorligi, o`quv bilish faoliyati natijasining sifatini xarakterlaydi. Faollik- ta`lim sharoitida o`zlashtirilgan nazariy bilim va amaliy ish - harakat usullarini turli ishlab chiqarish vaziyatlarida qo`llanishga imkon beradi. Kasb –hunar ta‘limida amaliy ko‘nikmalar o`rganish, asosan mexnatni tahlil qilish orqali amalga oshiriladi, chunki bunday ta‘lim qisimlari kasbiy- mantiqiy emas, balki xharakatlarga yo‘nalgan t

imkoniyatini berish kerak. Bu o‘quvchilarda ishinch tug’diradi, o‘quvchilar o‘zlariga bildirilayotgan hurmatni his qiladilar. Nazariy fan maqsadini bayon etish orqali motivasiya va muayyan mavzuga kirish amalga oshiriladi. Intrinli (ichki) va ekstrinli (tashqi) motivasiya uchun sabab va argumentlar topishga harakat qilish lozim. Motivasiya qilish bilan o‘qish va o‘rganishga bo‘lgan tayyorlik uchun shart- sharoit yaratiladi. So‘ngra o‘qituvchi o‘quvchilarga maxsus fan bo‘yicha yangi o‘quv materialni tushuntiradi, qisqa ma‘ruzalar o‘qiydi, munozaralar uyushtiradi, o‘quv suhbatlari, o‘yin – mashg’ulotlari va muammolarni hal qilish haqida suhbatlar o‘tkazadi. Keyingi darslarda yangi mavzuni boshlashdan avval o‘tilgan mavzular qisqacha, umumlashtirilgan holda qaytarilishi kerak. O‘quvchilarga m

Guruhiy ishlar maxsus bilimlar bilan bir qatorda amaliy ko‘nikmalar o‘rganilishi kerak bo‘lganda, shuningdek talabalarda mustaqil ishlash qobiliyatlarini rivojlantirish uchun qo‘llaniladi. Bir nechta talabalar birgalikda ishlagan paytda, ularning shaxsiy xususiyatlari va xarakterlari orasida o‘zaro hamkorlik vujudga keladi. Shunung uchun guruhiy ish tashkil qilish ko‘ra murakkabroqdir. Guruhli bo‘lib ishlashda ikkita xolat farqlanadi: - bir xil mavzuda olib boriladigan guruh ishi; - bir xil mavzuda olib boriladigan guruh ishi. Bir xil mavzuda olib boriladigan guruh ishida bir necha guruhlarga bir xil topshiriqlar beriladi. Topshiriq va mashqlarni yechish sharoitlari ham bir xil bo‘ladi. Shunday qilib har xil yechimlar guruh ishi tugaganidan so‘ng bir-biri bilan taqqoslanishi mumkin. Ko‘pnc

rivojlantirish kabi maqsadlar bor. Guruhiy ish uchun quyidagi o‘qitish shakllari mos keladi: 1. Ustaxona shaklidagi guruhiy ish: Ustaxonada bajariladigan amaliy mashg’ulot doirasidagi vaziyatga o‘xshash kelajak faoliyat bo‘yicha stenariylar va muammolar ishlab chiqiladi. Buning uchun dolzarb muammolar o‘rganib chiqilishi kerak. Bu muammolar o‘quvchilarning dastlabki bilimlar darajasini inobatga olgan holda va ijodiy fikrlash bilan bog’liq holda talabalarni yechimlarga undashlari kerak. 2. “Reja o‘yini” shaklidagi guruhiy ish: “Reja o‘yinlari” belgilangan vaziyatda turli xil yechimlarni sinab ko‘rish imkonini beradi. O‘quvchilar bunda muammoga bo‘lgan har xil ta‘sirlar natijaga qanday ta‘sir qilishini o‘rganadi. Buning uchun sabab va oqibat bir-biri bilan bog’liq ravishda ko‘rilishi kerak.

hurmat uyg’otadi. Bahs jarayonida har bir o‘quvchining “shaxsiy fikri”, o‘z mavqeini ifodalash va asoslash malakasi yuksak qadrlanadi. Mashq. Mashq – bu o‘tilgan o‘quv materiallarini amaliyotda qo‘llash maqsadida, rejali tashkil etilgan amallarni ko‘p marotaba bajarishdir. Ushbu usulning afzalligi shundan iboratki, u ko‘nikma va malakalarni samarali shakllanishini ta‘minlaydi. Mashq – ko‘nikma va mahoratlarning tashkil etuvchilari bolganligi kabi ishlab chiqarish ta‘limining ham asosiy usuli bo‘lib hisoblangan mashqlar bilan shakllanadi. Mashq deganda ongli ravishda ma‘lum bir faoliyat usuli bo‘yicha amaliy harakatlarni ko‘p martalab takrorlash tushuniladi. Talabalarning mustaqil kuzatuvi. Bu usul asosan murakkab tuzilishdagi jixozlarga xizmat ko‘rsatish bilan bog’liq kasbni egallamoqchi b

Yozma mashqlar ning asosiy vazifasi – kerakli ko‘nikma va malakalarni shakllantirish, chuqurlashtirish va mustahkamlashdan iborat. Grafik mashqlar ishlab chiqarish jarayonlari bosqichlari o‘rganish jarayonida ishlatiladi. Laboratoriya – amaliy mashqlar mehnat asboblari, laboratoriya uskunalaridan (jihozlar, o‘lchov apparatlari) foydalanish malakalarini egallashga imkon beradi. konstruktorlik – texnik maxoratni rivojlantiradi. Ishlab chiqarish – mehnat mashqlari o‘quv va ishlab chiqarish xarakteridagi alohida ishlab chiqilgan tarmoqni tashkil etadi. Ular oddiy va murakkab bo‘ladi: birinchisi – alohida mehnat usullarini bajarish mashqlari, ikkinchisi – ishlab chiqarish – mehnat ishlarini butunligicha yoki ularning talay qismini (stanoklarni sozlash, detal qismlarini tayyorlash va x.k.) ko‘zd

vaziyatlarni taxlil qilish, baholash va keyinchalik qaror qabul qilishdan iborat. Bu usulning yetakchi funksiyalariga quyidagilar kiradi: - o ‘ rgatuvchi : bilimlarni dolzarblashtirishga asoslangan ; - rivojlantiruvchi o ‘ quvchilarga taxliliy tafakkurni berib , alohida dalillar orqasidagi hodisa va qonuniylikni ko ‘ ra bilishni shakllantirish ; - tarbiyalovchi : kommunikativ ko ‘ nikmalarni shakllantirish . Muammoli vazifalar usuli o ‘ quvchilarning mustaqil ishlarini murakkablashtirishga asoslangan : ilmiy tushunchalarni , amaliy ko ‘ nikma va malakalarni shakllantirish asosida yotgan u yoki boshqa materialni chuqur mantiqiy taxlil qilishga asoslangan . Muammoli vazifa hayotdan olingan dalillarni maruza va vaziyatni o ‘ rganishdan alohida insonlar yoki ishlab chiqarish korxonalarning man

faoliyatini boshqarish bilan birga o‘z-o‘zini boshqarish kabilarga keng imkoniyatlar yaratish bilan ta‘lim jarayonining yaxlitligini ta‘minlashga qaratilgan. Bu texnologiyaning yana bir afzalligi shundaki, unda ta‘lim mazmuni bilan uni o‘qitish texnologiyasi chambarchas bog‘langan integratsiyaon jarayon bo‘lib, u quyidagi texnologiyalar majmui orqali amalga oshadi: muammo algoritmli, dasturlashtirilgan, aqliy faoliyatning bosqichhma-bosqichh shakllantirish, to‘liq o‘zlashhtirish va boshqalar. Modulli ta‘lim dunyo tajribasida qo‘llanilib kelayotgan (Buyuk Britaniya, Gollandiya, AQSH, Rossiya) ta‘limning samarali shaklidir. Lekin uning didaktik ta‘minoti to‘liq ishlab chiqilmaganligi sababli keng tarqalmayapti. P.Modulli texnologiya umumlashgan universal tizim bo‘lib, ta‘lim-trabiya maqsadla

9.o‘quvchiga va uning qobiliyatiga ishonch ko‘rsatish. 10.Darsda, ish jarayonida erkin o‘z-o‘zini nazorat qilishh va o‘zaro yordam. 11.Baxosiz operativ nazorat. 12.Yakuniy nazoratga qarab natijani baxolash joriy natijalarning o‘rta arifmetik xisobi emas. 13.Har bir o‘quvchiga yakuniy natijani yaxshilash imkoniyatini berish. 14.Ijodiy faoliyatda o‘z imkoniyatlarini amalga oshirish. 15.O‘quv jarayoni samaradorligini baxolashda o‘quvchilar ishtirok etadi. 1. Modul lotincha «modulus” so‘zidan olingan bo‘lib me‘yor, o‘lchov degan ma‘noni anglatadi. Ta‘limda modul o‘rganilayotgan predmetni ma‘lum qismlarga bo‘lib, uni o‘rganishning aniq tizimini yaratadi. O‘quvchilarning o‘qishini tashkil etishh vositasi sifatida modullar tayyorlashning har xil usullari mavjud. Modul dasturi, mustaqil o‘qishga o

bo‘yicha darslar soni, dars shakllarini aniqlanadi. Har bir o‘quvchi individual ish uchun modul qo‘llanmasi yoki modulga kirgan didaktik materiallar paketini oladi , unga quyidagilar kiradi: -blok mazmuni konspekti; -o‘quv elementlarini (ta‘lim standartining mazmun birliklari) o‘qish dasturi; -joriy va o‘z-o‘zini nazorat qilishh uchun daraja mezonlarini o‘z ichiga olgan “sinov varag‘i” bilan “nazorat ishi”; -o‘z-o‘zini nazorat qilishh va mustaxkamlash kartochkasi; -yakuniy nazorat ishi namuna yoki sinov uchun savol va topshiriqlar; -masala echimi va javoblari bo‘lgan o‘z-o‘zini nazorat qilishh uchun “echimlar”; -erkin tanlov uchun, ijodiy xarakterga ega bo‘lgan topshiriqlar. Modul qo‘llanmasidan o‘quvchi uyida yoki sinfda o‘zi mustaqil foydalanadi: ba‘zi materiallar ustida uyida qo‘shimcha

guruhlar usulida foydalanishh mumkin. Bunda mashg‘ulot o‘zaro nazorat va o‘qitish bilan boyitiladi. Baxo quyilmaydi. (to‘g‘ri yoki noto‘g‘ri bajarilgan ish xisobga olinadi). 5.Baho faqa modulni to‘liq o‘rganilganidan so‘ng yakuniy qilib chiqariladi. Mikromodul uchun bahoni joriy sinov va topshiriqlar natijasiga ko‘ra qo‘yiladi. “Tekshiruv ishini” o‘quvchi tayyorgarligiga ko‘ra topshiriq darajasini o‘zi tanlaydi: majburiy topshiriqlarni tanlansa (d-belgili) faqat 3 ball, undan qiyinrog‘iga (Yo) 4 ball, mustaqil fikrlashni talab qiladiganlarini tanlasa 5 ball olishi mumkin. Nazorat metodikasini an‘anaviy (og‘zaki javob, masala echish, yozma testlar) yoki noa‘nanaviy (hammadan oldin modulni a‘lo topshirgan o‘quvchilar boshqalardan nazorat olishga xaqi bor) bo‘lishi mumkin. 6.Yakuniy nazorat i

2.4. «MILLIY KO‘YLAK TIKISH KETMA-KETLIGINI TUZISH, MAYDA BO‘LAKLARNI TAYYORLASH» MAVZUSI BO‘YICHA AMALIY MAHSG’ULOT ISHLANMASI I. MODUL RAQAMI: 2 39

II . MAVZU: «Milliy ko‘ylak tikish ketma-ketligini tuzish, mayda bo‘laklarni tayyorlash». III . MAQSAD : Milliy ko ‘ ylak mayda bo ‘ laklarini tikish ko ‘ nikmalarini shakllantirish . IV . O ‘ QUV SOATLARI : 6 soat (240 daqiqa ). V . MODULNI O ‘ RGANISH JARAYONIDA EGALLANADIGAN AMALIY KO ‘ NIKMALAR . - yoqani tayyorlab olish. - koketkani tayyorlab olish. - y eng tayyorlash. - etak qismiga ishlov berish. - lozim pastki va yuqori qirqimlariga ishlov berish . VI . MODULNI O ‘ RGANISH DAVOMIDA SHAKLLANADIGAN NAZARIY BILIMLAR : - yoqani tikish texnologiyasi; - kaketkani tikish texnologiyasi; - eng tikish texnologiyasi; - etak qismini tikish texnologiyasi; - lozim pastki va yuqori qirqimlarini tikish texnologiyasi . VII . MAVZU DOIRASIDAGI ASOSIY MA ‘ LUMOTLAR : Ayollar ko ‘ ylagining yoqalari k

shakl berish uchun qotirma tomonidan yoqa o ‘ rtasidan boshlab qotirma va qaytarma qirqimlari bo ‘ ylab oldin bir tomonga keyin ikkinchi tomonga ostki yoqa cho ‘ zib dazmollanadi . Buning uchun ostki yoqa ko ‘ tarmasi qirqimini ishlovchi tomonga qaratib qo ‘ yib , namlab ko ‘ tarmaning va qaytarmaning qirqimlari tortibroq turiladi va yoqa uchlarini ishlovchidan chetga chiqarib turiladi . Ostki yoqani andozaga binoan aniqlab bo ‘ r bilan chiziladi va kerakmas joylarini qirqib tekislanadi . Ostki yoqa shakliga mo ‘ ljallab , har bir ustki yoqa alohida , teskari tomondan aniqlanadi va qirqib tekislanadi . Ostki yoqa o ‘ ngi tomonini yuqoriga va uning ustiga ustki yoqa o ‘ ngini pastga qaratib qo ‘ yiladi va qirqimlarini ostki yoqa qirqimlari bilan tekislanadi . Uchala tomoniga 0,7 sm . kengli

4261 2 3 5 Ustki yoqa 4

1- rasm . Milliy ko ‘ ylakni chizmali ko ‘ rinishi 1- Yoqaga ishlov berish ; 2- Yelkaga ishlov berish ; 3- Yengga ishlov berish ; 4- Etakning yon boshiga ishlov berish ; 5- Etakning yuqori qismiga ishlov berish ; 6- Manjetga ishlov berish . Oldi va orqa kaketkani biriktirma chok bilan biriktirayotganda kaketka oldi bo ‘ lak avrasiga ular o ‘ ngini ichkariga qaratib , qirqimlarini to ‘ g ’ rilab ulanadi . Ustma - ust qo ‘ yib yelka qirqimlarini chetga 0,7-1 sm biriktirib tiqiladi . Chok yorib dazmollanadi . Astarni oldi va orqa kaketkalar o ‘ ngini ichkariga qaratib ustma - ust qo ‘ yib yelka qirqimlarini chetiga 0,7-1 sm ga biriktirib tiqiladi . Tikilgan yelka choklari yorib dazmollanadi . Yeng qirqimlarini o ‘ ngini ichkariga qaratib qo ‘ yiladi va teskari tomonidan 1 sm chok xaqqi hisobi

Lozimni pastki qirqimida manjetni tikishda , manjetni o ‘ rtasidan bukish chizig ’ i bo ‘ ylab bukib , ostki manjet tomonidan dazmollanadi . Ostki manjet teskari tomonidan dublirinning kley tomonini qo ‘ yib namlab isitib ishlov beriladi , bunda qotirma qirqimlari gazdlama chok haqlariga 2-3 mm kirib turish kerak . Gazlamani o ‘ ngini ichkari tomonga bukib , manjet qirqimlari chetidan 0,5-0,7 sm ichkaridan biriktirib tiqiladi . Tikilgan chok qirqimi yorib dazmollanadi . Tayyor manjet ostki manjet tomonidan namlab isitib ishlov beriladi . VIII . KERAKLI O ‘ QUV - JIHOZ , ASBOB - USKUNA VA ASHYOLAR : - t ikuv mashinalari: 1022 kl, Pfaff zinger; 97-kl; 51-kl; - dazmol; - milliy ko‘ylak detallaridan tikma namunalar; Bitta o‘quvchi uchun: - yo‘l-yo‘riq texnologik xaritasi; - qo‘l ishlari asbobl

Texnolog iya asosida faoliyat turlari Tavsiya etiladig an moslam a va uskunal ar Chizma Standart asosida operatsiyani bajarish tartibi I II III IV I. Mayda bo‘laklarga ishlov berish A) yoqani tikish 1. Ostki yoqaga yelimli qotirmani yopish - tirish Dazmol Ostki yoqaning teskari tomoniga qotirmani kleyli tomonini, chetki qirqimlariga 0.5-0.7 sm yetkazmay namlangan mato yordamida dazmollab yopishtiriladi. 2. Yoqani tikish U.M. univers al mashin a Ostki yoqani ustki yoqani o‘ngini o‘ngiga qo‘yib uchala tomoniga 0.7 sm kenglikda ag’darma chok bilan tiqiladi. 3. Yoqani uchlarini kesish. Qaychi Tikilgan yoqani burchaklaridan tikilgan chokka 0.1-0.2 sm yetkazmay kesib chiqiladi . 4. Yoqani o‘ngiga ag’darish Qo‘lda Tikilgan yoqani o ‘ ngiga ag ’ darib , burchaklarini dukcha yordamida chiqaraladi .

2. Yeng chokini dazmollas h Dazmol Tikilgan choklar gazlamaning teskari tomoniga namlangan mato orqali dazmollanadi. 3. Yeng qirqimlari ni yo‘rmalas h Maxsu s mashin a Dazmol qilingan yeng qirqimlarni maxsus mashina yordamida yo ‘ rg ’ alanadi . 4. Yeng o‘miziga burma berish Univer sal mashin a Yeng o ‘ miz qirqimlaridan 0,5 sm ichkarida 1 bahyaqator yurtiladi . Bu bahyaqatordan 0,5 sm ichkaridan 2 bahyaqator tiqiladi . Ikkala bahyaqatorlar va burmalar tekislanadi . V) kaketkani tikish 1. Asos kaketkani tayyorlash Univer sal mashin a Oldi va orqa kaketkalar o‘ngini ichkariga qaratib ustma ust qo‘yib yelka qirqimlarini chetga 0.7-1 sm ga biriktirib tiqiladi. 2. Tikilgan yelka chok-larini dazmollas h. Dazmol Tikilgan yelka choklarni yorib dazmol qilinadi . 46

3. Astar kaketkani tayyorlash . Unvers al mashin a. Oldi va orqa kaketkalarni o‘ngini ichkariga qaratib usma ust qo‘yib yelka qirqimlari chetiga 0,7-1sm ga biriktirib tiqiladi. 4. Tikilgan yelka choklarni dazmollas h. Dazmol . Tikilgan yelka choklarini yorib dazmol qilinadi . II . Etak qismini tikish 1. Etak qismining yon qirqimlari ni tikish . Unversal mashina. Orqa va oldi bo‘lak etak qismlarni o‘ngini ichkariga qaratib qo‘yib yon qirqimlari chetidan 1-1,5 sm tiqiladi. 2. Tikilgan yonqirqim lar ni dazmollas h. Dazmol . Tikilgan yon qirqimlari (orqa bo‘lakka) qaratib dazmol qilinadi. 3. Tikilgan maxsus qirqimlari ni yo‘rmalas h Maxsu s mashin a Tikib, dazmol qilingan yon qirqimlari maxsus mashina yordamida yo‘rmalanadi. 47

4. Etak qismining yuqori qirqimini burtaga yig’ish. Univer sal mashin a Orqa va old yuqori qirqim chetlaridan 0.5sm ichkarida 1-bahyaqator yuritiladi. Bahyaqatordan 0.5 sm ichkaridan 2-bahyaqator yuritiladi, 2la bahyaqatorlarning ostki iplari tortiladi va burmalar tekislanadi. III . Manjetni tikish 1. Manjetni bukish Dazmol Manjetni o ‘ rtasidan bukish chizig ’ i bo ‘ ylab bukib ostki manjet tomondan dazmollanadi . 2. Manjetga qotirma yopishtiris h Dazmol Ostki manjet teskari tomonidan dubnirinning kalit tomonini qo‘yib namlab isitib ishlov beriladi, bunda qotirma qirqimlari, gazlama chok haqlariga 2-3 mm kirib turish kerak. 3. Manjetni tikish Univer sal mashin a Gazlamani o‘ngini ichkari tomonga bukib, manjet qirqimlari chetidan 0.5-0.7 sm ichkaridan biriktirib tiqiladi. 4. Manjet chokini

X . O ‘ QUV AMALIYOTINI O ‘ TKAZISH BO ‘ YICHA USLUBIY KO ‘ RSATMALAR O‘quv amaliyotini o‘tkazish bosqichlari Faoliyat turlari Ta‘lim beruvchi Ta‘lim oluvchi 1-bosqich. Kirish. 5 daqiqa Mavzuni e’lon qiladi va ichidagi vazifani tushuntiradi. Ishning ketma-ketligi bilan tanishtiradi. Baholash mezonlari bilan tanishtiradi. Tinglab, eshitadi. 2-bosqich: O‘quv materialini bayon etish. 10 daqiqa Milliy ko‘ylak, lozim tikishda uchratiladigan mayda bo‘lakchalar, ularga texnologik ishlov berish jarayonini tushuntiradi. Bajariladigan ishlar ketma- ketligini bayon qiladi. Tinglab, eshitadi. 3- bosqich . Kirish yo ‘ riqnomas i . 50 daqiqa . Talabalarni asosiy mehnat havfsizligi qoidalari bilan tanishtiradi . Ishlab chiqarish sanitariyasi va elektr , yong ’ in xavfsizligi qoidalariga rioya qilishni tu

- koketkaga ishlov berish ; - etak qismiga ishlov berish ; - yengga ishlov berish ; -lozim manjetiga ishlov berish. o ‘ rganadilar va amaliy bajaradilar . Berilgan vaqtga qarab ketma - ketlik asosida kiyim bo ‘ laklariga ishlov beradilar . Vazifani mustaqil bajaradilar. 5-bosqich. Baholash, tahlil qilish va yakunlash 30 min. Har bir o ‘ quvchining bajargan ishlarini qabul qiladi va yakun yasaydi . O ‘ quvchilarni baholash uchun test savollarini beradi . baholash natijalarini e ’ lon qiladi . Bajarilgan ishlardagi yutuq va kamchiliklarni ko ‘ rsatadi . Uyga vazifa va uni bajarish uchun tavsiyalar ko ‘ rsatadi . Bajargan amaliy ishini topshiradilar , test savollariga javob beradilar , baho natijalarini eshitadilar , tahlil qiladilar . Uy vazifasini daftarga yozib oladilar. XI. O‘QUVCHILARNIN

3. Koketka nechta bo‘lakdan iborat bo‘lishi mumkin? A) 4 ta avra, 3 ta astar; B) 2 ta avra, 2 ta astar; C) 2 ta avra, 4 ta astar; D) 3 ta avra, 2 ta astar; E) 2 ta avra, 1 astar. 4. Koketgadagi yelka choklari namlab isitib ishlov berishning qaysi turidan foydalaniladi? A) bostirib dazmollanadi; B) bir tomonga bukib dazmollanadi; C) ag’darib dazmollanadi; D) yorib dazmollanadi; E) ag’darib bostirib dazmolanadi. 5. Milliy kiyimlarda kaketkalar qanday tekshiriladi? A) o‘zi to‘g’ri bo‘ladi; B) andoza yordamida tekislab kesiladi; C) to‘g’rilab kesib tashlanadi; D) old va ort bo‘lagi o‘lchanadi; E) old bo‘lagiga moslab kesib tashlanadi. 6. Yeng qirqimi qanday ishlanadi? A) bostirib tikiladi; B) ag’darma chok bilan tikiladi; C) biriktirma va ag’darma chok bilan tikiladi; D) old va ort bo‘lagini b

7. Milliy ko‘ylak etak qismining yuqori qirqimiga qanday ishlov beriladi? A) ag’darib tkiladi; B) bostirb tikiladi; C) ziy tikiladi; D) biriktirib tikiladi; E) ikkita bahyaqator tikiladi. 8. Milliy ko‘ylak etak qismining yon qirqimiga qanday ishlov beriladi? A) 0,5-0,7 sm biriktirib tikiladi; B) 2-3 mm bezak berib tikiladi; C) 1-2 mm bezak berib tikiladi; D) 1 sm biriktirib tikiladi; E) 0,4-0,6 sm biriktirib tikiladi. 9. Yoqa tikishda qanday nuqson uchrashi mumkin? A) ostki yoqadan ustki yoqada noto‘g’ri kant hosil bo‘lsa; B) ostki yoqani yoqa o‘miziga biriktirib tikishda; C) Yoqani biriktirishda 1 sm ga tikilsa; D) Ostki yoqa katta bo‘lib ketsa; E) Ostki yoqa va ustki yoqada yelimli qotirma bo‘lmasa. 52

XII. O‘QUVCHILARNING O‘ZLASHTIRISHINI BAHOLASH MEZONLARI 1. Modul raqami: 2. 2. Mavzu: «Milliy ko‘ylak, lozim tikish ketma-ketligini tuzish, mayda bo‘laklarni tayyorlash » 3. Modulni o‘rganishga ajratilgan vaqt – 6 soat. 4. Modulni o‘tkazish sanasi - Baholash varaqasi O‘quvchilarning ismi sharifi: Baholash mezonlari I. Ish o‘rnini tashkil qilish. - asbob va uskunalar to‘g’ri tanlanganmi. -texnika xavfsizligi qoidalariga rioya qilinganmi. II . Amaliy ko‘nikmalar I . Mayda bo ‘ laklarga ishlov berish A ) yoqani tikish 1. Ostki yoqaga yelimli qotirmani yopishtirish 2. Yoqani tikish 3. Yoqani uchlarini kesish. 4. Yoqani o‘ngiga ag’darish 5. Ziy chiqarib dazmollash. B) Yengni tikish 1. Yeng qirqimlarini ulash 2. Yeng chokini dazmollash 3. Yeng qirqimlarini yo‘rmalash 4. Yeng o‘miziga burma beri

C) kaketkani tikis 1. Asos kaketkani tayyorlash 2. Tikilgan yelka choklarini dazmollash. 3. Astar kaketkani tayyorlash. 4. Tikilgan yelka choklarni dazmollash. II . Etak qismini tikish 1. Etak qismining yon qirqimlarini tikish . 2. Tikilgan yonqirqimlar ni dazmollash. 3. Tikilgan maxsus qirqimlarini yo ‘ rmalash 4. Etak qismining yuqori qirqimini burtaga yig ’ ish . III . Manjetni tikish 1. Manjetni bukish 2. Manjetga qotirma yopishtirish 3. Manjetni tikish 4. Manjet chokini dazmollash 5. Manjetni o‘ngiga ag’darish III . TEST NATIJALARI JAMI: Iz o h : 1) Topshiriqning bajarilishi besh balli tizim asosida baholanadi . Bunda ushbu topshiriqning tarkibiga kiruvchi barcha faoliyat turlari inobatga olinib , ularning har biriga baho berilishi shart .

Topshiriq bo ‘ yicha o ‘ quvchining yakuniy bahosi esa har bir faoliyat turi bo ‘ yicha olingan baholarning jami topilib , ushbu faoliyat turlarining soniga bo ‘ linadi . 2) Qoniqarsiz baho olgan o ‘ quvchilar ma ‘ muriyat ko ‘ rsatgan muddatda mashqlarni qayta topshiradi . Imzo____________ Sana _____________ TEST JAVOBLAR (kalit) 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. C A B D B D E D C A

2.5. «MILLIY KO‘YLAKNI YIG’ISH» MAVZUSI BO‘YICHA AMALIY MAHSG’ULOT ISHLANMASI I. MODUL RAQAMI: 3 II. MAVZU: «Milliy ko‘ylakni yig’ish». III. MAQSAD: Milliy ko‘ylakni yig’ib tikish ko‘nikmalarini shakllantirish. IV. O‘QUV SOATLARI: 6 coat (240 daqiqa). V. MODULNI O‘RGANISH JARAYONIDA EGALLANADIGAN AMALIY KO‘NIKMALAR; - yoqani yoqa o‘miziga o‘rnatish; - etak yuqori qirqimini koketkaga ulash; - yengni yeng o‘miziga o‘rnatish; - yeng uchini va etakni bukish; - oxirgi ishlov berish NIIB. VI . MODULNI O ‘ RGANISH DAVOMIDA SHAKLLANADIGAN NAZARIY BILIMLAR ; - yoqani yoqa o ‘ miziga o ‘ rnatib tikish texnologiyasi ; - etak yuqori qirqimini koketkaga ulash texnologiyasi ; - yengni yengni o ‘ miziga o ‘ rnatib tikish texnologiyasi ; - yeng uchini va etakni bukish usullari; - oxirgi ishlov berish (NII

2-modulda «Milliy ko‘ylakning bo‘laklariga ishlov berilgan» dan keyin, yig’ish, ishlari boshlanadi. Avval adib-astar koketkaga biriktirib, avra va astar o‘ngini-o‘ngiga qo‘yib, bir yo‘la yoqani, yoqa o‘miziga o‘tkaziladi. Yoqani yoqa o‘miziga o‘rnatilganda kertim berishni unutmaslik kerak. Chunki kertim bergandan so‘ng yoqa koketkada yaxshi yotadi. Kaketka o‘ngiga ag’dariladi, bo‘rt ziylari qiya qirma qaviqlar bilan ko‘lanadi va dazmollanadi. Yoqaga o‘rnatilgan kaketka yordamchi andoza yordamida tekshirib olinadi, ortiqcha joylari qirqib tashlanadi. Kaketka etakga yaxshi o‘rnashishi uchun uning avra va astar kaketkalarining yelka, kaketka ochiq qirqimlari ko‘klanadi. Kaketkaning ochiq qirqimlari etakning yuqori ya‘ni burma terilgan qirqimiga ulanadi. Koketkaning etakka ulangan chokini maxs

1-rasm. Milliy ko‘ylak bo‘laklarini yig’ish 1-yoqani-yoqa o‘miziga o‘rnatish; 2-kaketkani etak yuqori ochiq qirqimiga ulash; 3-yengni-yeng o‘miziga o‘rnatish; 4-yengni yashirin qaviq bilan tikish; 5-etakni yashirin qaviq bilan tikish . VIII.KERAKLI O‘QUV-JIHOZ, ASBOB-USKUNA VA ASHYOLAR: 1 1 2 3 4 5

- tikuv mashinalari: 1022 kl, maxsus mashina 51 kl; - dazmol, qolip; - ayollar milliy ko‘ylagidan tikma namunalar; Bitta o‘quvchi uchun: - yo‘l-yo‘riq texnologik xarita; - qo‘l ishlari asboblaridan 1 ta to‘plami, dukcha ; - W 50: W80 – iplardan 1 ta g’altak, turli nomerli iplardan 1 ta to‘plam, 1 ta qaychi, 1 ta sm. lenta; - koketkalarni tekshirish uchun yordamchi andoza; - bo‘r, to‘g’nog’ichlar, angishvona. IX. «MILLIY KO‘YLAKNI YIG’ISH» BO‘YICHA TEXNOLOGIK XARITA Texnologiya asosida faoliyat turlari Tavsiya etiladiga n moslama va uskunalar Chizma Standart asosida operatsiyani bajarish tartibi I II III IV 1.Adibni koket- kaga ag’darma chok bilan biriktirish va yoqani bir yo‘la yoqa o‘miziga o‘tqazib koketka astarini abraga biriktirib tikish. Universal mashina. Ostki yoqani asosiy bo‘lak o

3. Koketkani bort uchlaridagi chok haqqini kertish va koketkani o‘ngiga ag’darish. Qaychi, dukcha. Koketkani bort uchlaridagi chok haqqini tikilgan chokka 0,1 sm yetkazmay kesiladi va o‘ngiga ag’darib bort uchlari dukcha yordamida chiqariladi va bort bilan yoqa to‘g’rilanadi. 4. Koketkadagi bort ziyini va bir yo ‘ la yoqani ulash chokini ko ‘ klash . Ip, igna, angishvon a. Kaketkadagi bo‘rt ziyini va bir yo‘la yoqani ulash chokini to‘g’ri sirma qaviq bilan ko‘klanadi. 5. Koketkadagi bort ziyini va yoqani ulash chokini dazmollash . Dazmol, mato. Tikib ko‘klangan bort ziyini va yoqani ulash choki maxsus qolipli yostiqcha yordamida dazmollanadi. 6. Koketka astari va avrasini yelka chokida, qo‘lda ko‘klab biriktirish. Ip, igna, angishvon a. Tikib tayyorlangan koketka astari va abrasini yelka c

11. Old va ort etaklarni koketkaga ulangan chokini yo‘rmalash. Maxsus mashina. Old va ort etaklarni koketka bilan ulangan choki maxsus yo ‘ rmalash mashinalarida yo ‘ rmalanadi . 12. Old va ort etaklarni koketkaga ulangan chokni yotqizib dazmollash . Dazmol, qolip. Ulangan choklar yuqori tomonga yotqizib dazmollanadi . 13. Yengni yeng o‘miziga o‘tqazish. Ip, igna, angishvon a, Yengni yeng o‘miziga to‘g’ri o‘tkzish uchun uni oldin maxsus to‘g’nog’ichlar bilan kertimlarni to‘g’rilab o‘mizga to‘g’nab chiqiladi. Keyin yengni o‘mizga ko‘klanayotganda ignalar olib tashlanadi. Yengni ko‘klab o‘tkazish uchun yengni asosiy bo‘lak yeng o‘mizi ichiga o‘ngini ichkariga qaratib qo‘yiladi va yeng tomondan sirma qaviqlar bilan ko‘klanadi. Qaviq yirikligi 0,5 sm. Yengdagi eng ko‘psalqi qiyama qismida bo‘l

16. Yengni o‘mizga biriktirgan chokni yo‘rmash. Maxsus mashina. Yeng yotqizilgan chok qirqimlari maxsus mashinada yo ‘ rmalanadi . 17. Yengni o ‘ mizga yo ‘ rmalangan chokni dazmollash . Dazmol, qolip. Yeng yo ‘ rmalangandan keyin hosil qilingan solqilar dazmollab kiritiladi . 18. Yeng uchi va ko ‘ ylak etakini bukib tikish . Igna, ip, angishvon a. Yeng uchi va ko ‘ ylak etakini ko ‘ rinmas qaviqqator bilan mahkamlab tiqiladi . 19. Oxirgi ishlov berish. (NIIB). Dazmol, mato, qaychi. Ko‘ylakni ortiqcha iplardan tozalanadi, yeng uchi va ko‘ylakni etak old va orqa bo‘laklari dazmollanadi. X . O ‘ QUV AMALIYOTINI O ‘ TKAZISH BO ‘ YICHA USLUBIY KO ‘ RSATMALAR O‘quv amaliyotini o‘tkazish bosqichlari Faoliyat turlari Ta‘lim beruvchi Ta‘lim oluvchi 1-bosqich. Kirish 5 daqiqa Mavzuni e’lon qiladi.

3-bosqich. Kirish yo‘riqnomasi. 40 daqiqa O‘quvchilarni mehnat xavfsizligi qoidalari bilan tanishtiradi. Ishlab chiqarish sanitariyasi va elektr, yong’in xavfsizligi qoidalariga rioya qilishni tushuntiradi. O‘quvchilar texnologik xarita bilan ta‘minlanadi. Milliy ko‘ylak bo‘laklarnini yig’ib tikish, oxirgi ishlov berish va NIIB ishlarini amalda ko‘rsatadi. Bular -Yoqani yoqa o‘miziga o‘rnatib tikish; -Etak yuqori qirqimiga kaketkani ulash; -Yengni yeng o‘miziga o‘rnatish; -Yeng va etak qirqimiga ishlov berish; -Oxirgi ishlov berish va NIIB. Har bir ish joyida qanday ish olib borish bo‘yicha yo‘l-yo‘riq ko‘rsatadi. Vazifani bajarish uchun vaqt belgilaydi. Usta bajarayotgan ishni diqqat bilan kuzatadi. 4-bosqich: Amaliy ish 155 daqiqa. O‘quvchilarning bajarayotgan ishlarini tekshirish uchun

A B C D Biriktirma chok Qo‘yma chok Mag’iz chok Ag’darma chok 2. Old bo ‘ lak , ort bo ‘ lakka qaysi chokda tikiladi ? A B C D Biriktirma chok Qo‘sh chok Ichki chok Tahlama chok 3. Yoqani yoqa o ‘ miziga o ‘ rnatishda qaysi chok bilan tikiladi ? A) biriktirma; B) bezak tahlama; C) ag’darma; D) burma. 4. Yengsiz kiyimlarda yeng o‘mizga qanday chok bilan tiqiladi? A) ag’darma, buklama; B) mag’iz yopiq qirqimli mag’iz; C) buklama, yorma; D) to‘g’ri javob keltirilmagan. 5. Rasmda yoqa o‘mizini aniqlang? 1 2 3 4 A) 1; B) 2; C) 3; D) 4

6. Yenglar nechta chokli bo‘ladi? A) 1; B) 2; C) 3; D) hamma javoblar to‘g’ri. 7. Bir chokli yenglarni yeng o‘miziga o‘tkazishda yeng chokini qaysi chokga to‘g’ri keltirib o‘tkaziladi? A) yelka chokiga; B) etak yuqori qirqimiga; C) yon chokiga; D) yoqa o‘miziga. 8. Yeng uchini mag’iz chok bilan tikilgan rasmni ko‘rsating? A B V G 9. Rasmda qanday bukib tikish ko ‘ rsatilgan ? A) yashirin qaviq bilan; B) qaytarma chok bilan; C) bostirma chok bilan; D) bukma-bostirma chok bilan. 9. Ko‘ylakni so‘ngi pardozlash deganda nima tushuniladi? A) etak qismini bukish va dazmollash; B) ip, bo‘rlardan tozalash va dazmollash; C) yengni o‘rnatish, tugma qadash, izma ochish; D) qotirma yopishtirish va dazmollash.

XII. O‘QUVCHILARNING O‘ZLASHTIRISHINI BAHOLASH MEZONLARI 1. Modul raqami: 3 2. Mavzu: «Milliy ko‘ylak tikish ketma-ketligini tuzish, mayda bo‘laklarni tayyorlash » 3. Modulni o‘rganishga ajratilgan vaqt – 6 soat. 4. Modulni o‘tkazish sanasi - Baholash varaqasi O‘quvchilarning ismi sharifi: Baholash mezonlari I. Ish o‘rnini tashkil qilish. -asbob va uskunalar to‘g’ri tanlanganmi. -texnika xavfsizligi qoidalariga rioya qilinganmi. II . Amaliy ko‘nikmalar 1. Adibni koketkaga ag’darma chok bilan biriktirish va yoqani bir yo‘la yoqa o‘miziga o‘tqazib koketka astarini abraga biriktirib tikish. 2. Yoqani yoqa o ‘ miziga ulash chokida 2 sm oraliqda kertim berish .

3. Koketkani bort uchlaridagi chok haqqini kertish va koketkani o ‘ ngiga ag ’ darish . 4. Koketkadagi bort ziyini va bir yo ‘ la yoqani ulash chokini ko ‘ klash . 5. Koketkadagi bort ziyini va yoqani ulash chokini dazmollash . 6. Koketka astari va avrasini yelka chokida , qo ‘ lda ko ‘ klab biriktirish . 7. Old koketkani astari bilan ochiq qirqim bo ‘ yicha ko ‘ klash . 8. Ort koketkani astari bilan ochiq qirqimi bo ‘ yicha ko ‘ klash . 9. Old bo ‘ lak etaki yuqori qirqimiga koketkani biriktirib tikish . 10. Ort bo ‘ lak etakiga koketkani biriktirib tikish . 11. Old va ort etaklarni koketkaga ulangan chokini yo ‘ rmalash . 12. Old va ort etaklarni koketkaga ulangan chokni yotqizib dazmollash .

13. Yengni yeng o‘miziga o‘tqazish. 14. Yengni o‘mizga ko‘klagan chokni dazmollash. 15. Yengni o‘mizga biriktirish. 16. Yengni o‘mizga biriktirgan chokni yo‘rmash. 17.Yengni o‘mizga yo‘rmalangan chokni dazmollash. 18. Yeng uchi va ko‘ylak etakini bukib tikish. 19. Oxirgi ishlov berish. (NIIB). III . TEST NATIJALARI JAMI: Iz o h : 1) Topshiriqning bajarilishi besh balli tizim asosida baholanadi . Bunda ushbu topshiriqning tarkibiga kiruvchi barcha faoliyat turlari inobatga olinib , ularning har biriga baho berilishi shart . Topshiriq bo ‘ yicha o ‘ quvchining yakuniy bahosi esa har bir faoliyat turi bo ‘ yicha olingan baholarning jami topilib , ushbu faoliyat turlarining soniga bo ‘ linadi . 2) Qoniqarsiz baho olgan o ‘ quvchilar ma ‘ muriyat ko ‘ rsatgan muddatda mashqlarni qayta topshirad

TEST JAVOBLARI (kalit) 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. D A C B A D C A A B

Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati 1. Karomov I.A. “Jahon moliyaviy-iqtisodiy krizisi, O‘zbekiston sharoitida uni bartaraf etishni yo‘llari va choralari” Toshkent. O‘zbekiston. 2009. 2. Karimov I . A . Barkamol avlod orzusi . – Toshkent : “ O ‘ zbekistin milliy ensiklopediyasi ”. 2000. 3. Karimov I . A . O ‘ zbekiston XXI asrga intilmoqda . – Toshkent : “ O ‘ zbekiston ”. 2000. 4. Karimov I.A. Barkamol avlod – O‘zbekiston taraqqiyotining poydevori. –Toshkent: -1997. 5. Akademik litsey va kasb – hunar kollejlari uchun o‘quv-me’yoriy xujjatlar to‘plami. Toshkent: - 2006. 6. Abdullayeva Q. Kasbiy fanlar orqali o‘quvchilarda ijodkorlik ko‘nikmalarini shakllantirish. // J. Pedagogik ta‘lim. – Toshkent, 2004. - №6b –B.53-54. 7. “Ta‘lim to‘g’risida“ O‘zbekiston Respublikasining Qonuni. Toshkent:

Mundarija KIRISH……………………………………………………………………… 3 I. Xotin -qizlar milliy ko‘ylaklarini tikish texnologiyasi…………………… 4 1.1. Zamonaviy milliy ko‘ylak modellari…………………………………… 4 1.2. Milliy ko‘ylaklarni tikish texnologiyasini ishlab chiqish………………. .9 II. KXK da “Xotin -qizlar milliy ko‘ylaklarini tikish” mavzusidagi amaliy mashg‘ulot loyihasi………………………………………………………… 19 2.1. O‘zbek kiyimlari tarixini o‘rgatish jarayonida talabalarni milliy qadriyatlar ruhida tarbiyalash………………………………………….…… 19 2.2. O‘quvchilarning maxsus fanlardan mustaqil va ijodiy ishlash faoliyatlarini rivojlantirishda faol usullarni qo‘llash……………………… 23 2.4. «Milliy ko‘ylak tikish ketma-ketligini tuzish, mayda bo‘laklarni tayyorlash» mavzusi bo‘yicha amaliy mahsg’ulot ishlanmasi…………… 39 2.5. «Milliy ko‘ylak yig’ish ketma-ketligini

KIRISH O'zbekiston Respublikasining «Ta'lim to'g'risida»gi qonuni hamda «Kadrlar tayyorlash milliy dasturi»da o'rta maxsus, kasb-hunar ta'limi uchun pedagog kadrlarni tayyorlash va ularning malakasini oshirish masalalariga alohida e'tibor qaratilgan. Bu masalalarni hal etishda kasb-hunar kollejlarida ishlab chiqarish ta'limini tashkil etish, ta'lim metodlarini tanlash va yangilarini ishlab chiqish davr talabi bo'lib qolmoqda. Kasb-hunar kollejlarida malakali kichik mutaxassis tayyorlash ishlari quyidagi talablarga javob berishi lozim: — mutaxassislik bo'yicha davlat ta'lim standartida belgilangan bilim, ko'nikma va malakalarni shakllantirishga qaratilganligi; — ta'lim mazmunida ko'zlangan ta'lim-tarbiya maqsadi va vazifalariga

Milliy kiyimlar tarixidan maъlumotlar. Uzbekcha kiyimning kup asrli boy tarixi bor. Unda xalkimizning utmishi, iklim sharoitimiz, turmush tarzimiz kuzguda aks etgandek ifoda topgan.A.Makedonskiy yurishlari, mugullar boskinchiligi, Temuriylar yurishlari va xukmronligi,nixot, mustabidlik davri- bularning xammasi kiyimda uz aksini topdi. Antik dunyo davrida ( miloddan avvalgi IV asrdan milodning IV asrigacha) ayollar kuylagi yunoncha xitonga uxshash, lekin uziga xos xususiyatlari bular edi: old va ort bulaklar etagining yon burchaklari uzaro biriktirilib,bu fakat antik shark uchungina xos bulgan muayyan drapirovka kurinishi xosil bulib turadi.Ayollarga u paytlarda lozim kiyish odat edi. Bosh kiyim sochni turmaklash shakllari xar xil bulardi.Tillakoshlar, shokilalar,jevaklar, bilakuzuklar taki

atrofidagi tabiatga va turmush tarziga tugri keladigan ratsional shakllar, bichimlar bir necha asrlardan beri saralanib kelgani uchun saklanib koldi.Ayollar kuylagida yorkin ranglar mutanosibligi ulkazimiz tabiatiga monand tushgan bulib, shaklning bemalol tushib turishi jazirama kuruk iklim sharoitiga mos keladi( bunda kiyim tagi katlamidagi xavoning ventilyatsiyasi yaxshi). Moda «shabadasi» ayollarning an’anaviy kuylagiga xech ayamay zamona uzgarishlarini kiritib boradi. Koketkalarning uzunligi va shakli ( oval,tugri, turtburchak, burchak),kuylakdagi uzunlik,shakl ( tugri turtburchak, trapetsiyasimon) va shakl xosil kilish prinsiplari ( burmalar, taxlamalar,plese, gofre,kiya bichik,kuyosh, kiyik bulaklar) ,yeng uzunligi,shakli va bichimi ( utkazma,reglan,yaxlit bichilgan) uzgarib bormokda

Lozim ayollar kiyimining ajralmas šismi bœlib kelgan. Ayollar kiyimining bu turi milod boshlaridagi xotin-šizlar tasvirida uchraydi. Lozimning ќam œz tarixi bor. U shakl, ishlatiladigan materiali, dekori jiќatidan œzgarib turgan bœlsa ќam, teskari trapetsiyasimon bichimini sašlab šolgan. XX asr ikkinchi yarmidan boshlab, kengligini kamaytirish mašsadida, lozim bichimini ayollar shimi loyiќasiga yašinlashtirish boshlangan. Lozimni kœylak bilan bir xilda modellash kerak, chunki ular gavdaning idrok etilishida bir butunni tashkil etadi. Bunda shakl jiќatidan ќam, mutanosiblik, rang, ishlatiladigan materiallar va dekor jiќatidan ќam bir xillilik bœlishi kerak. Shuning bilan birga gazlama tanlashda gigiyenik talablarni ќam ќisobga olish muќim bœladi. 6.2. Ayollar œzbekcha kœylagini texnik mode

Old bœlakda koketka chiziђi kukrakning yukori nuštasidan 2,5-3 sm yušorirošdan œtishi kerak, bu chiziš asta-sekin simmetriya chiziђiga tushib, undan 2,5-3 sm ga œtadi (koketkaning bir-biri ustiga œtish kengligi). Tipik vitochkani tœђnaђich bilan tœђnab, belgilangan chizišlar bœylab širšiladi. L 1 nušta surilib yangi ќolat L 1 / ga œtadi. Shunday šilib, kœkrak vitochkasi koketka chiziђiga kœchiriladi. Ort bœlak yelka vitochkasini œz œrnida šoldirish mumkin. Lekin, ba’zan gazlama guli buzilmasligi uchun ort bœlak koketka detalining yelka vitochkasini ќam koketka chiziђiga kœchirish mumkin. Buning uchun yelka vitochka uchidan koketka chiziђigacha vertikal chiziš œtkaziladi. Shu belgi chiziš bœylab koketka širšiladi. Yelkadagi vitochka tœђnaђich bilan tœђnaladi-da, bu vitochka koketka chiziђi

Agar bu kengaytirish yetarli bœlmasa, old va ort bœlaklar šœshimcha suriladi. Buning uchun surish chiziђi belgilab olinadi. Bu chizišlar ort bœlakda beldagi vitochka markazidan, old bœlakda esa beldagi ikkala vitochka markazidan vertikal œtkaziladi. Old va ort bœlaklari belgi chizišlar bœylab širšib, ќamma bœlaklarni gorizontal bœylab ort bœlakni œng tomonga, old bœlakni chap tomonga suriladi. Yon širšimlar – K 4 E 2 vertikal yœnalishda belgilanadi. Old va ort bœlaklarning šœshimcha surilish kengligi ixtiyoriy bœladi. Old va ort bœlaklar uzil-kesil surilib bœlgandan keyin ularning yušori širšimlari shakli chiziladi. Ayollarning an’anaviy œzbekcha kœylagida, ќozirgi paytda ma’lum œzgarishlar bœlmošda, ya’ni kœylak gavda šismining bichimi, ќajmi va uzunligi šisšarmošda. Koketka, yoša, yengl

ФОЙДАЛАНИЛГАН АДАБИЁТЛАР 1. Г.К.Ќасанбаева. «Кийим моделини ишлаш ва конструкциясини тайёрлаш». Тошкент. Ўšитувчи. 1990 йил. 2. А.П.Рогова. «Эркаклар ва болалар устки кийимини конструкция- лаш асослари». Тошкент. Ўšитувчи. 1988 йил. 3. А.П.Шершнева. «Основы конструирования женской и детской одежды». Москва. Легпромбытиздат. 1982 г. 4. Г.В.Скачкова, Л.В.Мартопляс. Школа кройки и шитья на дому. Минск. "ХЭЛТОН" 2000 г. 5. Е.В.Киреева. «История костюма». Москва. "Просвещение". 1976 г. 6. Е.Б.Коблякова. «Основы конструирования одежды». Москва. "Легкая индустрия". 1980 г. 7. Т.А.Абдуллаев, С.А.Хасанова. «Одежда узбеков ( XIX начало ХХ в.)». Издательство "Фан". Узбекской ССР. Ташкент. 1978 г. 8. Л.П.Чижикова. «Кружок конструирования и моделирования одежды». Москва

Купить