Ayollar zo‘ravonligini oldini olish chora -tadbirlari - Педагогика - Рефераты

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	61.5KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Рефераты
Предмет	Педагогика

Ayollar zo‘ravonligini oldini olish chora -tadbirlari

Купить

MAVZU: Ayollar zo’ravonligini oldini olish chora -tadbirlari
REJA:
1. 1. Ayollar zo’ravonligini oldini olish chora-tadbirlar.
2. Ayollarni himoya qilishga oid chora-tadbirlar.
3.Ayollarni jamiyatda faolligini oshirishga qaratilgan chora-tadbirlar

Xotin-qizlarni tazyiq va zo‘ravonlikdan himoya qilish to‘g‘risidagi
qonunchilik
Xotin-qizlarni tazyiq va zo‘ravonlikdan himoya qilish to‘g‘risidagi
qonunchilik ushbu Qonun hamda boshqa qonunchilik hujjatlaridan iboratdir.
Agar O‘zbekiston Respublikasining xalqaro shartnomasida O‘zbekiston
Respublikasining xotin-qizlarni tazyiq va zo‘ravonlikdan himoya qilish
to‘g‘risidagi qonunchiligida nazarda tutilganidan boshqacha qoidalar belgilangan
bo‘lsa, xalqaro shartnoma qoidalari qo‘llaniladi.
(2-modda O‘zbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi O‘RQ-683-
sonli Qonuni
tahririda — Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y.,
03/21/683/0375-son)
3-modda. Asosiy tushunchalar
Ushbu Qonunda quyidagi asosiy tushunchalar qo‘llaniladi:
jinsiy zo‘ravonlik — xotin-qizlarga nisbatan ularning roziligisiz shahvoniy
xususiyatga ega harakatlarni sodir etish orqali jinsiy daxlsizlikka va jinsiy
erkinlikka tajovuz qiladigan zo‘ravonlik shakli, shuningdek zo‘rlik ishlatish yoki
zo‘rlik ishlatish bilan tahdid qilish yoxud ayol jinsidagi voyaga yetmagan
shaxslarga nisbatan axloqsiz harakatlar sodir etish orqali uchinchi shaxs bilan
jinsiy aloqa qilishga majburlash;
jismoniy zo‘ravonlik — xotin-qizlarga nisbatan og‘irligi turli darajada
bo‘lgan tan jarohatlari yetkazish, xavf ostida qoldirish, hayoti xavf ostida qolgan
shaxsga yordam ko‘rsatmaslik, zo‘ravonlik xususiyatiga ega boshqa
huquqbuzarliklar sodir etish, jismoniy ta’sir o‘tkazish yoki bunday ta’sir
o‘tkazishning o‘zga choralarini qo‘llash bilan tahdid qilish orqali xotin-qizlarning
hayoti, sog‘lig‘i, erkinligi hamda qonun bilan himoya qilinadigan boshqa huquqlari
va erkinliklariga tajovuz qiladigan zo‘ravonlik shakli;

zo‘ravonlik — xotin-qizlarga nisbatan jismoniy, ruhiy, jinsiy yoki
iqtisodiy ta’sir o‘tkazish yoki bunday ta’sir o‘tkazish choralarini qo‘llash bilan
tahdid qilish orqali ularning hayoti, sog‘lig‘i, jinsiy daxlsizligi, sha’ni, qadr-
qimmati va qonun bilan himoya qilinadigan boshqa huquqlari hamda erkinliklariga
tajovuz qiladigan g‘ayrihuquqiy harakat (harakatsizlik);
iqtisodiy zo‘ravonlik — xotin-qizlarga nisbatan turmushda, ish joylarida
va boshqa joylarda amalga oshirilgan zo‘ravonlik shakli, xotin-qizlarning normal
yashash va kamol topish uchun oziq-ovqat, uy-joy hamda boshqa zarur shart-
sharoitlar bilan ta’minlanishga bo‘lgan huquqini, mulk huquqini, ta’lim olish
hamda mehnatga oid huquqini amalga oshirishni cheklashga olib keladigan harakat
(harakatsizlik);
ish joyi — o‘zi bilan tuzilgan shartnomaga muvofiq mehnat
majburiyatlarini amalga oshirish yoki xizmat vazifalarini bajarish uchun bo‘lishi
yoki borishi lozim bo‘lgan, ish beruvchi tomonidan bevosita yoki bilvosita nazorat
qilinadigan joy;
ruhiy zo‘ravonlik — xotin-qizlarni haqoratlash, ularga tuhmat qilish,
tahdid qilish, ularning sha’nini, qadr-qimmatini kamsitish, shuningdek ularning
xohish-irodasini cheklashga qaratilgan boshqa harakatlarda ifodalanadigan
zo‘ravonlik shakli, shu jumladan reproduktiv sohada nazorat qilish, tazyiq va
zo‘ravonlikdan jabrlanuvchida o‘z xavfsizligi uchun xavotir uyg‘otgan, o‘zini
himoya qila olmaslikka olib kelgan yoki ruhiy sog‘lig‘iga zarar yetkazgan harakat
(harakatsizlik);
tazyiq — sodir etilganligi uchun ma’muriy yoki jinoiy javobgarlik nazarda
tutilmagan, xotin-qizlarning sha’ni va qadr-qimmatini kamsitadigan harakat
(harakatsizlik), shilqimlik;
tazyiq va zo‘ravonlikdan jabrlanuvchi — o‘ziga nisbatan tazyiq va
zo‘ravonlik sodir etilishi tahdidi ostida bo‘lgan yoki tazyiq va zo‘ravonlik
natijasida jabrlangan ayol jinsidagi shaxs;

tazyiq va zo‘ravonlikdan himoya qilish — xotin-qizlarning hayoti,
sog‘lig‘i uchun paydo bo‘lgan xavfni bartaraf etish, tezkor chora-tadbirlarni talab
qiladigan hayotiy vaziyatlar yuz berganda xotin-qizlarning xavfsizligini
ta’minlash, shuningdek jabrlanuvchiga nisbatan tazyiq o‘tkazgan va zo‘ravonlik
sodir etgan shaxsning takroran g‘ayriqonuniy xatti-harakatlariga yo‘l qo‘ymaslik
maqsadidagi iqtisodiy, ijtimoiy, huquqiy, tashkiliy, psixologik va boshqa tusdagi
kechiktirib bo‘lmaydigan tadbirlar tizimi;
tazyiq va zo‘ravonlikning oldini olish — xotin-qizlarga nisbatan tazyiq
va zo‘ravonlik sodir etishga olib keladigan sabablar hamda shart-sharoitlarni
aniqlash va bartaraf etishga, jamiyatda xotin-qizlarning zo‘ravonlikdan xoli bo‘lish
huquqlaridan xabardorligini oshirishga qaratilgan iqtisodiy, ijtimoiy, huquqiy,
tibbiy va boshqa chora-tadbirlar tizimi;
himoya orderi — tazyiq va zo‘ravonlikdan jabrlanuvchiga davlat
himoyasini taqdim etuvchi, xotin-qizlarga tazyiq o‘tkazayotgan yoki ularga
nisbatan zo‘ravonlik sodir etgan shaxsga yoxud bir guruh shaxslarga nisbatan
ushbu Qonunda belgilangan ta’sir ko‘rsatish choralari qo‘llanilishiga sabab
bo‘ladigan hujjat.
4-modda. Tazyiq va zo‘ravonlikdan jabrlanuvchining huquqlari
Tazyiq va zo‘ravonlikdan jabrlanuvchi quyidagi huquqlarga ega:
o‘ziga nisbatan tazyiq va zo‘ravonlik sodir etilganligi yoki ularni sodir
etish tahdidi to‘g‘risidagi ariza bilan tegishli vakolatli organlarga hamda
tashkilotlarga yoxud sudga murojaat etish;
maxsus markazlarda, shuningdek bepul telefon liniyasi orqali tekin huquqiy
maslahat, iqtisodiy, ijtimoiy, psixologik, tibbiy va boshqa yordam olish;
ichki ishlar organlariga himoya orderi berish to‘g‘risidagi talab bilan
murojaat qilish, himoya orderi shartlari buzilgan taqdirda esa, ularni bu haqda
xabardor qilish;

sodir etilgan tazyiq va zo‘ravonlik natijasida o‘ziga yetkazilgan moddiy
zararning o‘rni qoplanishi hamda ma’naviy ziyon kompensatsiya qilinishi
to‘g‘risidagi talab bilan sudga murojaat etish.
Tazyiq va zo‘ravonlikdan jabrlanuvchi yetkazilgan moddiy zararning
o‘rnini qoplash hamda ma’naviy ziyonni kompensatsiya qilish to‘g‘risidagi ariza
bilan sudga murojaat etganda davlat boji to‘lashdan ozod qilinadi.
5-modda. Xotin-qizlarni tazyiq va zo‘ravonlikdan himoya qilish
sohasidagi davlat siyosatining asosiy yo‘nalishlari
Xotin-qizlarni tazyiq va zo‘ravonlikdan himoya qilish sohasidagi davlat
siyosatining asosiy yo‘nalishlari quyidagilardan iborat:
xotin-qizlarni tazyiq va zo‘ravonlikdan himoya qilish sohasidagi gender
siyosatini, davlat dasturlarini hamda strategiyalarni ishlab chiqish va amalga
oshirish;
jamiyatda xotin-qizlarga nisbatan tazyiq va zo‘ravonlikka doir murosasizlik
muhitini yaratish;
xotin-qizlarning huquqlari, erkinliklari hamda qonuniy manfaatlari tazyiq
va zo‘ravonlikdan himoya qilinishini ta’minlash;
jamiyatda huquqiy ong va huquqiy madaniyatni yuksaltirish, qonuniylikni
mustahkamlash;
xotin-qizlarga nisbatan tazyiq va zo‘ravonlikning oldini olish, ularni
aniqlash, ularga chek qo‘yish uchun samarali tashkiliy-huquqiy mexanizmlarni
yaratish;
xotin-qizlarga nisbatan tazyiq va zo‘ravonlik sodir etilishiga olib keladigan
sabablar hamda shart-sharoitlarni bartaraf etish choralarini ko‘rish;

tazyiq va zo‘ravonlikning oldini olish maqsadida davlat organlari,
fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish organlari, nodavlat notijorat tashkilotlari va
fuqarolik jamiyatining boshqa institutlari hamkorligini ta’minlash.
6-modda. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining xotin-
qizlarni tazyiq va zo‘ravonlikdan himoya qilish sohasidagi vakolatlari
O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi:
xotin-qizlarni tazyiq va zo‘ravonlikdan himoya qilish sohasidagi yagona
davlat siyosati amalga oshirilishini ta’minlaydi;
xotin-qizlarni tazyiq va zo‘ravonlikdan himoya qilish sohasidagi davlat
dasturlarini va strategiyalarni tasdiqlaydi;
tazyiq va zo‘ravonlikdan jabrlanuvchilarni qo‘llab-quvvatlash, ularning
xavfsizligini, jismoniy va ruhiy reabilitatsiyasini hamda moslashuvini ta’minlash
bo‘yicha tuzilmalarni tashkil etadi;
xotin-qizlarni tazyiq va zo‘ravonlikdan himoya qilishni amalga oshiruvchi
vakolatli organlarning hamkorligini muvofiqlashtiradi.
7-modda. Mahalliy davlat hokimiyati organlarining xotin-qizlarni
tazyiq va zo‘ravonlikdan himoya qilish sohasidagi vakolatlari
Mahalliy davlat hokimiyati organlari:
xotin-qizlarni tazyiq va zo‘ravonlikdan himoya qilish sohasidagi davlat
dasturlarini hamda strategiyalarni ishlab chiqish va amalga oshirishda ishtirok
etadi;
xotin-qizlarni tazyiq va zo‘ravonlikdan himoya qilish sohasidagi hududiy
dasturlarni ishlab chiqadi, tasdiqlaydi hamda amalga oshiradi;
xotin-qizlarni tazyiq va zo‘ravonlikdan himoya qilish sohasida davlat
organlari, fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish organlari, nodavlat notijorat

tashkilotlari hamda fuqarolik jamiyatining boshqa institutlari bilan hamkorlik
qiladi;
xotin-qizlarni huquqiy va ijtimoiy-iqtisodiy himoya qilish kafolatlarini
ta’minlash bo‘yicha chora-tadbirlarni amalga oshiradi.
8-modda. Ichki ishlar organlarining xotin-qizlarni tazyiq va
zo‘ravonlikdan himoya qilish sohasidagi vakolatlari
Ichki ishlar organlari:
Oldingi tahrirga qarang.
xotin-qizlarni tazyiq va zo‘ravonlikdan himoya qilish sohasidagi davlat
dasturlarini, hududiy dasturlarni hamda qonunchilik hujjatlarini ishlab chiqish va
amalga oshirishda ishtirok etadi;
(8-modda birinchi qismining ikkinchi xatboshisi O‘zbekiston
Respublikasining
2021-yil 21-apreldagi O‘RQ-683-sonli Qonuni tahririda —
Qonunchilik
ma’lumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
tazyiq va zo‘ravonlikning oldini olish, shu jumladan ularning sabablarini
hamda shart-sharoitlarini aniqlash va bartaraf etish choralarini ko‘radi, xotin-
qizlarga tazyiq o‘tkazayotgan va ularga nisbatan zo‘ravonlik sodir etgan shaxslar
bilan muntazam asosda profilaktika ishlarini olib boradi;
xotin-qizlarga nisbatan tazyiq va zo‘ravonlik sodir etilganligi yoki sodir
etilishi tahdidi mavjudligi to‘g‘risidagi murojaatlarni ko‘rib chiqadi;
tazyiq yoki zo‘ravonlik sodir etishga moyil bo‘lgan shaxsga rasmiy
ogohlantirish beradi;
himoya orderini beradi;
zo‘ravonlik sodir etgan shaxslarni javobgarlikka tortish yuzasidan o‘z
vakolatlari doirasida choralar ko‘radi;

xotin-qizlarni tazyiq va zo‘ravonlikdan himoya qilishni amalga oshiruvchi
tegishli vakolatli organlar hamda tashkilotlar bilan hamkorlik qiladi.
9-modda. Mehnat organlarining xotin-qizlarni tazyiq va
zo‘ravonlikdan himoya qilish sohasidagi vakolatlari
Mehnat organlari:
xotin-qizlarni tazyiq va zo‘ravonlikdan himoya qilish sohasidagi davlat
dasturlarini, hududiy dasturlarni hamda qonunchilik hujjatlarini ishlab chiqish va
amalga oshirishda ishtirok etadi;
(9-modda birinchi qismining ikkinchi xatboshisi O‘zbekiston
Respublikasining
2021-yil 21-apreldagi O‘RQ-683-sonli Qonuni tahririda —
Qonunchilik
ma’lumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
ishga joylashtirilmagan xotin-qizlarni hisobga olish, ularning bandligini
ta’minlash va ularni ijtimoiy qo‘llab-quvvatlash bo‘yicha chora-tadbirlarni amalga
oshiradi;
xotin-qizlarga nisbatan ish joylaridagi tazyiq va zo‘ravonlik hollarining
oldini olish hamda xotin-qizlar bilan o‘zaro munosabatlar madaniyatini
yuksaltirish bo‘yicha mulk shakllaridan qat’i nazar tashkilotlarda profilaktika
tadbirlarini o‘tkazadi.
ish qidirayotgan va og‘ir ijtimoiy ahvolda qolgan, shu jumladan oilaviy
muammolarga va zo‘rlik ishlatilishiga duch kelgan xotin-qizlar bandligini
ta’minlash va kasbga yo‘naltirishga ko‘maklashish choralarini ko‘radi;
(9-modda
O‘zbekiston Respublikasining 2021-yil 9-dekabrdagi O‘RQ-736-
sonli Qonuniga asosan
beshinchi xatboshi bilan to‘ldirilgan — Qonunchilik
ma’lumotlari
milliy bazasi, 10.12.2021-y., 03/21/736/1144-son)
xotin-qizlarni tazyiq va zo‘ravonlikdan himoya qilishni amalga oshiruvchi
tegishli vakolatli organlar hamda tashkilotlar bilan hamkorlik qiladi.

10-modda. Ta’limni davlat tomonidan boshqarish organlarining
hamda ta’lim muassasalarining xotin-qizlarni tazyiq va zo‘ravonlikdan
himoya qilish sohasidagi vakolatlari
Ta’limni davlat tomonidan boshqarish organlari va ta’lim muassasalari:
xotin-qizlarni tazyiq va zo‘ravonlikdan himoya qilish sohasidagi davlat
dasturlarini, hududiy dasturlar hamda qonunchilik hujjatlarini ishlab chiqish va
amalga oshirishda ishtirok etadi;
(10-modda birinchi qismining ikkinchi xatboshisi O‘zbekiston
Respublikasining
2021-yil 21-apreldagi O‘RQ-683-sonli Qonuni tahririda —
Qonunchilik
ma’lumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
xotin-qizlarni majburiy mehnatga va g‘ayriijtimoiy xulq-atvorga jalb qilish
hollari aniqlanganligiga doir faktlar to‘g‘risida huquqni muhofaza qiluvchi
organlarga xabar qiladi;
ta’lim muassasalarida tahsil oluvchilar orasidan xotin-qizlarga nisbatan
tazyiq o‘tkazish va zo‘ravonlik sodir etishga moyil shaxslarni aniqlaydi hamda
ularning xulq-atvorini tuzatish, shuningdek tazyiq va zo‘ravonlikdan
jabrlanganlarni ijtimoiy reabilitatsiya qilish hamda moslashtirish bo‘yicha chora-
tadbirlarni amalga oshiradi;
ta’lim muassasalarida bo‘sh vaqtni mazmunli o‘tkazishni ta’minlash
maqsadida tadbirlar tashkil etadi;
xotin-qizlarni tazyiq va zo‘ravonlikdan himoya qilishni amalga oshiruvchi
tegishli vakolatli organlar hamda tashkilotlar bilan hamkorlik qiladi.
11-modda. Davlat sog‘liqni saqlash tizimini boshqarish organlarining
hamda sog‘liqni saqlash muassasalarining xotin-qizlarni tazyiq va
zo‘ravonlikdan himoya qilish sohasidagi vakolatlari

Davlat sog‘liqni saqlash tizimini boshqarish organlari va sog‘liqni saqlash
muassasalari:
Oldingi tahrirga qarang.
xotin-qizlarni tazyiq va zo‘ravonlikdan himoya qilish sohasidagi davlat
dasturlarini, hududiy dasturlarni va qonunchilik hujjatlarini ishlab chiqish hamda
amalga oshirishda ishtirok etadi;
(11-modda birinchi qismining ikkinchi xatboshisi O‘zbekiston
Respublikasining
2021-yil 21-apreldagi O‘RQ-683-sonli Qonuni tahririda —
Qonunchilik
ma’lumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
tazyiq va zo‘ravonlikdan jabrlanuvchilarga hamda ularning bolalariga, shu
jumladan ayollarni reabilitatsiya qilish va moslashtirish markazlariga keltirilgan
tazyiq va zo‘ravonlikdan jabrlanuvchilarga hamda ularning bolalariga birlamchi
tibbiy yordam ko‘rsatish, ularni tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish, shuningdek tazyiq va
zo‘ravonlikdan jabrlanuvchilarni bepul davolash chora-tadbirlarini amalga
oshiradi;
(11-moddaning
uchinchi xatboshisi O‘zbekiston Respublikasining 2021-yil
9-dekabrdagi
O‘RQ-736-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik ma’lumotlari
milliy
bazasi, 10.12.2021-y., 03/21/736/1144-son)
tazyiq va zo‘ravonlikdan jabrlanuvchilarga tibbiy va ruhiy yordam
ko‘rsatish yuzasidan uslubiy tavsiyalar ishlab chiqadi hamda ularni sog‘liqni
saqlash muassasalarining ish amaliyotiga joriy etadi;
huquqni muhofaza qiluvchi organlarni xotin-qizlarning hayotiga yoki
sog‘lig‘iga xavf soluvchi faktlar va aniqlangan sabablar to‘g‘risida xabardor qiladi;
xotin-qizlarni tazyiq va zo‘ravonlikdan himoya qilishni amalga oshiruvchi
tegishli vakolatli organlar hamda tashkilotlar bilan hamkorlik qiladi.

12-modda. O‘zbekiston Xotin-qizlar qo‘mitasining xotin-qizlarni
tazyiq va zo‘ravonlikdan himoya qilish sohasidagi vakolatlari
O‘zbekiston Xotin-qizlar qo‘mitasi:
Oldingi tahrirga qarang.
xotin-qizlarni tazyiq va zo‘ravonlikdan himoya qilish sohasidagi davlat
dasturlarini, hududiy dasturlarni va qonunchilik hujjatlarini ishlab chiqish hamda
amalga oshirishda ishtirok etadi;
(12-modda birinchi qismining ikkinchi xatboshisi O‘zbekiston
Respublikasining
2021-yil 21-apreldagi O‘RQ-683-sonli Qonuni tahririda —
Qonunchilik
ma’lumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
xotin-qizlarga nisbatan tazyiq va zo‘ravonlik holatlariga olib keladigan
sabablar hamda shart-sharoitlarni aniqlash bo‘yicha tadbirlarda ishtirok etadi va
bunday holatlarni bartaraf etish yuzasidan amaliy choralar ko‘radi;
zo‘ravonlikdan jabrlanganlarni reabilitatsiya qilish va moslashtirish
markazlarida ijtimoiy reabilitatsiya qilishga hamda o‘z joniga qasd etishning oldini
olishga doir tadbirlar o‘tkazadi;
xotin-qizlarga nisbatan tazyiq o‘tkazganligi va zo‘ravonlik sodir etganligi
uchun profilaktik hisobda turadigan shaxslar bilan yakka tartibdagi profilaktika
tadbirlarini o‘tkazishda ishtirok etadi;
nizoli vaziyatlarni profilaktika qilishga, tazyiq va zo‘ravonlikning oldini
olishga doir dasturlar hamda uslubiy tavsiyalarni ishlab chiqadi va amalga
oshiradi.
xotin-qizlarni tazyiq va zo‘ravonlikdan himoya qilishni amalga oshiruvchi
tegishli vakolatli organlar va tashkilotlar bilan hamkorlik qiladi.

13-modda. Fuqarolar o‘zini o‘zi boshqarish organlarining, nodavlat
notijorat tashkilotlarining va fuqarolik jamiyati boshqa institutlarining xotin-
qizlarni tazyiq va zo‘ravonlikdan himoya qilishda ishtirok etishi
Fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish organlari, nodavlat notijorat
tashkilotlari va fuqarolik jamiyatining boshqa institutlari:
xotin-qizlarni tazyiq va zo‘ravonlikdan himoya qilish sohasidagi davlat
dasturlarini, hududiy hamda boshqa dasturlarni ishlab chiqish va amalga oshirishda
ishtirok etishi;
xotin-qizlarni tazyiq va zo‘ravonlikdan himoya qilishga doir tadbirlarni
amalga oshirishda davlat organlariga ko‘maklashishi;
Oldingi tahrirga qarang.
xotin-qizlarni tazyiq va zo‘ravonlikdan himoya qilish to‘g‘risidagi
qonunchilik ijrosi ustidan jamoatchilik nazoratini amalga oshirishi;
xotin-qizlarni tazyiq va zo‘ravonlikdan himoya qilish to‘g‘risidagi
qonunchilikni hamda mazkur sohada huquqni qo‘llash amaliyotini
takomillashtirish yuzasidan takliflar kiritishi;
(13-modda birinchi qismining to‘rtinchi va beshinchi
xatboshilari O‘zbekiston
Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi O‘RQ-683-
sonli Qonuni
tahririda — Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y.,
03/21/683/0375-son)
xotin-qizlarni tazyiq va zo‘ravonlikdan himoya qilishni amalga oshiruvchi
tegishli vakolatli organlar hamda tashkilotlar bilan hamkorlik qilishi mumkin.
Fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish organlari xotin-qizlarning huquqlari,
erkinliklari va qonuniy manfaatlarini himoya qilishga, ularning ijtimoiy hayotdagi,
oilada ma’naviy-axloqiy muhitni shakllantirishdagi, yosh avlodni tarbiyalashdagi
rolini oshirishga qaratilgan chora-tadbirlar ko‘radi.

14-modda. Xotin-qizlarni tazyiq va zo‘ravonlikdan himoya qilishni
amalga oshiruvchi vakolatli organlar hamda tashkilotlarning hamkorligi
Vakolatli organlar va tashkilotlar xotin-qizlarni tazyiq va zo‘ravonlikdan
himoya qilish sohasidagi tadbirlarni amalga oshirishda quyidagi yo‘nalishlarda
hamkorlik qiladi:
aniqlangan tazyiq va zo‘ravonlik faktlari to‘g‘risida o‘zaro bir-birini
xabardor qilish;
tazyiq va zo‘ravonlik holatlariga munosabat bildirish choralarini kelishish
hamda tazyiq va zo‘ravonlikdan jabrlanuvchilarga amaliy yordam ko‘rsatish;
tazyiq va zo‘ravonlikni bartaraf etish hamda ularga qarshi kurashish va
tajriba almashish sohasidagi chora-tadbirlarni birgalikda amalga oshirish;
tazyiq va zo‘ravonlikni bartaraf etish hamda ularga qarshi kurashish
sohasidagi tadbirlarni amalga oshiradigan mutaxassislarni tayyorlash va ularning
malakasini oshirish;
Oldingi tahrirga qarang.
xotin-qizlarni tazyiq va zo‘ravonlikdan himoya qilish to‘g‘risidagi
qonunchilikka rioya etilishi yuzasidan monitoringni amalga oshirish, qonunchilikni
va ularning qo‘llanilish amaliyotini takomillashtirish bo‘yicha takliflar ishlab
chiqish.
(14-moddaning oltinchi xatboshisi O‘zbekiston Respublikasining 2021-yil
21-apreldagi
O‘RQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik ma’lumotlari
milliy
bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
15-modda. Xotin-qizlarga nisbatan tazyiq va zo‘ravonlik holatlarining
oldini olish, ularni aniqlash hamda ularga chek qo‘yishning umumiy chora-
tadbirlari

Xotin-qizlarga nisbatan tazyiq va zo‘ravonlik holatlarining oldini olish,
ularni aniqlash hamda ularga chek qo‘yishning umumiy chora-tadbirlari
quyidagilardan iborat:
xotin-qizlarga nisbatan tazyiq va zo‘ravonlikning oldini olish sohasidagi
davlat dasturlarini, hududiy va boshqa dasturlarni ishlab chiqish hamda amalga
oshirish;
tazyiq va zo‘ravonlikning sabablari hamda shart-sharoitlari bo‘lgan
omillarni tahlil qilish, o‘rganish va baholash;
aholi o‘rtasida huquqiy targ‘ibot olib borish;
xotin-qizlarga nisbatan tazyiq va zo‘ravonlik hollarining statistik hisobi va
hisobotini yuritish hamda ularni davlat statistika organlariga taqdim etish;
fuqarolarni, ayniqsa xotin-qizlarni o‘z huquqlari, erkinliklari va
majburiyatlari to‘g‘risidagi, shuningdek himoya qilish kafolatlari haqidagi axborot
bilan ta’minlash maqsadida axborot-ma’rifiy faoliyatni amalga oshirish;
xotin-qizlarga nisbatan tazyiq va zo‘ravonlik holatlarini aniqlashning
samarali huquqiy mexanizmlarini joriy etish;
tazyiq va zo‘ravonlik sodir etish xavfi bo‘lgan guruhlarga mansub
shaxslarga yoki ularni sodir etgan shaxslarga nisbatan oldini olish choralarini
amalga oshirish;
tazyiq va zo‘ravonlikdan jabrlanuvchilarga yordam ko‘rsatishga va ularni
himoya qilishga doir tadbirlarni amalga oshirish;
xotin-qizlarga nisbatan tazyiq va zo‘ravonlik sodir etgan yoki sodir etishga
moyil bo‘lgan shaxslarga nisbatan ta’sir ko‘rsatish choralarini qo‘llash;
aybdorlarni qonunda belgilangan javobgarlikka tortish.

16-modda. Xotin-qizlarga nisbatan tazyiq va zo‘ravonlik hollarining
statistik hisobi va hisoboti
Tazyiq va zo‘ravonlikdan jabrlanuvchilar, shuningdek zo‘ravonlik sodir
etgan yoki zo‘ravonlik sodir etishga moyil bo‘lgan shaxslar haqidagi ma’lumotlar
vakolatli organlar va tashkilotlar tomonidan O‘zbekiston Respublikasi Davlat
statistika qo‘mitasining yagona elektron ma’lumotlar bazasiga kiritiladi.
17-modda. Tazyiq va zo‘ravonlikdan jabrlanuvchini xabardor qilish
Xotin-qizlarni tazyiq va zo‘ravonlikdan himoya qilishni amalga oshiruvchi
vakolatli organlar hamda tashkilotlar tazyiq va zo‘ravonlikdan jabrlanuvchini
ijtimoiy hamda huquqiy himoya qilish mexanizmlari, tazyiq va zo‘ravonlikdan
jabrlanganga ko‘rsatiladigan yordam turlari va xizmatlar to‘g‘risidagi axborot bilan
tanishtiradi.
Zarur bo‘lgan taqdirda vakolatli organlar va tashkilotlar sodir etilgan tazyiq
va zo‘ravonlik fakti munosabati bilan ariza berishda amaliy yordam ko‘rsatadi.
Jazoni ijro etish muassasalari tazyiq va zo‘ravonlikdan jabrlanganga unga
nisbatan zo‘ravonlik sodir etgan shaxs jazoni ijro etish joyidan ozod etilganligi,
ozodlikdan mahrum qilish joyidan tashqariga qisqa muddatga chiqarilganligi yoki
qochib ketganligi haqida zudlik bilan xabar beradi.
18-modda. Tazyiq va zo‘ravonlikdan jabrlanuvchilar uchun ishonch
telefoni
O‘zbekiston Xotin-qizlar qo‘mitasi yordam ko‘rsatish, maslahat berish
mexanizmi hamda chora-tadbirlari, xotin-qizlarga nisbatan tazyiq va zo‘ravonlik
holatlarining oldini olish to‘g‘risida axborot olishni ta’minlash maqsadida
O‘zbekiston Respublikasining butun hududida tunu kun ishlaydigan, bepul telefon
liniyasi tarmog‘i (ishonch telefoni) ishlab turishini ta’minlaydi.

O zbekiston Barqaror rivojlanishning Beshinchi maqsadini amalga oshirishʻ
doirasida “Gender tenglikni ta minlash hamda barcha xotin-qizlarning huquq va
ʼ
imkoniyatlarini kengaytirish”ga oid to qqizta vazifani ishlab chiqdi.
ʻ
Beshinchi maqsadning vazifalariga (Gender tenglik) muvofiq, 2030-yilga kelib
barcha xotin-qizlarga nisbatan kamsitishlarning har qanday shakliga barham
berish, siyosiy, iqtisodiy va ijtimoiy hayotda qarorlar qabul qilishning barcha
darajalarida ayollarning to liq va samarali ishtirokini va yetakchilik qilish uchun
ʻ
teng imkoniyatlarni ta minlash zarur. Bundan tashqari, ushbu maqsad davlatning
ʼ
turli darajalarida Davlat dasturlarini qabul qilish jarayonida gender tenglik
tamoyillarini joriy qilishni o z ichiga oladi.
ʻ
So nggi yillarda gender tenglikni ta minlash, ayollarning ijtimoiy va siyosiy
ʻ ʼ
hayotdagi rolini oshirish bo yicha ishlar bir necha yo nalishlarda olib borilmoqda:
ʻ ʻ
• ayollar huquqlari to g risidagi qonun hujjatlarini takomillashtirish;
ʻ ʻ
• ayollarni himoya qilishning institutsional asoslarini takomillashtirish;
• aholining gender tenglik va ayollar huquqlari to g risida xabardorligini oshirish;
ʻ ʻ
• huquqni qo llash amaliyotida ularga rioya etilishini ta minlash uchun mas ul
ʻ ʼ ʼ
mansabdor shaxslarni tegishli huquqiy me yorlar asosida o qitish.
ʼ ʻ
O zbekistonda bir qator qonun hujjatlari, jumladan, Prezidentning xotin-qizlar
ʻ
huquqlarini ta minlash, xususan, gender tengligi va ayollarni zo ravonlik va
ʼ ʻ
zulmdan himoya qilish, ayollar tadbirkorligini rivojlantirish maqomini kuchaytirish
to g risidagi farmon va qarorlari qabul qilingan.
ʻ ʻ 1
1
O‘zbek ist on Respublik asining Prezident i Sh. MI RZI YOY EV
Toshkent sh.,
2019-yil 2-sentabr,
O‘RQ-561-son

Gender tengligini joriy qilish nuqtayi nazaridan ta limdagi ijobiy siljishlarniʼ
alohida ta kidlash kerak. Ya ni, 2017-yildan boshlab aksariyat oliy o quv
ʼ ʼ ʻ
yurtlarida turli mutaxassisliklar bo yicha sirtqi bo limlar faoliyati tiklandi.
ʻ ʻ
Ta limning ushbu shakli yosh ayollarga bolalarni parvarish qilish va boshqa
ʼ
oilaviy majburiyatlarni bajarishga xalal qilmasdan oliy ma lumot olish
ʼ
imkoniyatini beradi.
Fursatdan foydalanib, Prezident Shavkat Mirziyoyevning 2019-yil iyun oyida Oliy
Majlis Senatidagi nutqidan iqtibos keltirishni o rinli deb bilaman:
ʻ
“Meni kishilarimizning ongida paydo bo lgan stereotip ko p o ylantiradi. Odatda
ʻ ʻ ʻ
biz ayolni avvalambor ona, oila qo rg onining qo riqchisi sifatida hurmat qilamiz.
ʻ ʻ ʻ
Bu, shubhasiz, to g ri. Ammo bugun har bir ayol oddiy kuzatuvchi emas, balki
ʻ ʻ
mamlakatda amalga oshirilayotgan demokratik o zgarishlarning faol va
ʻ
tashabbuskor ishtirokchisi ham bo lishi kerak”.
ʻ
Shu kuni Prezidentning taklifiga binoan, mamlakat tarixida ilk bor Senat raisligiga
ayol kishi – Tanzila Norboyeva saylandi. Ma lumki, Norboyeva xonim
ʼ
O zbekiston Respublikasi Bosh vazirining o rinbosari, O zbekiston Xotin-qizlar
ʻ ʻ ʻ
qo mitasi raisi bo lib ishlagan.
ʻ ʻ
Mazkur sohadagi qonunchilik choralariga to xtaladigan bo lsak, O zbekistonda
ʻ ʻ ʻ
xotin-qizlar huquqlarini ta minlash va himoya qilishning huquqiy asoslarini yanada
ʼ
takomillashtirish maqsadida 2019-yil sentyabr oyida “Xotin-qizlar va erkaklar
uchun teng huquq hamda imkoniyatlar kafolatlari to g risida”gi hamda “Xotin-
ʻ ʻ
qizlarni tazyiq va zo ravonlikdan himoya qilish to g risida”gi Qonunlar qabul
ʻ ʻ ʻ
qilindi. BMTning deyarli barcha agentliklari, jumladan BMT Taraqqiyot Dasturi,
BMT Aholishunoslik jamg armasi (YUNFPA), BMT Bolalar jamg armasi
ʻ ʻ
(YUNISEF), BMT Inson huquqlari bo yicha Oliy komissari boshqarmasi,
ʻ
(Qonun hujjatlari ma’lumotlari milliy bazasi, 03.09.2019-y., 03/19/561/3680-
son; Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son,
10.12.2021-y., 03/21/736/1144-son)

BMTning Narkotik moddalar va jinoyat boshqarmasi, Xalqaro migratsiya
tashkiloti ushbu ikki qonun bo yicha o z izoh va takliflarini berishdi.ʻ ʻ
Gender tenglik bo yicha institutsional choralarga kelsak, ayni paytda O zbekiston
ʻ ʻ
Respublikasi Oliy Majlisining Senati tarkibida ayollar huquqlarini ta minlash va
ʼ
kamsitishning har qanday shakliga barham berish bo yicha milliy qonunchilikda
ʻ
xalqaro standartlarni uyg unlashtirish bilan shug ullanuvchi yangi Xotin-qizlar va
ʻ ʻ
gender tenglik masalalari qo mitasi tashkil qilingan. Bundan tashqari, mehnatga
ʻ
oid huquqlarning kafolatlari va qo llab-quvvatlashni yanada kuchaytirish, uydagi
ʻ
zo ravonlik qurbonlariga yordam berish maqsadida Zo rlik ishlatishdan jabr
ʻ ʻ
ko rgan shaxslarni reabilitatsiya qilish va moslashtirish hamda o z joniga qasd
ʻ ʻ
qilishning oldini olish respublika markazi va Xotin-qizlar tadbirkorligi markazi,
Hukumat huzuridagi “Oila” ilmiy-amaliy tadqiqot markazi kabi yangi tuzilmalar
tashkil topdi.
Mazkur yangi tashkil etilgan barcha institutsional mexanizmlar O zbekiston Xotin-
ʻ
qizlar qo mitasi bilan birgalikda BMT Konvensiyasiga muvofiq ayollar huquqlari,
ʻ
gender tengligi va xotin-qizlarga nisbatan kamsitishlarga barham berishning
yagona yaxlit mexanizmiga aylanishi masalaning muhim tomonidir.
Ta kidlash joiz, qabul qilingan normativ-me yoriy hujjatlar va amaliy chora-
ʼ ʼ
tadbirlar O zbekistonning gender siyosati sohasidagi muhim qadamidir va u
ʻ
qonunchilik hamda amaliyotning xalqaro me yor va standartlariga to liq mos
ʼ ʻ
keladi, shu bilan birga, ularning bir qismi BMTning inson huquqlari bo yicha
ʻ
idoralari tavsiyalariga asoslangan.
Ayniqsa, “Xotin-qizlarni tazyiq va zo ravonlikdan himoya qilish to g risida”gi
ʻ ʻ ʻ
Qonunning qabul qilinishi muhim ahamiyat kasb etdi. Ushbu Qonun ko p yillik
ʻ
muhokamalardan so ng qabul qilindi. Qonun oiladagi zo ravonlik qurbonlariga
ʻ ʻ
yordam berish, ularga boshpanalar ajratish, ishonch telefonlari va nafaqat jismoniy
zo ravonlik, balki psixologik yoki iqtisodiy jinoyatlar bo yicha majburiy
ʻ ʻ
javobgarlikka tortish orqali ayollarni himoya qilish uchun asosdir. Bunday

choralar, xususan, BMTning inson huquqlari bo yicha idoralari tomonidan uzoqʻ
vaqt davomida tavsiya qilib kelingan.
Gender siyosatining monitoringi va samaradorligini baholash
sohasida www.gender.stat.uz saytida qo shimcha 54 ta gender ko rsatkichlarini
ʻ ʻ
kiritish orqali muhim o zgarishlar ro y berdi.
ʻ ʻ
Shu bilan birga, ushbu yo nalishda davomiy izchil ishlarni amalga oshirish talab
ʻ
etiladi. Bu yerda nafaqat qabul qilingan ko rsatmalar, balki ularning xalqaro
ʻ
majburiyat va standartlarga muvofiqligi, joylarda o z vaqtida va aniq bajarilishi
ʻ
ham muhim axamiyatga ega.
Shu ma noda, siyosiy, iqtisodiy va ijtimoiy hayotda qarorlar qabul qilishning
ʼ
barcha darajalarida ayollarning to liq va samarali ishtirok etishini ta minlash
ʻ ʼ
bo yicha ishlarni izchil davom ettirish zarur.
ʻ
Binobarin, “Xotin-qizlar va erkaklar uchun teng huquq hamda imkoniyatlar
kafolatlari to g risida”gi va “Xotin-qizlarni tazyiq va zo ravonlikdan himoya qilish
ʻ ʻ ʻ
to g risida”gi Qonunlarning bajarilishini ta minlash uchun “Yo l xaritalari”ni
ʻ ʻ ʼ ʻ
qabul qilish rejalashtirilgan. Bundan tashqari, Gender tengligi bo yicha milliy
ʻ
strategiyani qabul qilish rejasi ham mavjud. BMT agentliklari gender tenglik va
kamsitmaslik masalalarida, shu jumladan maxsus hujjatlarni rejalashtirish, ishlab
chiqish va amalga oshirish, yangi kodekslarning maxsus qoidalarini – jinoiy,
protsessual va ijro etuvchi bosqichlarni ishlab chiqishda bundan keyin ham ko mak
ʻ
berishga tayyor.
Shuningdek, qabul qilinayotgan u yoki bu darajadagi hujjatlarning ayollar va
erkaklar uchun bir me yorda bo lishiga erishish uchun qonunchilikning gender
ʼ ʻ
ekspertizasini o tkazish majburiyligini ta minlash muhimdir.
ʻ ʼ
O z navbatida, biznes inkubatorlari bilan bir qatorda, ayollarni ta lim va fan
ʻ ʼ
sohasida rag batlantirish, shuningdek, STEM (Fan, texnologiya, muhandislik,
ʻ
matematika) laboratoriyalar yaratish orqali ularni tabiiy va texnik fanlar sohasiga

jalb qilish choralarini ko rish zarur. Bu, o z navbatida, ayollarning bandligini,ʻ ʻ
zamonaviy mehnat bozorida raqobatbardoshligini oshirishga yordam beradi.
Qabul qilinayotgan chora-tadbirlar mamlakatning barcha hududlari va xotin-
qizlarning barcha toifalarini qamrab olishi kerak. Xususan, 2030-yilgacha bo lgan
ʻ
davrda BMT Global kun tartibining Barqaror rivojlanish maqsadlarini izchil
amalga oshirish kun tartibidagi tamoyillarni, ayniqsa, “hech kimni ortda
qoldirmaslik” tamoyilini hisobga olgan holda, har xil kamsitish shakllariga moyil
bo lgan xotin-qizlarning holatiga alohida e tibor qaratish dolzarb masaladir. Bu
ʻ ʼ
yerda mamlakatning chekka hududlaridagi qishloqlardagi xotin-qizlarga, etnik
ozchilik guruhlari, nogironlar, OIV/OITSga chalingan ayollar, ozodlikdan mahrum
qilish va cheklash joylaridagi xotin-qizlarga (shu jumladan qamoqxonalar,
pansionatlar, qariyalar uylari va ruhiy kasalliklar shifoxonalari), inson huquqlari
himoyachilari, fuqaroligi bo lmagan shaxslar va qochqinlarga asosiy e tibor
ʻ ʼ
qaratiladi.
Ayni paytda BMTning O zbekistondagi agentliklari o rtasidagi hamkorlik
ʻ ʻ
doirasida gender masalalari bo yicha maxsus guruh faoliyati yo lga qo yilgan
ʻ ʻ ʻ
bo lib, uning tarkibiga BMTning deyarli barcha agentliklari vakillari kiritilgan.
ʻ
Masalan, yuqorida qayd etilgan Qonunlarga berilgan tavsiyalar hali loyiha paytida
guruh ishining bir qismi edi. Ushbu guruh faoliyati misolida BMT agentliklari
boshqa qonun hujjatlarini ishlab chiqishda yordam berishga doim tayyor.
Bundan tashqari, konferensiya, videorolik, O zbekiston Xotin-qizlar qo mitasi
ʻ ʻ
qoshidagi yuridik klinika, ijtimoiy tarmoqlar kabi turli formatlarda ayollar
muammolari to g risida xabardorlikni oshirish bo yicha ko plab tadbirlar kun
ʻ ʻ ʻ ʻ
tartibidan joy olgan. Bu borada “Taraqqiyot strategiyasi markazi va boshqa
nodavlat tashkilotlar bilan ham faol hamkorlikda ish olib borilmoqda.
O z navbatida, O zbekistondagi BMTning jamoasi ayni paytda barcha milliy
ʻ ʻ
hamkorlar va boshqa manfaatdor tomonlarning keng maslahatlashuvlari bilan
ishlab chiqilayotgan “2021-2025-yillarga mo ljallangan Barqaror rivojlanish
ʻ

hamkorlik dasturi” doirasida gender tenglikni ta minlash uchun mamlakatga harʼ
tomonlama yordam berishda davom etadi. i

i
Xelena FREYZER,
Birlashgan Millatlar Tashkilotining O zbekistondagi doimiy vakiliʻ

Ayollar zo‘ravonligini oldini olish chora -tadbirlari

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish