Информация о документе

Цена 12000UZS
Размер 104.4KB
Покупки 0
Дата загрузки 07 Ноябрь 2026
Расширение docx
Раздел Дипломные работы
Предмет Педагогика

Продавец

Bohodir Jalolov

Баӽориёт»-и Сайидо ва мазмуну мундариҷаи ғоявии он

Купить
Мавзўъ : «Ба ориёт»-и Сайидо ва мазмуну мундари аи ғоявии онӽ ҷ Н А Ш А Ⱪ : a) Муқаддима. 1. Омўзиши Сайидо аз ониби ҷ адабиётшиносони то ик ҷ . 2. Ғазалиёти Сайидо - манбаи асосии омўзиши тар умаи ҷ оли ӽ ў . 3. Мероси адабии Сайидо. 4. Мазмуни мухтасари «Ба ориёт»-и Сайидо. ӽ 5. Афкори сиёсū-и тимоии Сайидои Насафū. ҷ 6. Истифодаи калима ои гуфтугўū-халқū дар «Ба ориёт». ӽ ӽ б ) Хулоса. в ) Адабиёт. 1 МУҚАДДИМА Дар байни шоиру нависандагони зиёде, ки дар қарни XV II умр ба сар бурдаанд, Сайидои Насаф дурахшонтарин симо ба ҳисоб меравад. ро бе ҳеӣ Ӯ ҷ муболиға ва шубҳае дар қатори классикони адабиёти мумтози форс-то ик ой ҷ ҷ додан мумкин аст. Сайидо дар замони худ, яъне нимаи дуюми асри XVII низ чи дар доираҳои адаб ва чи дар байни мардум ш ҳрату эътибори хеле зиёд ӣ ӯ доштааст. Паж ҳишоти адабиётшиносони то ик доир ба э одиёти Сайидо, ки аз соли ӯ ҷ ҷ 1940 оғоз шуда буд, тадри ан мақоми олии ин суханвари мумтозро дар таърихи ҷ адабиёти то ик муайян ва барқарор намуд. Ом зиши Сайидо бо мақолаи ҷ ӯ Х.Мирзозода “Сайидои Насаф ” ӣ 1 оғоз гардид, ки дар ҳамон сол дар китоби “Намунаҳои адабиёти то ик” чоп шудааст. Ин мақола, ки чун муқаддима ба ҷ намунаҳои ашъори Сайидо навишта шудааст, бо фаҳмишу гузориши масъалаи халқият, муҳимтарин масъалаи э одиёти шоир, аҳамияти калони назар дошт. ҷ ӣ Муаллифи он ғояи халқ ва пешқадами э одиёти Сайидоро қайд карда, тамоман ӣ ҷ дуруст менависад, ки ин шоир “аз иҳати ба халқ наздик будани худаш ва ҷ моҳияти пурраи халқ доштани э одиёташ аз ҳама шоирони асри XVII фарқ ӣ ҷ мекунад. Ш. Ҳусензода ҳам дар як мақолааш аз моҳияти э одиёти Сайидо сухан ронда, ҷ ро асосгузори “мотивҳои граждан ” дар адабиёти то ик ҳисоб кардааст. Агарчи ӯ ӣ ҷ истилоҳи “мотивҳои граждан ” нисбати э одиёти шоири асрҳои миёна бемавқеъ ӣ ҷ буд, вале он моҳияти ҳаётиву и тимоии осори Сайидоро дуруст ифода мекард. ҷ Дар ҳамон соли 1940 аз тарафи Абдулғанū Мирзоев “Девони мунтахаб”-и Сайидо ба чоп тайёр карда шуда буд, ки он ба сабаби пеш омадани анги солҳои ҷ 1941-1945 дертар, соли 1944 нашр гардид. Баъд аз анг ом зиши Сайидо ва ҷ ӯ умуман адабиёти асри XVII ба зиммаи А.Мирзоев афтод. Дар соли 1947 рисолаи ӯ “Сайидо ва мақоми дар таърихи адабиёти то ик” аз чоп баромад, ки дар он вақт ӯ ҷ тадқиқоти бар аста ва дастоварди калони адабиётшиносии то ик ба шумор ҷ ҷ мерафт. А.Мирзоев дар ҳақиқат Сайидоро кашф ва мақоми ро дар таърихи ӯ адабиёти то ик чун ифодагари мафкура ва орзуву омоли мардуми меҳнаткаш ҷ таъин намудааст. Дар тадқиқоти моҳияти халқии э одиёти Сайидо дуруст пай ӯ ҷ бурда, нишон дода шудааст. Халқияти э одиёти Сайидо аз он ч дар асари ҷ ӣ А.Мирзоев муайян карда шудааст, васеътар ва амиқтар мебошад. Вале аҳамияти тадқиқоти Мирзоев фақат дар ин нест. Ин тадқиқот тасаввуроти шарқшиносонро дар бораи г ё тақлиди хушку хол ва такрори ӯ ӣ адабиёти пешин будани адабиёти пас аз асри XV-и форс-то ик ботил гардонд. Ин ҷ тадқиқот нишон дод, ки адабиёти то ик пас аз асри XV низ дар равнақу инкишоф ҷ буда, махсусан дар мундари аи ғояв ва робитаи худ бо зиндагии халқ ба ҷ ӣ дастовардҳои калоне ноил гардидааст ва чун Сайидо сухансарои мумтозро ба майдон овардааст, ки э одиёти моҳияти бузурги ҳаётиву и тимо дорад. ҷ ӯ ҷ ӣ Дуруст аст, ки ин масъала дар тадқиқоти мазкур чун дигар масъалаҳои э одиёти шоир пурра ва ҳартарафа ҳал нашуда буд. Бо ву уди ин бо гузашти ҷ ҷ 1 Мирзозода Х. Сайидои Насаф \\ намунаҳои адабиёти то ик. -Сталинобод: Нашрдавто ик, 1940 ӣ ҷ ҷ 2 бештар аз 70 сол рисолаи А.Мирзоев доир ба Сайидо ҳоло чи аз назари усули тадқиқ ва чи аз иҳати масъалагузориҳову тариқаи ҳалли онҳо ба дар аи зиёдҷ ҷ к ҳна шуд. Сониян дар рисолаи А. Мирзоев, бо ву уди хурдии ҳа ми он, ҳаёт ва ӯ ҷ ҷ э одиёти Сайидо дар доираи васеи масъалаҳо ба тадқиқ гирифта шудааст: алоқаи ҷ э одиёти шоир бо вазъияти таърих ва муҳити адабии давр, тар умаи ҳол ва ҷ ӣ ҷ мероси адабии шоир, мундари аи ғоявии э одиёт, сабку услуб ва забони осори . ҷ ҷ ӯ Ба ҳар яки ин масъалаҳо як боби рисола та сис шудааст. Ба эътибори ниҳоят ӽ мухтасар будани бобҳои ин рисолаи ҳа ман хурд масъалаи аз ҳама муҳими ҷ эъ одиёти Сайидоро дар як боби он ҳаллу фасл кардан имкон надорад. Ҳол он ки ҷ масъалаи м ҳтавиёти осори Сайидо диққати махсус ва таҳлилу тадқиқи васеъро ӯ тақозо менамуд. Аз ин р тадқиқоти А. Мирзоев фақат гузориши муқаддамот ва ӯ ӣ баррасии хеле мухтасари ин масъалаи асосии э одиёти шоир буд. Дар он на ҳамаи ҷ паҳл ҳои муҳим ва нуктаҳои асосии ин масъала баррас ва ҳал шуд. ӯ ӣ Бинобар ин адабиётшиноси забардасти замони мо Садри Саъдиев баъди чанд соли тадқиқоти А.Мирзоев, тадқиқоти худ “Адабиёти то ик дар асри XVII”, ки аз ҷ ду қисм таркиб ёфта буд ва қисми дуюми он ба баррасии осори Сайидо та сис ӽ ёфтааст, паж ҳиши м ҳтавиёти асарҳои шоирро васеътару дақиқтар ан ом дода, ӯ ӯ ҷ норасоии рисолаи А.Мирзоевро ба андозаи зиёд рафъ намуд. Аммо дар тадқиқу таҳлили осори Сайидо С.Саъдиев нишон додани иштибоҳоти А.Мирзоев ва танқиду тасҳеҳи онҳо набуда, фикрҳои удогонаи худро бо мубоҳиса баён ҷ намудааст. Зеро дар ин боб масъалагузориҳо ва тариқаи тадқиқи С.Саъдиев дигар аст. С.Саъдиев дар паж ҳиши м ҳтавиёти осори Сайидо усули тадқиқи ӯ ӯ сотсиологиро корбаст карда, махсусияти ғоявии м ҳтавиёти э одиёти шоирро ӯ ҷ асосан масъалагузорū кардааст: ғазалиёти саршор аз афкору андешаҳои и тимо ӯ ҷ ӣ буд, дар ин масъала камтар шоире бо қобили муқоиса шуда метавонад. Дар ӯ э одиёти Сайидо жанри ғазали ишқ -лирик ба дара аи зиёд ба шеъри андешаҳои ҷ ӣ ӣ ҷ и тимо ва ахлоқ табдил ёфтааст. Симои э одии ин шоирро ҳамин масъалаҳои ҷ ӣ ӣ ҷ и тимо -ахлоқии дар ғазалиёташ акс кардаи муайян мекунанд. ҷ ӣ ӯ Ба ғайр аз ин С.Саъдиев дар китоби худ бо номи «Сайидои Насафū ва му ити ӽ адабии Мовуроунна р дар нимаи дуюми асри ХVII» ӽ м ҳтавиёти шеърҳои ӯ лирикиро ба тарзи му аррад ва “бешахс” ҷ 2 не, балки ба эътибори шахси шоир ва образи “ман”-и сан идааст. Бинобар ин зиндаг , мақому мавқеи и тимо - ӯ ҷ ӣ ҷ ӣ табақав , симои инсон ва орзуву омоли қаҳрамони лирикии шоирро чун одами ӣ ӣ зинда ба таҳқиқ гирифта, инчунин муносибати ро ба ҳаёт, замон, мардум ва ӯ омеа нишон додааст. Тарафи дигари афзалияти ин тадқиқот аз он иборат, ки дар ҷ қисми аввал доир ба му ити адабū ва вазъияти сиёсиву и тимоии амон давр ӽ ҷ ӽ тадқиқ карда шудааст. Аз ин р дар ин рисола тадқиқи образи шоир ё қаҳрамони ӯ лирикии дар мадди аввал қарор гирифтаааст. ӯ А.Мирзоев низ э одиёти Сайидоро дар вобастаг бо муҳити адабии ҷ ӣ ӯ ом хтааст. Ғайр аз боби удогонаи рисолаи худ доир ба ин масъала як қатор ӯ ҷ ӯ мақолаҳо навиштааст. Хусусан мақолаҳои илмии доир ба тазкираи Малеҳо ба ву уд овардаи бевосита ба масъалаҳои умумии адабиёти ин давр алоқаманд ҷ ӯ 2 С.Саъдиев. Сайидои Насафū ва му ити адабии Мовароунна р дар нимаи дуюми асри ӽ ӽ XVII – Самарқанд,2020, с.6 3 мебошанд. Ба ин тариқ ом зиши муқаддамотии на танҳо Сайидо, балки умуманӯ адабиёти даври низ бо номи А.Мирзоев алоқаманд аст. Бо усту ва ковишҳои ӯ ҷ ҷӯ доир ба осори адабиёти ин давр тазкираи “Музокир-ул-асҳоб”-и Малеҳои ӯ Самарқанд , манбаи асос ва хеле муҳимми ом зиши адбиёти ин давр маълум ӣ ӣ ӯ гардид. Бо пайдо шудани ин тазкира як давраи муҳим ва шукуфони таърихи адабиёти то ик кашф гардид. Ба даст даромадани тазкираи Малеҳо аз ву уди ҷ ҷ адабиёти то ик дар давраи мазкур хабар дода, номи бисёр шоирони хурду бузурги ҷ тамоман номаълуми ин даврро, ки дар тазкираҳои дигар зикр нашудаанд, барои таърихи адабиёт аз нав зинда кард. Дар тазкираи Малеҳо дар бораи бештар аз 135 нафар шоир маълумот дода шудааст, ки қариб ҳамаи онҳо дар нимаи дуюми асри XVII э од кардаанд. Танҳо дар ҳамин давраи к тоҳи таърих ба воя расидани ҷ ӯ ӣ теъдоди зиёди шоиру нависандагон худ аз нашъунамо ва равнақи адабиёти то ик ҷ дар давраи мазкур гувоҳ медиҳад. ӣ Аҳамияти тазкираи Малеҳо ба дар аест, ки дар асоси маълумоти он манзараи ҷ васеи унбиши адабии нимаи дуюми асри XVII-ро равшан кардан мумкин аст. ҷ А.Мирзоев дар рисолаи бахшида ба Сайидо муҳити адабии ин шоирро дар асоси маълумоти тазкираи Малеҳо то дара е равшан намудааст. Дар боби “Ҳаёти ҷ адаб ”-и ин рисола ба таври м аз бошад ҳам, чанде нуктаҳои муҳим ва ӣ ӯҷ хусусиятҳои асосии ҳаёти адаб , аз умла равияҳои дарбор ва берун аз дарбори ӣ ҷ ӣ адабиёти давр, ба муваффақиятҳои бештари э од соҳиб шудани намояндагони ҷ ӣ адабиёти берун аз дарборро нишон додааст. Муҳаққиқ инчунин вобаста ба сахтию носозии замон ва бад шудани вазъи зиндагии аҳли адаб, зиёд шудани шеърҳои зиддизамон , қувват гирифтани “ҳиссиёти нафратангез”-и аҳли фазлу адаб ӣ нисбати табақаҳои ҳукмрон ва чанде дигар хусусиятҳои асосии унбиши адабии ҷ даврро қайд кардааст. Ғазалиёти Сайидо-манбаи асосии омўзиши тар умаи оли ў ҷ ӽ Сайидо шоири маш ури ӽ қарни XVII ба шумор меравад , ки тар умаи ҷ оли ӽ онро надониста , чи гуна шахсият будани ўро мо дарк карда наметавонем . Бо ву уди ҷ ш ҳрати ӯ адабии Сайидо дар бораи зиндагии ӯ маълумоти муфассале дар 4 даст нест . Ахбороти манбаъҳо дар ин хусус хеле к тоҳӯ аст ва барои барқарор кардани араёни ҷ зиндагии шоир кифоят намекунад . Дар бори зиндагинома ва э одиёти ҷ шоир дар тазкираи « Музокир - ул - ас об ӽ »- и Мале ои ӽ Самарқанд ū ва дар “ Убайдуллонома ”- и Муҳаммадамини Бухоро ӣ андаке маълумот дода шудааст . Зеро ба пуррагū не. Дар ин масъала осори худи шоир ба мо к мак мерасонад. ӯ Сайидо дар ғазалиёташ пайваста аз зиндагии худ ҳарф зада, ҳасби ҳол намудааст. Вале дар истифодаи маводи ин ҳасби ҳол мушкилии идд пеш меояд. Ин ҷ ӣ мушкил иборат аз он аст, ки на танҳо таърихи навишт, балки дар аксари ӣ мавридҳо ҳатто дар кадом давраи ҳаёти шоир офарида шудани ғазалҳои маълум ӯ нест. Бинобар ин аз р и ҳасби ҳол ва ҳу атҳои тар умаиҳолии онҳо муқаррар ӯ ҷҷ ҷ кардани марҳалаву давраҳои зиндагии душвор аст. ӯ Яке аз аввалин масъалае, ки дар тар умаи ҳоли Сайидо баҳсу эрод ба миён ҷ меорад, таъини зодгоҳ ва ватани Сайидост. Доир ба ин масъала Саъдиев дар рисолаи худ чунин фикрро пеш меронад: «…Ду муаллифи ҳамзамони Сайидо-яке Малеҳои Самарқанд дар тазкираи “Музокир-ул-асҳоб” шоирро “Насафиюласл” ӣ ва дигаре Муҳаммадамини Бухоро дар “Убайдуллонома” ро “Бухороиюласл” ӣ ӯ қайд кардаанд. А.Мирзоев бо қатъият ақидаи Малеҳоро тарафдор карда, барои ӣ тасдиқи он байти зерини шоирро далели коф шуморидааст: ӣ Дар Бухоро буд умре Сайидо побасти , ӯ Ришта бар по дар раҳи мулки Насаф шуд, ҳайф-ҳайф. Вале дар ин байт шоир фақат ҳаминро гуфтааст, ки дар Бухоро як умр побасти (маъшуқа) буд ва ҳоло дар ҳамин ҳолати побастаг (ришта дар пой) ба ӯ ӣ тарафи мулки Насаф меравад, яъне дар сафар низ аз ёри худ дил намеканад. Ба Насаф сафар кардани шоирро чун воқеаи ба зодгоҳи худ муро иат кардани ҷ ӯ фаҳмидан мумкин нест. Сониян Сайидоро “Насафиюласл” гуфтани Малеҳо ишора ба зодгоҳи шоир набуда, балки ба аслу насаб ва ватани а додии ст. Малеҳо дар тазкираи худ ҷ ӯ шоиронеро, ки дар Самарқанд ё Бухоро таваллуд шуда, вале падар ва ё бобоёнашон аз ойҳои дигар дар ин шаҳрҳои марказ омада сокин шуда буданд, ҷ ӣ бо ҳамон нисбати а додии онҳо зикр намудааст. Масалан, дар зикри Афсар ҷ менависад: “Анди ониюласл аст, аммо мутаваллид дар вилояти Балх шуда , ё аслу ҷ насаб ва зодгоҳи Имтиҳонро ин тавр таъин менамояд: “Тошкандиюласл аст, лекин дар Самарқанд мутаваллид шуда”. Малеҳо Сайидоро низ “Насафиюласл” зикр карда, яқинан ба ватани а додии шоир ишора карда аст, на ба зодгоҳи . Ба ин ҷ ӯ маън Сайидоро “Бухороиюласл”, яъне аслан бухоро гуфтани Муҳаммад Амини ӣ ӣ Бухоро низ зоҳиран ғалат аст, вале ақидаи аслан дар Бухоро таваллуд шудани ӣ шоирро тасдиқ менамояд. Баъзе ҳу атҳое, ки аз осори Сайидо ба даст меоянд, ҷҷ дар Бухоро таваллуд шудани ро нишон медиҳанд». ӯ 3 Ба фикри шахсии ман, афкори дар ин бобат будаи А.Мирзоев дуруст аст. Барои он ки тахаллуси адабии шоир ё нависанда нисбати зодго аш номгузорū ӽ карда мешавад. Чунончи, аз таърих ба мо маълум аст, ки дар Ган а таваллуд ҷ 3 С.Саъдиев. Сайидои Насафū ва му ити адабии Мовароунна р дар нимаи дуюми асри ӽ ӽ XVII – Самарқанд,2020, с. 166-167 5 шудани Низомū, дар ша ри Шероз таваллуд шудани Шайх Саъдū ва офиз, дарӽ Ӽ ом таваллуд шудани Абдура мони омū ва дигарон, ки ба он о тахаллуси Ҷ ӽ Ҷ ӽ адабии ша ри зодашудаашон монда шудааст ва ин як суботи фикри мо аст. ӽ Сониян, агар мо ўро зодаи Бухоро гуфта эътироф кунем, пас чаро ба ў тахаллуси Насафū дода шудааст? Дар ин олат ў Сайидои Бухороū номида шуданаш лозим ӽ буд. Дигар и ат, ки аз тар умаи оли шоир маълум мегардад, Сайидо баъд аз ҷ ӽ ҷ ӽ зодго аш ба Бухоро омадан, то ба охири умр ба Насаф бар намегардад ва дар ӽ Насаф фаъолияти зиндагū намегузаронад. Агар мо ўро боз ам зодаи Бухоро ӽ гуфта эътироф кунем, пас ягон и ат Сайидоро бо Насаф ба ам алоқаманд карда ҷ ӽ ӽ наметавонад, яъне аз ку о ба ў тахаллуси адабии Насафū додан мумкин аст. ҷ Хулосаи мо аз амин иборат аст, ки Сайидо зодаи Насаф аст. ӽ Масъалаи дигар, ки соли таваллуди шоир номаълум аст ва дар нимаи аввали асри XVII таваллуд ёфтани ў тахмин карда мешавад. Ба ақидаи А.Мирзоев Сайидо та сили ибтидоиро дар Насаф гирифта, сониян дар Бухоро, дар мадрасаи Лаби ӽ авзи Нодир Девонбегū та силро давом додааст. Чуноне ки дар боло ишора рафт, Ӽ ӽ Сайидо то охири умр дар Бухоро умр ба сар бурдааст. Сабабаи асосси он тараққиёти Бухоро аз Насаф зиёдтар буд ва барои ме нати дасти дар он о ӽ ҷ имхоният ои васеъ фаровон буд. ӽ Дар хусуси ҳунармандии Сайидо дар манбаъҳо ишорае нарафтааст. Ин нуктаи муҳимро А.Мирзоев дар асоси тадқиқи осори шоир пай бурда ва масъалаи муносибати ро бо доираҳои ҳунармандии шаҳр ба миён гузоштааст. ӯ Паж ҳишгар дуруст нишон додааст, ки Сайидо дар давраи аввали ҳаёти худ ӯ ба табақаи ҳунармандон наздик шуда, аз байни онҳо д стону ҳамфикроне пайдо ӯ кардааст ва аз онҳо ҳимоя ва к маки модд дидааст. Ва чуноне ки аз мазмуни ӯ ӣ байти поён маълум мегардад, ки касби асосии Сайидо аз бофандагū иборат будааст: Баҳри р з мекунам бофандаг чун анкабут, ӯ ӣ ӣ Хона ҳамчун дорбоз аз ресмон бошад маро. Зеро аз тадқиқот ои Саъдиев маълум гашт, ки «мутаассифона мушаххасан бо ӽ кадом касб машғул будани Сайидоро аниқ муайян кардан мумкин нагашт. Ҳамин қадар маълум аст, ки шоир дар чандин мавридҳо худро дар кори ҳунарманд бо ӣ Фарҳоди тешазан ҳампеша тасвир намудааст. Масалан, дар як ғазал ин тавр менависад: Фарҳод нола мекунад аз тешаам ҳан з, ӯ Ояд садо зи турбати ҳампешаам ҳан з... ӯ Эй барқ, по манеҳ ба найистони хонаам, Осудаг надидаам аз пешаам ҳан з. ӣ ӯ Дар ои дигар низ мег яд: ҷ ӯ Аз марги ҳамдамон дили санг об мешавад, Хун мех рад аз мотами Фарҳод тешаам. ӯ «Аз ин гуфтаҳои шоир ҳамин қадар фаҳмида мешавад, ки вай г ё бо теша кор ӯ мекарда ва касбу кораш бо ҳамин олати ҳунарманд вобаста буда, бинобар ин ӣ Фарҳодро ҳампешаи худ ҳисоб кардааст». 4 4 С.Саъдиев. Сайидои Насафū ва му ити адабии Мовароунна р дар нимаи дуюми асри ӽ ӽ XVII – Самарқанд,2020, с.171 6 Ба ин тариқ, Сайидо ҳан з дар авон аз р и ниёзманд ба касбу ҳунарӯ ҷ ӣ ӯ ӣ пардохта, ба ҳамин восита зиндагии худро таъмин мекардааст. Ин маъниро баъзе гуфтаҳои қувват медиҳанд, аз умла байти зерин: ӯ ҷ Шир мегардад бурун аз к ҳ баҳри К ҳкан, ӯ ӯ Ризқи худ соҳибҳунар аз санг пайдо мекунад. Дар ои дигар низ мег яд: ҷ ӯ Сайидо, ризқи ҳунарвар мерасад дарх рди кор, ӯ Р зии Фарҳодро гардун зи и шир кард. ӯ ҷӯ Аз ғазалиёти шоир маълум мегардад, ки ў қашшоқона зиндагū кардааст. Чунон ки аз байти поён ва умуман аз шикваю нолаҳои ҳамешагии шоир ошкор аст, вай бештари умри худро бо ҳамин бечораг гузарондааст. ӣ Р згорам ҳама умр ба сахт гузарад, ӯ ӣ Устухонро чу ҳумо р зии ман сохтаанд. ӯ Сайидо дар чунин шароити душвори зиндаг м ҳто и дасти ёр буд ва хост, ӣ ӯ ҷ ӣ ки бо мадади ягон соҳибдавлате аз “чоҳ”-и фақирию бенаво берун ояд вай ёи ӣ ҷӯ мураббию муттакое буд, ки ба василаи дастгир ва тарбияти зиндагиашро ӣ ӯ таъмин сохта, э одиёти худро равнақ диҳад: ҷ Эй Сайидо, мураббии ол талаб намо , ӣ ӣ Неку баде ки ҳаст, ба арбоб мех рад. ӯ Ба назари мо, Сайидоро фақат зиндагии м ҳто она ба ин ақида наовардааст. ӯ ҷ Вай медид, ки баъзе шоирони белаёқату беистеъдод баръакси ҳоли забуни соҳибони ҳунару истеъдод мавриди дастгирии тоифаи ҳоким гардида, ба обр ву ӯ эътибор соҳиб шудаанд: Дар аҳди мо риво ба аҳли ҳунар намонд, ҷ Имр з обр й ба лаълу гуҳар намонд. ӯ ӯ Гардуни сифла беҳунаронро риво дод, ҷ Азбаски эътибор ба соҳибҳунар намонд. Вай ба даргоҳи баъзе амалдорони давлат рафта, ба с ҳбату ма лисҳои онҳо ӣ ӯ ҷ иштирок мекунад. Яке аз амалдороне, ки Сайидо каму беш бо робита пайдо ӯ карда будааст, Ғоз додхоҳ ном доштааст. Вале робитаи шоир бо ин амалдор ӣ ҳамоно дуруст барқарор нагашта, вай ба зуд дар анг кушта мешавад. Зеро аз ӣ ҷ мазмуни марсияи дар марги навиштаи Сайидо чунин бармеояд, ки шоир умед ӯ доштааст дар шахси ин амалдор ба худ мурабб пайдо кунад. Дигар як амалдоре, ӣ ки Сайидо бо вай як дара а робита дошта, аз каме ёрии модд дидааст, волии ҷ ӯ ӣ Самарканд Раҳимбии юз будааст. Чунон ки аз тазкираи Малеҳо маълум мешавад, Сайидо бо даъвати Раҳимб ду бор аз Бухоро ба Самарқанд рафта, зимнан бо ӣ шоирону олимони он о ҳамс ҳбат шудааст. Бо ву уди ин шоир бо ин ҳокими ҷ ӯ ҷ маҳалл низ ба он дара а робитаи қав ва ҳамешаг надошт, ки тавассути ӣ ҷ ӣ ӣ ӯ зиндагии худро осуда карда тавонад. Сайидо бахшида ба Абдулазизхон ва Субҳонқулихони аштархон низ чанде шеърҳо гуфтааст. Аммо аз ин о низ дар ӣ ҷ бораи робитаи Сайидо бо дарбори ду хони мазкур ва инъому эҳсонҳои онҳо нисбат ба шоир сухан рондан мумкин нест. 7 Сайидо бо тоифаи ҳоким ва арбобони давлат нафрати тамом дошт, ин нукта аён мегардад, ки дар як давраи ҳаёташ бо ину он аҳли оҳ ихтилот варзида ва баӯ ҷ даргоҳашон рафту омад карда бошад ҳам, вале муроде ҳосил накардааст, аз онҳо инъому эҳсони дурусте надидааст. Шоири бенаво, ки ҳатто п шоки дуруст ӯ надошт, ба ин умед ба даргоҳи аҳли оҳ мерафт, ки аз онҳо ба тариқи бахшиш ҷ либосе ба даст орад, вале ҳайҳот, ки касе ба либоси фақиронаи эътиборе ӯ намедод: Рафтам ба аҳли оҳ, ки ям ба худ либос, ҷ ҷӯ Дар бар ба ғайри омаи мотам наёфтам. ҷ Сайидо аз рафтуомади бенати аи худ ба даргоҳи “арбоби давлат” ба чунин ҷ хулоса омада буд, ки умуман аз ин тоифа манфиате ҳосил карда наметавонад: Ман к бошам, аз дари арбоби давлат бар х рам? ӣ ӯ Донае з-ин х ша берун м р натвонист кард. ӯ ӯ Ин аст, ки шоир аз ихтилот ва рафтуомади худ ба даргоҳи “бузургон”-и давлат сахт пушаймон мешавад ва ба чунии нати а меояд, ки дар онҳо ба уз ҷ ҷ сурати одам нишоне аз одамият нест: Дар хонаҳои аҳли “карам”, Саййидо марав, Он о ба ғайри сурати одам намондааст. ҷ Ва ё: С ҳбати хум ба суроҳиву қадаҳ бод азиз, ӯ Дидани р и бузургони аҳон моро бас. ӯ ҷ Дар асари ин пушаймонию навмед Сайидо мебоист дар кун и қаноат ӣ ҷ нишинад ва дигар дар пайи харидори сухан нагардад. Вале м ҳто ба ин имкон ӯ ҷӣ намедод. Сайидо аз як тараф эътироф менамояд, ки бо нишастан дар кун и хона ҷ ризқу р з худ аз худ муҳайё намешавад(”Р з насиби кас зи нишастан ӯ ӣ ӯ ӣ намешавад /Бояд чу осиё зи пайи обу дона рафт”) 5 , вале аз тарафи дигар исрор дорад, ки монанди дигарон баҳри ризку р з осиёвор саргардон нахоҳад шуд. ӯ ӣ Вале к шишу тарадуд барои зиндаг ғолиб меомад. Аммо шоир дар ватанаш ӯ ӣ валинеъмате наёфта дар усту и шахси суханрас ва валинеъмат ночор ба ҷ ҷӯ андешаи сафар ба дигар шаҳрҳо афтода буд. Аммо ба иллати бенаво вай барои ӣ сафар зоду т шае надошт: ӯ Аз тиҳидаст чу сарви боғ поям дар гил аст, ӣ Рахт мебандам, агар зоди сафар бошад маро. Дар ҳақикат, Сайидо низ монанди бисёр дигар аҳли фазлу адаби Мовароуннаҳри он давр ба хаёли сафари Ҳинд афтода будааст. Мекашад с и замини Ҳинд бахти тираам, ӯ Хокмолам баски чун нақши кафи по карду рафт. Дар тасаввури Сайидо муҳо ират ба Ҳиндустон ба вай ному нон ва ҷ нек аҳволиро ваъда мекард: ӯ Эй Сайидо, агар ба с и Ҳинд бигзар , ӯ ӣ Дар ган ҳамчу ҳокими Кобул фур рав . ҷ ӯ ӣ Бо ин ҳама Сайидо ба Ҳиндустон нарафтааст ва дар осори низ дар ин хусус ӯ ишорае нест. 5 С.Саъдиев. Сайидои Насафū ва му ити адабии Мовароунна р дар нимаи дуюми асри ӽ ӽ XVII – Самарқанд,2020, с.175-176 8 «Айёми пирии Сайидо хеле бо машаққат о мегузарад, зеро ў аз дарбориӽ амалдорон тамоман даст кашида буд. Дар пирū як муддат аз касбу кор берун щуда, дар гўшанишини умр мегузаронад: Умрест, Сайидо, зи унар даст шустаам, ӽ Шуд муддате, ки гўшанишинист пешаам. Дар гўшанишин р зии худро ба “таваккул” супурдани Сайидоро ахбороти ӣ ӯ “Убайдуллонома” тасдиқ мекунад. Муаллифи ин асар навиштааст, ки Сайидо “ба хонаи умаро ва дарбори подшоҳ тараддуд намекард ва ба ризқе, ки муқаддари ӯ буд, қаноат мефармуд”. Зеро аз ин гўшанишинū ба сайдо муроде осил намешавад ва боз ба касбу ӽ унар бар мегардад: ӽ Ҳосил нашуд зи г шанишин муроди ман, ӯ ӣ Худро зи хона бар сари бозор мекашам. Сайидо шоири зиндаг буд, шахсан ва маънан бо ҳаёт ва халқ алоқаи ӣ удонашаванда дошт. Ҳамин мароми зиндаг ва э од ро нагузошт, ки ҳатто дар ҷ ӣ ҷ ӣ ӯ давраи пир аз дунё ва зиндаг дил канда, умри худро дар г шанишин ба поён ӣ ӣ ӯ ӣ расонад. Бо ву уди пир дар дили вай ҳамон шавқи зиндаг ва “фикри гардидан ҷ ӣ ӣ ба атрофи чаман” ш мезад: ҷӯ Сайидо, дил кандан аз дунё ба пир мушкил аст, ӣ Фикри гардидан ба атрофи чаман дорам ҳан з . ӯ Чунон ки аз таърихи “Убайдуллонома” маълум мешавад, Сайидо дар ибтидои асри XVIII, дар замони ба поён расидани ҳукмронии Субҳонқулихон (1680-1702) ва ба тахт нишастани Убайдуллохон (1702-1711) ҳан з зинда буда, бахшида ба ӯ хони охир чанде қасидаҳо гуфтааст (33,271). Яке аз ин қасидаҳо ба муносибати шаҳри Бухороро оинбанд кардани Убайдуллохон ва бо кишт аз оби Ому ӣ гузаштани , ки дар соли 1707 воқеъ шудааст, иншо шуда будааст ва вафоти ўро ӯ тақрибан дар байни сол ои 1707-1711 дар Бухоро гуфта эътироф кардаанд» ӽ 6 . МЕРОСИ АДАБИИ САЙИДО Мероси адабии Сайидо дар шакли як куллиёт (ма мўаи шеър о), ки он зиёда ҷ ӽ аз 8500 байтро дар бар мегирад, то ба мо омада расидааст. исми зиёди куллиёти Ⱪ шоир аз ғазал о иборат буда, он о бештар аз 4600 байтро ташкил меди анд. Аз ӽ ӽ ӽ и ати миқдор дар куллиёти Сайидо ойи дуюмро мухаммасот ишғол мекунад, ки ҷ ӽ ҷ он о дар удуди 1050 байт мебошанд. Асар ои дигари шоир, ки дохили куллиёти ӽ ӽ ӽ ў гардидаанд, шеър ои ба унармандон бахшидашуда, маснавии тамсилии ӽ ӽ “Ба ориёт”, “Ша рошўб”, маснави ои а ман хурд-хурди гуногунмазмун, ӽ ӽ ӽ ӽ ҷ инчунин якчанд рубоū, қасида, як мусамман ва порча ои удогона мебошанд. ӽ ҷ Асар ои Сайидо аз и ати мазмуни ғоявū дарбар гирифтани масъала ои ӽ ҷ ӽ ӽ аёти-и тимоū бой ва аз и ати шакл — навъ ои назм гуногун мебошанд. Дар ӽ ҷ ҷ ӽ ӽ 6 С.Саъдиев. Сайидои Насафū ва му ити адабии Мовароунна р дар нимаи дуюми асри ӽ ӽ XVII – Самарқанд,2020, с.184. 9 э одиёти Сайидо ойи асосиро ишғол намудани ғазал аз он далолат мед ад, киҷ ҷ ӽ Сайидо, пеш аз ама шоири лирик — ғазалсарост. Дар ғазал ои ў мавзўъ ои ӽ ӽ ӽ анъанавии тасвири ишқу ошиқū низ кам нестанд. Вале мавзуъ ои асосии ӽ ғазалиёти шоир масъала ои сиёсū-и тимоū, танқиди замона, золимон ва зо идон, ӽ ҷ ӽ имоя кардани а ли ме нат, тасвири оли бади худ, харобии мамлакат, фикр ои ӽ ӽ ӽ ӽ ӽ тарбиявū-ахлокū ва монанди ин о мебошад. ӽ Мазмуни мухтасари «Ба ориёт»-и Сайидо. ӽ Дар байни осори Сайидо «Ба ориёт» ойго и ало идаро дорост, нафақат дар ӽ ҷ ӽ ӽ байни осори ў, балки дар мобайни тамоми адабиёти мо мавқеи баландро сазовор аст. Чунки ин гуна асар ои пурмазмуне, ки дар зери парда тамоми иллату ӽ камбуди ои амъиятро ошкор сохтааст, дар таърихи адабиёт каманд. Сайидо бо ӽ ҷ воситаи ин асараш табақа ои нобаробари амъиятро пурра нишон меди ад, ӽ ҷ ӽ азбаски дар замони Сайидо ин гуна иллат ои амъиятро ӽ ҷ ошкора баён кардан душвор буд, Сайидо мо ирона тавонистааст, ки инро тавассути муколамаи ӽ айвонот баргузор гардонад. ӽ 10 « Баҳориёт » яке аз асарҳо и мукаммали Сайидои Насафӣ буда, дар он беҳтарин ақидаҳои сиёсиву и тимоии шоир ифода ёфтаанд. ҷ «Ба ориёт» аз ли ози жанр ӽ ӽ маснавии тамсилū ба исоб меравад, ӽ зеро персонажҳои он айвонотанд. ӽ Номи дигари он « айвонотнома» мебошад, ки дар масъалаи муайян намудани ақида ои Ӽ ӽ сиёсū-и тимоū ва услубū-бадеии Сайидо дорои а амияти му им мебошад. ҷ ӽ ӽ Аз тарафи дигар «Баҳориёт» аз р йи мазмун асари мунозирав мебошад. Дар он ӯ ӣ ҳайвоноти гуногун бо ам мунозира карда, аввал рақибашонро мазаммат ӽ мекунанд, сониян худро ситоиш менамоянд. Дар таърихи адабиёти форсу то ик ҷ то Сайидо ӽ амин зайл асар ӽ о кам набуданд. Мунозира ҳан з аз давраҳои қадим аз ӯ э одиёти ҷ халқ сарчашма мегирад. Намунаи комили асари тамсил -мунозирав ӣ ӣ «Дарахти Ассурик ва буз» аст, ки дар адабиёти асримиёнаг таъсири фаровон ӣ гузоштааст. Махсусан дар асри XI тавассути э одиёти Носири Хусрав ва бештар ҷ дар осори Асадии Т с мунозира илои тозае касб мекунанд. Намунаҳои комили ӯ ӣ ҷ мунозира пан қасидаи Асадии Т с : «Замину осмон», «Тиру камон», «Шабу ҷ ӯ ӣ р з», «Габр ва мусулмон» «Арабу а ам» ба ҳисоб меравад. Дар ин асарҳо ӯ ҷ интихоби мавз ъ ва масъалагузор , ҳалли масъала ва нати агир аз он тамоман ӯ ӣ ҷ ӣ дигаргунанд. Таърихи таълифи асар хеле а оиб аст, тавре ки худи шоир мег яд, дар айёми ҷ ӯ навба ор аз кун и хона рўзе ба са ро меравад ва мушеро, ки гўё назди дари ӽ ҷ ӽ хонааш нишаста худашро таъриф мекард, мебинад ва ин боиси пайдо гардидани як ғояи нав ва ба ву уд омадани асари пурмазмуни худ мегардад: ҷ Р зе мани ғариб дар айёми навбаҳор, ӯ Аз кун и хона ониби саҳро шудам равон ҷ ҷ 7 . «Баҳориёт»-ро дар як муддати к тоҳ (ду-се р з) дар давраи ҳукмронии ӯ ӯ Абдулазизхон ( 1645 - 1680 ) соли 1091-и ҳи р , яъне ҷ ӣ 1680 -и мелод ба ан ом ӣ ҷ мерасонад . Ин мазмунро худи шоир дар осораш баён менамояд : Ин нусха, Сайидо, ба ду-се р з шуд тамом, ӯ Дар р згори ҳазрати Абдулазизхон. ӯ Таърих аз ҳазору навад як гузашта буд, Аз ҳи рати расул ҷ — шаҳи охируззамон. Асар ҳа ман чандон калон набуда, аз 184 байт иборат мебошад. «Баҳориёт» ҷ дар баҳри Музореи мусаммани ахраби макфуфи маҳзуф ё мақсур навишта шудааст ва афоъили он чунин аст, яъне мафъулу / фоъилоту / мафоъилу / фоъилун ё фоъилон. Асаро мувофиқи сохтораш ба се қисмат удо карданамон мумкин: ҷ муқаддима, қисми асосū ва хотима. Дар муқаддимаи асар чун суннати устувор бо ҳамду санои Худо оғоз мешавад: Аввал ба номи он ки муббарост аз макон, Халлоқи ваҳшу тайру Худованди инсу он. ҷ Он сониъе, ки шоҳиди янд ҳар ву уд, ӯ ҷ Он қодире, ки дар сифати ст ҳар забон ӯ . (c а . ӽ 3) Баъд аз он ҳамди Худо ва наъти Расули акрам (с.) -ро дар бар мегирад: 7 Сайидои Насафū. Ба ориёт.-Душанбе: Адиб, 2007. Са .4 ӽ ӽ 11 Баъд аз санову ҳамди Худованди зул алол,ҷ Миннат ниҳам зи наъти Расули Худо ба он ҷ . (са . ӽ 3) Баъд аз он, шоир қайд мекунад, ки баҳри рафъи хастаг ва парешонии табъи ӣ мардумон ният дорад, ки аз вуҳуш-ҳайвонот сухан бикунад : Мехо ам аз ву уш замоне сухан кунам, ӽ ӽ Дафъи малол то шавад аз табъи мардумон. (са .4) ӽ Шоир барои мушоҳида ба саҳро баромада , сараввал мушакеро мебинад, ки назди дари хонаи худ нишаста , хештансито дорад: ӣ - Дорам даруни хона зи анвоъи хурданū, Аз арзану уворию мошу бирин у нон. ҷ ҷ Баққол кардааст му айё барои ман, ӽ Имрўз ар матоъ, ки чидаст бар дукон. ӽ ар кас, ки ёфтаст таваллуд ба соли муш, Ӽ Гардад чу ман ба ушу адофа му нуктадон. ӽ ӽ Го е ки аз ғазаб ба замин рахна о кунам, ӽ ӽ Аз они санг наъра барояд, ки алъамон! ҷ А доди ман ба мири мушон такя мекунанд, ҷ Имруз дар баробари ман кист дар ча ӽ он?! (са .4) ӽ 8 Муш дар васфи хеш буд, ки нога он г ӽ урба е инро шунида, дарғазаб шуду аз осмон ба болои вай омад ва мушро зери по карда, ўро сахт мазаммат мекунад ва худситоишкунии гурба оғоз меёбад: « Гуфто: — Ту ū , ки омада да ӽ пушт па ӽ лавон? Ай беадаб, ту шарм надор зи р и ман? ӣ ӯ А доди ту шуданд ҳама пеши ман калон. ҷ Обои олии ту бувад к ршабпарак ӯ , Абнои софили ту ҳам аз инси сифлагон. ҷ Пур карда зи хок ба ҳар хона рафта , ӣ ӣ Э й, хонаҳои халқ зи дасти ту хокдон! Дандонзанист кори ту ҳар о, ки дона аст, ҷ Ҳаст ҳамеша душмани анбори мардумон. ӣ Бар ман бубину нек там ош о бикун маро, Яъне зи шер сурати ман медиҳад нишон. Паррандае, ки бигзарад аз пеши чашми ман, Ў ро ба чанги хеш дарорам ҳамон замон. Азбаски дар миёнаи мардум мукаррамам, Чоям ҳамеша ҳаст ва паҳлуи меҳмон!»(са .6) ӽ Худтаърифкунии гурбаро шунида саг ба низоъ ҳамроҳ мешавад ва дар аввал гурбаро сахт мазаммат мекунад: 8 Сайидои Насафū. Ба ориёт.-Душанбе: Адиб, 2007. ӽ 12 Тифлону ақрабои ту, эй дузди косалес, Омухтанд дарбадариро зи модарон. Го е ки нони сухтае ба ри ман ди анд,ӽ ӽ ӽ Аз пеши ман гирифта, гурез ū ба нардбон. (са .7) ӽ Баъд аз он саг ба худтаърифкунū мегузарад: Бар ар даре, ки мераваму алка мезанам, ӽ ӽ Он хона э тиё надорад ба посбон. ӽ ҷ Бо он ки аст мартабаи олие маро, ӽ Дорам мани шикаста қаноъат ба устухон!(са .7-8) ӽ Гўсфанд, ки дар дашт чаро карда мегашт ва баъд аз шунидани вожаи «устухон» ба ғазаб омаду ба миёнион о худро андохт ва сагро сарзаниш кард: ӽ Гуфт: — Эй палиди шумнафас, адди худ шинос, ӽ Бар устухони ман марасон ин ама забон! ӽ Кори ту хунхўрист ба саллоххона о, ӽ Ин о шудū гурехта аз дасти сагкушон.(са .8) ҷ ӽ Баъд аз мазамат кардани саг гўсфанд ба ситоиши худ гузашт: ар рўз вақти суб шубон мебарад маро, Ӽ ӽ Го е ба суйи дашт, га е суйи бўстон. ӽ ӽ урбон кунам барои Худо они хешро, Ⱪ ҷ Бошад зи ман савоби саросар ба о иён. (са .8) ӽ ҷ ӽ Ин мубо иса ба биёбон па н мешаваду ба ин о гург меояд ва амеша аз ӽ ӽ ҷ ӽ гўшти гўсфанд сер буданаш, амеша аз равғани он лабонаш чарб буданашро ӽ мегўяду ба худтаърифкунии зиёд медарояд: Дар хоби хеш ар кū бубинад шабе маро, ӽ Гардад зи юмни ман амаи руз шодмон, ӽ Гови замин чу дар назарам илвагар шавад, ҷ Созам ба як ишора удо рони ў зи рон! (са .10) ҷ ӽ 9 Баъд аз шунидани ин сухан ои авобаланди гург гов фарёд зад ва гуфт: ӽ ӽ ар о ки дидаū ту маро, гаштаū душох, Ӽ ҷ Бовар намекунū, бикун имруз имти он! ӽ Гургū, валек қатраи борон надидаū, Нашнидааст гуши ту овозаи сагон. (са .10) ӽ Баъди мазаммат кардани гург гов ба ситоиши худ гузашт: А доди ман ба Одаму авво баробар аст, ҷ Ӽ Яъне марост гови Замин аз бародарон!(са .10) ӽ 9 Сайидои Насафū. Ба ориёт.-Душанбе: Адиб, 2007. ӽ 13 Уштур ин сухан оро шуниду ба гов гуфт, ки ту оло гўсолаū ва оло азӽ ӽ ӽ ко дон сар набардошт ва аждодони ту ба е як қатор набудū ва бо зўрū ин о ӽ ӽ ҷ ҷ худро ту дохил намудū, гўён ўро мазаммат мекунад ва ба ситоиши худ мекўчад: Бар ман яке ниго куну сунъи ақ бибин, ӽ ӽ Чун офаридааст маро холиқи а он. (са .11) ҷ ӽ ӽ Овози шутур ба са ро па н гашт ва сангпушт о иста-о иста ба ин сў омад, ки ӽ ӽ ӽ ӽ дар болояш ама санг буданд ва бо шутур гуфтугўро оғоз кард: ӽ Дар умри хеш мисли ту луъбат надидаам, Кўто ақлу пойдарозу шикамкалон. ӽ Дар зери бор нолакунон хоб меравū, Хез ū зи ҷ ой ӽ амчу заъифони погарон. (са .12) ӽ Сангпушт худро таъриф намуд хоксорию фурўтании худро, бори миннати касро набардоштанаш ва ғайраро таъриф намуд, ки ин ба гўши хорпушт расид: Бар гирди хеш маъракае амъ кардаū, ҷ Дорū ба пушт сандалие амчу қиссахон. ӽ Аъ убавор дар та и сандуқ о шавū, ҷ ӽ ҷ Айёри косапушт туро аз мусо ӽ ибон. (са .14) ӽ Дар давом хорпушт худро ситоиш намуд: Ман умри худ ба хоркашū сарф кардаам, 3-он ва гармрўū намоям ба мардумон. ҷӽ Пиро ане ба сузани худ бахя кардаам, ӽ Дорам ба д ў ш ҷ омаи шоле чу ӽ о ҷ иён. (са .15) ӽ 10 Чун ин суханонро рўбо шунид ва бо шиддат ба назди он о омад ва фарёд ӽ ӽ карду гуфт, ки эй хорпушт, магар мисли хор оят забонат ам дароз шудааст ва ӽ ӽ худро пири хоркашон гўён мағрур мегардū ва амчу буттаи хор астū, гўён ӽ мазаммат кард ва ба ситоиши худ гузашт: Па лў ба офтоб занад пустини ман, ӽ Доранд орзуи маро пир то авон. ҷ Шаб ои дай ба воситаи пуст мекашам, ӽ То суб ӽ ӽ амчу ма ғ з дар о ғў ш дилбарон. (са .16) ӽ Дар ин дам харгўш, ки хоби гарон дар таги офтоб буд ва ин суханони айёронаи рўбо бар гўши он расид ва хесту ба рўбо гуфт: ӽ ӽ — Як зарра ақлу уш агар доштū ба сар, ӽ аргиз зи хона по нани одū бар остон. Ӽ ӽ Шаб о равū чу дузд ба суйи ма алла о, ӽ ӽ ӽ 10 Сайидои Насафū. Ба ориёт.-Душанбе: Адиб, 2007. ӽ 14 Чашмони худ чаро ғ кун ū ба ӽ ри мокиён. (са .16) ӽ Харгўш чун икояи худро тамом кард ва маймун ба па лўяш омад ӽ ӽ нафаскашон ва гуфт, ки эй дароздум, чаро ин қадар лоф мезанū, аз одамигари дорū ному нишон? Дар чашми ман чун муши думбурида менамоū, ё бачаи буз барин ар о медавū, гўён ўро сахт мазаммат кард ва ба таърифи худ гузашт: ӽ ҷ ар о ки бешаест, дар ў сайр мекунам, Ӽ ҷ астам ба гирду гушаи ў амчу боғбон. Ӽ ӽ Аз мева о ба па лўи худ па н кардаам ӽ ӽ ӽ Го е зи туршу го зи ширину нордон!(са .20) ӽ ӽ ӽ О у ин сухан ои авобаланди маймунро шунид ва чунин гуфт: ӽ ӽ ӽ Дар пеши халқ масхарагū пеша мекунū, Тифлон ба кўча о зи қафои ту кафзанон. ӽ Га найнавозу го шубонū, га е гадо, ӽ ӽ ӽ Го ӽ е асобадаст шав ū аз ясовулон. (са .20) ӽ Ва о у хутро таъриф намуд: ӽ Чашмам бувад зи ғамзаи Лайлū барандатар, Девонаи мананд чу Ма нун паривашон. ҷ Гардад зи буйи мушк муаттар димоғ о. ӽ Бар ӽ ар тараф, ки руй ни ӽ ам ӽ амчу навхатон. (са .20-21) ӽ 11 Баъд аз шунидани суханони о у паланг ба ғазаб омад ва ўро та қиромезона ӽ ӽ сухан ронд ва гуфт, ки дар ар давру замон аз ман мегурезū, монанди духтарон ӽ илвагарū макун ва худро амчу бургут ис мекунад ва о уро зери по. Дар давом ҷ ӽ ӽ ӽ худро мад у ситоиш мекунад ва сухан ои авоиро бисёр мегўяд. Инро фил шунид ӽ ӽ ӽ ва ошуфта мегардад ва аз ғазаб дандон ои худро ба якдигар зада, дум хода карда, ӽ сўи паланг меояд ва дар ин ода як қатор муколама ба ву уд меояд. Фил аввал ҷ ҷ палангро масхара мекунад, сифат ои бади онро номбар мекунад ва худро таъриф ӽ мекунад: Бар пушти ман ни анд агар кў и офро, ӽ ӽ Ⱪ Монанди барги ко наояд маро гарон. ӽ Хартуми ман чу гурз бувад вақти гирудор, Ӽ ар муйи ман ба тундию тез ū бувад синон. (са .22) ӽ Карк ин суханони филро шунид ва ба мунозира амро гашт ва филро хеле ӽ ӽ сахт мазаммат мекунад: Хартум нест он ки ба ў фахр мекунū, 11 Сайидои Насафū. Ба ориёт.-Душанбе: Адиб, 2007. ӽ 15 Андохта ба биният айём ресмон! Хартуми ту ба па лўи дандони ту бувад,ӽ Аз фо қ а ӽ амчу п ў ст, ки часпад ба устухон. (са .24) ӽ атто карк худро аз фил болотар медонад ва аз амла кардан ба фил ам Ӽ ӽ ӽ намегардад: Вақт аст ин замон, ки сари шохи хешро, Гулгун кунам зи хуни ту чун шохи ар ғу вон. (са .26) ӽ 12 Дар асар худситоии хеле зиёдеро шер дар бораи худ ва а додаш раво ҷ мебинад, ки он боиси хашм гирифтани м рча мегардад. Шер каркро сарзаниш ӯ мекунад, ки: Эй сахтр ю сустқадам, чоб к макун, ӯ ӯ ӣ Ҳаст ту пеш як қадам аз гови подабон ӣ Тифлон аз забони ту парҳез мекунанд, Бош ту дар миёнаи ин қавм бадзабон. ӣ А доди ман ба ҷ Ш ери Худо даст додаанд, Аз чашми ман ва агар на к меёфт Амон. ӣ ӣ Ҳаргиз шикории дигареро нах рдаам, ӯ Як раҳ ба хуни мурда наёлудаам даҳон. Дар бешае, ки мераваму мекунам қарор, Берун зи қаҳтсол шаванд аҳли он макон. Бо ҳар к бингарам, игараш об мешавад, ӣ ҷ Аз м р камтаранд ба чашмам баҳодурон. ӯ (са .27) ӽ Сарзаниши шер, ки баҳодурон ба м рча муқоиса карда мешавад, таҳқир ӯ шудани м рча ба садои фахромези шер боиси хашм гирифтани м рча мешавад. ӯ ӯ Ҳадафи м рча аслам донпайдокун буд, вале мазаммати шерро шунида ғазаб ӯ ӣ мекунад ва абнои инси хешро мисол меорад, ки агар мо иттифоқ шавему сар амъ ҷ ҷ гардем, шери аҳонро п ст хоҳем канд: ҷ ӯ Дар фикри дона м рчае буд даргузар, ӯ Омад ба ш еру гуфт, ки:-Эй Рустами замон! Аз иттифоқи м рчагон ғофил магар, ӯ ӣ В-арна чаро ҳақир шуморию нотавон? Х роки аҳли байти ман аст аз нито и ту, ӯ ҷ Доим пур аст хонам аз шербаччагон. Тифлони шермасти ман имр з шергир, ӯ Хешони нотавони мананд аз ту комрон. (са .27-28) ӽ 12 Сайидои Насафū. Ба ориёт.-Душанбе: Адиб, 2007. ӽ 16 Таъсири суханони м рча то ба ҳадде мерасад, ки ҳамаи онварон аз кирдориӯ ҷ хеш пушаймон мешаванд ва онҳо ҳатто аз ҳамдигар узр хоста ошт мекунанд. ӣ Шоир лаҳзаи мазкурро чунин ба қалим овардааст: Чун аз забони м рча ин ҳарф шуд баланд, ӯ Таслим карда - карда расиданд ваҳшиён. Гуфтанд узрҳо зи таҳи дил ба якдигар , Афтод пои оштиё андар он миён. (са .28) ӽ 13 Яъне дар «Баҳориёт» ҳамаг 18 ҳайвон иштирок мекунад, ки яке пас аз ӣ дигаре зуҳур карда сифатҳои манфии тарафи муқобилро як-як номбар намуда, мазаммат менамояд ва пас аз он б а худсито шур ъ мекунад. Тартиби ширкати ӣ ӯ онварон дар асар чунин аст: муш, гурба, саг, г сфанд, гург, гов, уштур, ҷ ӯ сангпушт, хорпушт, р боҳ, харг ш, маймун, оҳу, паланг, фил, карк, шер ва м рча ӯ ӯ ӯ бо баёни хислатҳои бади ҳамдигар ва зикри сифатҳои хуби хеш мунозираи хеле тезутунд менамоянд. Шоир дар тасвири мунозираи ҳайвонот хеле мушоҳидаҳои дақиқу нозук менамояд, зеро зиддиятҳои тибии онваронро, ки ҳатто мардумон низ медонанд, ҷ қайд намуда нафъу зарари расонидаи онҳоро таъкидан баён мекунад: мушу гурба, гурба ва саг, г сфанду гург ва ғ. ӯ Мантиқан агар андеша карда шавад, «Баҳориёт» бо кибру ғур р оғоз шуда бо ӯ низоъҳои паёпай араён гирифта то ба интиҳо қариб давом мекунад. Муҳим он ҷ аст, ки бо сулҳ ва ошт тамом мешавад ва ҳатто онварон аз ҳамдигар узрпурс ӣ ҷ ӣ менамоянд, ки мақсади э одкор табиши фалсаф мегирад. Яъне ҳама гуна анг ба ҷ ӣ ҷ сулҳ хотима меёбад. Пас ин ҳамин маъниро низ дорад, ки анг, кибру ғурур, ҷ ҳавобаланд , худхоҳ умри т лон надорад ва ҳатман пушаймон ба бор меорад. ӣ ӣ ӯ ӣ ӣ Афкори сиёсū-иūтимоии Сайидо Албатта, ба чунин нати аи фалсаф расидани Миробид ҷ ӣ Сайидо и Насаф ӣ бесабаб нест. Шоир аз анъанаҳои адабии тоислом ва асримиёнаг иттилооти ӣ ӣ комил дошта, дар э одиёти худ аз онҳо кор фармудааст. ҷ Сайидо дар ҳамин замина низ тозакориҳо карда метавонад ва чунин ҳам кардааст. бо э оди ин асари худ ӯ Ӯ ҷ ду анбаи суннати адабии миллиро тақвият бахшидааст: яке осори тамсилиро ҷ таҳким бахшидаву дигаре адабиёти мунозиравиро эҳё кардааст. «Баҳориёт» бо мазмуни ғоявии худ то андозае ба «Мушу гурба»-и Убайди Зоконū монандū дорад. Бо монанди Убайди Зоконū дар «Мушу гурба» дар «Ба ориёт» ам афкори ӽ ӽ сиёсū-и тимоии худро бо рамз ифода намудани Сайидо бесабаб нест. Зеро дар ҷ 13 Сайидои Насафū. Ба ориёт.-Душанбе: Адиб, 2007. ӽ 17 охир ои асри XVII дар замони укумронии Абдулазизхон мубориза ои синфūӽ ӽ ӽ хеле тезе тунд гардида, фаъолияти қувва ои реаксионū бар зидди ар гуна афкори ӽ ӽ пешқадам ни оят шиддат гирифта буд, ки дар чунин шароит ошкора баён ӽ намудани афкори характери сиёсū дошта хеле хавфнок буд. «Баҳориёт»-и Сайидо ҳамчун асари адаб , пеш аз ҳама дар нақши 18- онвар ӣ ҷ нишон додани муносибатҳои табақав дар амъият аст. Дар р и замин агар ӣ ҷ ӯ пурқувваттарин онвар шер бошад, ҳақиру нотавон м рча ба шумор меравад. ҷ ӯ Шоир ҳушдор медиҳад, ки хисоли ҳамида фур тан , хоксор , ӯ ӣ ӣ шикастанафас , ҳалим , дурандеш , сабур , хайрхоҳ , нек кор , дидаро , ӣ ӣ ӣ ӣ ӣ ӯ ӣ ӣ тавоз ъ барои солимии омеъа ҳатм ва ногузир мебошад. Дар муқобили хисоли ӯ ҷ ӣ ҳамида, ки номбар кардем, хислатҳои разила: кибр, ғурур, худхоҳ , к тоҳназар , ӣ ӯ ӣ ҳавобаланд , саб кандеш , бузургманиш , оҳталаб , нодил , пастфитрат , ӣ ӯ ӣ ӣ ҷ ӣ ӣ ӣ сифлаг , дунҳиммат , разил , ғаразхоҳ , фитнаангез гузошта мешавад. Шоир ду ӣ ӣ ӣ ӣ ӣ паҳлуи хислати инсонū (ҳамида ва разила)-ро ҳатто дар ниҳоди як онвар ой ҷ ҷ медиҳад. А оиб он аст, ки зикри хислатҳои ҳамида ва дар ҳамин замина содир ҷ гардидани кибру ғурур ва ҳам тафохури бебунёд, аз забони худи ин ва ё он онвар ҷ таъкид карда мешавад. Вале аз тарафҳои манфии ҳаёту фаъолияти худ он онвар ҷ забон намекушояд. Сифатҳои зишту носавоби он аз тарафи онвари муқобили вай номбар ҷ гардида, сарзаниш карда мешавад. Вале аз тарафҳои манфии ҳаёту фаъолияти худ он онвар забон намекушояд. Сифатҳои зишту носавоби он аз тарафи онвари ҷ ҷ муқобили вай номбар гардида, сарзаниш карда мешавад, ки хеле хуб ва табиист. араёни атту ҳаракати сюжет ва тезутунд гардидани муносибатҳо, г ё ёи Ҷ ӽ ӯ ҷӯ ҳақиқати воқе аст. Ин аст ки шоир онро дар нақши табақаҳои басо беозору ӣ заҳматкаштарини р згор м рча мебинад ва хеле хуб ҳам пайдо мекунад, зеро ӯ ӯ араёни бархурдҳо, муқовимати низоъҳо, баҳамоии тазодҳо чунин роҳи ҳалли ҷ мушкилотро пеш меорад. Бузургии шоир, э одкор ва мафкурабардор ҳам дар ҷ ҳамин аст, ки роҳи баромадан аз вазъияти ба амал омадаро пайдо карда тавонад. Ин мушкилотро Сайидо дар созгории табақаҳои и тимо дар меёбад. таъкид ҷ ӣ Ӯ менамояд, ки ҳар як табақаи и тимо дар омеъа ой, мақоле ва мавқеи худро ҷ ӣ ҷ ҷ дорад. Чунон ки қаблан ишорат рафт, Сайидо гўё ин асарро барои он навиштааст, ки табъи мардумро хуш гардонад. Вале агар ба ғояи асар амиқтар назар кунем, масъала ранги дигар мегирад. Мақсади шоир тамоман чизи дигар аст. Ин усул, яъне ба таври рамз ифода намудани фикр як лиқоест, ки шоир ақидаҳои ӣ и тимоиашро дар бораи гурўҳҳои табақаҳои амъият баён кардааст. Махсусан, ҷ ҷ ӣ дар ин асар ҳадафи Сайидо тасвири образҳои мўрча ва шер аст. Шер подшоҳ, яъне синфи ҳукмрони амъият аст. Дар симои мўрча бошад, шоир қувваҳои ҷ истеҳсолкунанда, аҳли меҳнат, деҳқонон ва ҳунармандонро, ки бори амъият ба ҷ дўши онҳост, нишон додааст. Ин ду образ ба ҳам муқобил гузошта шудаанд. Халқи меҳнаткаш аз болои подшоҳ ғолиб мебарояд. Адиб ба ин восита гуфтан мехоҳад: 18 1. Асоси давлат ва амъият халқ аст.ҷ 2. Халқ қувваи бузургест. 3. Дигар ҳамаи гурўҳҳои амъият , аз умла подшоҳон ҳам, дар назди халқ ҷ ӣ ҷ нотавонанд. 4. Шоир бузург , тавонию иқтидори халқро дар ягонаг , ҳам-раъй ва ӣ ӣ ӣ иттифоқии онҳо мебинад, ки ин, бешубҳа, ақидаи материалистии ўст. Сайидо ақида ои сиёсū-и тимоии худро беш ӽ ҷ тар дар маснавии “Ба ориёт” ӽ ифода намудааст. Пеш аз он ки мо ин ақида оро сарфа м равем, ба вазъияти ӽ ӽ сиёсиву и тимоии амон давр шинос шавем. Бесабаб нест, ки шоир аз номи мўрча ҷ ӽ ба шер хитоб карда «Тифлони ширмасти ман имрўз шергир», — мегўяд. Албатта, ин ишораи шоир ба ҳодисаҳои сиёсиву и тимоии асри XVIII алоқаи зич доранд. ҷ Дар замони ҳукмронии Нодирмуҳаммад (1642-1645) ва Абдулазизхон (1645-1680) ирти ои дохил қав гардида, ба муқобили қувваҳои пешқадам амалиёти шадид ҷ ӣ ӣ сар шуд. Андозу истисмори оммаи меҳнаткашон ба ав и аъло расид. Омма аз ҷ зулму тааддии ҳокимон ба унбиш омад. ҷ Шўришҳои аҳли деҳоти музофоти Бухоро ва деҳаи Даҳбеди Самарқанд мисоли равшан шуда метавонанд. Аз ин ост, ки шоир мақсади худро дар образи мўрча нишон додааст. Сайидо нисбат ба ҷ мўрчагон хайрхоҳ аст. Охир худи адиб аз ҳамин табақа аст ва бисёр самим ва бо ӣ камоли эҳтиром дар бораи онҳо ҳикоят мекунад. Дар охир Сайидо таъкид менамояд, ки ҳамаи ҳайвонҳо бо ҳам дўст шуда, ошт ӣ карданд. Дар хақиқат ин идея орзуи адиб аст. Шоир бисёр мехост, ки дар амъият ҷ ангу хунрез , зулму истибдод набошад. Ҳамаи табақаҳои амъият бо ҳам дўсту ҷ ӣ ҷ ӣ меҳрубон бошанд, ба якдигар дар ҳолати парешонию дармондаг дасти ёр дароз ӣ ӣ кунанд. «Баҳориёт» бо забони сода ва оммафаҳм иншо шудааст. Аз баёни шоир маълум мегардад, ки ў хусусият ва кору кирдори ҳайвонотро хеле хуб медонад. Ғайр аз ин, аз тасвири адиб ба кадом табақа тааллуқ доштани ҳайвонро хонанда ба тез пай мебарад. Чунончи мунозираи рўбоҳ ва харгўшро гирем. Ҳангоме ки ӣ харгўш таърифи рўбоҳро мешунавад, ба ғазаб омада, хислатҳои бади вайро баён менамояд: «Як зарра ақлу ҳуш агар дошт ба сар, ӣ Ҳаргиз зи хона по наниҳод бар остон. ӣ Шабҳо рав чу дузд ба сўи маҳаллаҳо. ӣ Чашмони худ чароғ кун баҳри мокиён. ӣ Бисёр зинда-зинда туро пўст кардаанд. Афкандаанд мурдаи ту паҳлўи сагон…» (са .16) ӽ Пас аз ин харгўш дар бораи сифатҳои неки худ нақл мекунад: Бар ҳар каси факир муяссар намешавам, он медиҳанд дар талабам мардуми калон! Ҷ 19 Моланд агар ба пайкари худ равғани маро. Бешакку шубҳа, дафъ кунад дарди устухон. Гоҳе агар ба одамиён ром мешавам. Пайваста умри хеш кунам сарфи он макон. (са .16-18)ӽ 14 Шоир дар образи рўбоҳ одамони дузд, қаллобу фиребгари амъиятро нишон ҷ додааст. Ин гуна ашхос ба амъият суде намеоранд. Танҳо корашон дуздию ҷ риёкорист. Дар симои харгўш гурўҳи одамони нафърасон, хайрандеш ва накўкор амъбаст гардидаанд. Сайидо ҳангоми интихоби уфтҳои ҳайвонот хусусиятҳои ҷ ҷ табиии онҳоро низ ба назар гирифтааст. Масалан, мушу гурба, сагу рубоҳ, палангу оҳу, гургу гўсфанд ва гайра ба ҳам зиданд. Яке ҳамеша аз пайи озори дигар аст. Маҳёз ин тарзи гузориш асарро боз ҳам шавқовартар намудааст. Истифодаи калима ои гуфтугўии халқū дар «Ба ориёт» ӽ ӽ Сайидои Насафū бо тамоми бурду бохташ шоири халқист ва амеша дар ӽ байни ал олии оддū умр ба саар бурдааст ва низ худи ў ам аз амин табақаи ӽ ӽ ӽ амъият буд. Ин олат новобаста ба ашъори шоир таъсири худро мегузаронад, ҷ ӽ яъне тамоми осори ў ба халқ наздик аст ва аз калима ои гуфтугўии халқи бой ва ӽ рангоранг аст. А.Мирзоев доир ба забони асарҳои Сайидо сухан ронда навишта буд, ки «ин сухансарои бузург масъалаи дар адабиёт дохил кардани таъбирҳои ҳамафаҳми забони гуфтуг иро ба миён гузошт ва ин корро амалан худаш и ро ӯ ҷ кард» (са . 52,123). ӽ 15 Ин нуктаи бисёр муҳими назариявиро ба маънии ба забони 14 Сайидои Насафū. Ба ориёт.-Душанбе: Адиб, 2007. ӽ 15 Мирзоев А. Забони адабиёти классикй ва муносибати он бо забони имр заи то ик \\ Шарқи сурх, 1949, ӯ ҷ ӣ №4. 20 гуфтуг ии мардуми то ик наздик шудани забони умумифорсии адабиёти мумтозиӯ ҷ форсу то ик дар асарҳои Сайидо фаҳмидан мумкин аст. ҷ Кор фармудани калима ва таъбирҳои гуфтуг ии то ик дар осори адабиёти ӯ ҷ ӣ то ик, албатта, аз Сайидо шур ъ нашудааст. Онро ҳан з аз давраҳои аввали ҷ ӯ ӯ таърихи адабиёти то ик сар карда, бештар дар забони муаллифони ҷ мовароуннаҳр ва хуросон мушоҳида мекунем. Гузашта аз осори Р дак ва ӣ ӣ ӯ ӣ муосирони , ҳа виёти С зан ба ин мисол шуда метавонад. Ҳодисаи мазкур, ӯ ҷ ӯ ӣ чунон ки тадқиқоти Ҳаёт Неъмат доир ба забон ва таркиби луғавии осори шоири бузурги мутасаввиф Мавлав алолиддини Рум собит кард, пеш аз Сайидо низ ӣ Ҷ ӣ вусъати тамом доштааст. Ҳодисаи мазкур баъдтар дар ҳа виёти Мушфиқ ва ҷ ӣ “Бадоеъ-ул-вақоеъ”-и Восиф низ равшан ба назар мерасад. Ба назари мо, умуман ӣ аз ибтидо забони адибоне, ки аз Мовароуннаҳру Хуросон зуҳур кардаанд, бо майли худ ба забони гуфтуг ии то ик , аниқтараш, аз назари истифодаи калимаву ӯ ҷ ӣ ифода ва таъбирҳои хосси то ик ба ин ё он дара а аз забони муаллифони эрон ҷ ӣ ҷ ӣ фарқ карда омадааст. Ба фикри мо, на ба миён гузошта шудани ин масъала, балки вусъату риво и ҷ он ба Сайидо тааллуқ дорад. Сайидо, дар ҳақиқат, пас аз Мавлав дуюмин суханварест, ки бо ӣ алоқамандии зиёди забони асарҳои худ бо забони халқ имтиёз дорад. Дуруст аст, ки бисёр шоирони гузаштаи мо хусусан дар ғазал бинобар талаботи ин жанр доир ба содагии забон ва табиияти тарзи баён аҳамият дода, аз ин роҳ гоҳо ба кор фармудани калимаву ифодаву таъбирҳо ва дигар унсурҳои забони гуфтуг ии халқ ӯ майл намудаанд. Вале ин майлу тава ҳи онҳо ба забони гуфтуг мунтазам ва ҷҷӯ ӯӣ вусъатдор набудааст. Ҳол он ки дар осори Сайидо ин унсурҳои забони гуфтуг ии ӯ халқ ба як тарзи доим ва вусъатноке корбаст шудаанд. Ин ҳол забони ашъори ӣ ро дар тору пудаш халқ гардондааст. Забони асарҳои Сайидо аз сарчашмаи ӯ ӣ забони зиндаи гуфтуг ии халқ об х рдааст. Сайидо сухансароест, ки забони ӯ ӯ шеъри мумтози то икро ба забони гуфтуг ии халқ бисёр наздик кардааст. Ҳини ҷ ӯ мутолиаи шеърҳои гуфтуг ву муколама ва тарзи баёни мардуми оддиро ӯ ӯ мушоҳида мекунем. Дар шеърҳои г ё худи халқ ба забон омадааст, бо калимоту ӯ ӯ иборот ва тарзи ифодаи хосси худаш ба гуфтуг даромадааст. Ин ҳол, яъне ӯ халқияти ҳақиқ ва томи забони асарҳои Сайидо яке аз падидаҳои равшани ӣ алоқаи ҳартарафа ва қавии э одиёти ин шоир бо зиндагии халқ аст. ҷ Ин о як қатор таъбирҳои халқие, ки дар ашъори Сайидо кор фармуда ҷ шудааст, ба тариқи мисол зикр мекунем: нафасзанон, гурезпой, алочапон, чангу ғубор, гуфта метавон, бешакку шубҳа, риши мошу бирин , ҳамон замон ҷ (ҳамон лаҳза), як нафас (як дам), гирифта гурехтан, баз р, шикамкалон, ӯ мардуми калон (бузургон), як хез, ҳақг ён (дарвешон), анг (қаҳр , ногап), ӯ ҷ ӣ ӣ калон шудан, тунук, манқал, худобехабар, камнамо, одам нашудан, мулоим кардан, хоҳ -нахоҳ , парчаи нон, касмаёбу касмахар, чапғалат, худ ба худ ӣ ӣ ва ғайра о. ӽ Корбасти фаровони калимаву ифодаҳои халқ – гуфтуг дар асарҳои ӣ ӯӣ Сайидо, албатта, бештар ба содагии ниҳоии услуб ва тарзи баёни халқии шоир алоқаманд аст. Бо истифодаи чунин калимаву ифодаҳо, инчунин бидуни онҳо низ тарзи баёни шоир ба гуфтуг ва муҳовара наздик воқеъ шудааст. Инро хусусан ӯ 21 дар «Баҳориёт» ва «Шаҳрошуб»-и ў мушоҳида мекунем. Дар «Баҳориёт» Сайидо аз умла маймунро ба ин тарз ба муқобили харг ш ба забон даровардааст: ҷ ӯ Харг ш чун ҳикояти худро тамом кард, ӯ Маймун шуниду паҳлуяш омад нафасзанон. Гуфт: «Эй дарозг ш, чаро лоф мезан ? ӯ ӣ Аз одамигар на туро ному на нишон! ӣ Чун муши думбурида намо ба чашми ман, ӣ Ё баччаи бузе, ки бувад ҳар тараф давон. Зин дошт ба пушт, туро мешудам савор, ӣ Ҳаст ба пеши ман ту ҳам аз умлаи харон (са .18). ӣ ҷ ӽ 16 Ин тарзи баён аз ниҳояти соддаг гузашта, ба гуфтуг и оддии халқ наздик ӣ ӯ шудааст. Дар ин порча кор фармудани калимаҳои гуфтуг ии ӯ «нафасзанон», «одамигар », «ному нишон» ӣ ва ғайраро умуман тарзи баёни халқии шоир тақозо намудааст. Тамоми «Баҳориёт» бо ҳамин тарзи баёни халқ навишта шудааст. ӣ Ранги гуфтуг ии шеваи баёни Сайидоро дар ғазалҳои низ мушоҳида мекунем. ӯ ӯ Ба ғайр аз калима ои гуфтугўū дар «Ба ориёт» як қатор калимаву ибора ои ӽ ӽ ӽ рехта ба назар мерасад. Чунончū, чашмони худ чароғ кардан («Чашмони худ чароғ кунū бахри мокиён»(са .16)- ба маънои амеша аз пайи чизе гаштан, ӽ ӽ муши думбурида (« Чун муши думбурида намоū ба чашми ман»(са .18 ӽ )-ба маъгои сифати бад, па лў ба офтоб занад ӽ («Па лў ба офтоб занад пустини ман»(са .16)- ӽ ӽ ба маъгои пути худро ба офтоб доштан, муш гаштад («Мусоиён ба а ди набū ӽ муш гаштаанд»(са .6) ӽ 17 ва амсоли ин о. ӽ Забони шеъри мумтози то ик дар э одиёти Сайидо аз ҳисоби ган инаи ҷ ҷ ҷ бузурги забони халқ хеле ған гардидааст. Осори ин шоир, бинобар касрати ӣ калимаву ифодаву таъбироти халқ дар онҳо, худ ба махзани забони гуфтуг ӣ ӯӣ табдил ёфтааст. Дар ин махзан бисёр калимаву ибораҳои халқие ҳастанд, ки ҳамоно аввалин бор дар шеър мавриди истифода қарор гирифтаанд. ХУЛОСА Мо дар давоми омўхтани фаъолияти адабии Сайидои Насафū ба чунин хулосае омадем, ки Сайидо сухансарои беназири халқист ва амеша тарафдори ӽ бе буд шудани зиндагии халқи оддист. Ў амеша пайваста бо халқи оддū зиндагū ӽ ӽ кардааст ва дар саросари осораш аз аёту машаққат ои халқи ме натū арф ӽ ӽ ӽ ӽ задааст. Аз Сайидо осори пурғановате боқū мондааст, ки ин боиси фахру ифтихори мост. Баъзе ақида ои ғалате пайдо гардида буд, ки гўё баъд аз асри ӽ XV адабиёти то ик ва осори адибони он тан о пайравию тақлид ва аз назирагўи о ҷ ӽ ӽ иборат буда бошад, ки пас аз кашф гардидани Сайидои Насафū ва му ити адабии ӽ асри XVII аз тарафи адабиётшиносони забардаст, ба пуррагū нодуруст будани ин ақидаро исбот намуд. Дуруст аст, ки дар ин давра о баъзе пайравū ва назирагўи о ӽ ӽ ву уд дошт, аммо тамоман онро тақлид гуфтан фикри хатост ва ин араён ам яке ҷ ҷ ӽ аз қисм ои удонашавандаи адабиёт ба исоб меравад. Ва адибони забардаст чун ӽ ҷ ӽ Сайидои Насафū, Абдура мони Мушфиқū, Зайниддин Ма муди Восифū, Соиби ӽ ӽ Табрезū, Камолиддин Биноū ва да о нафарони дигари забардастро метавон ӽӽ 16 Сайидои Насафū. Ба ориёт.-Душанбе: Адиб, 2007. ӽ 17 Сайидои Насафū. Ба ориёт.-Душанбе: Адиб, 2007. ӽ 22 номбар намуд, ки осори пурғановати он о нишони он аст, ки пас аз асри ӽ XV ам ӽ адабиёти то ик дар рушду равнақ будааст. Дар ин ода хизмату за мат ои Сайидо ҷ ҷ ӽ ӽ беназир аст. Асар ои Сайидо дар таърихи адабиёти то ик ой ва мавқеи баландро со иб ӽ ҷ ҷ ӽ аст. Асар ои шоир, ки дар дохили куллиёти ў гирдоварū шудаанд, ин маснавии ӽ маш ури тамсилии «Ба ориёт» ва «Ша рошўб» мебошад, ки то ба мо омада ӽ ӽ ӽ расидааст. Сайидо бо таълиф намудани «Ша рошўб»-и худ анъанаи ӽ ша рошўбнависиро дар аёти адаби ва мадании охир ои асри ӽ ӽ ӽ XVII -и то ик давом ҷ дод. Ў дар ин асари худ ба монанди заргар, бофанда, кулолū, тоқидўз, кабобпаз, мўаздўз, танбўрū ва ғайра, амагū 212 нафар намояндагони санъат ои гуногуни ӽ ӽ унармандиро таърифу тавсиф кардааст. Шеър ои «Ша рошўб» то чи андоза ба ӽ ӽ ӽ намояндагони санъат ои гуногуни унармандū алоқаи зич доштани Сайидоро ӽ ӽ нишон меди ад ва барои омўхтану муайян намудани аёти унармандии Бухоро ӽ ӽ ӽ дар замони Сайидо дорои а амияти му им мебошад. ӽ ӽ «Ба ориёт»-и Сайидо, ки мавзўи асосии тадқиқоту омўзиши мост, асосан ӽ афкори сиёсии шоирро дарбар мегирад. Он аз ли ози жанри ба афсонаву икоя о ӽ ӽ ӽ монанд аст, зеро бо диққат агар ба он разм намоем, дар он муддаои шоир дигар аст, яъне дар замири амон ажда айвон, ки ар як айвонро ба як табақаи ӽ ӽ ӽ ӽ ӽ ӽ амъият монанд кардааст, иллату камбудū ва нобасомонии амъияти замони ҷ ҷ худро дар шакли рамз ифода намуадан буд. Муддаои шоир ба халқ як афсонаро пешкаш карадан набуд, балки бо воситаи амин маснавии тамсилии худ, бо ӽ воситаи иштироку муколамаи айвонот субот намуданū буд, ки дўстиву рафоқат ӽ ва иттифоқ қувваи бузург аст. Бо симои мўрчагон ў мардуми оддиро дар назар дошт, ки ягар о о як оя шаван, иттифоқ банданд, атто шо ва амалдорони онро ӽ ҷ ӽ ӽ ам сарнагун хо ан кард. Ў хо он буд, ки ин ба подшо як дарс шавад, аз ин ӽ ӽ ӽ ӽ хулосае удо кунад. Дар охири асар амаи айвон о аз суханони мўрча хи олат ҷ ӽ ӽ ӽ ҷ мешаванд, нодуруст будани манманию кибру ғурури худро мефа манд ва аз ӽ амдигар узр мепурсанд, атто шер ам, ки ин як идея ва ғояи худи шоир буд. ӽ ӽ ӽ Шоир мехост, ки амин хел амъият ва укуматдорū ба ву уд ояд, абру зулми ӽ ҷ ӽ ҷ ҷ шо он нисбат ба халқи мазлум нест шавад ва иттифоқи халқ аз амаи қувва о ӽ ӽ ӽ бузург буданашро бо воситаи амин асари худ субот намудан буд! ӽ 23 Адабиёт: 1. С.Саъдиев. Сайидои Насафū ва му ити адабии Мовароунна р дар нимаиӽ ӽ дуюми асри XVII – Самарқанд, 2020. 2. Сайидои Насафū. Ба ориёт.-Душанбе: Адиб, 2007. ӽ 3. Мирзоев А . Забони адабиёти классикй ва муносибати он бо забони имр заи ӯ то ик \\ Шарқи сурх, 1949, №4 ҷ ӣ . 4. Мирзозода Х. Сайидои Насаф \\ намунаҳои адабиёти то ик. -Сталинобод: ӣ ҷ Нашрдавто ик, 1940. ҷ 5. А. амарзода, .Эшонқулов. Адабиёти синфи 8.- Тошканд: Ўзбекистон, Ⱪ Ҷ 2006. 6. Баҳор Маликушшуаро. Сабкшинос ё таърихи татаввури насри форс . .III. ӣ ӣ Ҷ Чопи дуюм Теҳрон: Муассисаи чопу интишороти Амири Кабир, 1337. 7. Ризаев З. Г Индийский стиль в поэзии на форси конца XV-XVII вв. Ташкент: Фан,1971 24 8. Мирзоев А. Муҳимтарин сарчашмаи таърихи адабиёти асри XVII \\ Шарқи сурх, 1940, №5 9. Мирзоев А Тазкираи Малеҳо ва баъзе масъалаҳои таърих \\ Шарқи сурх, 1946. №1 10. Мирзоев А. Сайидо ва мақоми дар таърихи адабиёти то ик.- Сталинобод: ӯ ҷ Нашрдавто ик,1947. ҷ 11. Мирзоев А Шаҳрош б ва “Шаҳрош б”-и Сайидо\\ Шарқи сурх, 1948, №2 ӯ ӯ 12. Саъдиев С Адабиёти то ик дар асри XVII. –Душанбе: Дониш, 1985 ҷ 13. Саъдиев С Малеҳои Самарқанд ва тазкираи . -Самарқанд: Нашри ӣ ӯ ДДС,1999 14. Саъдиев С. Равияҳои асосии мундари аи ғоявии адабиёти асри XVII ҷ 15. то ик. -Самарқанд: Нашри ДДС,2002 ҷ 16. Мирзоев А Сайидои Насаф //Адабиёти то ик барои синфи IX-Душанбе;1976 ӣ ҷ 17. Ғафуров Б. То икон. –Душанбе, ҷ 18. Мирзоев А. Сайидо Насафи и его место в истории таджикской литературы- Сталинабад: Таджикгосиздат , 1954 19. Мирзозода Х Фитрати Зард зи Самарқанд \\ Намунаҳои адабиёти то ик .- ӯ ӣ ҷ Сталинобод: Нашрдавто ик, 1940 ҷ 20. Шабакаи интернетū. 25

Баӽориёт»-и Сайидо ва мазмуну мундариҷаи ғоявии он

Купить