Badiy asarning tarkibiy qismi mazmun va shakl - Педагогика - Рефераты

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	40.8KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Рефераты
Предмет	Педагогика

Badiy asarning tarkibiy qismi mazmun va shakl

Купить

BADIY ASARNING TARKIBIY QISMI M AZMUN VA ShAKL
Reja:
1. Badiiy asar – yaxlit va betakror olam
2. Badiiy mazmun
3. Adabiy – badiiy shakl
4. Mazmun va shaklning o‘zaro aloqasi

Badiiy ijod jarayonini ko‘pincha ayolning boshqorong‘i bo‘lishi, homila
ko‘rishi va tug‘ishiga o‘xshatishadi. Buning asosi bor. Obraz ham amalga
keladi, oy-kun, vaqti-soati yetiladi va oxiri tug‘iladi. Shuning uchun ham
Mirmuhsin “Yozuvchi uchun hamma asari ham farzandidek aziz... shaxsan
men uchun “Degrez o‘g‘li”...hayotimning yaxlit bir bo‘lagi” 1
, - deb yozadi.
S.Ahmad “Mening jiddiy hikoya yozishim xuddi ayol kishining ko‘z
yorishidek azobli bo‘ladi” 2
, - deb ta’kidlaydi va ikkinchi bir o‘rinda “Oy-kuni
yaqin ayolning ikki yo‘l o‘rtasida turipti, deyishadi. Ayol yo bola tug‘adi, yo
halok bo‘ladi. Ana shunday azoblar bilan bola tuqqan xotinlar bor...
Yozuvchi ham xuddi shu onaga o‘xshaydi” 1
, - deya o‘z “dahlsiz” dunyosi
bilan tanishtiradi. V.G.Belinskiy ham o‘zining “Evgeniy Onegin” tahliliga
bag‘ishlangan 5-maqolasida: “Ona chaqaloqni qornida paydo bo‘lishidan to
oy-kuni yetguncha saqlaganidek, san’atkor ham o‘zida poetik fikrning
urug‘i(homilasi)ni paydo qiladi, oy-kuni to‘lgancha saqlaydi; ijod jarayoni
bola tug‘ish jarayoniga monanddir va bu jismoniy hodisaning ma’naviy
azoblari san’atkor uchun begona emas” 2
, - deb badiiy ijod yakuni bilan bola
tug‘ilishi o‘rtasidagi moslikni alohida qayd etadi. Oddiy tug‘ish – bola
kindigining kesilishi bilan tugaydi. Kindikning kesilishi bilan u ona
organizmidan ajraladi va mustaqil hayotga qadam qo‘yadi. U endi garchi ota-
ona bilan aloqasini uzmasa-da (chunki shulardan tug‘ilgan va shular
tarbiyasida bo‘ladi), endi u yaxlit, jonli vujud, mustaqil va o‘zigagina xos
bo‘lgan hayotning egasidir. Xuddi shu jarayon kabi badiiy ijodda ham
“Kindikni kesish” - obrazni o‘zdan (muallifdan) ajratish holati mavjud. Bu
ijodning mohiyatini belgilovchi va ochuvchi asosiy nuqtadir.
Aytmoqchimizki, obraz san’atkorning ongi va qalbida tug‘ilgan bo‘lsa ham,
adabiy asar sahifasiga qadam qo‘yar ekan, u mustaqillik kasb etadi,
1
Қаранг: У.Норматов. Талант тарбияси, “Ёш гвардия”. 1980, 47-бет.
2 2
Шу китоб, 82-бет.
1 1
Шу китоб, 101-бет.
2 2
Белинский В.Г. КПСС в 13-томах, М., 1953-1974 гг., т. 12, с.375-376.

“o‘zgacha” yashash huquqini qo‘lga kiritadi. U yozuvchi xayoli, tasavvuri,
tajribasi, xotirasi, talantining mevasi (masalan, L.Tolstoy aytgan ekan: “Anna
Karenina ham mening bir bo‘lagimdan bino bo‘lgan”) va ayni paytda,
yozuvchiga o‘xshamaydigan, uning hayot yo‘lini takrorlamaydigan (mas.,
L.Tostoy – Anna Karenina emas) ob’ektiv “o‘zgacha” dunyoning, ob’ektiv
“o‘zgacha” qalbning jonli egasidir, “o‘ziga biqiq bir olamdir” (V.Belinskiy).
Xuddi shunday olamlarning o‘zaro munosabatlari tasviridan – bo‘lishi
mumkin bo‘lgan hayotning yaxlit, bir butun manzarasi gavdalanadi – badiiy
asar dunyoga keladi. Badiiy asar va undagi qahramonlar – barkamolligi bilan
birdaniga ishga kirishadi: kuchli hayajon va zavq uyg‘otish orqali
kitobxonning fe’l-atvorini, dunyoqarashini, xatti-harakatini – ruhiy va tashqi
olamini o‘zligi bilan boyitadi, poklaydi va ezgulikka, insoniylikka yetaklaydi.
Ushbu jarayonning mohiyatini to‘liqroq anglashning zarurati shundaki, u
badiiylik unsurlarining barchasini yanada aniqlashtiradi, oydinlashtiradi,
yaqqol bilishga va amaliyotda asosliroq foydalanishga imkoniyat yaratadi.
Darhaqiqat, badiiylikni vujudga keltiruvchi – mavzu va g‘oya, obraz va
xarakter, syujet va kompozitsiya, badiiy til va uslub, tur va janrlar kabi
vositalar har bir asarda betakror tarzda uyg‘unlashadilar va har safar ham
jonli bir vujudni – aniq bir farzandni dunyoga keltiradilar. Shu sabab ham
adabiyot(insoniyat)ni o‘rganish uchun, dastavval, asar (farzand)ni tahlili –
aniqroq saboq va xulosalarga olib keladi; ha, o‘zlikni bilmasdan turib,
insonni bilish mumkin emasligini, adabiy jarayon ham tasdiqlaydi. Shu
mulohazalarga asoslanib, badiiy asarni qismlarga bo‘lib tekshirishga o‘tamiz.
Bularning birinchisi – mazmun va shakl hodisasidir, chunki har qanday
predmet, hodisa, narsa – o‘zining mazmuni va shakli mutanosibligida voqe
bo‘ladi va mavjudligini, birbutunligini namoyon etadi.
Mazmun . hayot – tabiiy borliq (tabiat) ijtimoiy borliq (jamiyat), insoniy
borliq(inson)da mavjud ekan, demak, ana shu shakllarning yashash tarzi va

munosabatlari mazmunni tashkil qiladi. Shunga asosan, hayot doimo san’at,
adabiyotning asosi va mazmuni bo‘lib kelgan. Aniq bir asarda tasvirlangan
hayot parchasi – shu asarni mazmuni sanalgan. Jumladan, “O‘tgan kunlar”
romanining mazmuni deganda, biz XIX-asrning ikkinchi yarmidagi o‘zbek
xalqi hayotini tasavvur qilamiz. Otabek, Kumush, Zaynab taqdirlarida sevgi-
muhabbatni, kundoshlikning fojeali oqibatini, homid, Musulmonqul cho‘loq,
Aziz bachcha, O‘tabboy qushbegi, hudoyorxon kabilar taqdirida feodal
tuzum siyosati va kirdikorlarini, Yusufbek hoji, O‘zbekoyim, Mirzakarim
qutidor, Oftoboyimda farzandlarga mehr-oqibatni, orzu-armonlarni va
hokazo jonli voqealarning barchasini ko‘z o‘ngimizga keltiramiz. Badiiy
asarda hayot parchasi yozuvchi dunyoqarashi va salohiyatiga muvofiq
anglashilgan, baholangan, to‘ldirilgan, ta’sirchanlashtirilgan voqelik sifatida
tasvirlanadi. Demak, uning mazmunida muallifning hayotni qanday
tushunishi, uni qanday baholayotgani ham muhrini bosadi: mazmun fikr
bilan, to‘g‘rirog‘i yozuvchi g‘oyasi bilan chambarchas bog‘lanadi; g‘oyaviy
mazmun (bir butun va hal qiluvchi kuch) obrazlar qismati orqali tiriladi.
“O‘tkan kunlar”dagi XIX asrning ikkinchi yarmi – “tariximizning eng kirlik,
qora kunlari bo‘lg‘an keyingi “xon zamonlari” tarzida Abdulla Qodiriyning
bahosini oladi va romandagi Otabek, Yusufbek hoji, O‘zbekoyim, hasanali,
Kumush, Mirzakarim qutidor, Oftoboyim, Zaynab, homid, usta Alim, Saodat
va shu kabi o‘nlab taqdirlar qismatida isbotini topadi. Ana shu g‘oya asosida
obrazlarning tartiblashtirilgan, yaxlitlashtirilgan o‘zaro munosabatlari
(kompozision qurilish - “asarning tashkilotchi intizom kuchi”)dan syujet
yaratiladi, voqealar xarakter mantig‘iga, xarakterlar voqealar mantig‘iga mos
harakatlanadi. Bularning barchasiga so‘z jon ato etadi... Ana shu xususiyatiga
binoan obraz (xarakter) alohida qudratga ega bo‘ladi, ya’ni u g‘oyaviy
mazmunga nisbatan shakl va ayni paytda, boshqa unsurlar (kompozitsiya,
syujet, so‘z va sh.k.)ga nisbatan mazmun (adabiy asarning bosh vazifasi

xarakter yaratish) hodisasi hamdir. Xarakter (obraz) bir vaqtning o‘zida ham
shakllanadi, ham mazmunlashadi: u mazmun va shaklni jon va jasad kabi
yaxlitlashtiradi, birbutunlikda tiriltiradi. Biri-birisiz keraksiz matohga
aylanishini yaqqol namoyon etadi. Shuning uchun ham V.Belinskiy asosli
ta’kidlagandi: “Mazmunni ifodalovchi shakl bir-biri bilan shunday bog‘liqki,
shaklni mazmundan ajratish-mazmunni yo‘q qilish, mazmunni shakldan
ajratish-demak, shaklni vayron qilishdir” 1 [1]
Shakl. Bu qonuniyatga tayansak, shakl badiiy asarning qobig‘idir, u ham
eng kichik zarralarigacha yaratilishini nazarda tutsak, badiiy asarning go‘zal
va betakror “libosi”dir, degan xulosa haqqoniydir. Shu nuqtai nazardan
“O‘tkan kunlar”ga yondoshsak, XIX asrning ikkinchi yarmi “tariximizning
eng kirlik, eng qora” kunlari “g‘oyaviy mazmuni”ni yuzaga chiqaruvchi
barcha vositalar (obrazlar tizimi, kompozitsiya, syujet, konflikt, mavzu,
badiiy nutq, janr, uslub va h.) romanning badiiy shakli sanaladi.
Shuni doimo yodda tutish lozim: mazmunga nisbatan shakl
ikkilamchidir, mazmundan kelib chiquvchidir, ayni paytda, judayam faoldir.
Faolligi shundaki, u mazmunni, o‘zida voqelik mohiyatini kashf etgan
mazmunni go‘zallashtiradi, tiniq va betakrorligi bilan maftunkor qiladi,
yoniqligi, ohanraboligi bilan zavqu shavqqa ko‘madi.
Ana shunday vobastalik hayotni chuqur tahlil qilishni, uning mohiyatini
ifodalashni, ifodalaganda ham kuyib va yonib, yoqlab va rad etib, quvonib va
g‘amga botib (qo‘yingki, mazmun talabiga, hattoki mazmun ohangiga mos
tarzda), boyitib va mubolag‘ali qilib tasvirlashi lozim, ana shundagina
haqiqiy badiiy asar tug‘iladi. Bu talabga rioya qilinmaganda, hayotdan nusxa
ko‘chirish (fotografik obraz) naturlizm (lat. Naturra-tabiat) dunyoga keladi:
mohiyatdan ko‘ra sirtqi ko‘rinish, tiniqlik o‘rniga hayotiy materialni aynan
tasvirlsh yetakchilik qaladi.
1 [1]
Белинский. Собр. Соч. в трёх томах, Т II . , М., ГИХЛ, 1948 стр. 188

Jumladan, Faxriyorning:
“oy
bolta” -
nomli bitigini, hozirgi she’riyatimizda “ikkigina so‘zdan iborat butun
boshli bir she’r”, u tugal asar 1
, deb baholash noo‘rindir, chunki unda eng
asosiy narsa shoir tomonidan anglangan va uni aynan o‘quvchida ham xuddi
shunday idrok qilishni yuzaga keltiradigan poetik mazmun yo‘q... “oy”ning
ham, “bolta”ning ham va ular o‘rtasidagi bog‘lanishning ichki mohiyati ham
kashf etilmagan. Shodlik va baxt kuychisi h.Olimjoning “Xayolimda
bo‘lding uzun kun...” she’rida esa bu mulohazalarning tamoman aksini –
poetik kashfiyotni ko‘ramiz, uning mutanosibligini, qalb torlarini sehrli
tebratishidan hayajonga tushamiz, “hiylagar oy, sehrgar dilbar kimnidir
yodimizga solib qo‘yganidan” huzur va sog‘inch tuyamiz:
Xayolimda bo‘lding uzun kun,
Seni izlab qirg‘oqqa bordim.
Och to‘lqinlar pishqirgan tunda,
Topib ber, deb oyga yolvordim.
Ishon bunga, seni doimo
Yesga solur chiroyli tunlar.
Sho‘x yulduzlar, salqin saharlar,
Yesga solur baxtiyor kunlar.
To‘leimning oshinosi sen,
Sen sevgimninng ko‘kargan bog‘i.
Sening bilan birga iqbolim,
Ishonchimning sen vafo tog‘i.
Meni qurshar salqin bir havo,
Suv ustidan tun quyuladi.
1
Қар анг:Шарқ юлдузи,биринчи фасл, 2001 йил, 7-бет.

Shunda qancha-qancha gaplarni
esga solib oy ham to‘ladi.
Kecha jimjit, yolg‘iz to‘lqinlar,
Pishqiradi bilmay tinimni.
hiylagar oy, sehrgar dilbar
Solib qo‘yding yodimga kimni?.. 1
Ushbu she’rninng shaklini yuzaga chiqaruvchi vositalar: she’rning ritmi,
turoqlanishi, vazni, qofiyalanish tartibi, ohangi, poetik sintaksisi, fonetikasi,
badiiy-tasviriy vositalari kabilar tushuniladi. Bu shakliy vositalarning
barchasi birvarakayiga lirik qahramonning sevgilisiga bo‘lgan muhabbatini,
bu muhabbat uyg‘otgan sog‘inchni ochib berishga xizmat qiladilar. Mazmun
va shakldagi ana shunday yaxlitlik – poetik asarni jo‘shqin, ta’sirchan qilgan.
Mazmun sayoz bo‘lganda-chi? Shakl yasama bo‘lmaydimi? Shu nuqtai-
nazardan hozirgi jarayonga bir nazar tashlaylik. San’at – serzavq go‘zallik,
o‘ta nafislik, to‘kis uyg‘unlik, huzurbaxsh oromijonlik xislatlari – mazmun
shaklning yaxlitligi bilan maftun etadi, ezgulikka yetaklaydi, ayniqsa, ishqni
kuylaganda ko‘ngilga olov tashlaydi: musiqa, so‘z va ovoz bir-birlarining
taniga, yo‘q, yo‘q, jon-jonlariga singishib ketganda, uchchalasidan yorqin
jonbaxsh bir olam yaralganda oh deysan, yoqangni yirtasan, ko‘z yoshi
to‘kasan, joning o‘rtanadi, qalbingda har qanday tuyg‘ung yonadi va shu
olovda pishib, toblanib, yangilanib ezgulik ruhini socha boshlaydi.
Tinglang-a:
Umr o‘tar, vaqt o‘tar,
Xonlar o‘tar, taxt o‘tar.
Omad o‘tar, baxt o‘tar,
Lekin hech chiqmas yodimdan
1 1
Ҳ.Олимжон. МАТ, I -том, Т., “Фан”, 1979, 198-бет.

Sening yurishlaring, sening kulishlaring?.. Bu oshiq-sadoqat
timsoli, ishqning jahoni; u yori uchun shunchalik kuyub-yonadiki, Sizning
aqlingizni eritib yubora oladi, qalbingizda g‘ulg‘ula solib, uni jo‘nbushga
keltirib qaynatadi, har qanday g‘ubordan ozod etadi. Ana shunday haqiqiy
oshiqqa sal-pal o‘xshashga intilayotgan, klipdan ayyorona (o‘zini ko‘z-ko‘z
qilishda) foydalanayotgan, ko‘ziga tupuk surtib irg‘ishlayotgan, o‘zini bo‘lar-
bo‘lmasga dam choptirayotgan, dam dumalayotgan, dam cho‘ziltirayotgan,
dam yig‘latayotgan, dam kuldirayotgan... “Zohiri sadoqat bilan burkangan
ichi esa fisqi-fasod bilan bulg‘angan” qalbaki oshiqlarning urchiganiga, “Ohu
zoriga” nima deyishni bilmaysan? Bu oshiqlar, Alisher Navoiy
bobokalonimiz “hayrat ul-abror” dostonlarida aytganlaridek, “Yoridan o‘z
hohishining ushalishini talab qiladi: gap-so‘zidan esa adabsizligi bilinib
turadi. Goh yorining la’l labidan jon ta’ma etadi, bitta jon emas, imkoni bor
hamma narsani so‘raydi. Goh u yorning gul hidli badanini, taninigina emas,
tanasining har bir a’zosini vasf qiladi. Jimjimador xatlari hazil kitobiga
o‘xshaydi, uning mazmuni fahsh, yolg‘on va firibdan iborat.
Ko‘zbo‘yamachining shishasini usti sofu lekin zimniga yuz xil makru-hiylasi,
yolg‘on joylashgan. Shu ham oshiq hisoblanadigan bo‘lsa, uni o‘ldirish,
boshdan-oyoq vujudini ko‘ydirish kerak”.
Bu oshiqlarning biri (radioda):
“Men seni yuragimda sevaman
Sen meni qaering-la sevasan?”
desa, ikkinchisi:
“Yondiradi voy-voy, diling kuyar
Voy-voy yuzlaringni ko‘ydiradi
Seni sehrlab oladi”, -
deb ko‘ylaydi.

Uchunchisi (televizorda):
“Buloqdek qaynab yotsam
Sochingni o‘ynab yotsam”, -
deya orzusini ashula qilsa, to‘rtinchisi undan oshib tushadi:
“Achom-achom qilasiz,
Yuzlarimdan o‘pasiz.
Sevib turib goh-gohida
Xiyonat ham qilasizh..”
Yopirayh Bu Istiqlol ma’naviyatining mohiyatiga o‘t qo‘yish emasmi?
Yoshlarni beodoblikka, fahshga chaqiriqdek tuyulmayaptimi? Zamonamiz
oshig‘i shunchalik bema’nimi? Uning qalbida nahot shunaqa shavqlar-pafos,
bosh ohang bo‘lsa?.. Nahot shu so‘zlar ko‘ngildan chiqqan bo‘lsa?
Teskarisi bo‘lgani uchun ham so‘zlar bemaza, mazmuni sayoz va oddiy,
ta’siri shaytoniy. holbuki, “haqiqiy oshiq deb sen shuni bilki, u dard bilan
yashaydi; uning tili ham, dili ham, ko‘zi ham pok bo‘ladi, ishq uni o‘z
“men”idan pok qilib, hatto fano o‘tiga xashak qilgan bo‘ladi”:
Oshiq ani bilki, erur dardnok,
ham tilu ham ko‘ziyu ham ko‘ngli pok.
O‘zlugidin ishq ani pok etib,
Balki fano o‘tiga xoshok etib.
Mazmun sayoz bo‘lsa, uni shakl umriboqiy qila olmaydi. Shakl
“rostlikdan-xaloslik” topsagina, u mazmunni ezgulikka, go‘zallikka,
uyg‘oqlikka uraydi. Demak, voqelik ichidagi haqiqat kashf etilgandagina –
mazmun o‘z shakl-shamoyili bilan, xuddi farzanddek, birdaniga dunyoga
keladi. Xullas, badiiy asarda mazmun shaklga, shakl mazmunga judayam
tabiiy (yasama emas) monand bo‘ladi, vobastalik va birbutunlik yuzaga
keladi. Garchi, shartli ravishda mazmun-g‘oyaga, shakl-badiiylikka
bo‘ysinsa-da, ikkalasi yaxlitlashgandagina (badiiylik g‘oyalashganda, g‘oya

badiiylashganda, ya’ni biri-birining ichiga kirganda, biri-birining ichidan
chiqqanida) – badiiy asar kashf etiladi. Shuning uchun ham nazariyotchi
alloma Izzat Otaxonovich Sultonov haqlar: “Badiiy asar go‘yo bir jonla
organizmdir: organizm jonsiz yashay olmaginidek, “jon” ham tanasiz o‘zini
namoyon qilolmaydi. Jonli organizmning eng kichik hujayrasi ham unda
aylanib turgan iliq qon tufayli yashagani kabi, kichik qismi ham unga hayot
baxsh etib turgan mazmun tufayli yashaydi va shu mazmunning tashqi
ifodasi, nishonasi bo‘lib xizmat qiladi”. Mazmun va shakl davr va zamonlar
taraqqiyoti bilan, inson, tabiat, jamiyat haqidagi bilimlar o‘sgani sayin –
ularning talabiga monand o‘zgarib boradi. Jumladan, talabalik hayoti kechagi
o‘quvchini o‘zgartiradi; yangi va chuqurlashtirilgan bilimlar uning ongi,
tushunchasini boyitadi. Shahar hayoti uning ma’naviyatiga, madaniyatiga
ta’sir qiladi; uning tashqi ko‘rinishi (kiyinishi, soch turmaklashi va h)
o‘zgaradi. Mazmun tashqi ko‘rinishga ta’sir ko‘rsatganidek, shakl mazmunni
chuqurlashtirishga olib keladi. Ma’lumki, Pirimqul Qodirovning “Yulduzli
tunlar” romani 1972 yilda yozib tamomlangan va 1979 yilda bosilib chiqqan
edi. Oradan 20 yil o‘tdi. Shu davr ichida Bobur istiqlol tufayli qaytadan kashf
qilindi, Zokirjon Mashrabov boshliq Bobur ekspedisiyasi jahonni kezib,
yangi-yangi tarixiy faktlarni kashf etdi. Ana shu haqiqatlar yozuvchi
tomonidan dilda pishitilgandan so‘ng, “Yulduzli tunlar”ning syujet
chiziqlariga uzviy bog‘landi, “Amir Temur va Bobur Mirzo orasidagi
vorisiylikka, irsiy va ijodiy yaqinlikka bag‘ishlangan boblar va lavhalar”
(P.Qodirov. Yulduzli tunlar. Bobur, T., “O‘zbekiston”, 1999, 4-bet) romanga
kiritildi va u mukammal asarga aylandi. 1999 yilda “Yulduzli tunlar Bobur”
nomi bilan nashr etildi. “O‘rni kelganda yosh shoir ukalarimga bir gapni
aytib o‘tay, zinhor bitta she’rni bir o‘tirishda yozdim deb maqtanib yurmang,
she’r, ya’ni so‘z ayrim unli va undoshlariga qadar tinimsiz sayqal
topgandagina va ayni chog‘da, birinchi yozilishdagi ruhiy quvvat va

sehrini yo‘qotmagan taqdirdagina mukammal asarga aylanishi
mumkin ” (Ko‘rgan-bilganlarim, O‘zAS, 23 fevral 2001 yil), - deydi Abdulla
Oripov. Demak, yozuvchi-san’atkor bir necha bor asar qo‘lyozmalari ustida
ishlar ekan, uning tuzatishlari faqatgina til va uslubga doir bo‘lmaydi, balki
har gal “birinchi yozilishdagi ruhiy quvvat va sehrini” - mazmunni
bekamiko‘st bo‘lishi ustida ishlaydi. Badiiy adabiyot – insonshunoslik ekan,
demak, inson hayoti, uning kechinmalari, ehtiroslari, munosabatlari – hamma
faoliyati badiiy asarning “tepib turgan yuragi, uning qoni va joni, uning
shu’lasi va quyoshi”(V.Belinskiy)dir. “Butun olam, barcha ranglar, buyoqlar
va ohanglar, tabiat va hayotning barcha shakllari poeziya (adabiyot – h.U)
hodisasi bo‘lishi mumkin. Lekin u hodisalar zamirida nima yashiringan,
ularning mavjudlik sababi qaerda va ular bizni nimasi bilan maftun etadi –
masalaning mohiyati shunda” 1
ekan, uni ijodkor qanday hal qiladi? “Masalan,
qiynoqni, qatlni, mastlikda yuvindi chuqurga yiqilib tushgan odamning
bebaxt o‘limini juda natural tarzda tasvirlab berish mumkin, lekin bu
tasvirlarning hammasi dilni xira qiladigan darajada xunuk va mazmunsiz
bo‘ladi, negaki, ularda hech qanday oqilona fikr, hech qanday oqilona
maqsad bo‘lmaydi. Ammo mo‘yqalam egasi insonning haqiqat yo‘lida
kaltaklanishini tabiiy ko‘rsatsa, uning qiyofasida bardoshning jismoniy
iztirobi ustidan g‘alabasini ifodalaydigan bo‘lsa, u holda manzaradagi
tabiiylik kuchaygan sayin manzara go‘zalroq va badiiyroq bo‘ladi, chunki
oqilona maqsad va oqilona fikr yaqqolroq ko‘rinadi. Nimaiki voqe bo‘lsa,
oqilonadir va nimaiki oqilona bo‘lsa, u voqedir: bu-ulug‘ haqiqat; biroq
voqelikdagi hamma narsa ham oqilona emas. San’atkor uchun esa, faqat
oqilona voqelik darkor. Lekin san’atkor uning quli emas, bunyodkori.
1 1
В.Белинский. Адабий орзулар. Т., Ғафур Ғулом номидаги Адабиёт ва санъат нашриёти, 1977, 104-105-
бетлар.

San’atkor uning izidan bormaydi, balki unga o‘z idealini singdiradi va
shunga ko‘ra qayta yaratadi 2
.

Adabiyotlar
2 2
Шу асар, 103-бет.

1. N.Shukurov va boshqalar. Adabiyotshunoslikka kirish, T.,
“O‘qituvchi”, 1979, 88-92; 93-99-betlar.
2. T.Boboev. Adabiyotshunoslikka kirish, T., “O‘qituvchi”, 1979, 92-
106 -betlar.
3. Vvedenie v literaturovedenie, M., “V ы shaya shkola”, 1988, 180-188-
betlar.
4. Hamid Olimjon. Mukammal asarlar to‘plami, T., “Fan”, 1979.
5. Pirimqul Qodirov. Yulduzli tunlar. Bobur, T., “O‘zbekiston”, 1999.
6 . A.Ulug‘ov. Adabiyotshunoslikka kirish. T., “Universitet”, 2000, 23-
26-betlar.
7 . H.Umurov. Badiiy ijod mo‘jizalari. S., “Zarafshon”, 1992, 152-165-
betlar.

Badiy asarning tarkibiy qismi mazmun va shakl

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish