Информация о документе

Цена 2000UZS
Размер 32.4KB
Покупки 0
Дата загрузки 07 Ноябрь 2026
Расширение docx
Раздел Рефераты
Предмет Педагогика

Продавец

Bohodir Jalolov

Baliqlarning protozooz kasalliklari. Xilodenillez. Trixodinioz. Kostioz kasalliklari

Купить
Baliqlarning protozooz kasalliklari. Xilodenillez. Trixodinioz. Kostioz kasalliklari. Reja: 1. Kostioz kasalliklari. 2. Xilodenillez kasalligi 3. Trixodinioz kasalligi. Baliqlarning invazion kasalliklari hayvonot olamiga mansub parazitlar tomonidan chaqiri ladi. Bu kasalliklarning nomenklaturasi hozirgi kun da 1928 yilda K.I.Skryabin va R.S.Shuls tomonlaridan ishlab chiqilgan nomenklaturasi bilan amalga oshiriladi (zoologik asosida). Kasalliklarga qo‘zg‘atuvchilarning avlodiga «oz» yoki «yoz» suffiks qo‘shimchasini berishi natijasida n om berishni tavsiya etishgan. Masalan, kosti avlodi – kostioz kasalligi, Ligula – ligulyoz va boshqalar. Baliqlarning invazion kasallik qo‘zg‘atuvchilar bir xujayrali patogen organizmlar, parazit gelmintlar, parazit qisqichbaqalar va mollyuskalar bo‘lishi mumkin. SHuning uchun ham ixtiopatologiyada baliq kasalliklari qo‘zg‘atuvchilarning guruh va tiplariga qarab q u yidagilarga bo‘lishi mumkin: protozoozlar, trematodozlar, gelmintozlar, krustotseozlar va mollyuskalar. Baliqlarning protozooz kasalliklari. Bir xujayrali patogen organizmlarga mansub baliqlarning kasalliklari 500 dan ortiq bo‘lib, bu kasallik qo‘zg‘atuvchilari chuchuk suv havzalarida urchitilayotgan baliqlar organizmida parazitlik qilishga moslashgan bo‘lib, og‘ir ko‘rinishda kechadi va baliqlarning ommaviy ravishda nobud bo‘lishiga sababchi bo‘ladi. Ko‘pchilik protozoooz kasalliklar yaxshi o‘rganilgan, ularning diagnostika usullari, kasallikni oldini olish va qarshi k u rashish tadbirlari ishlab chiqilgan. Biroq, sporalilar, mikrosporiydilar, knidosporidiylar, xivchinlilar tomonidan sodir etiladigan kasalliklar etarli darajada urganilmagan. Hozirgacha bu kasalliklarning laboratoriya sharoitida diagnoz qo‘yish usullari yo‘q, radikal qarshi ko‘rashish tadbirlari ishlab chiqilmagan. SHuning uchun ham hozirgi kunda barcha baliqchilik xo‘jaliklarida ushbu kasalliklarga qarshi ko‘rashishda veterinariya-sanitariya, baliqchilik-biologik va meliorativ tadbirlarni m u ntazam ravishda amalga oshirib, suv havzalarida baliqlar uchun optimal zoogigienik sharoitlarni yaratish va baliqlarning kasallik qo‘zg‘atuvchilariga qarshi tabiiy rezistentligini oshirishga qaratilishi lozim. Kostioz - bu baliqlarning invazion kasalligi bo‘lib, tana terisi ustida k u lrang dog‘larning paydo bo‘lishi, jabrasining zararlanishi, suzgich kanotlarini i z dan chiqishi, yallig‘lanib to‘qima xujayralarning nekrozi-emirilishi bilan xarakterlanadi. Kasallikka asosan yosh baliqlar moyil. Kasallik SHarqiy va G‘ arbiy Evropa, SHimoliy Amerika, Xitoyda, Ukrainada va Rossiyaning markaziy viloyatlarida qayd etilgan. Etiologiyasi. Kasallik qo‘zg‘atuvchisi – xivchinlilar tipiga mansub Costia necatrix (Bodonidae oilasi) paraziti hisoblanadi. Parazitning tana uzunligi 5-20 mkm, eni 2,5-10 mkm. Uning qorin tomondan shakli ovalsimon yoki buyraksimon, oldingi tomoni zichlashgan, tanasi sitoplazma, kichkina o‘zak va ikkita qisqaruvchi vakuol a lardan iborat. Ikkita xivchini bor. Parazit shilliq modda va teri va jabra da n ajralgan epitelial xujayra bilan oziqlanadi. Ikkiga bo‘linish yo‘li bilan ko‘payadi. Noqulay sharoit ga tushib qolganida sistaga aylanib bir necha vaqt o‘zining hayotchanligini saqlab qolishi mumkin. Epizootologik ma’lumotlar. Kostioz kasallik qo‘zg‘atuvchisi tabiatda keng tarqalgan bo‘lib barcha suv havzalaridagi baliqlarda uchraydi. Biroq, kasallikning epizootiya va enzootiya ko‘rinishi tabiiy suv havzalaridagi baliqlar orasida qayd etilmagan, daryo va ko‘llardagi baliqlar invaziya manbai va tabiatda gi rezervuari bo‘lib xizmat qiladi. Kostioz bilan chuchuk suv havzalaridagi barcha turdagi baliqlarning yoshlari kasallanishi mumkin, shuningdek yarim o‘tuvchi baliqlar (poluproxodn ы e r ы b ы ) xam. Kasallikning epizootiya ko‘rinishi asosan bahor va yozda baliq ikralari (urug‘lari) mavjud suv havzalarida va baliqchilik zavodlarida, suvning harorati + 16-25 grad bo‘lganida kuzatiladi. Bunday sharoitda parazitlarning rivojlanishlari uchun qulay vaziyat vujudga keladi. Sog‘lom baliqlar kasallari bilan kontaktda bo‘lganlarida kasallikka chalinadi, hamda qo‘zg‘atuvchilar mavjud bo‘lgan suv havzalarida saqlanganda zararlanadilar. Kostiylarning sistalari ka t ta yoshdagi baliqlarning shilliqlarida ko‘p muddat davomida saqlanib qoladi, hamda nam tuprokda, hovuzlarning loyqalarida ancha muddat saqlanadi, agarda suv bilan to‘ldirilsa, parazitlarning harakati aktivlashib baliqlarni zararlanishiga olib keladi. Baliqlar suv havzalarda juda ham zich saqlanganda, boqilganda, kasallik qishda ham suv harorati 2-7 gradus bo‘lganida ham kasallikka chalinadilar. Fore l li xo‘jaliklarda zararlanish baliqlarni xom farshlar bilan qisqaruvlantirilganda kuzatiladi. Bir suv havzalaridan ikkinchisiga qo‘zg‘atuvchilar kasal baliqlarni tashish natijasida yoki suv orqali keltiriladi. Kostiozning rivojlanishida baliq organizmning fiziologik holati ham katta axamiyatga ega. Baliqlarning semizlik darajasi qanchalik past bo‘lsa, kasallik og‘ir o‘tadi, va aksincha, semiz bo‘lsa – engil o‘tadi. Kostiylarni ko‘payishi va kasallikning rivojlanishida ishkorli muhit (rN-5,0-5,5 dan yuqori bo‘lmasa), gidrologik, gidroximik, gaz almashinuv rejimi hamda zoogigienik sharoitlarning yomonlashuvi ham qulay imkoniyat yaratadi. Kasallikning klinik belgilari. Kostiylar baliqlarning terisida va jabrasida parazitlik qilishi oqibatida epitelial xujayralarni kuchli kichishi va emirilishiga olib keladi, natijada ko‘p shilliq moddasi ajraladi. Baliqlarning tanasida dastlab ko‘rimsiz ko‘lrang dog‘lar paydo bo‘ladi, keyinchalik patologik jarayonning progressiv rivojlanishi oqibatida bu dog‘lar birlashib, bir-biriga kushilib butun tanani kamrab oladi. Terining ayrim qismlarida nekroz paydo bo‘ladi, u erda patogen mikrofloralar va parazit zamburug‘lar kirib olishi va rivojlanishi natijasida patologik jarayon yana ham chuqurlashadi. Qon q u yilish kuzatiladi, s uzg ich apparatining ayrim joylari emiriladi va parchalanadi, to‘qiladi, jabra anemiya oqibatida oqish tusda, shilliq bilan koplangan, shilliq moddalarning teri va jabra epiteliyasi xujayrasida k o‘p ayishi oqibatida nafas olish va gaz almashinuvi buziladi, kasal baliqlar suv oqimida yoki suvning yuzasiga tuplanadi, kislorod va havoni ko‘proq yutishga urinadi, tashqi muhit taasurotlariga e’tibor qilmaydi va kasallik baliqlarning nobud bo‘lishi bilan yakunlanadi. Kostiozda baliqlarning nobud bo‘lishi 95-97%-gacha etadi. Diagnoz epizootik ma’lumotlar, klinik belgilar va shilliq moddalarni mikroskopik tekshirish asosida qo‘yiladi. Agarda, mikroskopning xar bir ko‘rish maydonchasida kamida 10-15 ekz. parazit topilsa kostioz deb diagnoz qo‘yiladi, 1- 2 ekz. parazit topilsa yakunlovchi diagnoz bo‘la olmasada, biroq, qulay sharoit tugilganida esa parazitlar tezda ko‘payib baliqlar hayoti uchun xavf to‘g‘diradi. Davolash, oldini olish va qarshi ko‘rashish tadbirlari. Davolashda vanna usuli ko‘llaniladi. YOsh baliqlarni 1-2%-li Osh tuzi eritmasida 15-20 min. d avomida saqlab turish, formaldegidning 1:4000 nisbatidagi eritmasida bir soat davomida ushlab turish yaxshi samara beradi. Katta yoshdagi baliqlarni osh tuzining 5%-li eritmasida 5 min. ekspozitsiya qilinadi. Qishda ishlatiladigan basseylarda esa erkin xlor 0,5-1,0 mg/l dozada 30-50 min saqlab turish tavsiya etiladi. Kasallikni oldini olish va qarshi ko‘rashishda baliqchilik-meliorativ, veterinariya-sanitariya va davolash tadbirlarini m u ntazam ravishda olib borish yaxshi samara beradi. YOsh baliqlarni o‘ stiruvchi suv havzalarida ularning o‘sishi va rivojlanishi uchun optimal sharoitni yaratish, ona baliqlar sa q lovchi suv havzalarining zoogigienik sharoitini yaxshilash , tashqi muhitda va baliq tanasida parazitlarni yo‘qotishni amalga oshirish maqsadga muvofikdir. Zararlangan havzalarni baliqlarni ovlab bo‘lgach so‘ndirilmagan ohak (25 s/ga), bilan dezinfeksiya qilinadi. Xilodonellez kasalligi . Kasallikni qo‘zg‘atuvchisi-Chilodonella cyprini, mayda (uzunligi 0,03-0,07mm, eni 0,03-0,04 mm) to‘g‘ri shakllanmagan infuzoriya turi hisoblanadi. Tana shakli dorzo-ventral siqilgan bo‘lib, yuraksimon. Bu infuzoriya baliqni terisiga va jabrasiga tezda tarqaladi. Asosan, teri shilimshik moddasi bilan, to‘qima xujayralari bilan ham. Infuzoriyaning bu turi organik ifloslangan suvda keng tarqalgan bo‘ladi. Bular bo‘linish yuli bilan ko‘payadi. Nokulay sharoitda sistaga o‘raladi. Sistalar suvda suzib baliqlarga duch kelishi bilan (masalan-karp) uning tanasiga yopishib oladi. Ular o‘simlikxo‘r baliqlar, forel va boshqa turdagi baliqlarga ziyon keltiradi. Infuzoriyaiing bu turi sovuq sevar bo‘lib, suv harorati 4-10°S bo‘lganda rivojlanadi, agarda suv harorati 15°S gacha ko‘tarilsa infuzoriyalar rivojlanishi va ko‘payishi ancha sekinlashadi. Suv harorati 20 'S bo‘lishi bilan ko‘payishi umuman to‘xtab qoladi. SHuning uchun ham infuzoriyalarning bu turi qish faslida baliqlarga keltiradigan zarari katta. Xususan qishlash hovuzlarida infuzoriyalarning keltiradigan zarari katta. Lasossimonlarda bu parazitlar yoz fasliga ham ziyon keltiradi. Baliq tanasi va jabrasiga infuzoriyalar ko‘p sonli rivojlangandan keyin baliq tanasi ko‘k-sarg‘ish tus oladi, avvaliga dog‘lar paydo bo‘ladi, so‘ngra baliqning butun tanasini qoplaydi. Kasal baliq bezovtalanadi, suv yuzasiga ko‘tariladi. Qishlash hovuzlarida muz ostida yaxlab qoladi va nobud bo‘ladi. Trixodinoz. Trixodinoz yoki trixodiniazis deyiladi. Baliqlarning invazion kasalliklaridan biri trixodinozdir. Bu kasallikning qo‘zg‘atuvchisi kiprikli duksimon infuzoriya. Baliqlarda (karplarda ) trixodina infuzoriyalarining 2 turi parazitlik qiladi. Yirik trixodina -Trichodina megamicronucleata , mayda trixodina- Trichodina carassii . Ular ipaksimon xivchinli a’zosi bilan baliqning qorin terisiga yopishadi. Parazitning rivojlanishida mavsumiylik kuzatilmaydi. Infuzoriya baliqning tanasi va jabrasida butun yil davomida uchraydi. Asosan karp, o‘simlikxo‘r baliqlar, lasossimonlarni zaralaydi. Trixodinoz ko‘payganda baliq terisida, jabrasida ko‘kimtir sariq dog‘lar paydo bo‘ladi. Bu dog‘lar shilimshik modda va o‘lgan epiteliy to‘qimasining q oldiklaridir. Baliqlar kuchli zararlanganda ommaviy o‘ladi. Profilaktika va davolash vositasi xuddi xilodonellezga o‘xshagan bo‘ladi. Baliqlarning protozo z kasalliklariga kasalliklariga qarshi kurash. Profilaktika maqsadida eng avval segoletkalar semiz va qishga chidamli bo‘lishi kerak. Qishlash hovuziga begona baliqlarni kirishiga yo‘l qo‘ymaslik kerak. Antiparazitar vannalar orqali 5 % osh tuzi eritmasi tayyorlanib, eritmada yosh karpsimon baliqlar 5 minut, forel yoshlari uchun 0,2 % osh tuzi eritmasiga 10-15 minut, 0,1-0,2 % osh tuzi eritmasiga yoki ammiakdan 0,1-0,2 % eritma tayyorlab 1-2 minut saqlash tavsiya etiladi. So‘ngra vannadagi baliqlarni oqar suvga 2 soat saqlanadi. Bu muddat ichida baliq tanasidagi barcha infuzoriyalar yuvilib ketadi. Agarda epizootiya keng tarqalgan bo‘lsa, baliqlarni davolash ishlari h ovuzni o‘zida olib boriladi. Unda hovuz suviga 0,1-0,2% konsetratsiyali osh tuzi eritmasi tayyorlanib (baliqlar 2 sutka davomida suvda saqlanadi) yoki gazsimon xlorli suvga eritilib, suvda 0,2-0,4 mg/l eritma tayyorlab 12-24 soat shu eritmaga. saqlanadi. Hovuzlardagi qishlaydigan baliqlardagi kasalliklarga qarshi kurashishda farmalin eritmasi (1:5000 eritmaga 1 soat saqlanadi) yoki xlorli oxak 1,5 mg preparat 1 l suvga eritiladi va baliq 30 minut saqlanadi. Katta mikdorda rivojlanadigan infuzoriyalar baliq terisini huddi oq kepakga o‘xshash modda tananing dum qismidan boshlab keng tarqaladi. Ayniqsa, ko‘z shoxpardasiga kelib uni ishdan chiqaradi va baliq ko‘r bo‘ladi. Infuzoriyalarni rivojlanishi uchun qulay harorat 16-22°S bo‘lib infuzoriya 6-7 sutka davomida rivojlanadi. SHarsimon infuzoriyalar baliqlarni qishda ham zararlaydi. Agarda suv havzasi muzlasa, muz sindirilmasa unda suv tubi harorati 4-5 °S gacha ko‘tariladi. SHuning uchun ham qishda muzni sindirib suv tubi harorati ko‘tarilishiga yo‘l qo‘y maslik kerak. Ayniqsa, baliqlarni qishlash hovuzlariga katta e’tibor berish lozim. CHunki, qishlash hovuzida baliq kam harakat bo‘ladi va infuzoriya rivojlanishi uchun imkoniyat paydo bo‘ladi. Suv tubi harorati 5-8 S bo‘lganda infuzoriya 8 haftada rivojlanadi. Agarda suv harorat 1- 2 °S bo‘lganda infuzoriya rivojlanishi uchun 6 oy kerak bo‘ladi. Demak, suv tubi haroratini ko‘tarilishiga yo‘l qo‘ymaslik katta amaliy ahamiyatga ega. Kasallikka qarshi kurashishning profilaktik choralardan asosan sanitariya qoidalariga amal qilish bilan bir qatorda suv havzasining meliorativ holatini yaxshilashdir. Tabiiy nerest (urchitish) o‘tkazilgan hovuzlardan nerest o‘tishi bilan darhol ota-ona baliqlarni olish ham tadbirlardan biri hisoblanadi. Bunday paytlarda qo‘zg‘atuvchi infuzoriya bilan kasallangan ota-ona baliqlar boshqa hovuzga ko‘chirilishi bilan ular tezda nobud bo‘ladi. Uvildiriq va chavoqlar kasalliklardan tug‘ma ravishda himoyalangan bo‘ladi. Mayda baliqlar katta yoshdagi baliqlardan alohida saqlansa, mayda baliqlar kasallika chalinmaydi. Sex usulida olingan chavoqlarga ham kasallik yuqmaydi. Qishki xovuz suvlari yaxshi oqadigan, tez-tez almashinib turadigan bo‘lishi kerak. Bunday, paytda daydi infuzoriyalar suv oqimi bilan chiqib ketadi. Asosiy adabiyotlar: 1. Gerasimchik V,A., E.F. Sadovnikova ”Bolezni r i b i pchel” uchebnoe posobie, Minsk, 2017 god 2. Osetrov V.S. (pod redaksiey) «Bolezni rib». Spravochnik, Moskva VO Agropromizdat, 1989. 3 . Poltev I., Neshataeva E .V.// Bolezni vrediteli pchel. Moskva, Kolos, 1977 god 4. Haqberdiev P.S., Tursunqulov A.R. «Baliqlarning yuqumli va yuqumsiz kasalliklari». O‘quv qo‘llanma. Samarqand, 2010 yil. 5. Haqberdiev P.S. va boshqalar/ «Baliqchilik va baliq kasalliklari», Samarkand, 2008. 6. Haqberdiev P.S., Qurbonov F.I., Qarshiyeva V.SH. «Baliq va asalari kasalliklari» O‘quv qullanma. Toshkent, 2016 y. Qo‘shimcha adabiyotlar: 1. Karimov I.A. «YUksak ma’naviyat engilmas kuch».Ma’naviyat T, 2008. 2. Mirziyoev SH.M. Erkin va farovon demokratik O‘zbekiston davlatini birgalikda barpo etamiz. Toshkent, “O‘zbekiston” NMIU, 2017. – 29 b. 3. Mirziyoev SH.M. Qonun ustuvorligi va inson manfaatlarini ta’minlash yurt taraqqiyoti va xalq farovonligining garovi. Toshkent, “O‘zbekiston” NMIU, 2017. – 47 b. 4. Mirziyoev SH.M. Buyuk kelajagimizni mard va olijanob xalqimiz bilan birga quramiz. Toshkent, “O‘zbekiston” NMIU, 2017. – 485 b. 5. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2017 yil 7 fevraldagi “O‘zbekiston Respublikasini yanada rivojlantirish bo‘yicha harakatlar strategiyasi to‘g‘risida”gi PF-4947-sonli Farmoni. Toshkent, O‘zbekiston Respublikasi qonun hujjatlari to‘plami, 2017 y., 6-son, 70-modda. 6. Haqberdiev P.S., Tursunqulov A.R. «Baliqlarning yuqumli va yuqumsiz kasalliklari».O‘quv qo‘llanma., Samarqand, 2010. 7. Haqberdiev P.S., Tayloqov T.I. «Baliqlarning parazitar kasalliklari». O‘quv qo‘llanma., Samarqand, 2009 yil. 8. Haqberdiev P.S., Qarshieva V.SH. «Baliqlarning zaharlanishi».O‘quv qo‘llanma., Samarqand, 2009. Internet ma’lumotlari. w ww.ziyonet.uz Email:zooveterinariya@ mail.ru Email:veterinariya@ astavis.ru/ www. sea@mail.net21.ru www. veterinary@actavis.ru

Baliqlarning protozooz kasalliklari. Xilodenillez. Trixodinioz. Kostioz kasalliklari

Купить