Baliqlarning sestodoz (Ligulyoz, Difillobotrioz, Botriotsefalyoz) kasalliklari - Педагогика - Рефераты

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	2.1MB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Рефераты
Предмет	Педагогика

Baliqlarning sestodoz (Ligulyoz, Difillobotrioz, Botriotsefalyoz) kasalliklari

Купить

Baliqlarning sestodoz (Ligulyoz, Difillobotrioz, Botriotsefalyoz)
kasalliklari.
Reja:
1. Ligulyoz kasalligi
2. Difillobotrioz kasalligi
3. Botriotsefalyoz kasalligi

Baliqlar sestodozlarini t asmasimon chuvalchanglar (YAssi
chuvalchanglar tipi) keltirib chiqaradi. Tasmasimon chuvalchanglar (Sestoda)
sinfiga kiradi .
Tasmasimon chuvalchanglar yoki sestodlarni tuzilishi . Tanasining
oldingi uchida kichkinagina boshcha-skoleks bo‘lib, unda to‘rtta so‘rg‘ich
joylashgan. Bular yordamida solityor ichak devoriga yopishib oladi. Bosh
qismining pastidagi bo‘g‘imlariga (proglottidlar) bo‘linmagan qismi bo‘yinni
tashqil qiladi. Bo‘yin qismi ko‘ndalang bo‘linib yangi yosh bo‘g‘inlarni hosil
qiladi. Bu jarayonni strobilyasiya, solityorning uzun zanjirsimon tanasini esa
strobila deyiladi. Qoramol solityorining tanasining (strobilasi) o‘n mingdan
ortiq proglottidlardan iborat. Lekin tanani tashqil qiladigan bo‘g‘inlar har xil
tuzilishga ega. Bo‘yin qismidan keyin bevosita boshlanadigan bo‘g‘inlarning
uzunligi kengligiga qaraganda ancha kichik, ularda jinsiy organlar
rivojlanmagan bo‘ladi. Solityor tanasining o‘rta qismidagi bo‘g‘imlar (200-
250 bo‘g‘inlardan boshlab) to‘rtburchak shaklida bo‘ladi. Bular erkaklik va
urg‘ochilik jinsiy organlar sistemalari rivojlangan germafrodit bo‘g‘inlardir.
Tananing keyingi qismidagi etilgan bo‘g‘imlar ancha ingichka va uzunro q
bo‘ladi. Ular urug‘langan tuxumlar bilan to‘lgan bo‘lib, bitta-bittadan uzilib
tushadi. Qoramol solityorining bo‘g‘imlarida muskullar yaxshi rivojlangan
ular aktiv h arakatlanib odamlarning anusi orqali mustaqil chikishi ham
mumkin. Lekin ko‘pincha najas (ekskrement) bilan birga chiqadi.
Solityorning tana devori, ya’ni teri muskul xaltasi xuddi so‘rg‘ichlilarnikiga
o‘xshagan tegumentdan iborat. Fakat tegumentning yuza qismi h ar xil
bo‘rtmalar yoki barmoksimon o‘simtalar hosil qilishi bilan farq qiladi. Bu
o‘simtalarning ustki qismi juda ingichka mikrovorsinkalar, ya’ni
mikrotrixiyalar bilan qoplangan. Bular tashqi ko‘rinishidan va fiziologik
jihatidan umurtkali hayvonlarning ingichka ichaklaridagi mikrovorsinkalarga
o‘xshaydi. Bular solityorning ovqatlanishida muhim ahamiyatga egadir,

chunki ular tananing ovqat so‘ruvchi yuzasini kengaytiradi va ingichka
ichakdagi tayyor ozuqalarini shimib olishda muhim vazifalarni bajaradi.
Qon aylanish va nafas olish sistemasi bo‘lmaydi. Hamma tasmasimon
chuvalchanglar oziqlanish jarayonida ularning tanasida korbonsuv-gilikogen
to‘planadi. Keyin uning fermentlar ta’sirida parchalanishida korbonad
angidrit, vodorod va moy kislotalari (sut va valerian kislotalari) hosil bo‘ladi.
Ana shu jarayonda ajraladigan energiyadan foydalanib solityorlar anaerob
usulda nafas oladi. Ayiruv organlar sistemasi protonefridial tarzda
tuzilgan bo‘lib, parenximadagi kiprikli (terminal) hujayralardan mayda
naychalar boshlanadi. Asosan ikkita ayiruv kanali bor. Ular tananing orqa
uchidan boshlanib chuvachangning elka qismidan proglottidlarning ikkala
yonidan o‘tadi va skoleksgacha davom etadi. Bu erda esa bo‘ralgan holda
chuvalchangning qorin tomoniga o‘tib, tananing orqa uchigacha davom etadi.
Har bir bo‘g‘inda bu kanallar uning pastki qismida joylashgan ko‘ndalang
kanal bilan qo‘shiladi va siydik pufagini hosil qiladi. U esa chiqarish teshigi
orqali tashqariga ochiladi. Keyinchalik ya’ni bir etilgan bo‘g‘im uzilib
tushganidan so‘ng ayiruv kanallarining h ar biri mustaqil ochiladi. Markaziy
nerv sistemasi bosh nerv tugunidan iborat bo‘lib undan bir necha nerv tolalari
chiqadi. Asosiy nerv tolalari bir juft bo‘lib tananing ikkala yon tomonidan
joydashadi. Ular ikki jinsli-germafrodit. Erkaklik jinsiy organlari har bir
bo‘g‘inda parenxima to‘qimasi orasida joylashgan urug‘donlardan iborat.
Ulardan juda ingichka urug‘ o‘tkazuvchi naychalar boshlanadi va ular bir-biri
bilan qo‘shilib, toq umumiy urug‘ yo‘lini hosil kiladn. Urug‘ yo‘li bir qancha
burmalar tashqil qilib, proglottidning yon tomonida sirrus qopchig‘i ichida
joylashgan qo‘shilish organi - sirrusga kelib to‘tashadi. Urg‘ochilik jinsiy
organlari proglottidning pastki qismida joylashgan bir juft tuxumdondan
boshlanadi. Tuxumdon bo‘laklari kushilgan joydan tuxum yo‘li chiqadi, u
esa ingichka naysimon qinga tutashadi. Kinning boshlang‘ich qismi biroz

kengaygan bo‘lib, urug‘ qabul qiluvchi pufakchani hosil qiladi. Uning
qarama-qarshi uchi erkaklik jinsiy sistemasining teshigi yonida bitta umumiy
teshikka, jinsiy kloakaga ochiladi. Bo‘g‘inning eng pastki qismida
uchburchak shaklidagi sariqdon joylashgan. Uning yuqori tomoniga qarab
yunalgan naychasi tuxum yo‘li bilan qo‘shilib ootipni hosil qiladi. Ootipga
Melis tanachasi va bachadon kelib ochiladi. Bu erda tuxum hujayralari sariq
modda bilan ta’minlanadi va po‘stga o‘raladi. Bunday urug‘langan va
rivojlangan tuxumlar bachadonga o‘tadi. Natijada bachadon kengayib, unda
juda ko‘p yon shoxchalar paydo bo‘ladi. Bu davrda ko‘pchilik jinsiy
a’zolarning faoliyati tugaydi va ular asta-sekin yo‘qolib ketadi. Faqat
shoxchali bachadon saqlanib qoladi. Bular etilgan bo‘g‘inlardir.
Ligulyoz – bu baliqlarning sestodoz kasalligi bo‘lib, uni
Diphyllobhotridae oilasiga mansub ligula intetsinalis sestodasining invazion
lichinkasi – plerotserkoidni baliqlarning, asosan karp turdagi baliqlarning
qorin bo‘shlig‘ida parazitlik qilishi tufayli qo‘zg‘atilib, kasallik ichki
organlarning atrofiyasi, pushtsizlik, ayrim paytlarda esa qorin devorining
yorilishi va baliqlarning nobud bo‘lishi bilan xarakterlanadi.
Qo‘zg‘atuvchining jinsiy voyaga etgan shakli turli baliqxo‘r parrandalarning
ichaklarida parazitlik qiladi.
Qo‘zg‘atuvchisi. Plerotserkoidlar – bu oq yoki oq-sarg‘ich tusdagi
tasmasimon shakldagi uzunligi 2 m gacha keladigan parazit. Parazitning bosh
tomonida unchalik yaxshi rivojlangan ikkita botriyasi, ya’ni chuqurchasi
mavjud. Tashqi tomondan strobilasi-tanasi bug‘inlarga bo‘linmagan, biroq
ketma-ketlik tarzda parazitning jinsiy organlari joylashgan. Qolgan
tuzilishini laboratoriya mashg‘ulotlariga o‘tamiz.
Biologik rivojlanish . Parazit biogelmint. Asosiy xujayinlari qisqa
parrandalar, oraliq xujayinlari qisqichbaqalar, qo‘shimcha xujayini baliqlar.

Epizootologik ma’lumotlar. Kasallik barcha hududlarda: ko‘llarda,
suv omborlarida, kamroq daryo va hovuzlarda uchraydi. Kasallikka ko‘p
turdagi baliqlar: leщ, plotva, taran, krasnoperka, karas, gustera, peskar, usach,
oq amur, peshonado‘ngach g, Marinka, verxovka va boshqalar moyil. Ba’zan
sazan va karp baliqlarda ham
Uchratish mumkin. Plerotserkoidlarni 2-4 yoshda baliqlarda uchratish
mumkin. Invaziyaning ekstensivligi 40-60%, II -3-7 ekz. Tashkil qilishi
mumkin. Kasallik asosan bahor-yoz oylarida kuzatiladi.
Patogenezi. Plerotserkoidlar rivojlanishi, o‘sishi oqibatida qorin
bo‘shlig‘idagi organlar atrofiyaga uchraydi, ularning normal funksiyasi izdan
chiqadi. Tuxumdan atrofiyaga uchrashi oqibatida baliqlar pushtsiz bo‘lib
qoladi. Qo‘zg‘atuvchi haddan tashqari ko‘p bo‘lsa, qorin bo‘shlig‘i shishadi,
qorin devori yorilib, baliqlar nobud bo‘lishi mumkin.
Difillobotrioz - antropozoonoz, tabiiy o‘choqli invazion kasallik bo‘lib,
uni Diphyllobothrium avlodiga mansub tasmali sestodalarning odam va
go‘shtxo‘r hayvonlarning ingichka bo‘lim ichaklarida parazitlik qilishi tufayli
qo‘zg‘atiladi. Kasallikka it, mushuk, tulki va boshqa muynali hayvonlar
moyil.
Qo‘zg‘atuvchisi. Diphyllobothrium latum boshqa turlariga nisbatan
ko‘proq uchraydi, uning uzunligi 10 m gacha etadi.
Biologiyasi. Parazit biogelmint. Asosiy xo‘jayinlari odam va go‘shtxo‘r
hayvonlar, oraliq xujayini qisqichbaqalar va diaptomuslar, qo‘shimcha
xo‘jayini chuchuk suv baliqlari (oqun, ersh, nalim, forel).
Epizootologik ma’lumotlar. Zararlangan baliqlarni ham yozda va ham
qishda uchratish mumkin. Kasallik ko‘proq Balti q b o‘ yi respublikalarda,
Sankt-Peterburgda, Arxangelsk, Tyumen oblastlarda, Orol dengizida
uchraydi. Invaziyaning ekstensivligi80-90%, II-yuzdan ortiq plerotserkoid
h ar bir baliq xisobiga. Baliqlar asosan yilning bahor-yoz oylarida

zararlanadiar. Odam yoki go‘shtxo‘r hayvonlar yilning barcha fasllarida
zararlanishlari mumkin, agarda invaziyalangan baliqlarni is’temol qilsalar.
Patogenezi. Qo‘zg‘atuvchining jinsiy voyaga etgan shakli odam va
go‘shtxo‘r hayvonlarning organizmiga mexaniq, toksik ta’sir etib, ikkilamchi
infeksiyalarning rivojlanishi uchun qulay sharoit yaratadi. Baliqlar
organizmida esa Plerotserkoidlar qo‘yidagicha ta’sir etadi. Organ va muskul
to‘qimalarida o‘zgarish kuzatiladi, muskullarning elastikligi yo‘qoladi,
strukturasi o‘zgaradi, muskul bog‘lamlari o‘rtasida biriktiruvchi to‘qima hosil
bo‘ladi.
Botriotsefalez - bu baliqlarning gelmintoz kasalligi bo‘lib,
ichaklarning zararlanishi bilan xarakterlanadi.Bothriocephalidae oilasiga
mansub Bothriocephalus acheilognathi deb ataluvchi lentasimon gelmint
tomonidan qo‘zg‘atiladi. Kasallikka karp, sazan, karas, leщ, oq amur,
peshonado‘ng, plotva, yaz, usach, som va boshqa turdagi baliqlar moyil,
biroq karp, sazan, oq amur baliqlarning malkilari (lichinkalari) ko‘proq
sezuvchan bo‘lib, ularning zararlanishi ayrim paytlarda 80-100% -gacha
borib etadi, natijada baliqlarning ommaviy ravishda nobud bo‘lishi
kuzatiladi.
Qo‘zg‘atuvchisi – Bothriocephalus acheilognathi – oq tusdagi sestoda
(yoki krem tusida) uzunchoq, lentasimon shaklda, uzunligi 15-25 sm, eni 1-4
mm.ga teng.

Baliqlarning gelmintoz kasallik qo‘zg‘atuvchilari:
1-botriotsefalyus; 2-kavia; 3-etilgan filometroideslar
bilan zararlangan karp balig‘i
Biologik rivojlanishi . Parazit biogelmint, oraliq xo‘jayin ishtiroqida
rivojlanadi. Oraliq xo‘jayin vazifasini eshkakoyoqli (veslonogix)
qisqichbaqalar – sikloplar bajaradi.
Epizootologik ma’lumotlar . Botriotsefalyoz ham hovuzli
xo‘jaliklarda va ham tabiiy suv havzalarida keng tarqalgan. Bunda baliqlarni
nazoratsiz tashishlari, umumiy suv ta’minot manbalarining borligi, bosh
hovuzlarda baliqlarni o‘stirish va xokazo kabi omillar yordam beradi.
Malkilar o‘z hayotining dastlabki kunlarida zooplanktonlar bilan
oziqanishlari oqibatida kasallikka chalinadilar: janubiy mintaqalarda –
may-iyunlarda, markaziy mintaqalarda iyun-iyulda 10-12 kunlik malkilarda
invaziyaning intensivligi ancha past, biroq ularning rivojlanishi, o‘sishi
natijasida invaziyaning ekstensivligi va intensivligi ham ortib boradi. Malki,
segoletkalar iyul-avgust oylarida intensiv ravishda zararlanadilar, chunki shu
vaqtda hovuzlarda zooplanktonlar juda ham ko‘p bo‘lib, baliqlar ular bilan
jadal ravishda oziqlanadilar. Kuzda kelib esa hovuzlarda zooplanktonlar
kamayib qoladi, hamda yosh baliqlarni kombikormalar bilan oziqlantirish

yo‘lga qo‘yiladi, zararlanish ham keskin kamayadi. Karp turdagi baliqlarning
segoletkalarini qishlovchi hovuzlarga o‘tkazish paytida, ularning 35-50%
botriotsefalezga chalingan bo‘lishi mumkin. Qish davrida baliqlarning
zararlanish darajasi kuzgi zararlanish darajasi atrofida saqlanib qoladi, ayrim
paytlarda esa sestodalarning nobud bo‘lishi evaziga pasayishi kuzatiladi.
Qishda baliqlar oziqlanmaydi, natijada gelmintlarning rivojlanishi to‘xtaydi,
yangi zararlanish kuzatilmaydi. 2 yoshdagi karp baliqlarning zararlanishi
bahor-yoz oylarida kuzatiladi va 35-55% atrofida bo‘lib, invaziyaning
intensivligi juda ham past bo‘ladi. Uch yoshli va undan katta yoshdagi
baliqlarda faqatgina sporodik zararlanish kuzatiladi, bu ularda yoshi bilan
bog‘liq chidamlilik (immunitet) hosil bo‘lishidan dalolat beradi.
Invaziyaning manbai- bu asosan katta yoshdagi parazit-*tashuvchi
baliqlar hamda zararlangan qisqichbaqalar.
Patogenezi. Gelmintlarni ichaklarda parazitlik qilishi oqibatida
oziqaning so‘rilish jarayoni buziladi va organ, to‘qimalarning funksiyasi
izdan chiqadi. Ichaklarning shilliq pardasi yallig‘lanadi. Sestodalar o‘zining
botriyalari bilan shilliq parda va vorsinkalarini qisib qo‘yadi, shu bilan shilliq
pardani oziqalardan izolyasiya qilib qo‘yadi, natijada xazmlangan oziqaning
assimilyasiya jarayoni buziladi. Parazitlar o‘zidan chiqarayotgan chiqindilar
bilan organizmni zaharlaydi. Ichak shilliq pardasining jarohatlangan
joylaridan ikkilamchi patogen mikrofloralar kirib, kasallik kechishini yana
ham og‘irlashtiradi. Qonda gemoglobin mi q dori 25-30%ga kamayadi,
polimorfo‘zakli leykotsitlar va neytrofillar soni ko‘payadi. Invaziyalangan
segoletkalarning tana og‘irligi vegetatsiya davrining oxirida 15-20% va
undan yuqori kamayadi.
Oldini olish va qarshi ko‘rashish. Nosog‘lom xo‘jaliklarda
kompleks veterinar iya -sanitar iya va davolash tadbirlari o‘tkaziladi. Buningg
uchun qo‘yidagilarni amalga oshirish zarur: suv havzalarni qo‘zg‘atuvchini

kirib qolishidan mu h ofaza qilish, kasallikni yo‘qolish, buningg uchun ,
baliqlarni reja asosida gelmints i zlantirib borish. Gelmintsizlantirish uchun
davolovchi o ziqa – sipronotsestin (tarkibida 1% fen a sal mavjud) p reparat i
gur o‘ h usulida beriladi. Baliqlarni bir oziqlantirish uchun davolovchi o ziqa
mikdorini (dozasini) suvning harorati va baliq yoshiga qarab q u yidagi
formula b o‘ yicha aniqlanadi.
X=AVS/100
X-sipronotsestinning zaruriy mikdori, kg
A - bir bosh baliqning o‘rtacha og‘irligi, kg
V - suv havzasidagi baliqlar soni,ekz.
S – baliq massisiga nisbatan sipronotsestinning talab qilinadigan mikdori
ma’lum suv haroratida foiz (%)xisobida.
Segoletkalar iyul yoki avgust oylarida invaziyaning avj
(ko‘tarilayotgan) olinayotgan vaqtida gelmintsizlantiriladi. 7-8 kun o‘t g ach
q ayta gelmintsizlantirilib 100%-lik natijaga erishiladi. Ushbu suv
hovuzlarida segoletkalarni q ayta zararlanish ehtimoli bor, chunki
gelmintsizlantirish jarayonida suvda qo‘zg‘atuvchining b o‘g‘ inlari va
tuxumlari tushgan, SHuning uchun k u zda (sentyabr yoki oqtyabr
oylarida) u shbu gur o‘ hdagi baliqlarni gelmintsizlantirish o‘tkazilishi shart.
Suv harorati 8-10 grad-cha tushib qolsa davolovchi o ziqani ikki marotaba
beriladi. Ikki yoshdagi karp baliqlarni bir marotaba yayr ovchi suv
hovuzlariga o‘tkazilgandan so‘ng bir oy o‘tgach gelmintsizlantiriladi. Naslli
va remont gur o‘ hidagi baliqlarga bahorda ikra qo‘yishdan oldin davolovchi
o ziqa beriladi. Naslli va remont guruhidagi baliqlarni individual tarzda
gelmintsizlantirish mumkin. Buningg uchun fen a salni suv b ilan
aralashtiriladi, hosil bo‘lgan emulsiyani shpritsga tortib olinadi, uchiga rezina
shlang ch a ulanadi (yoki elastik kateter) va baliqning og‘zi orqali ichagida
yuboriladi. 0,5-1,5 kg tana og‘irlikdagi baliqlar uchun 0,3-0,4 g/kg

mikdorda beriladi. Termal va geotermal suvlarda o‘ stirilayotgan karp
baliqlarga davolovchi o ziqani zararlanish vaqtini inobatga olib h ar 60-70
kun da be rib boriladi. Nosog‘lom suv havzalaridan vegetatsiya davri tugab
bo‘lgach , barcha baliqlar ovlanib sotuvga chi q ariladi. Hovuzlarning suvlari
xo‘jalik chegarasidan tashqariga, umumiy suv havzasiga, tarmo g‘ iga
tushmasligi uchun chiqarib tashlanadi. Hovuz ostidagi loyqalar quritiladi va
suv havzasi qishda suvsiz q oldiriladi, m u zlatiladi, so‘ngra xlorli ohak b ilan
5-6 s/ga h isobiga yoki so‘ndirilmagan ohak bilan 25s/ga h isobiga ishlov
beriladi. Hovuzlar q uritilgach botriotsefalyus tuxumlari 15-20 soatdan so‘ng
nobud bo‘ladi, m u zlatilganda esa 48 soatdan so‘ng o‘ ladi.

Asosiy adabiyotlar:
1. Gerasimchik V,A., E.F. Sadovnikova ”Bolezni r i b i pchel” uchebnoe
posobie, Minsk, 2017 god
2. Osetrov V.S. (pod redaksiey) «Bolezni rib». Spravochnik, Moskva VO
Agropromizdat, 1989.
3 . Poltev I., Neshataeva E .V.// Bolezni vrediteli pchel. Moskva, Kolos,
1977 god
4. Haqberdiev P.S., Tursunqulov A.R. «Baliqlarning yuqumli va
yuqumsiz kasalliklari». O‘quv qo‘llanma. Samarqand, 2010 yil.
5. Haqberdiev P.S. va boshqalar/ «Baliqchilik va baliq kasalliklari»,
Samarkand, 2008.
6. Haqberdiev P.S., Qurbonov F.I., Qarshiyeva V.SH. «Baliq va asalari
kasalliklari» O‘quv qullanma. Toshkent, 2016 y.

Baliqlarning sestodoz (Ligulyoz, Difillobotrioz, Botriotsefalyoz) kasalliklari

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish