Информация о документе

Цена 40000UZS
Размер 509.2KB
Покупки 0
Дата загрузки 31 Октябрь 2026
Расширение docx
Раздел Курсовые работы
Предмет Политология

Продавец

DocX Seller

Дата регистрации 31 Октябрь 2026

0 Продаж

Barqaror rivojlanishning iqtisodiy imperativlari

Купить
OLIY TA ’LIM, FA N VA IN N OVA TSIY A LA R VA ZIRLI GI MIRZO ULUG’BEK N OMIDA GI O’ZBEK ISTON MILLIY UN IVERSITETI IJ TIMOIY FA N LA R FA KULTETI SIY OSA TSHUN OSLIK KA FEDRA SI “ Siy osat shunoslik ” bak alav r t alim y o’nalishi“ Globallashuv v a barqaror t araqqiy ot ” fanidan KURS ISHI MAVZU: BARQAROR RIVOJ LANISHNING IQTISODIY IMPERATIVLARI Toshk ent -2024 REJ A (MUN DA RIJ A ): Boblar v a paragrafl arning Bet lar KIRISH 3-5 Birinchi bob. BA RQA ROR RIVOJ LA N ISHN IN G NA ZA RIY ASOSLA RI 6-13 1.1.“ Barqarorrivojlanis htushunchasi”,uningp 6-10 1.2. Barqarorrivojlanish ningasosiytamoyillariv 11-13 Ik k inchi bob. BA RQA ROR RIVOJ LA N ISHN IN G IQTISODI Y IMPERA TIVLA RI VA ULA RN I 14-22 2.1. “ Iqtisodiy imperative” 14-17 2.2. Barqarorrivojlanish niqo’llab- 18-22 X ULOSA 23-25 FOY DA LA N ILGA N ADA BIY OTLA R 26-27 KIRISH Agar biz yurtimizda barqaror iqtisodiyot qurmoqchi bo’lsak, dunyodagi rivojlangan mamlakatlar kabi boy va farovon yashamoqchi bo’lsak, yuzaki emas, balki qanchalik qiyin va murakkab bo’lmasin, haqiqiy bozor iqtisodiyotiga o’tishimiz shart 1 . O’zbek ist on Respublik asi Prezident i Sh.M.Mirziy oy ev Barqarorrivojlanishbugungikundaglobaliqtisodiyotvaijtimoiy-siyosiy tizimlar oldida turgan eng dolzarb masalalardan biri hisoblanadi. Ushbu tushuncha zamonaviyilmiyvaamaliyfaoliyatdako‘plabsohalarniqamrabolganva insoniyatninguzoqmuddatlimanfaatlarinihimoyaqilishnio‘zoldigamaqsa d qilgantamoyilsifatidaqaraladi.Barqarorrivojlanish,asosan,iqtisodiyo‘sish, ekologik muvozanat vaijtimoiyadolat o‘rtasida muvozanatni saqlashgaqaratilgan strategiyalarniifodalaydi.Ushbutamoyilningasosiymaqsadi– insoniyatning hozirgi ehtiyojla rini qondirga n holda, kelajak avlodlar ning ham ushbu imkoniyatlardanfoydalanishhuquqinisaqlabqolishdir.Buyondashuvo‘z mohiyati ga ko‘ra, iqtisodiy, ijtimoiy va ekologik barqaror likni birgalik da ta’minlashni talab qiladi. Barqarorrivojlanishtushunchasidastlab1987-yildaBMTning"Bizning umumiykelajagimiz"nomlihisobotidailgarisurilgan.Ushbuhisobotdabar qaror rivojlanishinsoniyatuchunglobaldarajadagiyagonato‘g‘riyo‘nalishekanli gi ta’kidlangan.So‘nggio‘nyilliklardamazkurtushunchanafaqatrivojlanayot gan davlatlar,balkiiqtisodiyotirivojlanganmamlakatlarninghamsiyosatvastra tegik rejalaridaalohidao‘rinegallayboshladi.Xususan,barqarorrivojlanishnafa qat ekologikmasalalarnihalqilishbilancheklanibqolmay,balkiuzoqmuddatli iqtisodiyo‘sishnita’minlashvaresurslardanoqilonafoydalanishuchunyan gi innovatsion yondashuvlarni talab etadi. Tadqiqot maqsadi barqarorrivojlanishningiqtisodiyimperativlariho zirgi kundaiqtisodiyotningengmuhimjihatlaridanbirigaaylanganlinitahliletis hdan iborat. 1 O'zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev Miromonovichning 2018 yil 7 dekabr kuni Konstitutsiya qabul qilingan kunning 26 yilligigga bag’ishlangan tantanali tadbirdagi nutqidan; 3 Tadqiqot ob’ek t ini mamlakatlarningiqtisodiysiyosati,unishakllantiri sh, xususan, ishlab chiqarish samarad orligini oshirish, resurslar ni tejash va innovatsiyalarni joriy etish faoliyati tashkil etadi. Tadqiqot predmet ini barqarorrivojlanishningiqtisodiyimperativlari ni takomillashtirishgaxizmatqiluvchinormativ- huquqiyhujjatlar,sohagaoidilmiy- nazariy qarashlar va amalga oshirilayo tgan islohotlar ning konsept ual yondashuvlari tashkil qiladi. Tadqiqot usullari. Tadqiqotdatahlil,statistik,umulashtirish,prognozlash kabi tadqiqot usullaridan foydalanildi. Barqaror riv ojlanishning iqt isodiy imperat iv lari — bu barqaror iqtisodiy o‘sishni ta’minlas h, resurslar ni samarali va adolatli taqsimla sh, iqtisodi y tarmoqlardaekologikbarqarorlikniyaratishvaijtimoiyfarovonliknioshiris hga qaratilganasosiyiqtisodiytalablarvatamoyillardir.Ushbuimperativlar,jah on iqtisodiyotivajamiyatlariningkelajakdabarqarorrivojlanishinita’minlashu chun zarur bo‘lgan iqtisodiy yondashuvlarni belgilaydi. Ta’kidlashjoizki,вarqarorrivojlanishningiqtisodiyimperativlarihozirgikun da iqtisodiyotningengmuhimjihatlaridanbirigaaylangan.Ushbuimperativla r mamlakatlarningiqtisodiysiyosatinishakllantirishda,xususan,ishlabchiq arish samaradorligini oshirish, resurslarni tejash va innovatsiyalarni joriy etishda muhim ahamiya t kasb etadi. Iqtisodiy imperati vlar deganda , iqtisodiy rivojlani sh jarayonidabarqarorliknita’minlashuchunzarurbo‘lganmajburiychora- tadbirlar tushuniladi.Buchora- tadbirlariqtisodiyo‘sishningekologikvaijtimoiyjihatlari bilan uyg‘unlashgan holda amalga oshirilishi lozim. O‘zbekistonRespublikasidahambarqarorrivojlanishtamoyillarinia malga oshirishbo‘yichaqatorchora- tadbirlarko‘rilmoqda.Xususan,mamlakatimizda Barqarorrivojlanishmaqsadlarigaerishishbo‘yichamilliystrategiyalarishl ab chiqilganbo‘lib,ulariqtisodiy,ijtimoiyvaekologikmuvozanatnita’minlashg a qaratilgan.Shubilanbirga,xalqarotashkilotlarbilanhamkorlikdaturliloyih alar amalgaoshirilmoqda.Barqarorrivojlanishningiqtisodiyimperativlarinia malga oshirishdainnovatsiyalarmuhimrolo‘ynaydi. Innovatsiyalarorqaliyangi 4 texnologiyalarnijoriyetish,ishlabchiqarishjarayonlarinioptimallashtirish va resurslardansamaralifoydalanishimkoniyatlariyaratiladi.Shubilanbirga, davlat siyosativaxalqarohamkorlikningsamaraliolibborilishibarqarorrivojlanis h maqsadlariga erishishda muhim omil hisoblanadi. Mazkur kurs ishi barqaror rivojlanish ning iqtisodiy imperati vlarini o‘rganishga qaratilgan bo‘lib, unda ushbu yo‘nalishning nazariy asoslari va amaliy mexanizmlaritahlilqilinadi.Tadqiqotdavomidaiqtisodiyotninguzoqmudd atli barqaror ligini ta’minlas h uchun innovatsi yalar, davlat siyosati va xalqaro hamkorlikning o‘rni yoritiladi. Kursishinafaqatmavzuningilmiyasoslarinio‘rganishga,balkimamla kat iqtisodiyotidabarqarorrivojlanishningdolzarbmasalalarigayechimtopish gaham qaratilgan.Shusababli,ushbumavzubo‘yichaolibborilgantahlillariqtisodi yot, ekologiyavaijtimoiysohalarbo‘yichailmiyvaamaliyahamiyatgaegabo‘lishi kutilmoqda. Mamlakatlarningzamonaviyrivojlanishstrategiyasidabarqarorrivojlanis h kontseptsiyasialohidao‘rintutadi.Barqarorrivojlanish– buiqtisodiyo‘sishni, ijtimoiytengliknivaekologikbarqarorliknibirvaqtningo‘zidata'minlashga qaratilganjarayonbo‘lib,davlatsiyosatiningmuhimustuvoryo‘nalishlarida nbiri hisoblanadi O‘zbekistonRespublikasihambarqarorrivojlanishmaqsadlarinio‘zining uzoqmuddatlistrategikdasturlarigakiritib,milliyiqtisodiyotnibarqaroro‘si sh yo‘ligaolibchiqishuchunkengqamrovliislohotlarolibbormoqda.Xususan, 2030- yilgachabo‘lgandavruchunBarqarorrivojlanishmaqsadlari(BRM)qabul qilinib,bumaqsadlarniamalgaoshirishuchunmilliystrategiyalarishlabchi qildi. Ushbujarayondaiqtisodiyimperativlaralohidaahamiyatkasbetadi,chunki ular mamlakatninguzoqmuddatliiqtisodiybarqarorliginita'minlashdahalqilu vchirol o‘ynaydi. O‘zbekistonningiqtisodiyimperativlariasosanquyidagiyo‘nalishlarn i qamraboladi:energiyasamaradorliginioshirish,qaytatiklanadiganenergi ya manbalarinirivojlantirish,raqamliiqtisodiyotgao‘tish,sanoatnidiversifika tsiya 5 qilish, eksport salohiyatini oshirish va innovatsion yechimlarni qo‘llab- quvvatlash. Ushbuyo‘nalishlarmilliyiqtisodiyo‘sishnita'minlashbilanbirga,global miqyosda gi iqtisodiy o‘zgarishl arga moslashis h va ekologik barqaror likni saqlashga yordam beradi. Mazk urk ursishi O‘zbekistonningbarqarorrivojlanishdagiiqtisodiy imperativlarinio‘rganish,ularningmohiyativaahamiyatinitahlilqilishham da amaliytavsiyalarishlabchiqishgaqaratilgan.Kursishidamilliyiqtisodiyotni ng joriyholati,amalgaoshirilayotganislohotlarvaistiqboldagirivojlanishrejal ariga e'tibor qaratiladi. 6 BIRIN CHI BOB. BA RQA ROR RIVOJ LA N ISHN IN G NA ZA RIY A SOSLA RI 1.1. “ BA RQA ROR RIVOJ LA N ISH” TUSHUN CHA SI, UN IN G PA Y DO BO’LISHI VA TA MOY ILLA RI “Barqarorrivojlanish”tushunchasiinsoniyatningatrof- muhitgabo‘lgan munosabati va iqtisodiy faoliyatining ekologik oqibatlari haqida chuqurroq anglash jarayonida shakllangan. XX asrning ikkinchi yarmida sanoatlashuvning tezlashishi, urbanizatsiyavatabiiyresurslardanortiqchafoydalanishnatijasidaekologi k muammolarkeskinlashdi.Buholatjamiyatnirivojlanishningyangi,barqaro r yo‘llarini izlashga undadi. Barqarorrivojlanishkonsepsiyasibirinchimarta1987yildaBMTning Butunjahonatrof- muhitvarivojlanishbo‘yichakomissiyasitomonidanishlab chiqilgan.Mazkurkomissiyao‘zining "Bizningumumiykelajagimiz" nomli hisobotidahozirgiavlodehtiyojlariniqondirishnikelajakavlodlarningmun osib hayotgabo‘lganhuquqinihisobgaolganholdaamalgaoshirishlozimligini ta’kidladi. Barqarorrivojlanishkonsepsiyasi– birme’yordarivojlangandavlatlarva butundunyohamjamiyatiningxususiyat,mohiyatvatarkibiyqarashlartizi midir. 1987yildaBMTningButunjahonatrof- muhitvarivojlanishkomissiyasituzilib, ungaNorvegiyalikdavlatarbobi GroXarlemBrundtland rahbarlikqildi. Komissiya ning "Bizning umumiy kelajagimi z" nomli hisobotid a barqaror rivojlanishkonsepsiyasimodeli–hozirgiavlodehtiyojlariningqondirilishiva kelajakavlodlarningmunosibhayotkechirishgabo‘lganhuquqinihisobgao lgan tarzda amalga oshirilishi lozimligi ta’kidlandi. Barqarorrivojlanishningasosiymaqsadiiqtisodiyot,atrof- muhitvaijtimoiy farovonlik ehtiyojlari o‘rtasidagi muvozana tni ta’minlash dir. 1987 yildagi Brundtland hisobotida barqaror rivojlanish tushunchasining keng tarqalishiga hissa qo‘shildi. Barqaror rivojlanish tushunchasi me’yoriy konsepsiya hisoblang an barqarorlikg‘oyasibilanchambarchasbog‘liqdir.UNESCOikkalatushuncha 7 o‘rtasidagifarqniquyidagichatushuntiradi:"Barqarorlikko‘pinchauzoqm uddatli maqsadsifatidaqaraladi(ya’ni,yanadabarqarordunyo),barqarorrivojlanis hesa shumaqsadgaerishishuchunamalgaoshiriladiganturlijarayonlarvayo‘llar ni ifodalaydi". 1992yildagiRio-de- Janeyrodao‘tkazilganYersammitidanboshlanganRio jarayonibarqarorrivojlanishtushunchasinixalqarodarajagaolibchiqdi.Ba rqaror rivojlanish– bubarqarorrivojlanishmaqsadlariningasosiyg‘oyasihisoblanadi. 2030yilgamo‘ljallanganushbuglobalmaqsadlar2015yildaBirlashganMilla tlar Tashkiloti Bosh Assambleyasi tomonidan qabul qilingan. Barqaror rivojlanish sohasidagi maqsadlar Yer yuzida qashshoqlikka barham berish,atrof- muhitvaiqlimnihimoyaqilishhamdadunyodagibarchakishilar tinchlik va farovonlikda yashashini ta’minlashni o‘z oldiga maqsad qilib qo‘yadi. Barqarorrivojlanishg‘oyasihozirgikundaglobalmuammolartizimini o‘rganish va o‘rgatishn ing samarado rligini oshirishda muhim metodol ogik ahamiyat kasb etadi. Barqarorrivojlanishkonsepsiyasinitadqiqqilishyondashuvlaritahlilida ekologik-tizimli, uchlik, "yashil" iqtisodiyot kabi yondashuvlar mavjud. Barqarorrivojlanishningdolzarbjihatlarihaqidako‘plabtadqiqotlarolib borilmoqda . Masalan, Tangirov Nizom Abduraxmo novichning maqolasid a barqaror rivojlanish g‘oyasining nazariy-amaliy ahamiyati falsafiy tahlil etilgan. Barqarorrivojlanishkonsepsiyasidunyohamjamiyatiningyangibarq aror rivojlanish konsepsiyasi birinchi marotaba 1987 yilda BMTning Butunjahon atrof- muhitvarivojlanishbo‘yichakomissiyasitomonidanishlabchiqilgan.Mazk ur komissiyao‘ziningGroXarlemBrundtlandkonsepsiyasidegannominiolga n "Bizningumumiykelajagimiz"ma’ruzasidahozirgiavlododamlarnihayotiy ehtiyojlarqondirilishinikelasiavlodningmunosibhayotgabo‘lganhuquqin i hisobgaolib,dunyohamjamiyatiningbarqarorrivojlanishkonsepsiyasimo delini yaratdi. YangiBarqarortaraqqiyotdasturi2015yili25sentabrdaBMTBosh Assambleyasidaqabulqilingan,ushbudasturniBMTgaa’zobo’lganbarcha 8 davlatlarqabulqilgan,shuningdekO’zbekistonham.Barqarortaraqqiyot2 030 dasturi yangi 17 ta barqaror taraqqiyot maqsad dan iborat bo’lib, keyingi 15 yillik davrdagiumumjahonsiyosativasarmoyalaryo’nalishlarinibelgilabberuvc hi dasturdir. Ushbu Barqaror rivojlanish konsepsiyasining hamma bilgan beshta asosiy va dolzarb bo’lgan xususiyatlari mavjud. Bularga to’xtaladigan bo’lsak, birinchisi , bu atrof- muhitgazararyetkazmasdan,iqtisodiyvaijtimoiyrivojlanishgaerishish mumkindeganishonchgaasoslanadi; ikkinchisi ,atrof- muhitnimuhofazaqilishni yaxshilash ga qaratilgan biznes va hukumatn ing sa’y- harakatlar iqtisodiy rentabilliknikeltiribchiqarishikerak; uchinchisi barqarorrivojlanish,shunin gdek, odamlarning hayot sifatini yaxshilashga intiladi; to’rtinchisi , barqaror rivojlanishga yordamberadiganharakatlartarg’ibqilinadi,misoluchun,jamoattranspor tidan foydalanish,plastmassalardanfoydalanishnikamaytirishkabi; beshinchisi , qayta tiklanadiganresurslardano’rtachafoydalanishvaqaytatiklanadiganresur slardan asta-sekin foydalanish shular jumlasidandir. Bugungikundaglobaliqtisodiyotdabarqarorrivojlanishtamoyillarim uhim o’rintutmoqda.Jamiyatninguzoqmuddatlirivojlanishinita’minlashuchun iqtisodiy,ekologikvaijtimoiymasalalarnibirgalikdahalqilishzarur.Barqaro r rivojlanishning asosiytamoyillari insonehtiyojlariniqondirishbilanbirga,kelgusi avlodlar uchun tabiiy resurslarni saqlab qolishni talab qiladi. Barqarorrivojlanishningasosiybirqanchatamoyilimavjudbo’lib,bul ar iqtisodiy,ijtimoiy,ekologik,innovatsionrivojlanishvaxalqarohamkorlikka bi tamoyillar hisoblanadi. Iqt isodiy barqarorlik t amoy ili: butamoyiliqtisodiyo’sishnita’minlash bilanbirga,tabiiyresurslardanoqilonafoydalanishvaiqtisodiyxavfsiz likni saqlashniko’zdatutadi.Iqtisodiybarqarorliktamoyiliresurslarnisam arali boshqaris h, ishlab chiqarishni ng energiya samaradorli gini oshirish, innovatsiontexnologiyalarnijoriyetishkabimasalalarnio’zichigaqa mrab oladi.Ushbutamoyilningasosiymaqsadiuzluksiziqtisodiyo’sishni ta’minlash va kelgusi avlodlar uchun resurslarni tejash deb aytish mumkin. 9 Ijt imoiy barqarorlik t amoy ili: butamoyiljamiyatdatenglikta’minlashv a barchaaholiningasosiyxizmatlardanfoydalanishimkoniyatlariniyar atishni nazardatutadi.Ijtimoiybarqarorliktamoyiligata’limvasog’liqnisaqla shga teng kirish imkoniyatlarini yaratish, kambag’allikni kamaytirish va bandlikni oshirishhamdaijtimoiytenglikvaadolatnita’minlashmasalalarinikiri tish mumkin. Maqsadi esa barcha fuqarolarning farovon yashash imkoniyatlarini yaratish va ijtimoiy muvozanatni saqlashdir. Ek ologik barqarorlik t amoy ili: butamoyilatrof- muhitnihimoyaqilishva tabiiyresurslardanoqilonafoydalanishmasalalarigaqaratilgan.Ekol ogik tamoyilda atrof-muhitga zarar yetkazmasdan ishlab chiqarishni tashkil etish, chiqindilarnikamaytirishvaqaytaishlash,qaytatiklanuvchienergiya manbalaridanfoydalanishkabiyo’nalishlarniko’rishmumkin.Tamoyi lning asosiy maqsadi ekologik xavfsizlikni ta’minlash va tabiiy boyliklarni kelajak avlodlar uchun saqlash hisoblanadi. Innov at sionriv ojlanisht amoy ili: butamoyilinnovatsiyalarbarqaror rivojlanishningasosiyomillaridanbiridirva.yangitexnologiyalarva yechimlarniiqtisodiyotvaijtimoiysohalardajoriyqilishnitalabqiladi. Ushbutamoyilningasosiymasalalarigaishlabchiqarishjarayonlarini avtomatlashtirish,energiyasamaradorliginioshirish,yashiltexnolog iyalarni rivojlantirishkabilarkiradi.Asosiymaqsadiesainnovatsiyalarorqali iqtisodiy va ekologil samaradorlikka erishishdir. X alqar o hamk orli k t amoy ili: barqaror rivojlanish global masala bo’lganligisababli,xalqarohamkorlikmuhimahamiyatgaega.Butam oyil xalqarotashkilotlarbilanhamkorlikqilish,iqlimo’zgarishivaekologik muammolargaqarshibirgalikdakurashish,globalbarqarorrivojlanis h maqsadlar iga erishishga qaratilgan tashabbuslarn i qo’llab- quvvatlash masalarini asosiy o’rinda tutadi. Barqarorrivojlanishningasosiytamoyillariiqtisodiy,ijtimoiyvaekolog ik muvozanatnita’minlashgaqaratilganbo’lib,ularjamiyatninguzoqmuddatl i 10 rivojlanishmaqsadlarigaerishishdamuhimrolo’ynaydi.Ushbutamoyillard avlat siyosati, biznes faoliyati va xalqaro munosabatlarda hisobga olinishi zarur. 11 1.2. BA RQA ROR RIVOJ LA N ISH MA QSA DLA RI VA J A HON HA MJ A MIY A TIDA GI AHA MIY A TI Yuqoridata’kidlabo’tganimdek,birinchimarotaba Barqarorriv ojlan ish maqsadlari (SDG –SustainableDevelopmentGoals) 2015yil 25 sentabrdaBMT BoshAssembleyasidaqabulqilinganva2030yilgachaamalgaoshirilishiker ak bo’lganglobalmaqsadlarsifatidabelgilangan.Ularumumiyravishda 17t a maqsad vaharbirmaqsadgaqo’shimcharavishda 169t av azifa orqaliamal ga oshiriladi. Barqaror rivojlanishning 17 t a maqsadi: 1- maqsad. O’taqashshoqlikkabarha m berish 2-maqsad. Ochlikka barham berish 10-maqsad. Tengsizlikni kamaytirish 11-maqsad. Barqaror shaharlar va aholi yashash joylari 3- maqsad. Sog’lik 12- maqsad. Mas’ iste’mol va ishlab chiqarish 4-maqsad. Sifatli ta’lim 13-maqsad. Iqlimo’zgarishigaqarshi kurashish 5-maqsad. Gender tengligi 14-maqsad. Dengiz ekotizimlarini asrash 6-maqsad. Toza suv va sanitariya 15-maqsad. Quruqlikdagiekotizimlarni asrash 7-maqsad. Arzon va toza energiya 16- maqsad. Tinchl adolat va samarali boshqaruv 8- maqsad. M ish o’rinlari va 17- maqsad. B rivojlanish iqtisodiy o’sish yo’lida hamkorlik 9-maqsad. Sanoatlashtirish, innovatsiya va infratuzilma 12 Barqarorrivojlanishmaqsadlariningjahonhamjamiyatidagiahamiya tibu global darajadagi ijtimoiy, iqtisodiy va ekologik muammolarni hal qilishda xalqaro hamkorli kni rivojlant irish va insoniyatn ing uzoq muddatli farovonli gini ta’minlashgaqaratilganmuhimbiryondashuvdir.Ushbumaqsadlarfaqatg inabir davlatyokimintaqaniemas,balkibutundunyobo’ylabamalgaoshirilishiker ak bo’lgan global vazifalardir. Barqarorrivojlanishmaqsadlarijahonhamjamiyatidabarchainsonla ruchun tengimkoniyatlaryaratishgaqaratilgan.Bu,ayniqsa,qashshoqliknikamay tirish, ta’lim,sog’liqnisaqlash,gendertenglikvajamiyatdaijtimoiyadolatnita’minl ash kabi sohalar da global hamkor likni talab qiladi. Bu orqali rivojla nmaga mamlakatlar va aholi guruhlari uchun imkoniyatlar yaratish mumkin. Iqlim o’zgarishi–butundunyouchunxavf tug’dirayotganglobalmuammo. Barqarorrivojlanishkonsepsiyasiiqlimnihimoyaqilishvauningsalbiyta’siri ni kamaytirishgaqaratilgan.Ushbumaqsadlar,jamiyatlarvadavlatlaro’rtasid agi hamkorliknikuchaytirishvaekologikmuammolargaqarshibirgalikdakura shishni ta’minlaydi. Barqaror rivojlanishni ng ekologik jihatlari resurslarda n samarali foydalanishnita’minlash,biologicxilma-xilliknisaqlashvaglobalekologik muvozanatnihimoyaqilishnimaqsadqiladi.Bujahonhamjamiyatiningbar qaror rivojlanishyo’lidagibirlashishinitalabqiladi.Masalan,dengizvaokeanlarda gi resurslarnihimoyaqilish,atmosferadagikarbondioksidmiqdorinikamayti rish kabi masalalar jahon miqyosida yechim izlashni talab qiladi 2 . Barqarorrivojlanishningiqtisodiyjihatiglobaliqtisodiyintegratsiyani rivojlantirish,iqtisodiyo’sishvabarqarorisho’rinlariniyaratishnimaqsadqil adi. Bu,rivojlanayotganmamlakatlarningiqtisodiyo’sishigayordamberadivag lobal savdo,investitsiyavatexnologiyaalmashinuviorqalibarqarorrivojlanishni ta’minlaydi. 2 QobilovI.,RahimovN."Iqtisodiyotvaatrof- muhitmuvozanatinita'minlashyo'llari."Toshkent,2023,“ Fan va texnologiyalar nashriyoti”.В 18-19. 13 Ushbumaqsadlarjahonhamjamiyatidao’zaroyordam,hamkorlikvab ilim almashishorqaliamalgaoshiriladi.Xalqarotashkilotlar,hukumatlar,xususi y sectorvafuqarolikjamiyatio’rtasidabirgalikdaishlashorqalijahonningturli burchakl arida muamm olarga yechimla r izlanadi. BMT va boshqa xalqaro tashkilotlarbumaqsadlarningamalgaoshirilishinikuzatibboradivadavlatl arni rag’batlantiradi. Barqaror rivojlanishjamiyatlarni bugungiehtiyojlarniqondirishni, lekinshu bilanbirga,kelajakavlodlaruchunresurslarvaimkoniyatlarnisaqlabqolish ni maqsadqiladi.Bu,ijtimoiy,iqtisodiyvaekologiktizimlaro’rtasidagiuzviy bog’likni ta’minlaydi va kelajakda jahon resurslari va yashash sharoitlarini xavfsiz saqlashni kafolatlaydi. Barqarorrivojlanishmaqsadlariningjahonhamjamiyatidagiahamiy ati, insoniyatninguzoqmuddatlibarqarorliginita’minlash,ekologikxavfsizlikn i oshirish- va global ijtimoiy tenglikni yaratishga qaratilgan. Bumaqsadlarfaqatmilliydarajadaemas,balkibutundunyomiqyosid a hamkorliknikuchaytirishvaumumiykelajakuchunmas’uliyatnioshirishnit alab qiladi.Shuningdek,uglobalijtimoiyvaekologikbarqarorliknita’minlashga qaratilgan mas’uliyatni har bir davlat va fuqarolikka yuklaydi. 14 IKKIN CHI BOB. BA RQA ROR RIVOJ LA N ISHN IN G IQTISODIY IMPERA TIVLA RI VA ULA RN I AMA LGA OSHI RISH Y O’LLA RI 2.1. IQTISODIY IMPERA TIV TUSHUN CHA SI, BA RQA ROR RIVOJ LA N ISHN IN G IQTISODI Y IMPERA TIVLA RI Imperat iv –bumajburiytalabyokiqat’iybuyruqma’nosinibildiruvchi tushuncha.Falsafavaiqtisodiyotdaimperativinsonyokijamiyatuchunzaru riy shartlar va majburiyatlar sifatida qaraladi. Iqt isodiy imperat iv –buiqtisodiyotdarivojlanishnita’minlashuchun amalga oshirilishi shart bo’lgan muhim talab va zaruriyatlar. Iqtisodiy imperativlar ko’p hollardabarqaror iqtisodiy o’sish, resurslardansamarali foydalanish, ijtimoiy tenglik va adolatni ta’minlash kabi sohalarda o’z aksini topadi. Iqtisodiyimperativsif atida qaytatiklanadiganenergi ya manbalariga, masalan,quyoshvashamolenergiyasigasarmoyakiritishjarayoniniko‘rish mumkin.Bu,nafaqatenergiyaxavfsizliginita'minlashvaatrof- muhitnimuhofaza qilishgaxizmatqiladi,balkiiqtisodiyo‘sishningyangiimkoniyatlariniyarata di. Quyoshvashamolenergiyasigainvestitsiyalar,yangiisho‘rinlariniyaratish, energiyanarxlarinipasaytirishvaqishloqjoylaridabarqarorrivojlanishning ko‘payishigaolibkeladi.Shutarzda,buiqtisodiyimperativdavlatningenerg etik siyosatini yangilash va raqamli texnologiyalarni energiya ishlab chiqarish sohasiga joriy qilishga qaratilgan. Bundantashqari,qaytatiklanadiganenergiyamanbalarigasarmoya kiritish, mamlakatningekologikbarqarorliginita'minlaydivaxalqaromiqyosdaiqli m o‘zgarishlarigaqarshikurashishdaishtiroketishgaimkonberadi.Bujarayo n iqtisodiyo‘sishnimustahkamlash,jamiyatnixavfsizroqqilishvaatrof- muhitni muhofaza qilishning muhim tarkibiy qismidir. Barqaror riv ojlanishning iqt isodiy imperat iv lari — bu barqaror iqtisodiy o‘sishni ta’minlas h, resurslar ni samarali va adolatli taqsimla sh, iqtisodi y tarmoqlardaekologikbarqarorlikniyaratishvaijtimoiyfarovonliknioshiris hga qaratilganasosiyiqtisodiytalablarvatamoyillardir.Ushbuimperativlar,jah on 15 iqtisodiyotivajamiyatlariningkelajakdabarqarorrivojlanishinita’minlashu chun zarurbo‘lganiqtisodiyyondashuvlarnibelgilaydi.Barqarorrivojlanishning iqtisodiy imperativlarining asosiy jihatlari: resursla rni samarali boshqaris h: iqtisodiy imperativl ardan biri resurslardan(tabiiy,moliyaviy,insonresurslari)samaralifoydalanish va ularni tejashdir. Bu o‘z ichiga qayta tiklanuvchi energiya manbalariga o‘tish, suv,yervaenergiyaresurslaridansamaralifoydalanishvaularnibarqa ror tarzdaboshqarishnioladi.Masalan,ekologiktozatexnologiyalarnijor iy etish,ishlabchiqarishdaenergiyasamaradorliginioshirishvachiqindi larni kamaytirish. iqtisodiy o‘sishvabarqaror rivojlanish: iqtisod iyimperativlar barqaroro‘sishnita’minlashgaqaratilgan.Bu,o‘znavbatida,yuqorisif atli isho‘rinlariniyaratish,ishlabchiqarishvaxizmatko‘rsatishsohalarini rivojlantirishnitalabqiladi.Barqaroriqtisodiyo‘sishbarqarorishlab chiqarishvaiste'molmodellariasosidaqurilishikerak.Buo‘zgarishlar resurslar ni uzluksiz ishlatishg a imkon beradigan tizimlar yaratishg a qaratilgan bo‘lishi zarur. sotsial- iqtisodiy tenglik: barqaror rivojlanishni ng iqtisodiy imperativlaridanbirijamiyatdaiqtisodiytengliknita'minlashdir.Buor qali jamiyatd agi ijtimoiy farovonlik oshiriladi, qashshoql ik, ishsizlik va ta’minotdagiadolatsizliklarkamaytiriladi.Maqsad—iqtisodiyo‘sish faqatginaba’ziguruhlaruchunfoydakeltirmasdan,barchajamiyata’z olari uchun imkoniyatlar yaratishdir.  yashil iqtisodiyot va innovatsiyalar: barqaror rivojlanishning iqtisodiy imperativlaridan biri yashil iqtisodiyotga asoslangan yondashuvni rivojlantirishdir. Yashiliqtisodiyot –buiqtisodiyfaoliyatniekologik bar qar yo‘naltirgan tizim bo‘lib, tabiiy resursl ardan unumli foy dala va chiqindilarni kamaytirishga asoslan adi. Yashil texnologiyal arni rivojlantirish va innovatsiyalar ni qo‘llab- quvvatlash, xususan,qaytatiklanuvchienergiyamanbalaridanfoydalanish,ener giya 16 samaradorliginioshirishvaekologiktozamahsulotlarniishlabchiqaris hni ta’minlash maqsad qilib qo‘yiladi.  investitsiyalarvaiqtisodiybarqarorlik: barqaroriqtisodiyo‘sish uchundoimiyvauzoqmuddatliinvestitsiyalarnijalbqilishzarur.Bu, infrastrukturani rivojlantirish, ilm-fan va texnologiyalarni qo‘llab- quvvatlash, kichikvao‘rtabiznesnirivojlantirishnio‘zichigaoladi.Barqaroriqtisodi y barqarorliknita'minlashuchundavlatlarvaxususiysektorninghamko rligi muhim ahamiyat ga ega. Xalqaro hamkorlik , yuqori texnologiy alarni rivojlantirishvakapitalnisamaralitaqsimlashjarayonidabuinvestitsiy alar muhim o‘rin tutadi.  sifatlita’limvamalakaoshirish: barqarorrivojlanishningiqtisodiy imperativlarisifatlita’limtiziminiyaratishnitalabqiladi.Ta’lim,malaka oshirishvainnovatsiong‘oyalargaasoslanganmehnatresurslarijamiy atni rivojlantirishvayangiiqtisodiyimkoniyatlaryaratishuchunmuhimdir. O‘qitish va ta’lim tizimini zamonav iy iqtisodiy ot talablari bilan moslashtirish,mehnatbozoridaraqobatbardoshbo‘lishimkoniyatlari ni oshirish uchun zarur.  iqtisodiybarqarorlikvaiqlimo‘zgarishigaqarshikurash: iqlim o‘zgarishivatabiiyofatlarningoldiniolishbarqaroriqtisodiyo‘sishning ajralmasqismihisoblanadi.Ekstremaliqlimhodisalariiqtisodiyinqiroz lar vazaruriyatlarnikeltiribchiqarishimumkin,shuninguchunbarqaror iqtisodiytizimniyaratishdaiqlimo‘zgarishigaqarshikurashishvaunga moslashishzarur.Yangitexnologiyalarnivayechimlarniishlabchiqish orqali, iqtisodiyotning turli sohalarida ekologik ta’sirni kamaytirish va iqlim o‘zgarishiga qarshi kurashish mumkin. Barqaror rivojlanishni ng iqtisodiy imperativlar i, resurslarni samarali boshqarish,iqtisodiyo‘sishnibarqarorlashtirish,ijtimoiytengliknita’minla sh, yashiliqtisodiyotvainnovatsiyalarnirivojlantirish,investitsiyalarnijalbqilis hva iqlim o‘zgarishiga qarshi kurashishni o‘z ichiga oladi. Ushbu imperativlar, nafaqat 17 hozirgiavloduchun,balkikelajakavlodlaruchunhambarqarorvafarovonha yot sharoitlarini yaratishga yo‘naltirilgan asosiy iqtisodiy tamoyillarni belgilaydi. Barqaror rivojlanish zamonaviy global iqtisodiyotn ing muhim tamoyillaridanbiribo‘lib,uningasosiymaqsadiiqtisodiyo‘sish,ekologik muvozanatvaijtimoiyadolatnibirgalikdata’minlashdir.Xorijiydavlatlarda bu konsepsiya turli iqtisodiy imperativlar va statistik tahlillar orqali amalga oshiriladi. Misol uchun: Yevropa Ittifoqi barqaror rivojlanishni rag‘batlantirish uchun qattiq ekologik me’yorlarnijoriy qilgan. 2030yilgacha uglerod chiqindilarini 55% gakamaytirish rejasini ishlab chiqqan. JanubiyKoreya"Yashilo‘sish"strategiyasiniqabulqilib,innovatsion texnologiyalar va qayta tiklanuvchi energiyaga katta sarmoya kiritmoqda. Shvetsiyabarqarorrivojlanishbo‘yichadunyodagiengilg‘ordavlatlardan biri bo‘lib, uglerod chiqindilari deyarli nol darajaga yetkazilgan 3 . Xorijiydavlatlardabarqarorrivojlanishningiqtisodiyimperativlariyas hil iqtisodiyot,innovatsiyalarvaenergiyasamaradorligibilanchambarchasbo g‘liq. Statistiktahlillarbujarayonlarnikuzatibborishvaulargabahoberishdamuh im ahamiyatgaega.Tajribashuniko‘rsatadiki,barqarorrivojlanishmodeliuzo q muddatli iqtisodiy barqarorlikka olib keladi. 3QobilovI.,RahimovN."Iqtisodiyotvaatrof- muhitmuvozanatinita'minlashyo'llari."Toshkent,2023,“ Fan va texnologiyalar nashriyoti”.В 112-113. 18 2.2. BA RQA ROR RIVOJ LA N ISHN I QO’LLA B-QUVVA TLA SHDA DA VLA T SIY OSA TI VA X A LQA RO HA MKORLIKN IN G AHA MIY A TI Barqaror rivojlanishni qo’llab-quvvat lashda davlat siy osat i O’zbekistonRespublikasi2018yil20oktabrdaushbudasturgaqo’shildi va o’zining 2030 yilgacha bo’lgan Milliy barqaror riv ojlanish st rat egiy asi 4 ni ishlab chiqdi. Ushbu strategiya O’zbekiston Prezidentining 2019 yil 20 oktabrdagi “ 2030 y ilgachaO’zbek ist onRespublik asiningbarqarorriv ojlanishmaqsadla riga erishishbo’y ichamilliy maqsadv av azifalarnibelgilasht o’g’risida” giqar ori bilan tasdiqlangan. Ushbu strategiyani asosiy 4 ta asosiy loyihalari mavjud va bular: ‒“Yashil iqtisodiyot” strategiyasi; ‒Orolbo’yi mintaqasini tiklash bo’yicha xalqaro hamkorlik loyihalari;‒Ta’lim va sog’liqni saqlash tizimini isloh qilish dasturlari; ‒Suv resurslarini boshqarish va atrof-muhitni muhofaza qilish bo’yicha milliy dasturlar. MilliybarqarorrivojlanishstrategiyasiO’zbekistonniglobalrivojlanis h jarayonigafaolqo’shilishigaimkonberadi. O’zbekistonushbu konsepsiyaniqabul qilishorqali17taglobalbarqarorrivojlanishmaqsadlariyo’nalishigamosmi lliy maqsadvavazifalarnibelgilab,iqtisodiy,ijtimoiyvaekologikrivojlanishning barqarorligini ta’minlashga qaratilgan dasturlarni amalga oshirishni boshladi. Ushbu qaror o’z kuchini yo’qotga n keyin barqaror rivojlani shning maqsadlariniamalgaoshirilishinidavomettirishdaVazirlarMahkamasinin g83- sonliqaroriqabulqilinib,hammaishlarshuqarorasosidaamalgaoshirildi. MamlakatimizdaBarqarorrivojlanishKonsepsiyasining16tamaqsadiasos idaish olibboriladi,chunkidasturning14- maqsadidengizekotizimlariniasrashva 4 MazkurqarorO’zbekistonRespublikasiVazirlarMahkamasining2022yil21fevraldagi83- sonli“2030yilgacha bo’lgandavrdabarqarorrivojlanishsohasidagimilliymaqsadvavazifalarniamalgaoshirishnijadallashtiri sh bo’yicha qo’shimcha chora-tadbirlar to’g’risida”gi qaroriga asosan o’z kuchini yo’qotgan. 19 hammamizgama’lumkibizningyurtimizhududidadengizvaokeanlarmavj ud emas, shuning bu maqsad bizda amalda yo’q. VazirlarMahkamasiningushbuqaroridabarcha16tamaqsaduchunb ir qanchavazifalarbelgilanganbo’lib,buvazifalarnibajarishuchunsohasigaq arab vazirlik, qo’mita va agentliklar biriktirilgan. Barqaro r rivojlanish ning iqtisodiy imperativl ariga kelsak, ya’ni mamlaka t iqtisodiyotini rivojlantirishda amalga oshirilayotgan vazifalar, konsepsiyaning 7-, 8-,9-,10-,11-,12- maqsadlarijahondavlatlariningiqtisodiyotiniyanada rivojlantirishga qaratilgan. MazkurmaqsadlarnegizidaVazirlarMahkamasiningqaroridahamo’nlab vazifalar qo’yilgan va hozirgacha ham amalga oshirilib kelmoqda. Sakkizinchi maqsadni amalga oshirish bo’yicha birinchi vazifa sifatida 2030 yilgachayalpiichkimahsulothajminingaholijonboshiganisbatanhisoblag anda ikki baravar o‘sishini ta’minlash belgilangan. Statistik ma’lumotlarga ko’ra, 2022- yilhisobigaasosanaholijonboshigaYaIM2225AQShdollari,2023-yildaesa 2 468 AQShdollarini tashkiletadi. Agar shu talqinda davom etsak, 2030yilgacha bu vazifa ijobiy yakunlanadi. Yana bir muhim iqtisodiy vazifalardan misol keltiradigan bo’lsak, bu - 2030-yilgachabarchaxotin- qizlarvaerkaklarni,shujumladan,yoshlarvanogironlarni barqarorvasamaralibandliginihamdamunosibishbilan,jumladan,banda holi sonini1,4baravarga,mehnatunumdorligini3,1baravargaoshirishhisobid an, shuningdek,tengqiymatlimehnatuchuntengishhaqito‘lanishinita’minlas h.Bu vazifayuzasidanhamko’plabishlaramalgaoshirilmoqdadesakmubolag’a bo’lmaydi2023yil1yanvardaberilganma’lumotlargako’rabandbo’lganah oli sonio’tkanyilgiganisbatan2,3%(312mingkishi)gaoshdi,ishsizlikdarajasie sa 9,6%dan 6,8%ga tushganini ko’rishimiz mumkin 5 . 5 Toshxo‘jayevB."Barqarorrivojlanishkonsepsiyasivauningglobalahamiyati."Toshkent,2021.“ Sharq nashriyoti”. В 53-54. 20 Harbirsohanirivojlantirishda,avvalambor,ta’limsohasiniislohqilish dan boshlashkerak.Shuninguchunushbuqarordabizoldimizga2030- yilgacha ishlamayotgan,o‘qimayotganvakasbiymalakalarniegallamayotganyoshl arning ulushini ikki baravargaqisqartirish vazifasini qo’ydik 6 . Bugungi kunda yurtimizda 213taoliyta’limmuassasasimavjudbo’lib,1million300mingtalaba- yoshlarni qamraboladi,buko’rsatkich2022yilganisbatan4%gao’sgan.Ammobu ko’rsatkichlarbizuchunhalihamyetarliemas,chunkiyurtimiznideyarli20 millionga yaqinini yoshlar tashkil qiladi 7 . Barqaror rivojlanishni qo’llab-quvvat lashda xalqaro hamk orlik ning ahamiy at i O’zbekis tonning barqaror rivojlanish maqsadlari ga erishishda xalqaro hamkorlik muhim o’rin tutadi. Mamlakat global muammolarni hal qilishda xalqaro tashkilotlar,rivojlangandavlatlarvaxalqaromoliyaviyinstitutlarbilanhamk orlik qilishorqaliiqtisodiy,ijtimoiyvaekologiksohalardasezilarliyutuqlarga erishmoqda. Xalqarohamkorlikturlidavlatlarvatashkilotlargatabiiy,moliyaviyva intellektual resurslarni birlashtirish imkonini beradi. Boy davlatlar kam rivojlangan mamlakatlargamoliyaviyyordamvatexnologikko’makko’rsatishimumkin .Bu, o’znavbatida,ekologikxavfsizliknita’minlashvakambag’alliknikamaytirish da muhim ahamiyatga ega. Shunialohidata’kidlashjoizki,texnologiktaraqqiyotbarqarorrivojlan ishni jadallashtirishdakattarolo’ynaydi.Xalqarohamkorlikorqalidavlatlaro’rtas ida ilg’ortexnologiyalarvainnovatsiyalaralmashinuviamalgaoshiriladi.Bu,ay niqsa energiya samarado rligini oshirish, qayta tiklanadig an energiya manbala rini rivojlantirish va iqlim o’zgarishiga qarshi kurashda muhimdir.6 O’zbekistonRespublikasiVazirlarMahkamasining2022yil21fevraldagi83-sonli“2030yilgacha bo’lgandavrdabarqarorrivojlanishsohasidagimilliymaqsadvavazifalarniamalgaoshirishni jadallashtirish bo’yicha qo’shimcha chora-tadbirlar to’g’risida”gi qarori. 7 O‘zbekistonRespublikasiStatistikaqo‘mitasi."Barqarorrivojlanishko‘rsatkichlaribo‘yichastati stik ma’lumotlar." www.stat.uz 21 Hozirgikundadunyomiqyosidaiqlimo’zgarishiglobalmuammobo’lg ani uchun,ungaqarshikurashdaxalqarohamkorlikzarur.Parijbitimikabixalqa ro kelishuvlardavlatlarniiqlimo’zgarishigaqarshibirgalikdaharakatqilishga undaydi.Bundarivojlanganmamlakatlarrivojlanayotgandavlatlargaekol ogik loyihalar uchun yordam ko’rsatadi. Kelajakavlodlarmanfaatlarinita’minlashuchunBMTtomonidanqab ul qilingan17taBarqarorrivojlanishmaqsadi(BRM)xalqarohamkorliksizama lga oshirilishi qiyin. Ushbumaqsadlar doirasidakambag’alliknikamaytirish,sog’liqni saqlashni yaxshilash , ta’lim imkoniyatl arini kengaytiri sh va atrof- muhitni muhofaza qilish kabi muhim vazifalar belgilangan. Harbirdavlatuchunpandemiya,oziq- ovqatxavfsizligi,migratsiyakabi muammolarmilliychegaralarbilancheklanibqolmaydi.Ularnihalqilishda davlatlaro’rtasidahamkorlikvabirdamlikzarur.Xalqarotashkilotlar,xusus an, BMT,Jahonbank,YevropaIttifoqi,Jahonsog’liqnisaqlashtashkilotikabi institutlar bu jarayonda muhim rol o’ynaydi. Xalqarohamkorlikbarqarorrivojlanishningasosiytayanchlaridanbiri dir. Dunyodavlatlario’rtasidagihamkorlikresurslardansamaralifoydalanish, muhim texnologiyalarnijoriyetishvaglobalmuammolargabirgalikdayechimtoppi sh imkoniniberadi.Shubois,davlatlarvaxalqarotashkilotlarbarqarorivojlanis h maqsadlarini amalga oshirishda doimiy hamkorlikni yo’lga qo’yishlari zarur. Xalqarotajribadankelibchiqib,misolkeltirsak,COVID- 19pandemiyasi hamdunyouchunglobalsinovbo’ldivaxalqarohamkorlikningzarurliginiya na birbornamoyonetdi.Ushbuinqirozsog’liqnisaqlash,iqtisodiyotvaijtimoiy hayotgakuchlita’siro’tkazdi.JSSTpandemiyaboshlanganilkkunlardanbos hlab davlatlaro’rtasidaaxborotalmashinuvivapandemiyagaqarshikurashdam uhim rolo’ynadi.JSSTma’lumotlarigako’ra,pandemiyadavomidadunyobo’ylab COVID- 19bilankasallanganlarsoni48milliondanoshdiva978mingdanortiq odamvafotetdi.Bundantashqaripandemiyadavridavaksinalarningteng taqsimlanishinita’minlashmaqsadidaxalqarohamkorlikasosidaturlidast urlar ishgatushirildi,bungaCOVAXdasturinimisolqilishmumkin.2021yilning 22 oxirigakelib,ushbudasturorqali180danortiqdavlatga1milliarddanortiq vaksinadozasitarqatildi.Pandemiyanafaqatsog’liqnisaqlashtizimiga,balk i globaliqtisodiyotgahamkattazararyetkazdi.JahonbankiCOVID- 19gaqarshi kurashuchun100milliarddollardanortiqmablag’ajratdi,Xalqarovalyuta jamg’armasiesamamlaktlaruchunmaxsusmoliyaviyyordampaketlarinita qdim etganihammamizgama’lum.Misoluchun,O’zbekistonham2020yilapreloy ida pandemiyagaqarshikurashishvamamlakatningiqtisodiyoqibatlariniyum shatish maqsadida 95 million dollar miqdorida kredit olgan 8 . 8 Toshxo‘jayevB."Barqarorrivojlanishkonsepsiyasivauningglobalahamiyati."Toshkent,2021.“ Sharq nashriyoti”. В 56-57. 23 X ULOSA Barqarorrivojlanishzamonaviyiqtisodiyotvajamiyatuchunengmuhi m konsepsi yalardan biridir. Bu tushunc ha iqtisodiy, ijtimoiy va ekologi k barqarorlikniuyg‘unlashtirishnimaqsadqiladi.Barqarorrivojlanishningiqt isodiy imperativlar i iqtisodiy o‘sishni qo‘llab- quvvatlash, resurslarda n samarali foydalanish, va kelajak avlodlar uchun farovonlikni ta'minlash zaruratini anglatadi. Ushbukursishidabarqarorrivojlanishningiqtisodiyimperativlarichuqurta hlil qilinadi va ularning hozirgi zamon iqtisodiyotidagi o‘rni yoritiladi. Barqarorrivojlanish–buiqtisodiyfaoliyatniijtimoiyvaekologikmuhit bilanuyg‘unholdaolibborishjarayonidir.BMTtomonidanqabulqilingan20 30 yilgachabo‘lganBarqarorRivojlanishMaqsadlari(BRM)ushbutamoyilning amaliyko‘rinishidir.Uningasosiymaqsadihozirgivakelajakavlodlarning ehtiyojlarini qondirishga qaratilgan. Barqarorrivojlanishningmuhimiqtisodiyimperativi– bucheklangantabiiy resurslardansamaralivaoqilonafoydalanishdir.Resurslarningoptimaltaq simoti iqtisodiysamaradorliknioshirishbilanbirgaekologikmuvozanatnihamsaq laydi. Buning uchun qayta tiklanuvc hi energiya manbala ridan foydalan ish va chiqindilarni qayta ishlash muhim ahamiyatga ega. Barqaror rivojlanishni ta'minlashda innovatsiyalar va yashil texnologiyalarni joriyqilishmuhimo‘rintutadi.Ekologiktozatexnologiyalarvaenergiya samaradorligiiqtisodiyotniyanadabarqarorqiladi.Buesaiqtisodiyo‘sishva ekologik muhofaza o‘rtasidagi muvozanatni ta'minlashga xizmat qiladi. Barqarorrivojlanishuchunijtimoiyadolattamoyillariniiqtisodiyotdaj oriy etishzarur.Bu,aholiningbarchaqatlamlarigatengimkoniyatlaryaratish,m ehnat bozoridagi adolatni ta'minlash va iqtisodiy farovonlikni oshirishni o‘z ichiga oladi. Barqarorrivojlanishningiqtisodiyimperativlarizamonaviyiqtisodiyo tning barqarorvauzoqmuddatlirivojlanishinita'minlashdamuhimahamiyatgae ga. Resurslardansamaralifoydalanish,innovatsiyalarnirivojlantirish,vaijtimo iy 24 adolatnita'minlashorqaliiqtisodiyotniyanadabarqarorvaraqobatbardos hqilish mumkin.Ushbuprinsiplarniamalgaoshirishglobalfarovonlikvaekologik barqarorlikka hissa qo‘shadi. BarqarorrivojlanishO'zbekistonninguzoqmuddatliiqtisodiyvaijtim oiy rivojlanishstrategiyasidamuhimo'rintutadi.Ushbujarayonniamalgaoshir ishda, iqtisodiyimperativlar,ya'niiqtisodiyjihatdanasosiyahamiyatgaegabo‘lga n masalalaralohidao‘rintutadi.Buimperativlarmamlakatniyanadabarqaror iqtisodiyrivojlantirishga,energiyasamaradorliginioshirishga,qaytatiklan adigan energiyamanbalarigasarmoyakiritishga,ijtimoiybarqarorliknita'minlash gava ekologikbarqarorliknisaqlashgaqaratilganchora- tadbirlarniamalgaoshirishni nazarda tutadi. O'zbekist on energiya ishlab chiqarish ni diversifika tsiya qilishga, shu jumladan,qaytatiklanadiganenergiyamanbalarinirivojlantirishgakattae' tibor qaratmoqda.Quyoshvashamolenergiyasigasarmoyakiritish,mamlakatni energiyaxavfsizliginita'minlashvaglobaliqlimo‘zgarishigaqarshikurashis h uchun zarurdir. O'zbekis tonning iqtisodiy imperativlar i, aholining ijtimoiy tengligini ta'minlashnihamo'zichigaoladi.Bu,o'znavbatida,ta'limtiziminiyaxshilash , sog'liqnisaqlashxizmatlarinirivojlantirish,xotin- qizlarvayoshlarningijtimoiy faolliginioshirishorqaliamalgaoshiriladi.Ijtimoiyadolatnita'minlash,iqtis odiy o'sishni barqarorlashtirishga yordam beradi. Resurslarnitejash,chiqindilarnikamaytirishvaatrof- muhitnimuhofaza qilishO'zbekistonningbarqarorrivojlanishdagiiqtisodiyimperativlarioras ida alohidao‘rintutadi.Sanoatishlabchiqarishiningekologikizinikamaytirishv a energiya samarado rligini oshirish, iqtisodiy o‘sishning ekologik barqaror bo‘lishiga olib keladi. TexnologikinnovatsiyalarvaraqamliiqtisodiyotO'zbekistonningiqtis odiy imperativlaridan biri hisoblanadi. Raqamli texnologiyalarni qo'llash va innovatsion 25 yechimlarishlabchiqarishjarayoninisamaraliqilishga,yangiisho‘rinlari yaratishga va iqtisodiy o‘sishni tezlashtirishga yordam beradi. O'zbekistonningbarqarorrivojlanishiqtisodiyimperativlarimamlak atni uzoqmuddatdabarqarorvaekologikjihatdanxavfsizrivojlantirishnita'minl ashga qaratilgan.Buimperativlarenergiyasamaradorliginioshirish,qaytatiklana digan energiyamanbalarinirivojlantirish,ijtimoiybarqarorliknita'minlash,ekolo gik barqarorliknisaqlashvainnovatsionyechimlarnijoriyqilishgayo‘naltirilga n. BarqarorrivojlanishmaqsadigaerishishuchunO'zbekistondabarchasekto rlar o'rtasida hamkorlik va siyosiy iroda zarurdir. 26 FOY DA LA N ILGA N ADA BIY OTLA R: O’zbek ist on Respublik asi Vazirlar mahk amasining qarorlari 1.O’zbekistonREspublikasiVazirlarMahkamasining2018yil20oktabrda gi 841- sonli“2030yilgachabo’lgandavrdabarqarorrivojlanishsohasidagi milliymaqsadvavazifalarniamalgaoshirishchora- tadbirlarito’g’risida”gi qarori (hozirda o’z kuchini yo’qotgan). 2.O’zbekistonRespublikasiVazirlarMahkamasining2022yil21fevraldag i 83- sonli“2030yilgachabo’lgandavrdabarqarorrivojlanishsohasidagi milliymaqsadvavazifalarniamalgaoshirishnijadallashtirishbo’yicha qo’shimcha chora-tadbirlar to’g’risida”gi qarori. Ilmiy asarlar, Monografi y alar, risolalar 1.ToshkentDavlatIqtisodiyotUniversiteti."Iqtisodiynazariyaasoslari." O‘quv qo‘llanma, Toshkent, 2022. 2.Toshxo‘jayevB."Barqarorrivojlanishkonsepsiyasivauningglobal ahamiyati." Toshkent, 2021. “Sharq nashriyoti”. 3.Qobilov I., Rahimov N. "Iqtisodiyot va atrof-muhit muvozanatini ta'minlash yo'llari." Toshkent, 2023, “ Fan va texnologiyalar nashriyoti”. 4.MuhammadjonovS."O‘zbekistoniqtisodiyotidayashiltexnologiyalar ning roli." Toshkent: 2022. “Akademiya nashriyoti”. Int ernet say t lar 1.O‘zbekistonRespublikasiPrezidentiningnutqlarivaqarorlari.O‘zbekis ton Respublikasi Prezidentining rasmiy veb- sayti: www.prezident.uz 2.Birlashgan Millatlar Tashkiloti. "Barqaror rivojlanish maqsadlari – 2030 kun tartibi." Rasmiy veb-sayti: www.un.org 3.StiglitzJ.E.(2019)."Globalizatsiyavauningijobiyta’siri."NewYork: W.W. Norton & Company. 4.WorldBankGroup(2020)."SustainableDevelopmentinCentralAsia." Washington D.C.: World Bank Publications. 27 5.BMTTaraqqiyotDasturi(UNDP)."O‘zbekistondabarqarorrivojlanish maqsadlari bo‘yicha milliy hisobot." Toshkent: UNDP. 6.O‘zbeki ston Respublikas i Statistika qo‘mitasi. "Barqaror rivojlanish ko‘rsatkichlari bo‘yicha statistik ma’lumotlar." www.stat.uz 7.SachsJ.D.(2015)."TheAgeofSustainableDevelopment."Columbia University Press. 8.Dun yo Iqtisodiy Forumi (WEF). "Global Risk Report 2024." www.weforum.org 9.UNESCO (2023). "Education for Sustainable Development Goals: Learning Objectives." UNESCO Publishing. 10.Xalqaro Valyuta Jamg‘armasi (IMF). "Pandemiya davridagi global iqtisodiy o‘sish." www.imf.org 28

MUNDARIJA

Kirish

I bob. Barqaror rivojlanishning nazariy asoslari

1.1. «Barqaror rivojlanish» tushunchasi, uning paydo bo‘lishi va rivojlanishi

1.2. Barqaror rivojlanishning asosiy tamoyillari va iqtisodiy jihatlari

II bob. Barqaror rivojlanishning iqtisodiy imperativlari va ularni amalga oshirish yo‘llari

2.1. «Iqtisodiy imperativ» tushunchasi, barqaror rivojlanishning iqtisodiy imperativlari

2.2. Barqaror rivojlanishni qo‘llab-quvvatlashda davlat siyosati va xalqaro hamkorlikning ahamiyati

Xulosa

Foydalanilgan adabiyotlar

Купить