Информация о документе

Цена 40000UZS
Размер 61.2KB
Покупки 0
Дата загрузки 31 Октябрь 2026
Расширение docx
Раздел Курсовые работы
Предмет Политология

Продавец

DocX Seller

Дата регистрации 31 Октябрь 2026

0 Продаж

Zamonaviy ma’muriy boshqaruv jarayonlarida O‘zbekiston siyosiy elitasi

Купить
IJTIMOIY FANLAR FAKULTETI “SIYOSATSHUNOSLIK” KAFEDRASI SIYOSATSHUNOSLIK TA’LIMI YO’NALISHI “SIYOSIY ELITA VA YETAKCHILIK” FANIDAN KURS ISHI MAVZU: ZAMONAVIY MA'MURIY BOSHQARUV JARAYONLARIDA O'ZBEKISTON SIYOSIY ELITASI Toshkent 2025 1 MUNDARIJA Kirish I BOB. O zbekistonda siyosiy elitaning shakllanishi va rivojlanish bosqichlari ʻ 1.1. Mustaqillikdan keyingi davrda siyosiy elitani shakllantirish omillari………..…6 1.2. Islohotlar davrida siyosiy elita transformatsiyasi……………………………....10 II BOB. Siyosiy elita va ma'muriy boshqaruv: nazariy asoslar 2.1. Siyosiy elita tushunchasi: mohiyati va turlari………………………………….16 2.2. Ma'muriy boshqaruv tushunchasi va zamonaviy tendensiyalar…………….….19 2.3. Zamonaviy ma muriy boshqaruv jarayonlarida siyosiy elitaning roli……….22 ʼ Xulosa va takliflar………………………………………………………………....26 Foydalanilgan adabiyotlar ro yxati……………………………………………....28 ʻ 2 KIRISH O‘zbekiston Respublikasining mustaqillikka erishishi mamlakatning siyosiy, iqtisodiy va ijtimoiy hayotida tub burilish yasadi. Mustaqillik siyosiy tizimning shakllanishi, huquqiy asoslarning yaratilishi va, albatta, yangi siyosiy elitani shakllantirish jarayonini boshlab berdi. Yangi siyosiy elita — bu davlat boshqaruvini amalga oshiradigan, strategik qarorlar qabul qiladigan va jamiyat taraqqiyotiga bevosita ta’sir ko‘rsatadigan ijtimoiy guruh bo‘lib, uning shakllanishi mustaqillikdan keyingi davrda O‘zbekiston siyosiy tizimining rivojlanishida muhim omil bo‘lib xizmat qildi. Mavzuning dolzarbligi Zamonaviy davlat boshqaruvi tizimi chuqur islohotlar, raqamli transformatsiya, ochiqlik va samaradorlik tamoyillari asosida shakllanib bormoqda. Bunday sharoitda siyosiy elitaning roli yanada muhim ahamiyat kasb etmoqda. Siyosiy elita – bu davlatning strategik yo‘nalishlarini belgilovchi, siyosiy qarorlar qabul qiluvchi, ma’muriy boshqaruvni tashkil qiluvchi, jamiyat hayotining turli sohalarida yetakchilik qiluvchi ijtimoiy qatlamdir. O zbekistonda oxirgi yillarda amalga ʻ oshirilayotgan keng ko‘lamli islohotlar fonida siyosiy elita tarkibi, ularning boshqaruvdagi ishtiroki va ta’sir doirasi tubdan o‘zgarib bormoqda. “Yangi O zbekiston” g oyasi asosida siyosiy tizimda yangilanishlar, professional kadrlar ʻ ʻ siyosati va ochiq muloqot muhitining yaratilishi natijasida siyosiy elita faoliyatining zamonaviy boshqaruvdagi o‘rni va salohiyati masalalari dolzarb ilmiy muammoga aylangan. Mazkur kurs ishining mavzusi aynan O zbekiston siyosiy elitasining ma muriy ʻ ʼ boshqaruv jarayonidagi o‘rni va ta’sirini o‘rganishga yo‘naltirilgan bo‘lib, u nafaqat nazariy, balki amaliy jihatdan ham muhim ahamiyatga ega. Mazkur kurs ishining asosiy maqsadi — O‘zbekiston Respublikasida mustaqillik e’lon qilinganidan keyingi davrda siyosiy elitani shakllantirish jarayonlarini har tomonlama tahlil qilishdan iboratdir. 3 Tadqiqotning vazifalari Kurs ishini bajarishda quyidagi asosiy vazifalar belgilab olindi:  Siyosiy elita tushunchasini nazariy jihatdan tahlil qilish;  O‘zbekiston siyosiy elitasining shakllanish bosqichlarini aniqlash;  Zamonaviy ma’muriy boshqaruv tizimining asosiy xususiyatlarini o‘rganish;  O‘zbekiston siyosiy elitasi va ma’muriy boshqaruv o‘rtasidagi o‘zaro aloqalarni yoritish;  Elita ichidagi transformatsion jarayonlar va ular bilan bog‘liq muammolarni tahlil qilish;  O‘zbekiston siyosiy elitasi faoliyatini takomillashtirish bo‘yicha takliflar ishlab chiqish. Mazkur kurs ishining tadqiqot obyekti — O‘zbekiston Respublikasining mustaqillikdan keyingi siyosiy tizimi va uning doirasida shakllangan yangi siyosiy elita hisoblanadi. Kurs ishining predmeti sifatida esa mustaqillikdan so‘ng siyosiy elitani shakllantirish jarayonlari, uning tarkibiy tuzilishi, rivojlanish xususiyatlari va tendensiyalari o‘rganiladi. Kurs ishini tayyorlashda bir qator ilmiy tadqiqot metodlari dan foydalanildi. Jumladan:  Tarixiy tahlil usuli yordamida mustaqillik davridan boshlab O‘zbekistondagi siyosiy tizim va elita shakllanish jarayonlari bosqichma-bosqich o‘rganildi;  Taqqoslash usuli orqali mustaqillikdan oldingi va keyingi siyosiy elitani shakllantirishdagi farqlar va o‘xshashliklar aniqlab berildi;  Tizimli yondashuv asosida siyosiy elita, siyosiy institutlar va jamoat tashkilotlari o‘rtasidagi o‘zaro aloqalar tahlil qilindi; 4  Siyosiy tahlil metodlari yordamida elita almashinuvi, siyosiy modernizatsiya va elitadagi tendensiyalar o‘rganildi. Tadqiqot jarayonida asosiy manbalar sifatida O‘zbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi, rasmiy davlat hujjatlari, siyosiy partiyalar faoliyatiga oid normativ- huquqiy hujjatlar, O‘zbekiston va xorijiy mualliflarning siyosiy tizim va siyosiy elita masalalariga bag‘ishlangan ilmiy ishlari, tahliliy maqolalar, shuningdek so‘nggi yillardagi ijtimoiy-siyosiy statistik ma’lumotlar keng qamrovda o‘rganildi va tahlil qilindi. Kurs ishning ilmiy va amaliy ahamiyati Ushbu kurs ishi nazariy jihatdan siyosiy elita tushunchasini chuqur tahlil qilish, uning davlat boshqaruvidagi roli va ta’sirini tushunishga xizmat qiladi. Ishda ilgari surilgan g‘oyalar va xulosalar elitalar faoliyatini baholash, kadrlar siyosatini shakllantirish, siyosiy islohotlarni yanada samarali yo‘lga qo‘yish uchun muhim ilmiy asos bo‘la oladi. Amaliy jihatdan esa, bu ish O‘zbekiston siyosiy tizimida yangi avlod elitasi shakllanishining o‘ziga xos jihatlarini ochib beradi hamda ularni samarali boshqaruv tizimiga integratsiya qilish mexanizmlarini taklif qiladi. Shu bilan birga, u davlat xizmatchilarini tayyorlash va siyosiy yetakchilarni rivojlantirish borasidagi amaliy siyosatga xizmat qilishi mumkin. Kurs ishining tuzilishi. Kirish, 2 bob, 5 paragraf, xulosa va foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxatidan iborat. 5 I BOB. O ZBEKISTONDA SIYOSIY ELITANING SHAKLLANISHI VAʻ RIVOJLANISH BOSQICHLARI 1 .1. Mustaqillikdan keyingi davrda siyosiy elitani shakllantirish omillari 1991-yil 31-avgustda O‘zbekiston Respublikasi davlat mustaqilligini e’lon qilganidan so‘ng, mamlakat tarixida mutlaqo yangi davr — siyosiy, iqtisodiy va ijtimoiy sohalarning tub islohotlari davri boshlandi. Avvalgi sovet tuzumi inqirozga uchragan bir sharoitda mustaqil davlat sifatida rivojlanish uchun siyosiy tizimni yangilash zarurati tug‘ildi. Dastlabki yillarda amalga oshirilgan muhim siyosiy islohotlar:  1991-yil 1-sentabr — O‘zbekiston Respublikasi Mustaqillik bayrami sifatida rasman e’tirof etildi.  1991-yil 29-dekabrda birinchi Prezident saylovi o‘tkazildi, Islom Karimov O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti etib saylandi.  1992-yil 8-dekabrda O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi qabul qilindi, bu hujjat davlat va jamiyat rivojlanishining huquqiy asosini belgilab berdi.  Siyosiy partiyalar va jamoat tashkilotlari uchun shart-sharoitlar yaratildi: 1991-yil oxirlariga kelib, "Erk" demokratik partiyasi va "Adolat" sotsial-demokratik partiyasi ilk siyosiy tashkilotlar sifatida ro‘yxatdan o‘tdi. 6 Asosiy islohot yo‘nalishlari jadvali: № Siyosiy islohot yo‘nalishi Misollar 1 1 Suverenitetni mustahkamlash Konstitutsiya qabul qilinishi, davlat ramzlarining (bayroq, 2 2 Siyosiy institutlarni shakllantirish Prezident instituti, Oliy Majlis faoliyatining 3 3 Fuqarolik jamiyatini rivojlantirish "Kamolot", "Mahalla" jamg‘armasi, mustaqil ommaviy axborot 4 4 Xalqaro hamkorlikni yo‘lga qo‘yish O‘zbekistonning BMT, YUNESKO, Yevropa xavfsizlik va hamkorlik Dastlabki islohotlar orqali siyosiy tizimda bir markazdan boshqariladigan sovet tuzumidan voz kechilib, milliy qadriyatlar, demokratik tamoyillar asosida yangi davlat tuzildi. 1992-yil 8-dekabrda qabul qilingan O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi mamlakat tarixida ilk marta demokratik asosda ishlab chiqilgan asosiy qonun bo‘ldi. Konstitutsiya O‘zbekistonni "demokratik, huquqiy, dunyoviy va ijtimoiy davlat" sifatida e’lon qildi 1 . Konstitutsiyaning asosiy tamoyillari:  Davlat hokimiyatining bo‘linishi (qonun chiqaruvchi, ijro etuvchi va sud hokimiyatlari).  Fuqarolarning huquq va erkinliklarini kafolatlash (so‘z, e’tiqod, matbuot erkinligi).  Ko‘ppartiyaviy siyosiy tizim uchun huquqiy asos yaratish. Konstitutsiyaviy asosda shakllangan siyosiy institutlar: 1 O‘ zbekiston respublikasi konstitutsiyasi -T., “O‘zbekiston”, 2023 y. Manba: 7 Siyosiy institut Vazifasi va ahamiyati Misollar Prezident instituti Davlat boshlig‘i, siyosiy barqarorlikni ta’minlaydi Islom Karimov 1991- 2016-yillar Prezidenti sifatida faoliyat yuritdi Oliy Majlis Qonun chiqaruvchi organ 1995-yilda bir palatali parlament tashkil etildi, 2005-yilda ikki palatali tizimga o‘tildi Siyosiy partiyalar Siyosiy pluralizmni ta’minlash O‘zLiDeP, "Milliy tiklanish", "Adolat", "Ekologik partiya" faoliyat Sud hokimiyati Adolatni ta’minlaydi Oliy sud, Konstitutsiyaviy sud, iqtisodiy va fuqarolik Mustaqillik yillarida O‘zbekiston siyosiy elitasi shakllanishi sovet davridagi nomenklatura tizimidan tubdan farq qildi. Yangi siyosiy elita vakillari milliy mustaqillik g‘oyasini targ‘ib qiluvchi, zamonaviy siyosiy, iqtisodiy bilimlarga ega mutaxassislardan iborat bo‘ldi. 8 Siyosiy elitani shakllantirgan asosiy omillar: Omil Izoh Real misollar Mustaqillik g‘oyasi Milliy manfaatlarni birinchi o‘ringa qo‘yish Islom Karimov, Shavkat Mirziyoyev siyosiy yetakchi sifatida Konstitutsiyaviy islohotlar Davlat institutlarini yaratish orqali yangi kadrlar siyosatini joriy qilish Oliy Majlis spikerlari, Vazirlar Mahkamasi a’zolari Kadrlar siyosati Yosh, milliy ongli mutaxassislarning davlat boshqaruviga jalb qilinishi Yosh siyosatchilar, iqtisodchilar, diplomatlardan tashkil topgan yangi elita Siyosiy partiyalar va jamoat tashkilotlari Elita shakllanishida siyosiy madaniyat va raqobatni oshirish O‘zLiDeP, "Milliy tiklanish" partiyalari yetakchilari Yangi siyosiy elitaning shakllanishi orqali O‘zbekistonda nafaqat siyosiy, balki iqtisodiy, madaniy va ijtimoiy sohalarda ham yangilanish jarayonlari faollashdi. Mustaqillik yillarida O‘zbekistonda siyosiy tizim tubdan o‘zgarishga uchradi. Sovet davridan meros bo‘lib qolgan avtoritar boshqaruv tizimi o‘rniga milliy manfaatlarga asoslangan, suverenitet va xalq irodasiga tayanadigan yangi siyosiy tizim shakllana boshladi. 1991-yil 31-avgust kuni O‘zbekiston Respublikasining mustaqilligi e’lon qilinishi 2 bilan siyosiy, huquqiy va ijtimoiy sohalarda keng qamrovli islohotlarga yo‘l ochildi. Eng avvalo, davlat mustaqilligini mustahkamlash va huquqiy asoslarni yaratish dolzarb vazifaga aylandi. Mustaqillikdan so‘ng, davlat boshqaruvi institutlari 2 O‘zbekiston respublikasining davlat mustaqilligi asoslari to‘g‘risida 9 yaratildi, demokratik tamoyillarga asoslangan siyosiy tizim shakllanishi boshlandi. 1992-yilda qabul qilingan O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi 3 bu jarayonning huquqiy poydevorini belgilab berdi. Konstitutsiyada davlat hokimiyatining uch tarmoqqa — qonun chiqaruvchi, ijro etuvchi va sud hokimiyatlariga bo‘linishi belgilandi, fuqarolarning asosiy huquq va erkinliklari kafolatlandi. Bu esa O‘zbekistonni dunyoviy, demokratik va huquqiy davlat sifatida shakllantirish uchun zarur asos bo‘lib xizmat qildi. Siyosiy tizimdagi dastlabki islohotlar orqali Prezident instituti mustahkamlandi, Oliy Majlis faoliyati yo‘lga qo‘yildi, siyosiy partiyalar va jamoat tashkilotlari faoliyat ko‘rsatish imkoniyatiga ega bo‘ldi. 1991–1995-yillar oralig‘ida siyosiy partiyalarning shakllanishi va saylovlar o‘tkazilishi O‘zbekistonda ko‘ppartiyaviylik tamoyilining rivojlanishiga turtki berdi. Jumladan, "Erk", "Adolat", "Vatan taraqqiyoti" kabi partiyalar siyosiy maydonda o‘z o‘rnini egalladi. 4 1.2. Islohotlar davrida siyosiy elita transformatsiyasi O‘zbekistonda mustaqillik yillarida siyosiy elita tarkibi va sifati bir necha bosqichlarda o‘zgarib borgan bo‘lsa-da, ayniqsa 2016-yildan boshlab boshlangan islohotlar davrida bu jarayon yanada jadallashdi. “Yangi O‘zbekiston” konsepsiyasi doirasida amalga oshirilayotgan siyosiy, iqtisodiy va ijtimoiy islohotlar siyosiy elitaning shakllanish mexanizmlariga, ularning funksional roliga va boshqaruvdagi ishtirok darajasiga bevosita ta’sir ko‘rsatdi. Avvalo, transformatsiya jarayoni elitani tanlash va joylashtirish tamoyillarining o‘zgarishi bilan boshlandi. Ilgari siyosiy elita ko‘p hollarda yillar davomida shakllangan patron-klient munosabatlari asosida, ya’ni sodiqlik va shaxsiy aloqalar orqali tanlab olingan bo‘lsa, yangi davrda kompetensiyaga asoslangan yondashuv , jamoatchilik fikri , faollik va ochiqlik 3 O‘zbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi 4 10 muhim mezonlarga aylandi. Bu holat, ayniqsa, mahalliy hokimiyat, vazirliklar va boshqa davlat boshqaruvi organlarida rahbarlar almashinuvi orqali yaqqol ko‘zga tashlandi. Shu bilan birga, siyosiy elita transformatsiyasining muhim jihatlaridan biri – yoshlar va ayollarni faol siyosiy jarayonga jalb qilish siyosatidir. Prezident Shavkat Mirziyoyev o‘z chiqishlarida muttasil ravishda yangi fikrlovchi, tashabbuskor va vatanparvar yosh kadrlarni tayyorlash zarurligini ta’kidlab kelmoqda. Bu esa siyosiy elita tarkibida avlodlar almashinuvi jarayonini tezlashtirdi. Natijada, yangi shakllangan elita avvalgilaridan farqli ravishda zamonaviy texnologiyalarni, xorijiy tajribani chuqur biluvchi, innovatsion fikrlovchi kadrlar bilan boyitilmoqda. Siyosiy elitadagi transformatsiya faqat tarkibiy emas, balki mentalitet va boshqaruv uslubi darajasida ham kechmoqda. Yangi avlod rahbarlari jamiyat bilan bevosita muloqotga kirishishga, ommaviy axborot vositalari va ijtimoiy tarmoqlarda ochiq bo‘lishga intilmoqda 5 . Ushbu o‘zgarishlar elita va aholi o‘rtasidagi ijtimoiy masofani qisqartirish, davlatga bo‘lgan ishonchni mustahkamlashda muhim omil bo‘lmoqda. Shuningdek, elita transformatsiyasida korrupsiyaga qarshi kurashish siyosati ham muhim rol o‘ynadi. Ilgari amaldorlarning lavozimda uzoq qolib ketishi va jamoatchilikka yopiq bo‘lishi tizimda turli salbiy holatlarni keltirib chiqargan bo‘lsa, endilikda hisobdorlik , shaffoflik , ochiq tanlov kabi tamoyillar asosida elita vakillarining faoliyati baholanmoqda. Transformatsion jarayonlarning natijasi sifatida siyosiy elita endilikda nafaqat hokimiyat resurslarini boshqaruvchi guruh, balki islohotlarni hayotga tatbiq etuvchi, jamiyat bilan ishlovchi, strategik fikrlovchi ijtimoiy qatlamga aylanmoqda. Biroq bu jarayon izchil va mukammal kechayotgani yo‘q. O‘zbekistondagi islohotlar davri siyosiy elita tarkibi va mazmunini tubdan o‘zgartirdi. Endilikda siyosiy elita nafaqat hokimiyat egasi, balki islohotlarning tashabbuskori va jamiyat bilan aloqada bo‘lgan 5 Abdullaev, A. O‘zbekistonda siyosiy elita va boshqaruv tizimi. – Toshkent, 2018. 11 mas’uliyatli kuch sifatida qaralmoqda. Mustaqillik davrida siyosiy elitani shakllantirish jarayoni ham o‘ziga xos yo‘l tutdi. Ilgari mavjud bo‘lgan sovet nomenklatura tizimi asta-sekinlik bilan o‘rnini mustaqil fikrlovchi, zamonaviy siyosiy va iqtisodiy bilimlarga ega mutaxassislardan iborat yangi siyosiy elitaga bo‘shatdi. Yangi elita vakillari milliy mustaqillik, o‘zbek davlatchiligi va demokratik qadriyatlarni ilgari surishga harakat qildilar. Islom Karimovning rahbarligida shakllangan dastlabki siyosiy elita milliy taraqqiyot strategiyasini belgilab berdi va mustaqil O‘zbekiston rivojlanishining dastlabki konseptual asoslarini ishlab chiqdi. Yangi siyosiy elitani shakllantirishda kadrlar siyosati muhim rol o‘ynadi. Yosh va bilimli mutaxassislarning davlat boshqaruvi tizimiga jalb qilinishi elitani zamon talablariga moslashtirdi. Shu bilan birga, siyosiy partiyalar va jamoat tashkilotlari ham siyosiy elita shakllanishida muhim o‘rin tutdi, chunki ular siyosiy madaniyatni rivojlantirib, elita uchun yangi tayanch bazasini yaratdilar. 6 Umuman olganda, mustaqillik va dastlabki islohotlar davri O‘zbekistonda siyosiy tizim va siyosiy elita shakllanishining asosiy bosqichlarini belgilab berdi. Bu davrda amalga oshirilgan huquqiy va siyosiy islohotlar hozirgi zamonaviy O‘zbekiston siyosiy tizimining shakllanishiga va rivojlanishiga mustahkam poydevor bo‘lib xizmat qildi. Mustaqil siyosiy yo‘l tanlagan O‘zbekiston o‘z milliy manfaatlarini himoya qilish, davlat mustaqilligini mustahkamlash va jamiyatda barqarorlikni ta’minlash yo‘lida ilk muvaffaqiyatli qadamlarini tashladi. Aynan shu asosda keyingi yillarda siyosiy elitaning transformatsiyasi va rivojlanish bosqichlari shakllandi. 7 Mustaqillikdan so‘ng O‘zbekistonda siyosiy tizimning yangilanishi va davlat suverenitetining mustahkamlanishi bilan yangi siyosiy elitani shakllantirish zaruriyati dolzarb masalaga aylandi. Yangi elitaning shakllanishi faqat tabiiy jarayon emas, balki chuqur o‘ylangan siyosiy islohotlar va kadrlar siyosati natijasida yuzaga keldi. 6 Gulyamov, A. O‘zbekiston Respublikasining siyosiy tarixidan lavhalar. – Toshkent: Fan, 2017. 85-89b 7 Tursunov, H. Siyosiy modernizatsiya va elita almashinuvi. – Toshkent: Ma’naviyat, 2018. 12 Mustaqillik sharoitida siyosiy elita faqat davlat boshqaruvi organlarida faoliyat yuritadigan shaxslar bilan emas, balki siyosiy partiyalar, jamoat tashkilotlari va boshqa ijtimoiy institutlar vakillari orqali ham boyitildi. Shuningdek, mustaqillik yillarida O‘zbekistonda amalga oshirilgan siyosiy kadrlar siyosati, kadrlarni tanlash va tayyorlash tizimi o‘rganiladi. Bundan tashqari, siyosiy partiyalar va jamoat tashkilotlarining siyosiy elitani shakllantirishdagi o‘rni va ahamiyati ham atroflicha yoritiladi. Har bir qismda O‘zbekiston tajribasi asosida yangi siyosiy elitani shakllantirish jarayonining xususiyatlari va omillari tahlil qilinadi. Siyosiy elita tushunchasi siyosatshunoslikda muhim nazariy kategoriyalardan biri bo‘lib, jamiyatdagi eng muhim siyosiy qarorlarni qabul qiluvchi, siyosiy jarayonlarga yetakchilik qiluvchi va ijtimoiy rivojlanish yo‘nalishlarini belgilovchi ijtimoiy guruhni anglatadi. 8 Siyosiy elita deganda, siyosiy hokimiyat resurslariga ega bo‘lgan, qarorlar qabul qilish va ularni amalga oshirish imkoniyatiga ega bo‘lgan shaxslar yoki guruhlar majmui tushuniladi. Ilk marotaba siyosiy elita tushunchasini ilmiy muomalaga italyan olimi Vilfredo Pareto, nemis siyosatshunosi Maks Veber va boshqa klassik nazariyotchilar olib kirgan. Pareto siyosiy elitani “eng munosiblar sinfi” deb atagan va jamiyatda har doim ozchilik — ya'ni resurslarga, bilimga va hokimiyatga ega ijtimoiy qatlam hukmron bo‘lishini ta’kidlagan. Maks Veber esa siyosiy elitani "hokimiyatga ega va uni o‘z maqsadida ishlatish qobiliyatiga ega bo‘lganlar" sifatida tavsiflagan. 9 Siyosiy elitaning asosiy xususiyatlari quyidagilardan iborat:  Siyosiy hokimiyatga egalik — elita a’zolari siyosiy resurslar, qarorlar qabul qilish mexanizmlari va ijro organlari ustidan real ta’sir o‘tkaza oladi.  Yuqori malaka va bilim — siyosiy elita vakillari boshqaruv, siyosat va ijtimoiy jarayonlar sohasida chuqur bilim va tajribaga ega bo‘ladilar. 8 Jalilov, N. Siyosiy yetakchilik va uning transformatsiyasi. – Toshkent: Ma’rifat, 2019. 9 Weber, Max. Politics as a Vocation (1919). 113-117b 13  Jamiyat manfaatlarini ifoda etish — ular o‘z faoliyati orqali jamiyat ehtiyojlari va rivojlanish talablarini inobatga olishga harakat qiladilar.  Mas'uliyat va javobgarlik — elita jamiyat oldida o‘z faoliyati va qabul qilingan qarorlar uchun javobgar bo‘lishi kerak. O‘zbekistonda mustaqillikdan so‘ng shakllangan siyosiy elita o‘ziga xos milliy xususiyatlarga ega bo‘ldi. Birinchidan, elita vakillari milliy mustaqillik g‘oyalariga sadoqatli bo‘lishi, O‘zbekiston suverenitetini mustahkamlashga xizmat qilishi lozim edi. Ikkinchidan, ular o‘z faoliyatida ijtimoiy barqarorlik, milliy birlik va taraqqiyot tamoyillariga tayandilar. Uchinchidan, elita tarkibida sobiq sovet davridan tajribaga ega bo‘lgan kadrlar bilan bir qatorda, mustaqillik yillarida yetishib chiqqan yosh mutaxassislar ham faol ishtirok etdi. Bundan tashqari, mustaqil O‘zbekistonda siyosiy elita shakllanishida meritokratiya — ya'ni bilim va malakaga asoslangan kadrlar siyosati muhim rol o‘ynadi. Bu esa siyosiy elitani zamonaviy fikrlovchi, global jarayonlardan xabardor va milliy qadriyatlarni hurmat qiluvchi shaxslar bilan boyitdi. Siyosiy elitani shakllantirishda shaxsiy sadoqat, siyosiy mas’uliyat, professional tayyorgarlik va milliy manfaatlarga sodiqlik kabi mezonlar asosiy rol o‘ynadi 10 . Bu esa O‘zbekiston siyosiy tizimining barqarorligi va rivojlanishida muhim omil bo‘lib xizmat qildi. O‘zbekiston mustaqillikka erishgach, siyosiy tizimning asosiy elementlaridan biri sifatida kadrlar siyosati ham jadal rivojlanishni boshladi. Kadrlar tanlash tizimi mamlakatning yangi siyosiy tizimiga moslashtirildi va bu jarayonning asosiy maqsadi - davlat boshqaruvini samarali amalga oshirish, siyosiy elitaning sifatini oshirish va mamlakatning barqaror rivojlanishiga erishish edi. Mustaqillik yillarida amalga oshirilgan siyosiy kadrlar siyosati va kadrlar tanlash tizimi bir qator ijtimoiy, siyosiy va iqtisodiy omillarga asoslanib shakllandi. Davlat organlarida ishlashga ko‘plab 10 Xudoyberdiyev, R. Ma’muriy boshqaruv asoslari. – Toshkent, 2016 14 malakali, siyosiy tafakkurga ega va xalqaro tajriba orttirgan kadrlar jalb qilindi. Yangi siyosiy elita shakllanishida O‘zbekistonning Konstitutsiyasi, uning xalqaro aloqalariga nisbatan qiziqishlari, va milliy xavfsizlikni ta’minlash vazifalari muhim rol o‘ynadi. 11 Mustaqil O‘zbekistonda kadrlar siyosati tizimi bir nechta asosiy tamoyillarga tayangan:  Meritokratiya prinsipi — kadrlar tanlovi, asosan, malaka, bilim va ko‘nikmalarga asoslanib amalga oshirildi. Bu tizim yangi siyosiy elita shakllanishida muhim ahamiyatga ega bo‘ldi.  Milliy manfaatlar — O‘zbekistonni ng mustaqilligini , suverenitetin i mustahkamlash va milliy qadriyatlarni himoya qilishni ta’minlash zarurati kadrlar siyosatini milliy jihatdan mustahkamladi.  Global integratsiya — kadrlarni tanlashda xorijda o‘qigan, xalqaro siyosatga doir bilimga ega bo‘lgan mutaxassislarni jalb qilishga alohida e’tibor berildi 11 O‘zbekiston Respublikasida kadrlar siyosati va davlat fuqarolik xizmati tizimini tubdan takomillashtirish chora- tadbirlari to‘g‘risida 15 II BOB. SIYOSIY ELITA VA MA'MURIY BOSHQARUV: NAZARIY ASOSLAR 2.1. Siyosiy elita tushunchasi: mohiyati va turlari Mustaqillik yillarida kadrlar siyosatining muvaffaqiyatli amalga oshirilishi natijasida, yangi siyosiy elita shakllandi. Malakali va bilimli kadrlarning davlat boshqaruvida ishtirok etishi O‘zbekistonning mustaqil rivojlanishiga bevosita ta’sir ko‘rsatdi. Kadrlar tanlash tizimi orqali siyosiy tizimga yosh, iqtidorli va xalqaro tajriba orttirgan mutaxassislar jalb qilindi, bu esa siyosiy elita va davlat boshqaruvining sifatini oshirishga yordam berdi. Shu bilan birga, kadrlar siyosati jamiyatda siyosiy barqarorlikni ta’minlash va mamlakatni xalqaro maydonda mustahkamlashda muhim rol o‘ynadi. Siyosiy elita tushunchasi siyosiy fanlarda XIX asr oxiri va XX asr boshlarida shakllangan bo‘lib, bu atama jamiyatda muhim siyosiy qarorlar qabul qiluvchi, ijtimoiy jarayonlarni boshqaruvchi nufuzli guruhni anglatuvchi ilmiy toifaga aylangan. Siyosiy elita — bu davlat va jamiyat hayotida muhim rol o‘ynovchi, hokimiyat resurslariga ega bo‘lgan, siyosiy jarayonlarga yo‘naltiruvchi ta’sir ko‘rsatuvchi ijtimoiy guruh yoki shaxslar majmuasidir. Siyosiy elita nazariyasining ilk asoschilaridan biri — Gaetano Moska bo‘lib, u “boshqaruvchilar elita”, ya’ni jamiyatda har doim ozchilik bir guruh boshqaruvni amalga oshiradi degan g‘oyani ilgari surgan. Uning fikricha, “har qanday jamiyatda hukmron ozchilik va itoat etuvchi ko‘pchilik mavjud bo‘ladi. Shuningdek, Vilfredo Pareto esa “elita aylanishi” (circulation of elites) g‘oyasini ilgari surgan bo‘lib, siyosiy elitalar doimiy yangilanish va transformatsiya jarayonida bo‘lishi kerakligini ta’kidlagan. XX asrda R. Michels, C. Wright Mills, M. Djilas, R. Putnam kabi siyosatshunoslar siyosiy elitaning tarkibi, legitimligi, ta’sir doirasi va boshqaruvdagi roliga oid nazariyalarni yanada rivojlantirganlar. 16 Siyosiy elitaning mohiyati: Siyosiy elitaning mohiyatini quyidagi asosiy belgilar orqali aniqlash mumkin: 1. Hokimiyatga egalik – elita siyosiy resurslarni boshqaradi, qonuniy qarorlar qabul qilish vakolatiga ega; 2. Tashabbuskorlik va strategik fikrlash – davlat rivojlanishi uchun strategik qarorlarni ishlab chiqadi; 3. Ijtimoiy mas’uliyat – aholi manfaatlariga xizmat qiluvchi qarorlar qabul qilishda javobgarlikni o‘z zimmasiga oladi; 4. Tanlov va ajraluvchanlik – elita jamiyatning umumiy qatlamidan alohida ijtimoiy, siyosiy va intellektual salohiyatga ega bo‘lgan vakillardan tashkil topadi; 5. Axborot ustunligi – siyosiy elita jamiyatdagi eng muhim axborot va tahliliy resurslarga ega bo‘ladi. Siyosiy elita turlari: Siyosiy elitalar turli mezonlar asosida tasniflanadi. Eng ko‘p uchraydigan tasniflar quyidagilardan iborat: 1. Funktsional belgilarga ko‘ra:  Hukumat elitasi – prezident, parlament, vazirlar, hokimlar va boshqa amaldagi siyosiy rahbarlar;  Byurokratik elita – ma’muriy apparatdagi yuqori lavozimdagi mutasaddilar;  Harbiy elita – harbiy rahbarlar, xavfsizlik xizmatlari boshliqlari;  Iqtisodiy elita – yirik biznes rahbarlari, moliyaviy siyosatga ta’sir ko‘rsatuvchilar;  Intellektual elita – olimlar, tahlilchilar, OAV vakillari, siyosiy texnologlar. 2. Shakllanish manbalariga ko‘ra:  An’anaviy elita – nasldan-naslga o‘tgan siyosiy nufuz va ijtimoiy mavqe orqali shakllangan; 17  Karyera orqali shakllangan elita – ma’lum bosqichlarni bosib o‘tib, siyosiy lavozimga yetib kelgan;  Inson kapitaliga asoslangan elita – bilim, malaka va innovatsion fikrlash orqali elita qatoriga kirgan. 3. Qamrov doirasiga ko‘ra:  Milliy elita – butun mamlakat darajasidagi siyosiy qarorlar uchun mas’ul guruh;  Mintaqaviy elita – viloyatlar, tumanlar va shaharlar doirasida faoliyat yurituvchi siyosiy guruhlar;  Xalqaro elita – xalqaro tashkilotlar yoki transmilliy siyosiy tarmoqlarda faoliyat yurituvchi shaxslar. 4. Yondashuvga ko‘ra:  Ochiq elita – demokratik tanlov asosida shakllangan, jamoatchilikka ochiq bo‘lgan siyosiy qatlam;  Yopiq elita – tor doira, nepotizm va shaxsiy aloqalar orqali shakllangan, yopiq tizimda harakat qiluvchi guruh. Siyosiy elita tushunchasi nafaqat hokimiyatga egalik qiluvchi guruh sifatida, balki davlat boshqaruvidagi strategik fikrlovchi va ijtimoiy mas’uliyatli qatlam sifatida qaralishi lozim. Elita siyosiy tizimning markaziy elementi sifatida demokratik rivojlanish, islohotlarning samaradorligi va ijtimoiy barqarorlikni ta’minlovchi asosiy kuch hisoblanadi. 2.2. Ma'muriy boshqaruv tushunchasi va zamonaviy tendensiyalar Ma’muriy boshqaruv — bu davlat va jamiyatni samarali boshqarish, siyosiy qarorlarni ijro etish, resurslarni taqsimlash va jamoatchilik ehtiyojlariga javob berish 18 uchun amalga oshiriladigan tizimli faoliyatdir 12 . U asosan ijro etuvchi hokimiyat organlari, davlat xizmatlari, vazirliklar va mahalliy hokimliklar orqali olib boriladi. Ma’muriy boshqaruv siyosiy qarorlarni hayotga tatbiq etuvchi, tartib-intizom, tartibga solish va nazorat mexanizmlarini shakllantiruvchi muhim institutdir. Ma’muriy boshqaruvning asosiy xususiyatlari: 1. Normativ-huquqiy asosga ega bo‘lishi – qarorlar Konstitutsiya, qonunlar va boshqa normativ hujjatlarga asoslanadi; 2. Ijrochilik funksiyasi – siyosiy qarorlarni amalga oshirishda asosiy vosita hisoblanadi; 3. Ierarxik tuzilma – buyruq va topshiriqlar yuqoridan pastga qarab harakat qiladi; 4. Kasbiylik va mutaxassislik – davlat xizmatchilarining malakasi boshqaruv samaradorligini belgilaydi; 5. Jamoatchilikka xizmat qilish – davlat manfaatlari bilan birga fuqarolar ehtiyojlariga javob berishi zarur. Zamonaviy ma’muriy boshqaruvning asosiy tendensiyalari Global miqyosda va O‘zbekiston sharoitida ma’muriy boshqaruvda kuzatilayotgan zamonaviy tendensiyalar quyidagi asosiy yo‘nalishlarda ifodalanmoqda: 1. Boshqaruvning insoniylashtirilishi va xizmat ko‘rsatish modeli An’anaviy buyruqbozlikka asoslangan “hukmron boshqaruv” modelidan voz kechilib, fuqaroga xizmat ko‘rsatishga yo‘naltirilgan boshqaruv tizimiga o‘tish kuzatilmoqda. Bu tamoyil davlatni xalq uchun ishlaydigan tizim sifatida ko‘rishga asoslanadi. O‘zbekiston Prezidentining “xalq davlat idoralariga emas, davlat idoralari xalqqa xizmat qilishi kerak” degan shiori bu yondashuvning amaliy ifodasidir. 2. Raqamli boshqaruv (e-Government) 12 Xudoyberdiyev, R. Ma’muriy boshqaruv asoslari. – Toshkent, 2016 19 Zamonaviy ma’muriy boshqaruvda axborot-kommunikatsiya texnologiyalarining joriy etilishi sezilarli darajada samaradorlikni oshirmoqda. Elektron hukumat, onlayn xizmatlar, raqamli monitoring tizimlari orqali fuqarolar va davlat organlari o‘rtasidagi aloqa soddalashtirilmoqda. Bu holat byurokratiya va korrupsiya xavfini kamaytirishga xizmat qiladi. 3. Ochiqlik va shaffoflik Davlat boshqaruvi jarayonlarida ochiqlik va shaffoflik prinsipi tobora muhim ahamiyat kasb etmoqda. O‘zbekiston sharoitida davlat idoralari rasmiy veb-saytlari, ochiq ma’lumotlar portallari va matbuot anjumanlari orqali bu tamoyil amalda qo‘llanilmoqda. Bu tendensiya fuqarolarning mustahkamlashda muhim vositadir. davlatga bo‘lgan ishonchini 4. Fuqarolik jamiyati institutlari bilan hamkorlik Bugungi kunda davlat boshqaruvi bir tomonlama qaror qabul qilish emas, balki ijtimoiy sheriklikka asoslanadi. NNTlar, OAV, mahalla institutlari kabi fuqarolik jamiyati subyektlari bilan doimiy muloqot ma’muriy boshqaruv ning demokratiklashuvini ta’minlaydi. 5. Kadrlar siyosatining yangilanishi Zamonaviy boshqaruvda kompetent va tashabbuskor kadrlarga ehtiyoj ortmoqda. Shuning uchun ham davlat xizmatiga qabul qilishda ochiq tanlovlar, test sinovlari, malaka oshirish dasturlari keng joriy etilmoqda. 2020-yildan boshlab O‘zbekistonda davlat xizmatchilari uchun maxsus o‘quv dasturlari va modul tizim asosidagi malaka baholash tizimi joriy qilinmoqda. 6. Natijaga yo‘naltirilgan boshqaruv (Result-Based Management) Hozirgi zamonaviy yondashuvda har bir davlat idorasi faoliyati faqat reja asosida emas, balki aniq natija asosida baholanadi. Bu esa hisobdorlik, samaradorlik va natijaviylik tamoyillarini kuchaytiradi. 7. Markaziylashtirishdan markazsizlashtirishga o‘tish 20 Hududiy boshqaruvni kuchaytirish, mahalliy hokimiyatlarga mustaqillik berish, mahalliy tashabbuslarni qo‘llab-quvvatlash tendensiyasi kuchaymoqda. Bu o‘z navbatida quyi bo‘g‘inlarning tashabbuskorl igini oshirib, boshqaruvda moslashuvchanlikni ta’minlaydi 13 . Mustaqillikdan keyingi davrda O‘zbekiston siyosiy tizimi va elitasining tarkibi o‘zgarib bordi. Yangi siyosiy elita vakillari, asosan, iqtisodiy, siyosiy va ijtimoiy ko‘rsatkichlarga asoslanib shakllandi. Siyosiy elita tarkibiga kiruvchi shaxslar quyidagi xususiyatlarga ega bo‘lishi kerak: 1. Siyosiy faollik va tajriba : Siyosiy elita vakillari ko‘pincha siyosatga doir tajribaga ega bo‘lgan shaxslar bo‘lishi kerak. Bu tajriba hukumatda ishlash, partiya rahbarligi yoki jamoat tashkilotlarida faoliyat yuritish orqali o‘zini namoyon qiladi. 2. Iqtisodiy imkoniyatlar : Yangi siyosiy elita vakillari ko‘pincha iqtisodiy sektorda muhim pozitsiyalarga ega bo‘lgan shaxslar bo‘lgan. Ular davlat qarorlarini qabul qilishda, iqtisodiy islohotlarni amalga oshirishda ta’sirchan bo‘lishadi. 3. Ijtimoiy ta’sir : Siyosiy elita tarkibiga kirgan shaxslar, odatda, jamiyatda muhim ijtimoiy ta’sirga ega bo‘lishi zarur. Bu ta’sir ijtimoiy tashkilotlar, madaniyat, ta’lim va boshqa ijtimoiy sohalarda faoliyat yuritish orqali shakllanadi. Ma’muriy boshqaruv davlat hokimiyatining muhim yo‘nalishlaridan biri bo‘lib, siyosiy qarorlarni amaliyotga tatbiq etish, ijtimoiy- iqtisodiy jarayonlar ni muvofiqlashtirish va fuqarolarga xizmat ko‘rsatish funksiyalarini bajaradi. Bugungi globallashuv va texnologik rivojlanish sharoitida bu sohaning mazmun-mohiyati keskin o‘zgarib bormoqda. An’anaviy boshqaruv modellari o‘rnini fuqaroga xizmat ko‘rsatishga yo‘naltirilgan, natijadorlik va ochiqlikka asoslangan zamonaviy tizimlar 13 Usmonov, F. Davlat boshqaruvi va siyosiy institutlar. – Toshkent, 2018. 135b 21 egallamoqda. Zamonaviy ma’muriy boshqaruvning muhim tendensiyalari sifatida insoniylashtirish, raqamli texnologiyalarning keng joriy etilishi, ochiqlik, fuqarolik jamiyati bilan hamkorlik, malakali kadrlar siyosati va natijaga yo‘naltirilgan boshqaruv tizimi kabilarni qayd etish mumkin 14 . O‘zbekistonda bu boradagi islohotlar amaliy natijalar berayotgan bo‘lib, davlat xizmatlarining elektronlashtirilishi, ochiq tanlovlar orqali kadrlar tanlovi va jamoatchilik nazorati tizimining shakllanishi bunga yaqqol misol bo‘la oladi. Shuningdek, boshqaruvni markazsizlashtirish, mahalliy tashabbuslarni qo‘llab-quvvatlash va quyi bo‘g‘inlarga mas’uliyat yuklash orqali tizimga moslashuvchanlik kiritilmoqda. Bularning barchasi boshqaruv tizimini xalq manfaatlariga xizmat qiladigan ochiq, professional va samarali tuzumga aylantirishga xizmat qilmoqda. Umuman olganda, zamonaviy ma’muriy boshqaruvning muvaffaqiyati siyosiy elita, davlat xizmatchilari va fuqarolik jamiyati institutlari o‘rtasidagi konstruktiv hamkorlikka, shaffoflik va javobgarlik tamoyillarining to‘liq joriy etilishiga bog‘liqdir. 2.3. Zamonaviy ma muriy boshqaruv jarayonlarida siyosiy elitaning roli ʼ Ma’muriy boshqaruv – davlat va jamiyat hayotining ajralmas qismi bo‘lib, muayyan maqsad va vazifalarni amalga oshirish uchun resurslarni samarali boshqarish jarayonidir. Bu jarayon ichki va tashqi muhit ta’sirida doimiy o‘zgarishlarga uchraydi va yangi talablarga moslashishni talab qiladi. Zamonaviy davrda ma’muriy boshqaruv tushunchasi kengayib, faqat hukumat idoralarining ishlash mexanizmi emas, balki raqamlashtirish, shaffoflik va fuqarolar bilan ochiq muloqotni o‘z ichiga olgan kompleks tizimga aylangan. Bugungi kunda globalizatsiya, texnologik taraqqiyot va fuqaroli k jamiyati institutlarining rivojlanishi boshqar uv sohasid a yangi tendensiyalarni yuzaga keltirmoqda. Ushbu tendensi yalar boshqaruvning 14 Qodirov, T. Zamonaviy boshqaruv tendensiyalari. – Toshkent, 2020. 22 samaradorligini oshirish, xizmat ko‘rsatishni yaxshilash va davlat-vatanga munosabatni mustahkamlashga qaratilgan. Shuning uchun ma’muriy boshqaruvni chuqur o‘rganish va zamonaviy yondashuvlarni tadbiq etish davlat boshqaruvi tizimini takomillashtirishda muhim omil hisoblanadi. Ushbu bo‘limda ma’muriy boshqaruv tushunchasi, uning asosiy tamoyillari va zamonaviy tendensiyalar tahlil qilinadi. Bu esa, o‘z navbatida, boshqaruv jarayonlarini yanada samarali tashkil etishga va o‘zgaruvchan sharoitlarga tez moslashishga imkon beradi. Zamonaviy ma’muriy boshqaruv jarayonlarida siyosiy elita muhim markaziy o‘rin tutadi. Siyosiy elita davlat boshqaruvidagi qarorlarni shakllantirish, strategiyalarni ishlab chiqish va ularni amaliyotga tatbiq etishda asosiy faoliyat yurituvchi guruh sifatida namoyon bo‘ladi 15 . Ma’muriy boshqaruv jarayonida elitaning roli nafaqat siyosiy qaror qabul qilish, balki ularning bajarilishi va monitoringini ta’minlashda ham o‘z aksini topadi. 1. Strategik boshqaruv va qaror qabul qilishda siyosiy elitaning roli Siyosiy elita davlatning rivojlanish strategiyalarini belgilash, milliy manfaatlarni himoya qilish va uzoq muddatli siyosiy yo‘nalishlarni belgilashda yetakchi hisoblanadi. Zamonaviy boshqaruvda siyosiy elita o‘zining siyosiy pozitsiyasi va tajribasi orqali samarali strategik qarorlar qabul qiladi va ularni ijro etuvchi organlarga yo‘naltiradi. 2. Ijro etuvchi hokimiyat va ma’muriy boshqaruvdagi siyosiy elita Siyosiy elita ijro etuvchi hokimiyat organlari tarkibida faoliyat yuritib, ma’muriy boshqaruv tizimini boshqaradi. Bu jarayonda elita a’zolari davlat organlari va mahalliy boshqaruv bo‘linmalarining ish faoliyatini muvofiqlashtiradi, resurslar taqsimotini tashkil qiladi va qonuniylikni ta’minlaydi. 15 Xudoyberdiyev, R. Ma’muriy boshqaruv asoslari. – Toshkent, 2016 23 3. Islohotlarni amalga oshirishda siyosiy elitaning roli O‘zbekiston kabi islohotlarni amalga oshirayotgan davlatlarda siyosiy elita islohotlarni tashabbuskorlik bilan ilgari suradi va ularni ijtimoiy hamda iqtisodiy jihatdan qo‘llab-quvvatlaydi. Siyosiy elita yangi boshqaruv uslublarini, jumladan, raqamli texnologiyalarni joriy etish, ochiqlikni ta’minlash va fuqarolik jamiyati bilan hamkorlikni rivojlantirishda faol ishtirok etadi. 4. Kadrlar siyosati va elitaning kadrlarni shakllantirishdagi roli Siyosiy elita ma’muriy boshqaruv tizimida malakali va axloqiy jihatdan yuqori sifatga ega kadrlarni tanlash va tayyorlashda hal qiluvchi o‘rin tutadi. Elita kadrlar siyosatini belgilab, davlat xizmatining samaradorligi va qonuniyligini ta’minlaydi. 5. Jamoatchilik nazorati va siyosiy elita Zamonaviy boshqaruvda siyosiy elita jamoatchilik bilan ochiq muloqot o‘rnatib, qaror qabul qilish jarayonlarida shaffoflikni ta’minlashga intiladi. Bu esa fuqarolarning davlat idoralariga bo‘lgan ishonchini oshirishga xizmat qiladi. Zamonaviy ma’muriy boshqaruv tushunchasi an’anaviy boshqaruvdan farqli o‘laroq, ko‘proq natijaga yo‘naltirilgan, shaffof va fuqarolar ehtiyojlarini hisobga oladigan tizim sifatida shakllanmoqda 16 . Global jarayonlar va texnologik yangiliklar ma’muriy boshqaruvning samaradorligini oshirish, qaror qabul qilish tezligini va sifatini yaxshilashga xizmat qilmoqda. Zamonaviy tendensiyalar orasida raqamli transformatsiya, fuqarolar bilan samarali muloqot, ochiqlik va hisobdorlik, shuningdek, boshqaruvni markazsizla shtirish alohida o‘rin tutadi. Ushbu tendensiyalar davlat boshqaruvining har tomonlama rivojlanishiga, islohotlarning muvaffaqiyatli amalga oshishiga va jamiyatdagi ijtimoiy barqarorlikka hissa qo‘shadi. Natijada, zamonaviy ma’muriy boshqaruvning samarali faoliyati davlatning iqtisodiy, siyosiy va ijtimoiy maqsadlariga erishishda hal qiluvchi ahamiyat kasb etadi. Bu esa, 16 Dahlström, C., Lapuente, V., Teorell, J. The Merit of Meritocratization . Cambridge University Press, 2012. 24 o‘z navbatida, davlat boshqaruvidagi barcha qatlamlar — jumladan siyosiy elitaning ham faol ishtirokini taqozo etadi. 25 Xulosa Zamonaviy ma’muriy boshqaruv jarayonlarida siyosiy elitaning roli, xususan, O‘zbekiston sharoitida, davlat boshqaruvi samaradorligini ta’minlash va milliy islohotlarni muvaffaqiyatli amalga oshirishda hal qiluvchi omil bo‘lib qolmoqda. O‘zbekiston mustaqillikka erishganidan so‘ng siyosiy elita tabiati va tuzilmasida tub o‘zgarishlar yuz berdi. An’anaviy sovet davri elitasidan farqli ravishda, yangi siyosiy elita demokratik tamoyillarni hisobga olgan holda, zamonaviy ma’muriy boshqaruvni shakllantirish va boshqarish yo‘lida faol ishtirok etmoqda. Kurs ishida siyosiy elitaning tushunchasi, uning asosiy turlari va xususiyatlari, shuningdek, ma’muriy boshqaruv tizimida elitaning o‘rni va funksiyalari batafsil tahlil qilindi. Siyosiy elita – davlat hokimiyatining haqiqiy markazi sifatida qaralib, uning asosiy vazifasi siyosiy jarayonlarni boshqarish, strategiyalarni ishlab chiqish va ularni amalga oshirishdir. O‘zbekistonda siyosiy elita davlat boshqaruvining barcha bo‘g‘inlarida faol ishtirok etib, islohotlarni amalga oshirishda va davlat tizimini takomillashtirishda asosiy harakatlantiruvchi kuchga aylangan. Bugungi kunda O‘zbekistonda ma’muriy boshqaruv jarayonlarida siyosiy elitaning roli yangi bosqichga ko‘tarilgan. Raqamlashtirish va davlat xizmatlarining elektron shaklga o‘tishi, ochiqlik va shaffoflikning kuchayishi, fuqarolik jamiyati institutlari bilan hamkorlik siyosiy elitaning boshqaruvdagi funksiyalarini yanada kengaytirdi. Bu jarayonda siyosiy elita ijtimoiy ehtiyojlarni hisobga olib, samarali kadrlar siyosatini olib borish va davlat organlarining ish faoliyatini muvofiqlashtirishga e’tibor qaratmoqda. Kurs ishida O‘zbekiston siyosiy elitasining transformatsiyasi, uning yangi islohotlarga moslashuvi va o‘zgaruvchan siyosiy-iqtisodiy muhitda faoliyat yuritishi tahlil qilindi. Islohotlar jarayonida siyosiy elitaning yangi tamoyillarga, jumladan, demokratik boshqaruv, hisobdorlik, ochiqlik va jamoatchilik nazoratiga asoslangan boshqaruv shakllarini qabul qilayotgani kuzatildi. Bu esa, o‘z navbatida, davlat 26 boshqaruv tizimining samaradorligini oshirishga yordam bermoqda. Shuningdek, siyosiy elita kadrlar siyosati sohasida ham muhim vazifa bajaradi. Malakali, professionallarni tanlash, ularning malakasini oshirish va faoliyatini monitoring qilish – bularning barchasi siyosiy elitaning boshqaruv tizimini mustahkamlashda asosiy vositalardan hisoblanadi. O‘zbekiston misolida, shaffof tanlovlar, ochiq va raqobatbardosh tizimlar joriy etilishi, yosh mutaxassislarning ilgari surilishi – bularning barchasi siyosiy elitaning yangilanishi va kuchayishiga xizmat qilmoqda. Shu bilan birga, siyosiy elita davlat va jamiyat o‘rtasidagi muloqotni o‘rnatishda ham faollik ko‘rsatmoqda. Fuqarolik jamiyati institutlari bilan samarali hamkorlik, fuqarolarning fikrini hisobga olish va jamoatchilik nazoratini oshirish davlat boshqaruvida shaffoflik va hisobdorlik tamoyillarini mustahkamlashga xizmat qilmoqda. Bu esa jamiyatdagi ishonchni oshirish va siyosiy barqarorlikni ta’minlashda muhim omil sifatida namoyon bo‘lmoqda. Xulosa qilib aytganda, zamonaviy ma’muriy boshqaruv jarayonlarida siyosiy elitaning roli davlat boshqaruvining sifat va samaradorligini belgilovchi asosiy omil sifatida ko‘riladi. O‘zbekiston sharoitida siyosiy elita boshqaruvni modernizatsiya qilish, innovatsion yondashuvlarni joriy etish, kadrlar siyosatini takomillashtirish va jamiyat bilan ochiq muloqot o‘rnatish orqali davlat boshqaruvining yangi tizimini shakllantirmoqda. Shu bilan birga, fuqarolik jamiyati institutlari va keng jamoatchilik nazoratining yanada rivojlanishi siyosiy elitaning javobgarlik darajasini oshiradi va boshqaruv sifatini yanada yaxshilaydi. Umuman olganda, O‘zbekiston siyosiy elitasining zamonaviy ma’muriy boshqaruv jarayonlaridagi roli mamlakatning barqaror ijtimoiy- siyosiy rivojlanish i va global maydonda o‘z o‘rnini mustahkamlashida muhim ahamiyatga ega bo‘lib qoladi. Siyosiy elita davlat boshqaruvining asosiy poydevori sifatida islohotlarning muvaffaqiyatli amalga oshirilishiga va jamiyat manfaatlarini himoya qilishga xizmat qiladi. 27 FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR 1.Abdullaev, A. O‘zbekistonda siyosiy elita va boshqaruv tizimi. – Toshkent, 2018. 2.Karimov, I. Davlat boshqaruvi nazariyasi. – Toshkent, 2017. 3.Tursunov, S. Siyosiy boshqaruv va elita. – Toshkent, 2019. 4.Yo‘ldoshev, M. O‘zbekiston siyosiy tizimi. – Toshkent, 2020. 5.Xudoyberdiyev, R. Ma’muriy boshqaruv asoslari. – Toshkent, 2016. 6.Rahimov, D. O‘zbekistonda islohotlar va siyosiy elita. – Toshkent, 2021. 7.Sobirov, N. Siyosiy elitaning jamiyatdagi o‘rni. – Toshkent, 2015. 8.Usmonov, F. Davlat boshqaruvi va siyosiy institutlar. – Toshkent, 2018. 9.Nazarov, B. Ma’muriy boshqaruvda innovatsiyalar. – Toshkent, 2022. 10.Egamberdiyev, J. Siyosatshunoslik asoslari. – Toshkent, 2017. 11.Saidov, M. O‘zbekistonda siyosiy elita va kadrlar siyosati. – Toshkent, 2019. 12.Qodirov, T. Zamonaviy boshqaruv tendensiyalari. – Toshkent, 2020. 13.Yusupova, G. Siyosiy boshqaruv va fuqarolik jamiyati. – Toshkent, 2021. 14.Mirzaev, S. Davlat boshqaruvida raqamlashtirish. – Toshkent, 2022. 15.Sharipov, A. Siyosiy elita va demokratik boshqaruv. – Toshkent, 2023. Xorijiy adabiyotlar 1.Dahl, R. A. Who Governs. Democracy and Power in an American City . Yale University Press, 1961. 2.Mills, C. W. The Power Elite . Oxford University Press, 1956. 3.Pareto, V. The Mind and Society . Dover Publications, 1935. 4.Weber, M. Economy and Society . University of California Press, 1978. 5.Huntington, S. P. Political Order in Changing Societies . Yale University Press, 1968. 6.Almond, G. A., Powell, G. B. Jr. Comparative Politics: A Developmental Approach . Little, Brown, 1966. 28 7.Easton, D. A Systems Analysis of Political Life . Wiley, 1965. 8.Peters, B. G. The Politics of Bureaucracy . Routledge, 2010. 9.Nye, J. S. Jr. The Paradox of American Power . Oxford University Press, 2002. 10.Dahlström, C., Lapuente, V., Teorell, J. The Merit of Meritocratization . Cambridge University Press, 2012. 11.Rhodes, R. A. W. Understanding Governance: Policy Networks, Governance, Reflexivity and Accountability . Open University Press, 1997. 29

MUNDARIJA

Kirish

I bob. Oʻzbekistonda siyosiy elitaning shakllanishi va rivojlanish bosqichlari

1.1. Mustaqillikdan keyingi davrda siyosiy elitani shakllantirish omillari

1.2. Islohotlar davrida siyosiy elita transformatsiyasi

II bob. Siyosiy elita va ma'muriy boshqaruv: nazariy asoslar

2.1. Siyosiy elita tushunchasi: mohiyati va turlari

2.2. Ma'muriy boshqaruv tushunchasi va zamonaviy tendensiyalar

2.3. Zamonaviy maʼmuriy boshqaruv jarayonlarida siyosiy elitaning roli

Xulosa va takliflar

Foydalanilgan adabiyotlar roʻyxati

Купить