Информация о документе

Цена 40000UZS
Размер 74.0KB
Покупки 0
Дата загрузки 31 Октябрь 2026
Расширение docx
Раздел Курсовые работы
Предмет Политология

Продавец

DocX Seller

Дата регистрации 31 Октябрь 2026

0 Продаж

O‘zbekiston Respublikasining tashqi siyosiy faoliyati konsepsiyasi

Купить
“ GLOBA LLA SHUV VA BA RQA ROR TA RA QQIY OT” FA N IDA N KURS ISHI MA VZU: O‘ZBEKISTON RESPUBLIKA SIN IN G TA SHQI SIY OSI Y FA OLIY A TI KON TSEPTSIY A SI Bajardi: ________________________ Ilmiy rahbar: ________________________ Toshk ent -2025 MUN DA RIJ A KIRISH… … … … … … … … … … … … … … … … … … … … … … … … … … … 3 I BOB. O‘ZBEKISTON RESPUBLIKA SI TA SHQI SIY OSI Y FA OLIY A TI.… … … … … … … … … … … … … … … … … … … ........................ 7 1.1. O‘zbekiston Respublikasi tashqi siyosati………………………………… 7 1.2. O‘zbekiston Respublikasi tashqi siyosiy faoliyatining shakllanishi va uning ustuvor yo‘nalishlari………... …………………………………………. 13 II BOB. O‘ZBEK ISTON RESPUBLIKA SIN IN G TA SHQI SIY OSI Y FA OLIY A TI KON TSEPTSI Y A SI… ..… … … … … … … … … … … … … … ... 17 2.1. O‘zbekiston tashqi siyosiy faoliyati konsepsiyasining ahamiyati.. ……… 17 2.2. Oʻzbekistonda tashqi siyosiy faoliyat konsepsiyasining takomillashtirilishi…...……………………………………………………….. 30 X ULOSA … … … … … … … … … … … … … … … … … … … … … … … … .… … .37 FOY DA LA N ILGA N ADA BIY OTLA R ROʻY X A TI… … … … … … … … ...39 2 KIRISH Mav zuning dolzarbligi. Mamlakatning xalqaro munosabatlardagi strategik yo‘nalishlarini belgilaydi va global o‘zgarishlar davrida uning milliy manfaatlarini himoya qilishga xizmat qiladi. Quyidagi jihatlar ushbu mavzuning dolzarbligini ko‘rsatadi: O‘zbekistonning tashqi siyosati milliy xavfsizlikni ta’minlash, xalqaro terrorizm, ekstremizm va transmilliy tahdidlarga qarshi kurashni kuchaytirish uchun strategik ahamiyatga ega. Ayniqsa, Markaziy Osiyo mintaqasidagi geosiyosiy o‘zgarishlar sharoitida bu masala dolzarbdir. O‘zbekiston xalqaro iqtisodiy aloqalarni mustahkamlash orqali milliy iqtisodiyotni diversifikatsiya qilishga intilmoqda. Transport koridorlari, energetika va savdo-sotiq sohalaridagi hamkorliklar milliy rivojlanishga hissa qo‘shadi. Markaziy Osiyodagi davlatlar bilan yaxshi qo‘shnichilik munosabatlarini rivojlantirish, suv resurslarini boshqarish, savdo- sotiqni kengaytirish va barqarorlikni ta’minlash mamlakat tashqi siyosatining ustuvor yo‘nalishlaridan biri bo‘lib, bu masala dolzarbdir 1 . O‘zbekiston iqlim o‘zgarishi, ekologik muammolar, xususan, Orol dengizining qurishi kabi global masalalarda faol ishtirok etmoqda. Bu muammolar nafaqat mintaqaviy, balki xalqaro darajadagi hamkorlikni talab qiladi. Jahon siyosiy maydonida turli qutblar o‘rtasida muvozanatni saqlash va ko‘p tomonlama diplomatik munosabatlarni rivojlantirish O‘zbekistonning tashqi siyosiy faoliyatidagi asosiy yo‘nalishlardan biri sifatida dolzarbligini oshiradi. Bugungi kunning geosiyosiy o‘zgarishlari va xalqaro munosabatlardagi yangi tendensiyalar O‘zbekistonning tashqi siyosat kontseptsiyasini takomillashtirish zaruriyatini keltirib chiqarmoqda. Bu kontseptsiya nafaqat davlat manfaatlarini, balki xalqning farovonligi va istiqbolini ham belgilab beruvchi strategik hujjat sifatida ahamiyatlidir. Shu sabab, uning dolzarbligi doim yuqori bo‘lib qoladi. 1 Mirziyoev Sh.M. O‘zbekiston tashqi siyosatining asosiy tamoyillari. T.: “O‘zbekiston” - 2019 y. – 220 b. 3 O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev mamlakatning tashqi siyosiy faoliyati konsepsiyasiga katta ahamiyat qaratib, uni takomillashtirish va amaliyotga tatbiq etish borasida bir qator fikrlarni bildirgan 2 . Sh.Mirziyoyevning ta’kidlashicha, O‘zbekiston ochiq, pragmatik va amaliy tashqi siyosat yuritib, barcha taraqqiyparvar davlatlar, ayniqsa, qo‘shni mamlakatlar bilan yaqin do‘stlik va hamkorlik munosabatlarini mustahkamlashga ustuvor ahamiyat bermoqda. Shuningdek, davlatimiz rahbari O‘zbekistonning xalqaro tashkilotlar bilan hamkorligi yangi bosqichga ko‘tarilganini qayd etib, Birlashgan Millatlar Tashkiloti, Yevropa Ittifoqi, Yevropada xavfsizlik va hamkorlik tashkiloti, Shanxay hamkorlik tashkiloti, Mustaqil Davlatlar Hamdo‘stligi, Islom hamkorlik tashkiloti kabi tuzilmalar bilan aloqalar kengayib borayotganini ta’kidlagan 3 . Mav zuning oʻrganilganlik darajasi. O‘zbekiston Respublikasining tashqi siyosiy faoliyati konsepsiyasi o‘zbek olimlari tomonidan keng o‘rganilgan va tahlil qilingan. Bu borada siyosatshunoslar, tarixchilar va xalqaro munosabatlar bo‘yicha mutaxassislar tomonidan qator ilmiy ishlar, maqolalar va tadqiqotlar amalga oshirilgan. Masalan, A. Xushvaktovning "Davlat taraqqiyotida tashqi siyosatning o‘rni" nomli maqolasida tashqi siyosatning shakllanishi, rivojlanish bosqichlari hamda xalqaro munosabatlardagi o‘rni masalalari yoritilgan. Maqolada, shuningdek, O‘zbekiston tashqi siyosatining asosiy yo‘nalishlari tahlil etilgan 4 . Shu bilan birga, O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Strategik va mintaqalararo tadqiqotlar instituti tomonidan mamlakatning tashqi siyosati va uning zamonaviy dunyodagi o‘rni haqida tahliliy materiallar chop etilgan. Jumladan, "Zamonaviy dunyoda O‘zbekiston tashqi siyosatining kun tartibi" nomli maqolada O‘zbekistonning ochiq, pragmatik va konstruktiv tashqi siyosati hamda uning xalqaro maydondagi o‘rni haqida so‘z yuritilgan 5 . 2 Mirziyoyev Sh.M. Milliy tiklanishdan milliy yuksalish sari – T.: “O‘zbeksiton” 2021. – 406 b. 3 Mirziyoyev Sh. M. Yangi Oʻzbekiston strategiyasi. – T.: “Oʻzbekiston” nashriyoti, 2021, - 464 b. 4 Xushvaktov A. “O‘zbekistonning tashqi siyosatida xalqaro hamkorlik va uning rivojlanish istiqbollari”. T.: “Universitet”, - 2021y. – 310 b. 5 O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2017 yil 2 fevraldagi “O‘zbekiston Respublikasining tashqi siyosiy faoliyati konsepsiyasini tasdiqlash” to‘g‘risidagi PF-4947-son Farmoni. 4 Bundan tashqari, siyosiy fanlar sohasida olib borilgan tadqiqotlar to‘plamlarida O‘zbekistonning tashqi siyosati, xalqaro munosabatlardagi o‘rni va roli haqida maqolalar jamlangan. Bu to‘plamlar mamlakatimiz siyosatshunos olimlari va amaliyotchilarining ilmiy ishlari bilan tanishish imkonini beradi. Shuningdek, O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning tashqi siyosatga oid nutqlari va maqolalari ham olimlar tomonidan o‘rganilib, tahlil qilinmoqda. Bu materiallar mamlakatning tashqi siyosiy yo‘nalishlarini chuqur anglashda muhim manba hisoblanadi 6 . Umuman olganda, O‘zbekiston Respublikasining tashqi siyosiy faoliyati konsepsiyasi o‘zbek olimlari tomonidan keng qamrovda o‘rganilib, ilmiy jamoatchilik orasida muhim mavzulardan biri sifatida e’tirof etiladi. Kurs ishi mav zusining oby ek t i. "O‘zbekiston Respublikasining tashqi siyosiy faoliyati konsepsiyasi" mavzusining obyekti – bu O‘zbekistonning tashqi siyosat tamoyillari, strategik yo‘nalishlari va amaliy faoliyati bilan bog‘liq jarayonlar, munosabatlar va institutsional mexanizmlardir. Kurs ishining predmet i . "O‘zbekiston Respublikasining tashqi siyosiy faoliyati konsepsiyasi" mavzusining predmeti – bu tashqi siyosat jarayonlarini tashkil etuvchi nazariy va amaliy jihatlar, davlatning xalqaro maydondagi manfaatlarini himoya qilish tamoyillari va siyosat yondashuvlarini o‘rganishga qaratilgan masalalardir. Ushbu predmet O‘zbekistonning tashqi siyosatining mohiyatini, maqsadlarini va vositalarini tahlil qilishga asoslanadi. Kurs ishining maqsadi. O‘zbekistonning xalqaro maydondagi manfaatlarini himoya qilish, mintaqaviy va global barqarorlikni ta’minlash, milliy rivojlanishni qo‘llab-quvvatlash va tashqi siyosat tamoyillari asosida samarali hamkorlikni yo‘lga qo‘yishga qaratilgan. O‘zbekiston tashqi siyosatining asosiy maqsadi – milliy manfaatlarni xalqaro miqyosda himoya qilish va ilgari surish hisoblanadi. Kurs ishining v azifalari. Ushbu kurs ishining maqsaddan kelib chiqib quyidagi vazifalar belgilab olindi: 6 O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2017 yil 7 iyundagi “O‘zbekiston Respublikasining BMTga a’zoligini mustahkamlash va boshqa xalqaro tashkilotlar bilan hamkorlikni rivojlantirish” to‘g‘risidagi PF-5026-son Farmoni. 5 - Milliy manfaatlarni himoya qilinishini o‘rganish; - Xalqaro hamkorlikni rivojlantirilishini tahlil qilish; - Diplomatik aloqalarni rivojlantirilishini aniqlash; - Xalqaro axborot sohasida O‘zbekistonning o‘rni va ro‘lini kuchaytirish borasida malumot to‘plash. Kurs ishining t ark ibiy t uzilishi. Kurs ishi kirish, ikki bob, toʻrtta paragraf, xulosa hamda foydalanilgan adabiyotlar roʻyxatidan iborat boʻlib, kurs ishining umumiy hajmi 39 betni tashkil etadi. 6 I BOB. O‘ZBEKISTON RESPUBLIKA SI TA SHQI SIY OSI Y FA OLIY A TI 1.1. O‘zbek ist on Respublik asi t ashqi siy osat i O‘zbekiston Respublikasi o‘z milliy manfaatlariga asoslangan holda ochiq, o‘zaro manfaatli va konstruktiv tashqi siyosat olib boradi. Respublikaning zamonaviy tashiq siyosiy kursi dunyoda va mintaqada shiddat bilan o‘zgarayotgan vaziyat, hamda mamlakatning ichidagi keng ko‘lamli o‘zgarishlarga asoslanib shakllanadi. O‘zbekiston Respublikasi tashqi siyosiy faoliyatining bosh maqsadi – davlat mustaqilligi va suverenitetini, xalqaro maydondagi o‘rni va rolini mustahkamlash, yon-atrofida xavfsizlik, barqarorlik va ahil qo‘shnichilik muhitini shakllantirish, respublikaning tashqi iqtisodiy manfaatlarini faol tarzda ilgari surish. Respublika harbiy-siyosiy bloklarga qo‘shilmaslik kursiga sodiq bo‘lib, o‘z hududida xorijiy harbiy bazalar va ob’ektlarni joylashtirishga, shuningdek, mamlakat harbiy xizmatchilarining chet eldagi tinchlikparvarlik amaliyotlarida yoki harbiy mojarolarda ishtirok etishiga yo‘l qo‘ymaydi. O‘zbekiston barcha qarama-qarshiliklar va nizolarni faqat tinch siyosiy yo‘llar bilan hal qilish tarafdori 7 . O‘zbekiston davlatlarning suveren tengligi, kuch ishlatmaslik yoki kuch bilan tahdid qilmaslik, chegaralarning daxlsizligi, boshqa davlatlarning ichki ishlariga aralashmaslik; xalqaro majburiyatlarni vijdonan bajarish, inson huquqlarini hurmat qilish va himoya qilish va xalqaro huquqning boshqa umume’tirof etilgan tamoyilllari va normalari; xavfsizlikning bo‘linmasligi, ochiqlik va pragmatizm, qo‘shni mamlakatlar bilan har tomonlama yaxshi qo‘shnichilik munosabatlarini rivojlantirish, mintaqaviy va xalqaro hamkorlikni mustahkamlash kabi asosiy tamoyillarga tayangan holda tinchlik, taraqqiyot va farovonlik yo‘lida barcha sheriklar bilan hamkorlikni kengaytirishdan manfaatdor. Tashqi siyosiy faoliyatning asosiy va birinchi darajali vazifalaridan biri bu 2017-2021-yillarda O‘zbekiston Respublikasini rivojlantirishning beshta ustuvor yo‘nalishi bo‘yicha Harakatlar strategiyasini samarali amalga oshirishdir. 7 Suyunov I. “Markaziy Osiyo davlatlari bilan tashqi siyosat aloqalari”. T.: “Ilm”, - 2018y. – 250 b. 7 Ushbu maqsadga erishish uchun tashqi siyosat idorasi oldiga quyidagi vazifalar qo‘yilgan: - mamlakatimizda olib borilayotgan demokratik islohotlarni hamda jamiyat va iqtisodiyotni modernizatsiya qilishning jadal jarayonlarini samarali amalga oshirish uchun mumkin qadar qulay tashqi siyosiy shart-sharoitlarni shakllantirish; - Markaziy Osiyoda tinchlik va barqarorlikni saqlash hamda mustahkamlash, mintaqani xavfsizlik va barqaror taraqqiyot hududiga aylantirish; - jahonning yetakchi davlatlari va xalqaro tashkilotlar bilan strategik hamkorlik qilishning mutanosib, ko‘p qirrali tizimini shakllantirish; - O‘zbekistonning mintaqa va jahon siyosatidagi muhim yo‘nalishlar bo‘yicha xalqaro tashabbuslarini ilgari surish; - mahalliy mahsulotlarning eksport hajmini oshirish va geografiyasini kengaytirish borasida ko‘maklashish; - milliy iqtisodiyotning ustuvor tarmoqlariga to‘g‘ridan-to‘g‘ri xorijiy investitsiyalar va ilg‘or texnologiyalarni jalb etishda faol ko‘mak berish; - mamlakatimizga turistlarni jalb qilish hamda turistik infratuzilmani rivojlantirish borasida amaliy yordam ko‘rsatish; - transport va tranzit sohasidagi hamkorlikni kengaytirish va chuqurlashtirishda hamda xalqaro transport kommunikatsiyalari va logistik infratuzilmalarni rivojlanishiga ko‘maklashish; - xorijdagi O‘zbekiston Respublikasi fuqarolari va yuridik shaxslari huquq va manfaatlarining har tomonlama himoya qilinishini ta’minlash; - xorijda istiqomat qilayotgan vatandoshlar bilan aloqalarni mustahkamlash. Tashqi siyosatimizning bosh ustuvor yo‘nalishi Markaziy Osiyo mintaqasidir. O‘zbekistonning Markaziy Osiyodagi siyosati mintaqada tinchlik va barqarorlikni ta’minlashga, mintaqaviy xavfsizlikning muhim muammolarini hal etishga, shu jumladan, Afg‘onistondagi vaziyatni hal qilishga ko‘maklashishga qaratilgan. O‘zbekiston mintaqaviy savdo- iqtisodiy hamkorlikni mustahkamlash, mintaqaning transport va tranzit infratuzilmasini rivojlantirish, Markaziy Osiyo transchegaraviy daryolarining suv-energetika resurslaridan oqilona va kompleks foydalanish hamda 8 mintaqaning ekologik barqarorligini ta’minlash, chegaralarni delimitatsiya va demarkatsiya qilish jarayonini yakuniga yetkazish uchun barcha sa’y-harakatlarni amalga oshiradi. O‘zbekiston mintaqa davlatlari bilan do‘stona va ahil qo‘shnichilik munosabatlarini mustahkamlashdan, ilmiy-texnikaviy va madaniy- gumanitar hamkorlikni rivojlantirishdan, parlamentlar, chegara hududlari, jamoat tashkilotlari va oddiy fuqarolar o‘rtasidagi aloqalarni kuchaytirishdan manfaatdor. O‘zbekist on Afg‘oniston bilan aloqalarni kengaytiris hni, mazkur mamlakatdagi vaziyatni tinch yo‘l bilan hal etishga qaratilgan xalqaro sa’y-harakatlarda faol ishtirok etishni davom ettiradi. O‘zbekiston tomoni Afg‘oniston iqtisodiyotini qayta tiklanishiga, uning transport, ishlab chiqarish, energetik va ijtimoiy infratuzilmalarini rivojlantirishga ko‘mak berishda davom etadi. Barqaror va ravnaq topayotgan Afg‘oniston Markaziy Osiyodagi mintaqaviy xavfsizlikning kafolatidir 8 . MDH malakatlari bilan hamkorlik ham O‘zbekiston tashqi siyosatining ustuvor yo‘nalishi hisoblanadi. Mazkur davlatlar bilan respublikamiz tarixan shakllangan siyosiy, iqtisodiy, transport- kommunikatsion va boshqa aloqalarga ega. O‘zbekiston Hamdo‘stlik mamlakatlari bilan tenglik, o‘zaro foydalilik, bir-birining manfaatlarini hurmat qilish va e’tiborga olish tamoyillari asosida ikki tomonlama hamkorlik munosabatlarini qurishni davom etadi. O‘zbekiston Rossiya bilan 2004-yil 16-iyunda imzolangan Strategik hamkorlik, 2005-yil 14-noyabrdagi Ittifoqchilik munosabatlari to‘g‘risidagi shartnomalar hamda 2012-yil 4-iyunda imzolangan O‘zbekiston Respublikasi va Rossiya Federatsiyasi o‘rtasida Strategik hamkorlikni chuqurlashtirish to‘g‘risidagi deklaratsiya asosida do‘stona munosabatlarni har tomonlama mustahkamlash va tadrijiy rivojlantirish ikki mamlakat manfaatlariga to‘liq mos keladi hamda mintaqadagi tinchlik va xavfsizlikni mustahkamlashga xizmat qiladi. Ikki tomonlama munosabatlarning eng muhim vazifalari O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Sh.M.Mirziyoyevning 2017-yil 4-5-aprelda Rossiyaga davlat tashrifi 8 Raxmatov Z. “O‘zbekiston Respublikasining tashqi siyosatining asosiy yo‘nalishlari”. T.: “Sharq”, - 2020y. – 270 b. 9 hamda Rossiya Federatsiyasi Prezidenti V.V.Putinning 2018 yil 18-19 oktyabrda O‘zbekistonga davlat tashrifi chog‘ida erishilgan kelishuvlarni to‘liq amalga oshirilishini ta’minlashdan iboratdir. O‘zbekiston Respublikasi global muammolarni hal etishda muhim rol o‘ynaydigan, yaqin mintaqaviy qo‘shni Xitoy bilan strategik hamkorlikni kuchaytirish tarafdori. Xitoy bilan munosabatlarni rivojlantirish 2012-yil 6-iyundagi Strategik hamkorlikni o‘rnatish to‘g‘risidagi qo‘shma deklaratsiya, 2013-yil 9-sentyabrdagi ikki tomonlama strategik hamkorlikni yanada rivojlantirish va chuqurlashtirish to‘g‘risidagi deklaratsiyasi hamda 2017 yil 12 maydagi Har tomonlama strategik sheriklik munosabatlarini yanada chuqurlashtirish to‘g‘risida qo‘shma bayonotga asoslangan. O‘zbekiston Respublikas i Prezidenti Sh.M.Mirziyoyev 2019-yil 24-27 aprelda «Bir makon, bir yo‘l» Ikkinchi xalqaro forum doirasida ilgari surgan tashabbus va takliflarni to‘liq va o‘z vaqtida amalga oshirish ikki mamlakat manfaatlariga mos keladi. O‘zbekiston tashqi siyosatining ustuvor yo‘nalishlaridan biri, Amerika Qo‘shma Shtatlari bilan 2002-yil 12-mart oyida imzolangan O‘zbekiston va AQSh o‘rtasida Strategik sherikchili k va hamkorlik ning asoslari to‘g‘risid agi deklaratsiyasi asnosida o‘zaro manfaatli va konstruktiv hamkorlikni har tomonlama rivojlantirishdan iboratdir. O‘zbekiston AQSh bilan mamlakatda amalga oshirilayotgan fuqarolik jamiyati asoslarini mustahkamlash va xalq turmush darajasini yaxshilashga qaratilgan modernizatsiya jarayoni va islohotlarni qo‘llab-quvvatlash maqsadida siyosiy, savdo-iqtisodiy, investitiaviy-texnologik va madaniy-gumanitar sohalarda hamkorlikni yanada kengaytirishdan manfaatdor. Ikki tomonlama hamkorlikning muhim yo‘nalishlari Afg‘onistonda tinchlik va barqarorlikni mustahkamlash, transmilliy tahdid va xatarlarga qarshi kurashga ko‘maklashishdan iboratdir 9 . O‘zbekiston Yevropa Ittifoqi va Yevropa davlatlari bilan har taraflama manfaatli hamkorlikka muhim ahamiyat beradi. Yevropa mamlakatlari bilan hamkorlikni asosiy sohalari savdo-sotiqni rivojlantirish, investitiya va moliya, 9 Ponomarev A.V. “Xalqaro munosabatlar va diplomatiya”. M.: “Toshkent”, - 2015y. – 180 b. 10 zamonaviy texnologiyalar transferi, ilm-fan, texnika, ta’lim, ekologiya, sog‘liqni saqlash, madaniyat va mintaqaviy xavfsizlik kabilar hisoblanadi. O‘zbekiston asosiy e’tiborini Yevropaning ilg‘or davlatlari, xususan Germaniya, Fransiya, Buyuk Britaniya, Belgiya, Italiya, Ispaniya, Latviya va boshqa davlatlar bilan ikki tomonlama hamkorlikni yanada yuqori darajaga chiqarishga alohida e’tibor beradi. Respublikamiz ko‘p asrlik umumiy tarix, yagona til va din, umumiy qadriyatlar va o‘xshash urf-odatlarga ega bo‘lgan Turkiya davlati bilan do‘stlik va hamkorlikni mustahkamlashga qaratilgan siyosatni izchil davom ettiradi. Mamlakatimiz Turkiya bilan har taraflama manfaatli hamkorlikni, jumladan savdo-sotiq, investitsiya va turizm kabi sohalarda rivojlantiradi 10 . Osiyo-Tinch okeani hududi mamlakatlari, xususan Koreya Respublikasi va Yaponiya bilan hamkorlik O‘zbekiston tashqi siyosatining muhim yo‘nalishlaridan biri bo‘lib qoladi. O‘zbekiston ushbu davlatlar bilan investitsiya, savdo-sotiq, yuqori texnologiyalar, madaniy-gumanitar sohalaridagi keng qamrovli hamkorlikni davom ettiradi. O‘zbekiston Janubiy-Sharqiy Osiyodagi mamlakatlar – Malayziya, Indoneziya, Singapur, Vetnam kabi davlatlar bilan hamkorligini rivojlantiradi. O‘zbekiston Janubiy Osiyo mamlakatlari, xususan Hindiston va Pokiston bilan savdo-sotiq, transport-kommunikatsiya, turizm kabi sohalarda har taraflama va o‘zaro manfaatli hamkorlikni rivojlantirishni qo‘llab quvvatlaydi. O‘zbekiston musulmon dunyosi davlatlari bilan o‘zaro manfaatli aloqalarni iqtisodiyot, transport kommunikatsiyasi, moliya, investitsiya va sayyohlik sohalarida, shu jumladan Islom hamkorlik tashkiloti va Islom taraqqiyot banki doirasida faol rivojlantirish va mustahkamlashdan manfaatdor. O‘zbekiston BMT ishida faol ishtirok etishni davom ettiradi, hamda uni xalqaro tinchlik va xavfsizlikni ta’minlashga, tezkor globallashuv jarayonida davlatlarning barqaror rivojlanishida ko‘maklashishga mas’ul bo‘lgan yagona universal tashkilot sifatida ko‘radi. 10 Dovlatov M. “Xalqaro siyosat: tamoyillar va tendensiyalar”. T.: “Ilm”, - 2016y. – 230 b. 11 Mamlakatimiz Yevropada xavfsizlik va hamkorlik tashkiloti, Shanxay hamkorlik tashkiloti va Mustaqil Davlatlar Hamdo‘stligi tashkilotlati bilan ushbu tuzilmalarning mexanizmlaridan zamonaviy muammolar va tahdidlarga qarshi kurashishda, ko‘p tomonlama hamkorlikni rivojlantirishda samarali foydalanish maqsadida o‘zaro sherikchilikni yanada rivojlantiradi. O‘zbekiston xalqaro moliya institutlari bilan, shu jumladan, Osiyo taraqqiyot banki, Jahon banki, Xalqaro valyuta jamg‘armasi, Yevropa tiklanish va taraqqiyot banki, Osiyo infratuzilma investitsiyalari banki va Yevropa investitsiya banklari bilan energetika, transport, qishloq xo‘jaligi, uy-joy qurilishi, kichik biznes va xususiy tadbirkorlikni rivojlantirish bo‘yicha yangi loyihalarni amalga oshirishda hamkorlikni faollashtirish uchun barcha sa’y-harakatlarni olib boradi. Bugungi kunda O‘zbekiston Respublikasi dunyoning 130 dan ortiq davlatlari bilan diplomatik aloqalar o‘rnatgan. Toshkentda 44 ta chet el elchixonalari, 1 ta bosh konsullik, 8 ta faxriy konsullar, 17 ta xalqaro tashkilotlar vakolatxonalari, 13 ta xorijiy xalqaro hukumatlararo va hukumat tashkilotlari vakolatxonalari, 1 ta diplomatik maqomga ega savdo vakolatxonasi faoliyat ko‘rsatmoqda. Xorijiy mamlakatlarda va xalqaro tashkilotlarda O‘zbekiston Respublikasining 55 ta diplomatik va konsullik vakolatxonalari mavjud. O‘zbekiston 100 dan ortiq xalqaro tashkilotlarning a’zosi bo‘lib, mamlakatimiz turli xil ko‘p tomonlama hamkorlik tuzilmalari bilan o‘zaro sherikchilik aloqalarini rivojlantiradi. 12 1.2. O‘zbek ist on Respublik asi t ashqi siy osiy faoliy at ining shak llanishi v a uning ust uv or y o‘nalishlari O‘zbekiston Respublikasi o‘ziga xos geografik tuzilishi bilan Markaziy Osiyo mintaqasidagi davlatlar orasida alohida ajralib turadi. Bunday geografik joylashuvning qulay va noqulay tomonlari mavjud bo‘lib, ular respublikaning geosiyosiy vaziyati va geostrategik manfaatlari, uning ichki va tashqi siyosatini tanlash hamda belgilashda muhim ahamiyat kasb etadi. Mustaqil O‘zbekistonning qulay geosiyosiy imkoniyatlari quyidagicha: uzoq o‘tmishdan Sharq va G‘arb o‘rtasidagi qadimgi savdo-sotiq, madaniy-ilmiy va diplomatik aloqalari yo‘li bo‘lgan Buyuk Ipak yo‘li davlat hududidan o‘tgan 11 . Hozirda ham Yevropa va Yaqin Sharqdan Osiyo – Tinch okeani mintaqasiga olib boradigan yo‘llar Markaziy Osiyodan, uning markazida joylashgan O‘zbekistondan o‘tadi. Markaziy Osiyoning markazida joylashgan O‘zbekiston o‘zining geografik holatidan kelib chiqib, mazkur mintaqada kuchlar nisbati va muvozanatini saqlash, iqtisodiy integratsiya jarayonini rivojlantirish, barqarorlikni ta’minlash, hamkorlikni mustahkamlash imkoniyatiga ega. O‘zbekiston bugungi kunda qo‘shni davlatlar – Qozog‘iston, Qirg‘iziston, Tojikiston, Turkmaniston va Afg‘oniston o‘rtasida bog‘lovchi halqa vazifasini o‘tab kelmoqda. O‘zbekiston o‘zining joylashuvi ga ko‘ra Markaziy Osiyoning transport, energeti ka, kommunikatsiya, suv tizimi markazida joylashgan. Tabiiy iqlim sharoiti qulay, ulkan mineral – xomashyo zaxiralari va strategik materiallarga ega, dehqonchilik madaniyati rivojlangan, oziq-ovqat bilan o‘zini o‘zi ta’minlashga qodir. O‘zini neft, gaz, rangli metallar bilan ta’minlabgina qolmay, ularni eksport qilish imkoniyatiga ham ega. O‘zbekiston Respublikasining yerostida amaldagi Mendeleyev davriy tizimining barcha elementlari mavjud. Mazkur imkoniyatlari bo‘lgan taqdirda ham O‘zbekiston geosiyosiy joylashuvini noqulayliklardan mustasno deb bo‘lmaydi. Shu jihatdan O‘zbekiston Respublikasiga qiyinchiliklar tug‘diruvchi quyidagi omillar mavjud: O‘zbekiston Fors ko‘rfazi, Kaspiy dengizi havzasi va Tarim havzasining 11 Zaripov T. “Ko‘p tomonlama diplomatiya va uning samaradorligi”. T.: “Yangi Nashr”, - 2020y. – 260 b. 13 neft va gazga juda boy konlari joylashgan yarim halqaning strategik markazida joylashgan. Shuning uchun bu hududda butun dunyoda energiya taqchilligi sharoitida ko‘pgina davlatlarning bir-biriga mos kelmaydigan manfaatlari o‘zaro to‘qnashmoqda. Dunyodagi kuchli davlatlar mazkur mintaqada o‘z manfaatlarini izlamoqda. Shu bilan birga, O‘zbekiston mintaqadagi etnik murosasizlik, narkobiznes va har xil tashqi kuchlar tomonidan rag‘batlantirilib kelinayotgan, ichki mojarolar hali ham tugatilmagan Afg‘oniston kabi davlat bilan chegaradoshdir. O‘zbekiston bevosita dengizga chiqa olmaydigan, buning ustiga dengiz portlaridan eng uzoqda joylashgan mamlakat hisoblanadi. Qora dengiz, Boltiq dengizi, Yapon dengizi va Shimoliy dengizlarga olib chiquvchi eng qisqa temiryo‘l qariyb 3 ming kilometrni tashkil qiladi. Mustaqil O‘zbekistonning, umuman, hamma daryolari hamda respublika hududini kesib o‘tadigan, uzunligi 150 va undan ko‘p kilometrli daryolar 50 tadan oshgan bo‘lishiga qaramay, uning suv resurslari cheklangan va ekologik muammolari ham bor. Orol fojiasi ham mamlakatimiz uchun noqulaylik omilidir. O‘zbekiston Respublikasining mustaqil tashqi siyosati asoslarining ishlab chiqilishi Hozirda xalqaro hamjamiyat mustaqil O‘zbekiston diplomatiyasining dastlabki qadamlari, Markaziy Osiyodagi mavqeyi, mintaqa xavfsizligini ta’minlashdagi o‘rni alohida ekanini tan olmoqda. O‘zbekiston tashqi siyosatining ma’naviy yo‘nalishi insonparvarlik, oshkoralik, qadr-qimmat, o‘z imkoniyatlariga tayanish va insoniyatning yagona oilasida o‘z taraqqiyot yo‘liga ega bo‘lishdir. Shu bois istiqlol yillarida mamlakatimiz 133 davlat bilan rasmiy diplomatik munosabatlar o‘rnatgan. Toshkentda 45 ta xorijiy davlatning elchixonalari, 9 ta faxriy konsullik, 11 ta xalqaro tashkilotlarning vakolatxonalari faoliyat olib bormoqda. Mustaqillikni mustahkamlash, mamlakatimizning xavfsizligi, barqarorligi va taraqqiyoti ko‘p jihatdan xorijiy davlatlar bilan diplomatik aloqalarning yo‘lga qo‘yilishi bilan bog‘liq edi. O‘zbekiston Respublikasi tashqi siyosat tizimi O‘zbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi, Vazirlar Mahkamasining 1992-yil may oyidagi “O‘zbekiston Respublikasi Tashqi ishlar vazirligi faoliyatini tashkil 14 etish masalalari to‘g‘risida”gi va 1994-yil mart oyida qabul qilingan “O‘zbekiston Respublikasi Tashqi ishlar vazirligi faoliyatini takomillashtirish to‘g‘risida”gi qarorlari asosida shakllantirildi. 1996-yil “O‘zbekiston Respublikasi tashqi siyosiy faoliyatining asosiy prinsiplari to‘g‘risida”gi qonun qabul qilindi 12 . 2012-yil sentabrda O‘zbekiston Respublikasining “Tashqi siyosiy faoliyati konsepsiyasi” e’lon qilindi. O‘zbekiston Respublikasining Tashqi siyosiy faoliyati konsepsiyasi – bu davlat tashqi siyosatining prinsiplari va strategik ustuvor yo‘nalishlarini, xalqaro maydondagi maqsad va vazifalarini, istiqbolda O‘zbekiston milliy manfaatlarini ilgari surish mexanizmlarini belgilab beradigan qarashlarning yaxlit tizimidir. Mazkur konsepsiyada Markaziy Osiyo mintaqasiga alohida e’tibor qaratilgan va “O‘zbekistonning hayotiy muhim manfaatlari shu mintaqa bilan bog‘liq” ekani rasman e’tirof etilgan. Undagi Markaziy Osiyo o‘zining muhim geosiyosiy joylashuvi va mineral xomashyo resurslarining ulkan zaxiralariga ega ekani tufayli jahon miqyosida kuchli e’tibor obyektiga, yirik davlatlarning strategik manfaatlari to‘qnashadigan hududga aylanib borayotgani ta’kidlangan. Shuningdek, dunyoning yirik davlatlari tomonidan mintaqada olib borilayotgan o‘zaro raqobat inobatga olinib, “Markaziy Osiyo muammolari tashqi kuchlarning aralashuvisiz, mintaqadagi davlatlarning o‘zlari tomonidan yechilmog‘i zarur”, degan fikr bayon etilgan. Konsepsiyada O‘zbekistonning tinchliksevar siyosat yuritishi, harbiy-siyosiy bloklarda ishtirok etmasligi, har qanday davlatlararo tuzilmalar harbiy-siyosiy blokka aylangan taqdirda, ulardan chiqish huquqini o‘zida saqlab qolishi ta’kidlandi. Tashqi siyosat tamoyillari O‘zbekiston Respublikasi tashqi siyosatining asosiy tamoyillari quyidagilardan iborat: mafkuraviy qarashlardan qat’i nazar hamkorlik uchun ochiqlik, umuminsoniy qadriyatlarga, tinchlik va xavfsizlikni saqlashga sodiqlik; davlatlarning suveren tengligi va chegaralar daxlsizligini hurmat qilish; boshqa davlatlarning ichki ishlariga aralashmaslik; nizolarni tinch yo‘l bilan hal etish; kuch ishlatmaslik va 12 Shamsiev D. “O‘zbekiston va Markaziy Osiyo davlatlari o‘rtasidagi siyosiy va iqtisodiy aloqalar”. T.: “Mintaqa”, - 2021y. – 290 b. 15 kuch bilan tahdid qilmaslik; inson huquqlari va erkinliklarini hurmatlash; ichki milliy qonunlar va huquqiy normalardan xalqaro huquqning umume’tirof etilgan qoidalari va normalarining ustuvorligi; davlatning, xalqning oliy manfaatlari, farovonligi va xavfsizligini ta’minlash maqsadida ittifoqlar tuzish, hamdo‘stliklarga kirish va ulardan ajrab chiqish; tajovuzkor harbiy bloklar va uyushmalarga kirmaslik; davlatlararo aloqalarda teng huquqlilik va o‘zaro manfaatdorlik; davlat milliy manfaatlarining ustunligi; tashqi aloqalarni ham ikki tomonlama, ham ko‘p tomonlama kelishuvlar asosida rivojlantirish, bir davlat bilan yaqinlashish hisobiga boshqasidan uzoqlashmaslik kabilar ustuvor yo‘nalish sifatida belgilab olindi. 16 II BOB. O‘ZBEK ISTON RESPUBLIKA SIN IN G TA SHQI SIY OSI Y FA OLIY A TI KON TSEPTSI Y A SI 2.1. O‘zbek ist on t ashqi siy osiy faoliy at i k onsepsiy asining ahamiy at i Mustahkam xavfsizlik, barqaror iqtisodiy taraqqiyot uchun qulay shart-sharoitlar yaratish, aholi turmush darajasini ko‘tarish, konstitutsion tuzum asoslarini mustahkamlash, millatlar ahilligini, xalqlar do‘stligini ta’minlash, fuqarolar erkinliklari va haq-huquqlarini muhofaza qilish mamlakatimiz tashqi siyosatining asosiy maqsadlari hisoblanadi. Birinchi prezidentimiz Islom Karimov tashabbusi bilan ishlab chiqilgan va 2012 yil sentabrda qonun asosida qabul qilingan “O‘zbekiston Respublikasining tashqi siyosiy faoliyati konsepsiyasi” xalqaro hamjamiyatda katta aks-sado berdi. Davlatimiz rahbari ushbu hujjatning o‘ta muhim ahamiyatga ega ekanligini O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining 20 yilligiga bag‘ishlangan tantanali marosimdagi ma’ruzasida va Qurolli Kuchlarimiz tashkil etilganining 21 yilligi munosabati bilan Vatan himoyachilariga yo‘llagan bayram tabrigida alohida ta’kidlab o‘tdi 13 . Darhaqiqat, mintaqamizda murakkab vaziyat vujudga kelayotgan sharoitda, uzoq va yaqin atrofimizda turli qarama-qarshiliklar tobora kuchayib borayotgan bir paytda mamlakatimiz tinchligi va farovonligini saqlash, yon-atrofimizdagi davlatlar va xalqlar bilan o‘zaro bir-birini tushunish va hamjihatlikda yashash uchun shart-sharoitlarni ta’minlashga qaratilgan tashqi siyosat xalqimizning asl orzu-umid va intilishlariga mos keladi. “O‘zbekiston Respublikasining tashqi siyosiy faoliyati konsepsiyasi” zamirida aynan shunday qarash va yondashuvlar mujassam. Mazkur Konsepsiyani aynan bugungi kunda ishlab chiqish va qabul qilish zaruriyati O‘zbekistonning mustaqil taraqqiyot yo‘lida yangi bosqichga ko‘tarilishi hamda xalqaro siyosiy va iqtisodiy munosabatlarda yuz berayotgan chuqur o‘zgarishlar asnosida tug‘ildi. Istiqlol davrining o‘tgan yillari mobaynida O‘zbekistonning har tomonlama puxta o‘ylangan, milliy manfaatlarga asoslangan tashqi siyosat kursi shakllandi va jahon hamjamiyatida keng e’tirof etilib, 13 Ruziev F. “Markaziy Osiyo davlatlarida tashqi siyosatdagi o‘zgarishlar”. T.: “Orient”, - 2019y. – 240 b. 17 mamlakatimiz obro‘-e’tiborini mustahkamladi. Shu bilan birga O‘zbekiston tashqi siyosiy faoliyatning yangi marralariga chiqishi, mamlakatimizning hozirgi zamon xalqaro munosabatlar tizimidagi o‘rni va rolini yanada mustahkamlash hamda jahon siyosati va iqtisodiyotida yuz berayotgan chuqur, shiddatli o‘zgarishlar davlatimiz tashqi siyosatining konseptual asoslarini takomillashtirish zaruriyatini kun tartibiga qo‘ydi. Yuqoridagilarni inobatga olgan holda 2012 yilning yanvar oyida O‘zbekiston Respublikasi birinchi Prezidenti Islom Karimov tomonidan XXI asrning to‘xtovsiz va tezkor ravishda o‘zgarib borayotgan xalqaro siyosiy jarayonlari sharoitida muvozanatli va ayni vaqtda faol, sobitqadam tashqi siyosat strategiyasini amalga oshirish bo‘yicha doktrinal hujjat ishlab chiqish to‘g‘risida muhim vazifa qo‘yildi. Bunday hujjatni ishlab chiqishga davlat darajasidagi keng ko‘lamli munosib yondashuvni ta’minlash maqsadida maxsus Idoralararo hay’at tuzildi. Idoralararo hay’at hamda uning doirasida tuzilgan qator ishchi guruhlarining mutaxassislari mazkur hujjatning reja-loyihasini, mazmun-mohiyatini, tegishli bo‘limlari va matnini tayyorlash bo‘yicha o‘rnatilgan tartibda maslahatlashuvlar, amaliy majlislar o‘tkazdilar. Tashqi siyosiy faoliyatga aloqador bo‘lgan masalalar majmuasini chuqur o‘rganish bo‘yicha birgalikda quyidagi katta hajmdagi ishlar amalga oshirildi: Birinchidan, Konsepsiya O‘zbekistonning istiqlol davridagi 20 yillik taraqqiyoti va o‘zbek davlatchiligining boy tarixiy tajribasini inobatga olgan holda tayyorlandi. Ikkinchidan, tashqi siyosat sohasida konseptual hujjatlarni ishlab chiqish va qabul qilish borasida rivojlangan davlatlar tajribasi diqqat bilan tahlil etildi va o‘rganildi. Uchinchidan, mintaqamizda va xalqaro maydonda vujudga kelayotgan hozirgi vaziyat, mamlakatimiz atrofida shakllanayotgan murakkab geosiyosiy shart-sharoitlarning o‘ziga xos xususiyatlari hamda Markaziy Osiyoning xavfsizligi va barqaror rivojlanishini ta’minlash kabi dolzarb masalalar har tomonlama O‘zbekiston manfaatlari nuqtai nazaridan inobatga olindi. 18 To‘rtinchidan, tashqi siyosiy va iqtisodiy faoliyatni tartibga soluvchi mamlakatimiz qonunlari va boshqa huquqiy hujjatlar, davlatimiz tomonidan qabul qilingan xalqaro shartnomalar mukammal ravishda inventarizatsiya qilindi. Tashqi siyosiy faoliyat konsepsiyasi milliy xavfsizligimizni yanada mustahkamlash, barqaror taraqqiyotni ta’minlash, iqtisodiy o‘sishning yuqori ko‘rsatkic hlarini saqlab qolish, yurtimizd a ijtimoiy yo‘naltirilg an bozor iqtisodiyotiga hamda fuqarolik jamiyatiga asoslangan ochiq demokratik davlat qurish vazifalarini amalga oshirishni davom ettirish uchun imkon qadar qulay tashqi sharoitlarni yaratish talablariga javob beradi 14 . O‘zbekiston Respublikasining tashqi siyosiy faoliyati konsepsiyasi – davlatimiz tashqi siyosatining fundamental prinsiplari va strategik ustuvor yo‘nalishlarini, xalqaro maydondagi maqsad va vazifalarini, o‘rta va uzoq istiqbolda O‘zbekiston milliy manfaatlarini ilgari surish mexanizmlarini belgilab beradigan qarashlarning yaxlit tizimi. Konsepsi ya mazmuni va qoidalari O‘zbekiston Respublika sining Konstitutsiyasi va qonunlari, shuningdek “Mamlakatimizda demokratik islohotlarni yanada chuqurlashtirish va fuqarolik jamiyatini rivojlantirish konsepsiyasi”ga asoslanadi. Shuningdek, xalqaro huquqning umume’tirof etilgan norma va prinsiplariga, jumladan, Birlashgan Millatlar Tashkiloti nizomi, Inson huquqlari umumjahon deklaratsiyasi, Xalqaro huquq prinsiplari to‘g‘risidagi deklaratsiyaga, Yevropa Xavfsizlik va Hamkorlik Kengashining Xelsinki yakuniy aktiga va boshqa tegishli hujjatlarga mos keladi. Ushbu hujjatni ishlab chiqishda O‘zbekiston Respublikasi birinchi Prezidenti Islom Karimovning fundamental asarlarida, nutq va ma’ruzalarida belgilab berilgan aniq topshiriqlar va qo‘yilgan vazifalarni amalga oshirish yuzasidan davlatimizning uzoq muddatli strategik manfaatlaridan kelib chiqilib hamda mintaqamizda va dunyoda vujudga kelayotgan real shart-sharoitlar, siyosiy va iqtisodiy xavfsizlik sohalarida qaror topayotgan jarayonlar inobatga olingan. 14 Saidov U. “O‘zbekistonning iqtisodiy diplomatiyasi va uning xalqaro savdodagi ro‘li”. T.: “Shahrisabz”, - 2018y. – 240 b. 19 Konsepsiya “Umumiy qoidalar” va to‘rtta bo‘limdan iborat: I. “Hozirgi zamon xalqaro munosabatlar tizimida yuz berayotgan o‘zgarishlarni O‘zbekiston manfaatlari nuqtai nazaridan baholash”; II. “O‘zbekiston Respublikasi tashqi siyosatining asosiy maqsadi, prinsiplari va vazifalari”; III. “O‘zbekiston Respublikasi tashqi siyosatining ustuvor yo‘nalishlari”; IV. “O‘zbekiston Respublikasi tashqi siyosatini shakllantirish va amalga oshirish mexanizmlari”. Birinchi bo‘limda xalqaro munosabatlarning bugungi ahvoliga batafsil tavsif berilgan. Xalqaro maydonda siyosiy va iqtisodiy kuchlar nisbati o‘zgarayotgani, uning mintaqaviy va global miqyosda xavfsizlikni ta’minlash jarayonlari uchun oldindan ko‘ra bilish qiyin bo‘lgan oqibatlarga olib kelishi mumkinligi e’tirof etilgan. Xavfsizlikka rahna solayotgan an’anaviy va noan’anaviy tahdidlar turining kengayib borayotgani, O‘zbekiston chegaralari yaqinida keskinlik va tanglik o‘choqlarining saqlanib qolayotgani, dunyoning bizga yaqin bo‘lgan muhim mintaqalarida yangi qurolli mojarolar va nizolarga olib keluvchi vaziyatlarning ko‘payib borishi xavfi mavjudligi ta’kidlab o‘tilgan. Dunyoda to‘xtovsiz davom etayotgan “geosiyosiy o‘yinlar”, tobora jadal tus olib borayotgan “geosiyosiy raqobat” jahondagi keskinlik va strategik mavhumlikni kuchaytirayotganligiga e’tibor qaratilgan. Ayrim xalqaro subyektlarning qisqa muddatli va tor doiradagi manfaatlarni ko‘zlovchi shoshma-shosharlik bilan amalga oshirilayotgan tartibsiz harakatlari xalqaro huquqning fundamental prinsiplari buzilishiga olib kelayotgani ta’kidlab o‘tilgan 15 . Mazkur bo‘limda globallashuv jarayoni izchil va orqaga qaytarib bo‘lmas xususiyat kasb etgani ta’kidlanar ekan, uning bir tomondan, davlatlarning rivojlanishi uchun qulay imkoniyatlar ochib berish, ikkinchi tomondan esa iqtisodiyot, energetika, ekologiya, oziq-ovqat bilan ta’minlash, axborot almashish, gumanitar xavfsizlik sohalarida turli xavf-xatarlar tug‘dirayotgani e’tirof etilgan. Bu jarayonlar ta’sirida: dunyo mamlakatlarining o‘zaro bog‘liqligi oshib borishi; jahon 15 Abdullayev T. “Xalqaro iqtisodiy aloqalar va O‘zbekistonning ulushi”. T.: “Davlat”, - 2020y. – 250 b. 20 iqtisodiyotida inqiroz holatlari vujudga kelishi; xalqaro moliyaviy munosabatlar tizimida sezilarli o‘zgarishlar yuz berishi; iqtisodiy taraqqiyot markazining Osiyo tomon siljishi; strategik resurslar uchun kurashning keskinlashuvi; dunyo mamlakatlari va mintaqalari o‘rtasidagi rivojlanishdagi farqning kuchayib borishi ta’kidlab o‘tilgan. Konsepsiyada Markaziy Osiyo mintaqasiga alohida diqqat-e’tibor qaratilgan va “O‘zbekistonning hayotiy muhim manfaatlari shu mintaqa bilan bog‘liq” ekanligi belgilab qo‘yilgan. Jumladan, Markaziy Osiyo o‘zining muhim geosiyosiy joylashuvi va ulkan mineral xom-ashyo resurslari zaxiralariga ega ekanligi tufayli jahon miqyosida kuchli e’tibor obyektiga hamda eng yirik davlatlarning strategik manfaatlari to‘qnashadigan hududga aylanib borayotgani ta’kidlab o‘tilgan. Yirik davlatlar Markaziy Osiyo davlatlarining o‘z rivojlanish modeli va siyosiy yo‘lini belgilashida ta’sir o‘tkazishga intilayotgani, mintaqada o‘z maqsadlarinigina ko‘zlayotgan tashqi kuchlarning o‘zaro “raqobati” kuchayib borayotgani ko‘rsatilgan. Mintaqa dagi transchegar aviy daryolarnin g suv resurslarida n oqilona foydalanish muammosi hamon hal etilmay kelayotganiga alohida urg‘u berilgan. Mintaqada yashayotgan millionlab kishilarning sog‘lig‘iga, aholi genofondiga ziyon yetkazayotgan murakkab ekologik muammolar, xususan, Orol dengizi qurishining halokatli oqibatlari, katta korxonalarning sanoat chiqindilari transchegaraviy suv resurslarini ifloslantirishi va atrof-muhitni zaharlashi – Markaziy Osiyoning farovonligi va barqaror taraqqiy etishi uchun tobora xavfli tus olib borayotgani alohida ta’kidlangan. Bundan tashqari, ushbu hujjatda mintaqada ochiq dengiz portlariga chiqishga imkon beruvchi transport-kommunikatsiya yo‘llarining cheklanganligi va ularning o‘rnini bosa oluvchi, muqobil yo‘nalishlari tizimi yo‘qligi Markaziy Osiyo davlatlarining barqaror iqtisodiy o‘sish istiqbollariga salbiy ta’sir o‘tkazayotganiga jiddiy e’tibor qaratilgan. Qo‘shni mamlakatlar o‘rtasidagi davlat chegaralarini delimitatsiya va demarkatsiya qilish jarayonlari hali tugallanmagani Markaziy Osiyodagi vaziyatning murakkablashuviga olib kelayotgani hamda chegaradosh 21 davlatlar orasida ayrim siyosiy, iqtisodiy masalalarni ularning xo‘jalik subyektlari o‘rtasidagi dolzarb muammolarni hal etishda qiyinchiliklar tug‘dirayotgani e’tirof etilgan. Shu o‘rinda ta’kidlash joizki, Konsepsiyada O‘zbekiston o‘z qo‘shnilariga nisbatan ochiq, yaxshi qo‘shnichilik, do‘stlik va xayrihohlik prinsiplariga asoslangan siyosat olib borishi belgilab qo‘yilgan. O‘zbekiston mintaqadagi barcha dolzarb masalalarni o‘zaro manfaatdorlik, bir-birining ichki ishlariga aralashmaslik prinsiplariga asoslangan holda, muzokaralar yo‘li bilan halqaro huquq normalariga mos ravishda hal etish tarafdoridir. Markaziy Osiyo muammolari tashqi kuchlarning aralashuvisiz mintaqadagi davlatlarning o‘zlari tomonidan yechilmog‘i zarur 16 . Mazkur hujjatda Afg‘onistondagi og‘ir va murakkab sharoitga alohida e’tibor qaratilgan. Mamlakatimiz Prezidenti O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining 20 yilligiga bag‘ishlangan tantanali marosimdagi ma’ruzasida ta’kidlab o‘tganidek, AYSEF deb atalmish koalitsion qo‘shinlarning 2014 yilgacha va undan keyin qo‘shni Afg‘oniston hududidan olib chiqib ketilishi bilan bog‘liq ravishda ushbu mamlakat va uning atrofidagi vaziyat yanada keskinlashib, terrorizm, ekstremizm va narkotrafikning kuchayish xavfi borligi, hatto, mamlakatda ahvol chegaradan chiqib ketishi mumkinligi qo‘shni davlatlarda jiddiy xavotir uyg‘otmasdan qolmaydi. Voqealarning shunday yo‘nalishda rivojlanishi bugungi qarama- qarshilikning millatlar va elatlar o‘rtasidagi mojaroga aylanib ketishi, Afg‘onistonda fuqarolar urushining yangitdan avj olishi, mintaqada turli xavf-xatarlar paydo bo‘lishi ko‘pgina nufuzli mutaxassislar tomonidan istisno etilmayapti. Shuni ishonch bilan qayd etish mumkinki, vujudga kelayotgan vaziyatda voqealarning bunday salbiy ravishda rivojlanishining oldini olish uchun ancha vaqtdan buyon muhokama etilayotgan eng maqbul variant – Birlashgan Millatlar Tashkiloti rahnamoligida Afg‘onistonga qo‘shni mamlakatlar, shuningdek, Amerika Qo‘shma Shtatlari, NATO va Rossiya ishtirokida muloqot guruhini shakllantirish. 16 Kazemzadeh F. “The Foreign Policy of Uzbekistan” Central Asia’s Diplomatic Shifts. - 2019 y. - 320 p. 22 Bu guruh xatti-harakatlarining bosh maqsadi o‘zaro kurash olib borayotgan kuchlar o‘rtasida murosag a erishish va koalitsio n afg‘on hukum atini shakllantirishdan iborat bo‘lishi kerak. Ana shu hukumat tarkibida Afg‘onistondagi asosiy milliy-etnik va diniy guruhlar o‘z o‘rnini topgan bo‘lardi. Ta’kidlash kerakki, bu yechimning boshqa munosib muqobil varianti yo‘q. Ushbu holat Konsepsiyada O‘zbekistonning qo‘shni Afg‘onistonga nisbatan tutgan pozitsiyasi aniq belgilab berilgan. Zero, O‘zbekiston Afg‘onistonda uzoq muddatli barqarorlik va bardavom tinchlik tarafdoridir. O‘zbekiston o‘zining qo‘shni Afg‘oniston bilan munosabatlarini ikki davlatning milliy manfaatlarini hisobga olib, afg‘on xalqining o‘z mamlakati kelajagini o‘ylab tanlagan yo‘lini hurmat qilgan holda, ikki tomonlama asosda shakllantirib kelmoqda va bundan buyon ham shu tamoyilga amal qiladi. Konsepsiyaning ikkinchi bo‘limida O‘zbekiston tashqi siyosatining asosiy prinsiplari bayon etilgan. Jumladan, quyidagilar belgilab qo‘yilgan: – dunyoda tinchlik va xavfsizlikni saqlashga hamda umume’tirof etilgan xalqaro norma va prinsiplarga rioya etishga sodiqlik; – mafkuraviy qarashlardan qat’i nazar hamkorlik uchun ochiqlik; – teng huquqlilik va o‘zaro manfaatdorlik, davlatlarning suvereniteti, hududiy yaxlitligi, chegaralar daxlsizligi, ichki ishlarga aralashmaslik, nizolarni tinch yo‘l bilan hal etish, kuch ishlatmaslik yoki kuch bilan tahdid solmaslik. O‘zbekiston pragmatik, oqilona va maqsadga muvofiq siyosat yuritish tarafdori bo‘lib, tashqi siyosat maqsad va vazifalari davlatning uzoq muddatli manfaatlariga, uning resurslari va salohiyatiga mos kelishi prinsiplariga sodiq qoladi. Konsepsiyada prinsipial ahamiyatga ega bo‘lgan quyidagi qoida ham muhrlab qo‘yilgan 17 : – O‘zbekiston Respublikasi davlatning, xalqning oliy manfaatlari, uning farovonligi va xavfsizligini ta’minlash maqsadidan kelib chiqib, mamlakatni modernizatsiya qilishning ustuvor yo‘nalishlariga, amaldagi milliy qonunchilik hamda qabul qilingan xalqaro majburiyatlarga rioya qilgan holda ittifoqlar tuzish, 17 Bazarov A. “Central Asia and the Politics of Security”. “Cambridge University Press”. - 2020 y. - 310 p. 23 hamdo‘stliklarga va boshqa davlatlararo tuzilmalarga kirish, shuningdek, ulardan ajralib chiqish huquqini o‘zida saqlab qoladi; – O‘zbekiston tinchliksevar siyosat yuritadi va harbiy-siyosiy bloklarda ishtirok etmaydi, har qanday davlatlararo tuzilmalar harbiy- siyosiy blokka aylangan taqdirda, ulardan chiqish huquqini o‘zida saqlab qoladi; – O‘zbekiston Respublikasi qo‘shni davlatlardagi qurolli mojarolarga va keskinlik o‘choqlariga tortilishning oldini olish yuzasidan siyosiy, iqtisodiy va boshqa chora-tadbirlarni ko‘radi, shuningdek, o‘z hududida xorijiy davlatlarning harbiy bazalari va obyektlari joylashtirilishiga yo‘l qo‘ymaydi; – Konstitutsiyaga, “Mudofaa to‘g‘risida”gi Qonunga va Harbiy doktrinaga muvofiq O‘zbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlari faqat davlat suvereniteti va mamlakat hududining yaxlitligini, aholining tinch hayoti va xavfsizligini himoya qilish maqsadida tuziladi hamda xorijdagi tinchlikparvarlik operatsiyalarida ishtirok etmaydi. Hujjatning mazkur bo‘limida O‘zbekistonning tashqi siyosat sohasidagi vazifalari ham aniq va ravshan belgilab berilgan. Bunda, jumladan, quyidagilar alohida ahamiyat kasb etadi: – milliy manfaatlarni qat’iy himoya qilishga va ilgari surishga yo‘naltirilgan izchil va faol tashqi siyosat strategiyasi olib borish; – Markaziy Osiyoda tinchlik va barqarorlikni saqlash va mustahkamlash, mintaqani xavfsizlik va barqaror taraqqiyot hududiga aylantirish. Markaziy Osiyoda munozara va nizolarni, konfliktli vaziyatlarni, keskinlik va tanglik holatlari eskalatsiyasining oldini olish maqsadida yuzaga kelayotgan muammolarni o‘z vaqtida hal etishda kerakli o‘rinlarda preventiv diplomatiya usullarini qo‘llash; – O‘zbekistonning dunyodagi yetakchi davlatlar va xalqaro tashkilotlar bilan strategik sherikchilik munosabatlarining muvozanatli va ko‘p qirrali tizimini shakllantirish; mintaqada geosiyosiy muvozanatni saqlash; tashqi siyosiy, iqtisodiy, savdo-sotiq, transport va boshqa sohalardagi aloqalarni keng diversifikatsiya qilish, yuqori texnologiyalarni jalb etish; 24 – milliy iqtisodiyotning ustuvor tarmoqlariga to‘g‘ridan-to‘g‘ri chet el investitsiyalari va ilg‘or texnologiyalarni jalb etishning samaradorligini oshirish uchun ikki tomonlama hamda ko‘p tomonlama hamkorlik mexanizmlarini ishga solish; – mintaqaning ochiq dengizlardan yiroqda joylashganligi, uning geografik yopiq holati bilan bog‘liq muammolarni bartaraf etishga yo‘naltirilgan istiqbolli transport-kommunikatsiya loyihalarini ishlab chiqish va hayotga tatbiq etish, mamlakatimizda xalqaro miqyosda faoliyat yurita oladigan multimodal transport-logistika markazlarini shakllantirish jarayoniga amaliy ko‘mak berish va uni jadallashtirish; – O‘zbekistonning mintaqada va xalqaro maydonda tinchlik hamda barqarorlikni mustahkamlashga qaratilgan xalqaro tashabbuslarini izchillik bilan ilgari surish, mamlakatning dunyo hamjamiyatidagi imijini, obro‘-e’tiborini yanada kuchaytirishga qaratilgan chora- tadbirlarni ko‘rish; – xorijdagi O‘zbekiston Respublikasi fuqarolari va yuridik shaxslarining qonuniy huquq va manfaatlarini har tomonlama himoya qilish 18 . Hujjatning uchinchi bo‘limida tashqi siyosatning yana bir nozik va murakkab jihati – tashqi aloqalarning geografik ustuvor yo‘nalishlari belgilab berilgan. O‘zbekiston Respublikasi tashqi siyosatining bosh ustuvor yo‘nalishi deb Markaziy Osiyo mintaqasi ko‘rsatilgan. Boshqa bir ustuvor yo‘nalish sifatida MDH davlatlari bilan bo‘lgan aloqalar belgilangan. O‘zbekiston tashqi siyosatida ustuvor ahamiyat kasb etadigan yana bir yo‘nalish sifatida jahon siyosiy va iqtisodiy tizimida yetakchi o‘rin tutgan, modernizatsiya jarayonlari uchun kerakli ilg‘or texnologiyalar manbai sanalgan, sanoati rivojlangan G‘arb davlatlari bilan ko‘p qirrali hamkorlikni rivojlantirish ko‘rsatib o‘tilgan. Tashqi siyosatimizning asosiy ustuvor yo‘nalishlari qatoriga global siyosat va iqtisodiyotda tobora asosiy o‘rinlardan birini egallab borayotgan Osiyo-Tinch okeani mintaqasi kiritilgan. 18 Roudik, Petr. “Uzbekistan’s Foreign Policy: Strategy and Challenges”. “Brookings Institution Press”. - 2018 y. - 250 p. 25 Bundan tashqari, ta’kidlanadiki, O‘zbekiston O‘rta va Yaqin Sharqda joylashgan davlat va mamlakatlar bilan an’anaviy tarixiy-madaniy aloqalar hamda dunyoning mazkur qismida ro‘y berayotgan keskin o‘zgarishlarning kelgusidagi xususiyatlarini hisobga olgan holda o‘zaro manfaatli munosabatlarni har tomonlama rivojlantirish va mustahkamlashda davom etadi. Lotin Amerikasi hamda Karib dengizi mintaqasidagi yetakchi davlatlar va Afrika qit’asidagi mamlakatlar bilan ham ikki tomonlama asosda, shuningdek, xalqaro tashkilotlar doirasida aloqalarni kengaytirish va chuqurlashtirish O‘zbekiston milliy manfaatlariga javob berishi hujjatda alohida e’tirof etilgan. Tashqi siyosatimizning muhim ustuvor yo‘nalishlaridan yana biri sifatida O‘zbekistonning xalqaro va mintaqaviy tashkilotlar faoliyatidagi ishtiroki ko‘rsatilgan. Bu yo‘nalishda, avvalambor, Birlashgan Millatlar Tashkiloti va uning ixtisoslashgan tuzilmalari bilan bo‘lgan aloqalar nazarda tutilgan. Shuni ta’kidlash kerakki, O‘zbekiston BMTni global xavfsizlik va barqarorlikni saqlab turish, davlatlararo dolzarb muammolarni hal etish borasidagi yagona universal tashkilot deb biladi. Biz barqaror rivojlanish, “Ming yillik taraqqiyot maqsadlari”, Markaziy Osiyo mintaqasidagi qator masalalarni, xususan, ekologik muammolarni hal etish sohalarida BMT va uning ixtisoslashgan tuzilmalari bilan hamkorlikni izchil davom ettiramiz. BMT tizimidagi ixtisoslashgan tashkilotlar qatorida O‘zbekiston, avvalo, YUNESKO, YUNISEF, BMT Taraqqiyot dasturi, Oziq-ovqat va qishloq xo‘jaligi tashkiloti (FAO), Jahon sayyohlik tashkiloti va boshqa tegishli tuzilmalar bilan hamkorlikni rivojlantiradi 19 . Shuni alohida ta’kidlash joizki, Shanxay Hamkorlik Tashkiloti, Mustaqil Davlatlar Hamdo‘stligi, Yevropada Xavfsizlik va Hamkorlik Tashkiloti, Islom Hamkorlik Tashkiloti va boshqa shu kabi xalqaro tashkilot hamda uyushmalar faoliyatida faol ishtirok etish ham mamlakatimiz milliy manfaatlariga mos keladi, tashqi siyosatimizning ustuvor yo‘nalishlaridan hisoblanadi. Bundan tashqari, 19 Vasilenko A. “Uzbekistan’s Foreign Relations in the 21st Century: Bridging East and West”. “Springer” - 2021 y. - 275 p. 26 O‘zbekiston o‘z milliy manfaatlari va ehtiyojlaridan kelib chiqqan holda yetakchi xalqaro moliyaviy va iqtisodiy tashkilotlar bilan, avvalambor, Jahon banki, Xalqaro valyuta jamg‘armasi, Osiyo taraqqiyot banki, Islom taraqqiyot banki, Jahon savdo tashkiloti va boshqalar bilan aloqalarni rivojlantirishda davom etadi. Konsepsiyaning to‘rtinchi bo‘limida mamlakat tashqi siyosiy faoliyatini amalga oshirish uchun xalqaro maydonda siyosiy, diplomatik, shartnomaviy-huquqiy, savdo-iqtisodiy hamda boshqa mexanizmlar, usul va uslublar, shakl va vositalar majmuasidan samarali foydalanishni ko‘zda tutadigan, keng ko‘lamli yagona va yaxlit davlat siyosatini olib borishga asoslangan yondashuv talab etiladi. O‘zbekiston Respublikasining tashqi siyosiy strategiyasini amalga oshirish tegishli davlat organlari zimmasiga yuklatilgan va ular mamlakat milliy manfaatlarini xalqaro maydonda himoya qilish va ilgari surish, o‘z oldilariga qo‘yilgan maqsad va vazifalarni izchil amalga oshirish uchun o‘zaro kelishilgan, muvofiqlashtirilgan faoliyat olib boradi. Mamlakat tashqi siyosati O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti rahbarligi ostida amalga oshiriladi. Prezident davlatning xalqaro va mintaqaviy masalalar bo‘yicha strategik maqsad va vazifalarini belgilab beradi hamda davlat rahbari sifatida xalqaro maydonda O‘zbekiston Respublikasi nomidan ish ko‘radi. Konsepsiyada mamlakat tashqi siyosatini amalga oshirishda ishtirok etuvchi va bu borada alohida mas’ul bo‘lgan davlat organlari tizimida Tashqi ishlar vazirligi markaziy bo‘g‘in vazifasini bajarishi va bu borada umumiy faoliyatni muvofiqlashtiruvchi sifatida alohida o‘rin tutishi belgilab qo‘yilgan. Shu o‘rinda aytib o‘tish joizki, mazkur hujjatda parlament, ya’ni O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasi va Senatining davlat tashqi siyosat strategiyasini amalga oshirishda o‘rni va roli ortib borayotgani alohida ta’kidlab o‘tilgan. Parlamentning tashqi siyosiy maqsad va vazifalarni amalga oshirishda, tashqi siyosiy va iqtisodiy faoliyatning qonunchilik bazasini takomillashtirishda, mustahkamlashda, yetuk xorijiy mamlakatlar bilan parlamentlararo aloqalarni rivojlantirishda tutgan o‘rni beqiyos ekanligi e’tirof etilgan. 27 Konsepsiyaning ushbu bo‘limida tashqi siyosat strategiyasini hayotga tatbiq etishda tizimli tarzda tegishli axborot-tahlil ishlarini tashkil qilish va to‘xtovsiz rivojlantirib borish muhim ahamiyat kasb etishi belgilab qo‘yilgan. Xalqaro maydonda, mamlakatimiz tevarak- atrofida yuz berayotgan voqea-hodisalar rivojini uzluksiz monitoring qilish, milliy xavfsizligimiz va manfaatlarimizga tahdid solayotgan yoki solishi mumkin bo‘lgan xavf-xatarlarni aniqlash, oldindan ko‘ra bilish hamda chuqur tahlil asosida tegishli taklif va choralarni o‘z vaqtida ishlab chiqish tobora muhim ahamiyatga ega bo‘lib bormoqda 20 . Shiddat bilan o‘zgarayotgan bugungi dunyoda milliy xavfsizligimizni ta’minlash nafaqat yon-atrofimizda yuz berayotgan jarayon va hodisalarga munosib javob berish, balki ularning salbiy oqibatlarini o‘z vaqtida oldini olish, yuzaga kelishi mumkin bo‘lgan ehtimoliy xavf-xatarlarni oldindan ko‘ra bilib, tegishli ehtiyot choralarini ishlab chiqish va tahdidlarni bartaraf etishni taqozo etmoqda. Konsepsiyada alohida e’tibor qaratilgan yana bir masala – dunyoda siyosiy, iqtisodiy, harbiy va boshqa sohalarda yuz berayotgan jarayonlarni to‘g‘ri va aniq tushuna oladigan, hozirgi zamon fan va texnikasi yutuqlaridan samarali foydalanadigan, davlat tomonidan xalqaro maydonda qo‘yilgan maqsad va vazifalarning mazmun- mohiyatini anglab yetadigan, professional kasbiy malakasi yuqori bo‘lgan milliy kadrlarni tayyorlash va yetkazib berish tizimini takomillashtirish vazifalaridir. Bugun, hech mubolag‘asiz, g‘urur va iftixor bilan aytish mumkinki, mustaqillikka erishganimizdan buyon o‘tgan qisqa davr ichida mamlakatimiz dunyo hamjamiyatida o‘zining munosib o‘rnini egalladi. O‘zbekistonning jahondagi obro‘-e’tibori yuksalib borayotgani quyidagilarda: – yurtimizda demokratik va bozor iqtisodiyoti islohotlarini amalga oshirish natijasida qo‘lga kiritilayotgan ulkan ijobiy o‘zgarishlarda, ularning xalqaro hamjamiyat tomonidan e’tirof etilishida mujassam bo‘lmoqda; 20 Xushvaktov A. “O‘zbekistonning tashqi siyosatida xalqaro hamkorlik va uning rivojlanish istiqbollari”. T.: “Universitet”, - 2021y. – 310 b. 28 – davlatimizning jahon ahliga yaxshi ma’lum bo‘lgan, mintaqamizda barqarorlik va xavfsizlikni mustahkamlashga qaratilgan tashabbuslarining amaliy samarasida o‘z ifodasini topmoqda; – mamlakatimizning xalqaro siyosat maydonida olib borayotgan har tomonlama puxta ishlangan, chuqur o‘ylangan tashqi siyosatining natijasi sifatida namoyon bo‘lmoqda. 29 2.2. Oʻzbek ist onda t ashqi siy osiy faoliy at k onsepsiy asining t ak omillasht irilishi "Maml akatim keyingi yillarda tashqi siyosat sohasida amalga oshirilayotgan islohotlar mintaqamizda tinchlik va barqarorlikni mustahkamlashga, mamlakatimizning xalqaro maydondagi salohiyatini kengaytirishga va xorijiy davlatlar bilan keng qamrovli hamda oʻzaro manfaatli aloqalarini rivojlantirishga xizmat qilib kelmoqda. Davlatim iz Konstitutsiy asi Tashqi siyosat bobining 17- moddasida «Oʻzbekiston Respublikasi xalqaro munosabatlarning toʻla huquqli subyektidir. Uning tashqi siyosati davlatlarning suveren tengligi, kuch ishlatmaslik yoki kuch bilan tahdid qilmaslik, chegaralarning daxlsizligi, nizolarni tinch yoʻl bilan hal etish, boshqa davlatlarning ichki ishlariga aralashmaslik qoidalariga va xalqaro huquqning umumeʼtirof etilgan boshqa qoidalari va normalariga asoslanadi. Respublika davlatning, xalqning oliy manfaatlari, farovonligi va xavfsizligini taʼminlash maqsadida ittifoqlar tuzishi, hamdoʻstliklarga va boshqa davlatlararo tuzilmalarga kirishi va ulardan ajralib chiqishi mumkin» deb belgilangan 21 . Soʻnggi yillarda muhtaram Prezidentimiz Shavkat Miromonovich Mirziyoyev tashabbusi bilan Oʻzbekiston hayotining ijtimoiy-siyosiy, iqtisodiy, madaniy-maʼrifiy va boshqa sohalarida muhim va dolzarb ulkan islohot hamda oʻzgarishlar izchil amalga oshirilmoqda. Davlatimiz rahbari tomonidan, Tashqi siyosiy faoliyatimizni ustuvor tamoyillaridan biri deb, birinchi navbatda, mintaqamizda, xususan, qoʻshni Qozogʻiston, Qirgʻiziston, Tojikiston Respublikalari va Turkmaniston bilan hamda jahonning yetakchi mamlakatlari (Rossiya, Amerika Qoʻshma Shtatlari, Xitoy, shuningdek, Osiyo, Yevropa va Yaqin Sharqdagi qator davlatlar) bilan ochiq, pragmatik va amaliy yondashuv asosida, ikki hamda koʻp tomonlama, barcha yoʻnalishlardagi munosabatlarimizni rivojlantirish va kengaytirish belgilangan. Bundan tashqari, 2020-yilda pandemiya oqibatida yuzaga kelgan xalqaro miqyosdagi iqtisodiy va ijtimoiy qiyinchiliklar, ayrim mintaqalardagi umumiy ahvol 21 Suyunov I. “Markaziy Osiyo davlatlari bilan tashqi siyosat aloqalari”. T.: “Ilm”, - 2018y. – 250 b. 30 va davlatlararo munosabatlarning keskinlashishi tashqi siyosatimizdan yangi maqsad va yondashuvlarni talab etmoqda. Ushbu fikr va mulohazalardan kelib chiqib, muhtaram Prezidentimiz 2020-yil 29-dekabrda Oliy Majlisga yoʻllagan Murojaatnomasida Tashqi ishlar vazirligining ustuvor va dolzarb vazifalaridan biri sifatida “Tashqi siyosiy faoliyat konsepsiya”sini yana- da takomillashtirib, uning yangi tahririni ishlab chiqishni belgilab berdi. Mazkur topshiriqning ijrosi yuzasidan mutasaddi vazirlik va idoralararo maxsus ishchi guruh tuzilib, tegishli ishlar jadal amalga oshirilmoqda. Yuqorida zikr etilgan talablar, kutilayotgan tahdidlar va vujudga kelayotgan imkoniyatlarni inobatga olgan holda, yangi tahrirdagi “Tashqi siyosiy faoliyat konsepsiya”sining asosiy maqsad va vazifalari, deb quyidagilar belgilangan: - zamonaviy xalqaro sharoitlardagi tashqi siyosiy, tashqi iqtisodiy sohalarda Oʻzbekiston Respublikasining milliy manfaatlarini ilgari surish; - 2017 — 2021-yillarda Oʻzbekiston Respublikasini rivojlantirishning beshta ustuvor yoʻnalishi boʻyicha Harakatlar strategiyasining samarali bajarilishini taʼminlash; - mamlakatimizning milliy xavfsizligi, suvereniteti va hududiy yaxlitligini mustahkamlash; - Oʻzbekiston Respublikasi tashqi siyosatining ustuvor yoʻnalishi — Markaziy Osiyoda doimiy tinchlik, barqarorlik va xavfsizlikni taʼminlash, mintaqa davlatlari bilan yaxshi qoʻshnichilik munosabatlarini mustahkamlash, barcha mintaqaviy va ikki tomonlama muammolarni konstruktiv yondashuv, oʻzaro hurmat va bir-birining manfaatlarini hisobga olgan holda, oqilona murosa va umumiy javobgarlik asosida birgalikda hal etishni taʼminlash 22 ; - Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro maydondagi imiji, oʻrni va obroʻsini mustahkamlashga qaratilgan barcha davlatlar va nufuzli xalqaro tashkilotlar bilan strategik hamkorlik va doʻstlik munosabatlarining barqaror tizimini barpo etish. 22 Raxmatov Z. “O‘zbekiston Respublikasining tashqi siyosatining asosiy yo‘nalishlari”. T.: “Sharq”, - 2020y. – 270 b. 31 Shu bilan birga, yangi tahrirdagi Konsepsiyada tashqi siyosiy va tashqi iqtisodiy vazifalarning iyerarxiyasi kengaytirilib, bir qator quyidagi masalalar, yaʼni: - jahon siyosatining madaniy-sivilizatsiyaviy va gumanitar qismi, diniy omil, inson huquq va erkinliklarini taʼminlash; - Oʻzbekistonning xorijdagi fuqarolarining huquq va manfaatlarini himoya qilishni taʼminlash, xorijda istiqomat qilayotgan vatandoshlar bilan muloqot va hamkorlikni rivojlantirish; - yangi muhim xalqaro tendensiyalar, shu jumladan, iqtisodiy, tabiiy-xomashyoviy, texnologik va axborot omillarining ahamiyatini kuchaytirishga alohida eʼtibor qaratilmoqda. Xulosa sifatida shuni taʼkidlash joizki, yangi tahrirdagi Tashqi siyosiy faoliyat Konsepsiyasi 23 : - xorijda Oʻzbekiston Respublikasining milliy manfaatlarini tizimli ravishda ilgari surishga; - xorijiy mamlakatlar bilan doʻstona, teng huquqli munosabatlarni va oʻzaro manfaatli hamkorlikni muttasil va izchil rivojlantirishga; - Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro iqtisodiy munosabatlar tizimiga chuqur integratsiyalashuvi va xalqaro raqobatbardosh milliy iqtisodiyotni yuksaltirish uchun qulay tashqi shart-sharoitlarni yaratishga; - mintaqaviy xavfsizlik va barqarorlikni mustahkamlash, Markaziy Osiyoda samarali mintaqaviy hamkorlik tizimini shakllantirishga; - Oʻzbekiston Respublikasining xorijdagi fuqarolari va yuridik shaxslarining qonuniy huquq va manfaatlarini himoya qilish faoliyatini tubdan yaxshilashga; - Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro imiji va nufuzini yana-da mustahkamlashga moʻljallangan. Tashqi siyosiy faoliyat konsepsiyasi loyihasi idoralararo kelishuvdan oʻtgan va Vazirlar Mahkamasiga koʻrib chiqish uchun kiritilgan. Hujjat loyihasi oʻrnatilgan tartibda qabul qilinadi" dedi vazir oʻrinbosari oʻz nutqida. 23 Ponomarev A.V. “Xalqaro munosabatlar va diplomatiya”. M.: “Toshkent”, - 2015y. – 180 b. 32 Tadbirda Oʻzbekistonning Markaziy Osiyo mamlakatlari bilan yaqin munosabatlari haqida ham qisqacha toʻxtalib oʻtildi: "Oʻzbekiston Respublikasi tashqi siyosatining ustuvor yoʻnalishi Markaziy Osiyo mintaqasi, birinchi navbatda Qozogʻiston, Qirgʻiziston, Tojikiston va Turkmaniston kabi qoʻshni davlatlar bilan uzoq muddatli va manfaatli munosabatlarni kengaytirish va rivojlantirish hisoblanadi. Soʻnggi yillarda muhtaram Prezidentimiz Shavkat Miromonovich Mirziyoyev tashabbusi bilan mintaqaning barcha mamlakatlariga yuqori darajadagi tashriflar amalga oshirildi. Mazkur tashriflar davomida Markaziy Osiyo mamlakatlari uchun oʻzaro manfaatli boʻlgan xavfsizlik, iqtisodiyot, investitsiya, madaniyat va ekologiya masalalari boʻyicha qarorlar qabul qilindi. Buning natijasi oʻlaroq tarixan qisqa vaqt ichida Oʻzbekiston va Markaziy Osiyo mamlakatlari oʻrtasidagi munosabatlarning yaxshi tomonga burilishiga sabab boʻlgan ulkan oʻzgarishlar roʻy berdi. Mintaqada mutlaqo yangi, oʻzaro ishonch va hurmatga asoslangan siyosiy muhit va geosiyosiy reallik shakllandi. Markaziy Osiyo davlatlari yuzaga keladigan har qanday muammolarni tinchlik yoʻli bilan, muzokaralar asosida va oʻzaro manfaatli tarzda hal qilish mumkinligini butun dunyoga namoyon etdilar. Bunday yutuqning asosida, tabiiyki, mintaqa davlatlari rahbarlari oʻrtasida siyosiy muloqot va oʻzaro ishonch yotadi. 2021-yili ham mazkur yoʻnalishdagi proaktiv diplomatik faoliyat davom ettiriladi. Masalan, xabaringiz bor, 2021-yilning 16-18-fevral kunlari Oʻzbekiston Respublikasi Tashqi ishlar vaziri A.H.Komilovning Tojikiston, Turkmaniston va Qozogʻistonga amaliy tashrifi tashkil etildi. Muzokaralar mobaynida mintaqaviy hamkorlikning bugungi holati va rivojlanish istiqbollari, shuningdek, Markaziy Osiyoning global iqtisodiy jarayonlar va transport yoʻlaklariga integratsiyasi masalalari muhokama qilindi. Bu kabi tashriflar va diplomatik chora-tadbirlar davom ettiriladi. Qoʻshni mamlakatlar bilan siyosiy muloqot, savdo-iqtisodiy va madaniy- gumanitar hamkorlikni har tomonlama kengaytirish, hududlar va xalqlar oʻrtasidagi aloqalarni 33 jadallashtirish, davlatlararo chegaralar boʻyicha muzokaralarni davom ettirish yoʻlida jadal ishlarni olib boramiz 24 . Ushbu maqsad va vazifalardan kelib chiqib, Oʻzbekiston Prezidentining tashabbusi asosida 2020-yili mintaqamizda yagona boʻlgan Markaziy Osiyo xalqaro ilmiy-tadqiqot institutiga asos solindi. Joriy yilda Oʻzbekistonda “Markaziy va Janubiy Osiyo: mintaqaviy oʻzaro bogʻliqlik. Tahdidlar va imkoniyatlar” mavzuida xalqaro konferensiyani yuqori darajada tashkillashtirish borasida ishlar olib borilmoqda". Furkat Sidikov mamlakatimizning vatandoshlar bilan ishlash sohasida olib borayotgan ishlar haqida ham maʼlumot berdi: "Ayni shu yoʻnalishda hukumatimiz tomonidan qator hujjatlar qabul qilindi. Xorijda istiqomat qilayotgan vatandoshlar bilan hamkorlik sohasida Oʻzbekiston Respublikasi davlat siyosati konsepsiyasi ishlab chiqilib tasdiqlandi. Muhtaram Prezidentimiz ning Oliy Majlisga Murojaatno masida “Vatandoshlar” jamgʻarmasini tuzish taklifi bildirilganidan yaxshi xabaringiz bor. Bu tashabbus xorijdagi hamyurtlarimizni har tomonlama qoʻllab-quvvatlash, ular bilan hamkorlikni hamda aloqalarni yana-da mustahkamlashga, rivojlantirishga qaratilgan. Ayni paytda jamgʻarma faoliyatini yoʻlga qoʻyish boʻyicha ishlar davom ettirilmoqda. Keyingi yillarda koʻplab vatandoshlarimiz yurtimizga qaytib, turli sohalar rivojiga oʻz hissalarini qoʻshmoqda. Hozirda ularning 150 nafardan ortigʻi rahbar hamda masʼul lavozimlarda faoliyat yuritib kelmoqda. Bundan tashqari, xorijdagi vatandoshlar orasidan salohiyatli investorlar, malakali mutaxassislar, xalqaro tashkilotlar vakillari, olim hamda iqtidorli talabalardan iborat 30 dan ziyod xorij davlatlarida istiqomat qilayotgan 480 dan ortiq vatandoshlar roʻyxati shakllantirildi. Shu kunga qadar roʻyxatda gi vatandos hlarning katta qismi bilan videomuloqotlar oʻtkazildi. Ular tomonidan bildirilgan loyihaviy takliflar viloyatlar 24 Dovlatov M. “Xalqaro siyosat: tamoyillar va tendensiyalar”. T.: “Ilm”, - 2016y. – 230 b. 34 hokimliklari hamda tegishli vazirlik va idoralari bilan birga amaliyotga tatbiq etish uchun ishlab chiqilmoqda. Oʻzbekiston Respublikasining yangi tahrirdagi Tashqi siyosiy faoliyati konsepsiyasida xorijda istiqomat qiladigan vatandoshlarimiz manfaatlarini himoya qilish, ularni qoʻllab quvvatlash, Oʻzbekiston Respublikasining ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishiga va uning xorijiy mamlakatlar bilan oʻzaro manfaatli, doʻstona munosabatlarini qurishga oʻz hissasini qoʻshmoqchi boʻlgan vatandoshlarga imkoniyatlar yaratish masalalariga alohida toʻxtab oʻtilgan. Bu yoʻnalishda xorijdagi vatandoshlarning huquq va erkinliklarini amalga oshirishga koʻmaklashish, vatandoshlarning Oʻzbekiston madaniy, ilmiy va maʼnaviy merosini keng targʻib qilishga, uni jahon miqyosida oʻrganish va ommalashtirishga, oʻzlari istiqomat qilayotgan davlatlarida oʻzbek tili, madaniyati va anʼanalarini saqlab qolish va rivojlantirish borasidagi faoliyatlarini qoʻllab-quvvatlashga alohida eʼtibor qaratiladi. Shuningdek, hujjat loyihasida vatandoshlar hamda ular tuzgan tashkilotlar, jumlada n, milliy madaniy markazla r bilan aloqalar ni rivojlanti rish va mustahkamlash, vatandoshlarning salohiyatini Oʻzbekistonda olib borilayotgan keng koʻlamli ijtimoiy-iqtisodiy va umumiy-siyosiy islohotlarni qoʻllab- quvvatlashg a, Oʻzbekiston Respublikas ining xalqaro nufuzini yana-da mustahkamlashga jalb qilish vazifalari belgilab qoʻyilgan. TIV rahbari oʻrinbosari jurnalistlarga Markaziy Osiyoni Hind okeani bilan bogʻlaydigan Trans-afgʻon transport yoʻlagini barpo etish, boʻyicha amalga oshirilayotgan ishlar, Orolboʻyi mintaqasida inson xavfsizligini taʼminlash boʻyicha koʻp tomonlama Trast fondi doirasidagi amaliy ishlarni yana-da kuchaytirish boʻyicha koʻrilayotgan chora-tadbirlar haqida quyidagilarni gapirib berdi: "Afgʻoniston bilan aloqalarni izchil va har taraflama kengaytirishdan manfaatdormiz. Afgʻonistonda tinchlik oʻrnatilishi mintaqaning barqaror iqtisodiy oʻsishi, gullab-yashnashi va farovonligini taʼminlash boʻyicha oʻzaro hamkorlikning mustahkam asoslarini shakllantirish uchun unikal strategik imkoniyat yaratadi. 35 Amaliy harakatlar doirasida, birinchi galda, mintaqalar oʻrtasidagi keng iqtisodiy va savdo-sarmoyaviy hamkorlikni rivojlantirish ishlari faol davom ettirilmoqda. Ushbu yoʻnalishda asosiy vazifalarimizdan biri, bu Oʻzbekistonning transport salohiyati va imkoniyatlarini kengaytirishdir. Hozirgi kunda Markaziy Osiyoni Hind okeani bilan bogʻlaydigan Trans-afgʻon transport yoʻlagini barpo etish borasida dastlabki kelishuvlarga erishilgan. Bu loyihani amalga oshirish yaqin muddatlardagi tashqi siyosatimizni ustuvor maqsadlaridan biri boʻlib qoladi 25 . Pokiston dengiz portlariga chiqish imkoniyatini beradigan «Mozori- Sharif – Kobul – Peshavor» temir yoʻlini qurish loyihasining barcha jihatlarini muhokama qilish va amalga oshirish boʻyicha bir qator ishlar olib borilmoqda. Xususan, uch davlat Transport vazirligi va mutasaddi tashkilotlari vakillari ishtirokida Ishchi guruhlar tashkil etildi. Loyihaning amalga oshirilishi boʻyicha ishlar izchil davom ettirilmoqda. ...Bugungi kunda Orolboʻyi mintaqasida inson xavfsizligini taʼminlash boʻyicha koʻp tomonlama Trast fondi doirasidagi amaliy ishlarni yana-da kuchaytirish boʻyicha koʻrilayotgan chora-tadbirlar muhim ahamiyat kasb etmoqda. BMT shafeligida tuzilgan Orolboʻyi mintaqasi uchun Inson xavfsizligi boʻyicha koʻpsheriklik trast jamgʻarmasi 2018-yilda oʻz faoliyatini boshladi. Hozirgi kunga qadar Trast jamgʻarmasi faoliyati uchun jami 26,1 mln AQSH dollariga teng mablagʻ jalb qilingan. Norvegiya – 1,1 mln. dollar, Finlyandiya – 1 mln. yevro, Birlashgan Arab Amirliklari – 10,7 mln. dollar, Yaponiya – 3,2 mln. dollar, Janubiya Koreya – 1 mln. dollar, Yevropa Ittifoqi – 5,5 mln. dollar. Tashqi ishlar vazirligi Oʻzbekiston Respublikasining chet eldagi diplomatik vakolatxonalari orqali Trast jamgʻarmasiga yangi moliyaviy mablagʻlarni jalb etish maqsadida potensial donorlar va xayriya jamgʻarmalar bilan tizimli ishlarni davom ettirmoqda". 25 Zaripov T. “Ko‘p tomonlama diplomatiya va uning samaradorligi”. T.: “Yangi Nashr”, - 2020y. – 260 b. 36 X ULOSA O‘zbekiston Respublikasining tashqi siyosiy faoliyati mustaqillik yillarida shakllangan milliy manfaatlarga, xalqaro me’yorlarga va mintaqaviy barqarorlik tamoyillariga asoslanadi. Ushbu konsepsiya mamlakatning global maydondagi o‘rnini mustahkamlash, iqtisodiy va ijtimoiy rivojlanishni qo‘llab-quvvatlash, shuningdek, tinchlik hamda xavfsizlikni ta’minlashga qaratilgan. Mustaqillik va suverenitetni mustahkamlashO‘zbekiston tashqi siyosati avvalo davlat mustaqilligi va suverenitetini saqlashga qaratilgan. Har bir tashqi siyosiy qaror mamlakat ichki manfaatlariga mos kelishi va unga tahdid soluvchi xavflarni oldini olishni ko‘zlaydi. Tinchlikparvarlik va neytral siyosatO‘zbekiston har qanday xalqaro va mintaqaviy nizolarni diplomatik yo‘l bilan hal qilish tarafdori. Mamlakat boshqa davlatlarning ichki ishlariga aralashmaslik va o‘z hududini harbiy bloklardan uzoq tutish tamoyillariga amal qiladi. Teng huquqli hamkorlikTashqi siyosatda boshqa davlatlar bilan teng huquqlilik va o‘zaro manfaatdorlik tamoyillari ustuvor o‘rin egallaydi. Bu iqtisodiy hamkorlikdan tortib madaniy va ilmiy aloqalargacha bo‘lgan barcha sohalarni qamrab oladi. Qo‘shni davlatlar bilan yaxshi qo‘shnichilik munosaba tlarini rivojlantirishMarkaziy Osiyoda barqarorlikni ta’minlash O‘zbekiston tashqi siyosatining asosiy yo‘nalishlaridan biridir. Xususan, Tojikiston, Qirg‘iziston, Qozog‘iston va Turkmaniston bilan chegara masalalari, suv resurslaridan foydalanish va savdo aloqalari bo‘yicha hamkorlik mustahkamlanmoqda. Global iqtisodiy integratsiya O‘zbekiston jahon iqtisodiy tizimiga integratsiyalashish uchun xorijiy sarmoyalarni jalb qilish, eksport salohiyatini oshirish va xalqaro savdo tashkilotlari bilan yaqinlashishga katta e’tibor qaratadi. Xavfsizlik va terrorizmga qarshi kurashXalqaro terrorizm, narkotik moddalar savdosi va transmilliy jinoyatlarga qarshi kurash O‘zbekistonning xalqaro tashkilotlar bilan hamkorligini kuchaytiradi. Jumladan, Shanxay Hamkorlik Tashkiloti va BMT doirasida faoliyat olib boriladi. 37 Madaniy-gumanitar hamkorlikO‘zbekiston dunyo mamlakatlari bilan ta’lim, madaniyat, ilm-fan va turizm sohasida hamkorlikni kengaytirmoqda. Bu jarayon milliy qadriyatlarni targ‘ib qilish va o‘zaro tushunishni rivojlantirishga xizmat qiladi. O‘zbekiston tashqi siyosiy konsepsiyasi 2016-yilda Prezident Shavkat Mirziyoyev rahbarligida sezilarli darajada faollashdi. Yangi davrda pragmatik yondashuv va ochiqlik tamoyillari asosida qo‘shni davlatlar bilan muammolarni hal qilishga qaratilgan qator tashabbuslar ilgari surildi. Bundan tashqari, mintaqaviy va global muhim loyihalarda faol ishtirok etish orqali mamlakat xalqaro maydonda o‘z obro‘sini oshirdi. O‘zbekist on Respublikas ining tashqi siyosiy konsepsiyas i mamlakat manfaatlarini xalqaro miqyosda himoya qilish, tinchlik va barqarorlikni mustahkamlash, shuningdek, xalqaro hamkorlikni kengaytirishga qaratilgan. Bu siyosat davlat mustaqilligi va suverenitetini saqlash bilan birga, mamlakatni global miqyosda barqaror rivojlanishga yetaklashda muhim o‘rin tutadi. 38 FOY DA LA N ILGA N ADA BIY OTLA R ROʻY X A TI I. O‘zbek ist on Respublik asi Prezident i asarlari 1.Mirziyoyev Sh. M. Yangi Oʻzbekiston strategiyasi. – T.: “Oʻzbekiston” nashriyoti, 2021, - 464 b. 2.Mirziyoyev Sh.M. Milliy tiklanishdan milliy yuksalish sari – T.: “O‘zbeksiton” 2021. – 406 b. 3.Mirziyoev Sh.M. O‘zbekiston tashqi siyosatining asosiy tamoyillari. T.: “O‘zbekiston” - 2019 y. – 220 b. II. O‘zbek ist on Respublik asi Prezident ining Farmon v a qarorlari 4.O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2017 yil 2 fevraldagi “O‘zbekiston Respubli kasining tashqi siyosiy faoliyati konsepsiyas ini tasdiqlash” to‘g‘risidagi PF-4947-son Farmoni. 5.O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2017 yil 7 iyundagi “O‘zbekiston Respublikasining BMTga a’zoligini mustahkamlash va boshqa xalqaro tashkilotlar bilan hamkorlikni rivojlantirish” to‘g‘risidagi PF-5026-son Farmoni. 6.O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020 yil 5 avgustdagi “Xalqaro axborot va raqamli diplomatiyani rivojlantirish” to‘g‘risidagi PF-6039-son Farmoni. III. Ilmiy adabiy ot lar 7.Xushvaktov A. “O‘zbekistonning tashqi siyosatida xalqaro hamkorlik va uning rivojlanish istiqbollari”. T.: “Universitet”, - 2021y. – 310 b. 8.Suyunov I. “Markaziy Osiyo davlatlari bilan tashqi siyosat aloqalari”. T.: “Ilm”, - 2018y. – 250 b. 9.Raxmatov Z. “O‘zbekiston Respublikasining tashqi siyosatining asosiy yo‘nalishlari”. T.: “Sharq”, - 2020y. – 270 b. 10.Ponomarev A.V. “Xalqaro munosabatlar va diplomatiya”. M.: “Toshkent”, - 2015y. – 180 b. 11.Dovlatov M. “Xalqaro siyosat: tamoyillar va tendensiyalar”. T.: “Ilm”, - 2016y. – 230 b. 39 12.Zaripov T. “Ko‘p tomonlama diplomatiya va uning samaradorligi”. T.: “Yangi Nashr”, - 2020y. – 260 b. 13.Shamsiev D. “O‘zbekiston va Markaziy Osiyo davlatlari o‘rtasidagi siyosiy va iqtisodiy aloqalar”. T.: “Mintaqa”, - 2021y. – 290 b. 14.Ruziev F. “Markaziy Osiyo davlatlarida tashqi siyosatdagi o‘zgarishlar”. T.: “Orient”, - 2019y. – 240 b. 15.Vazirov B. “Xalqaro xavfsizlik va O‘zbekiston”. T.: “Xalqaro Munosabatlar”, - 2020y. – 220 b. 16.Saidov U. “O‘zbekistonning iqtisodiy diplomatiyasi va uning xalqaro savdodagi ro‘li”. T.: “Shahrisabz”, - 2018y. – 240 b. 17.Abdullayev T. “Xalqaro iqtisodiy aloqalar va O‘zbekistonning ulushi”. T.: “Davlat”, - 2020y. – 250 b. IV. X orijiy adabiy ot lar 18.Kazemzadeh F. “The Foreign Policy of Uzbekistan” Central Asia’s Diplomatic Shifts. - 2019 y. - 320 p. 19.Bazarov A. “Central Asia and the Politics of Security”. “Cambridge University Press”. - 2020 y. - 310 p. 20.Roudik, Petr. “Uzbekistan’s Foreign Policy: Strategy and Challenges”. “Brookings Institution Press”. - 2018 y. - 250 p. 21.Vasilenko A. “Uzbekistan’s Foreign Relations in the 21st Century: Bridging East and West”. “Springer” - 2021 y. - 275 p. V. Int ernet manbalari 22 23.https:/ 24.https:/www.natlib.uz 40

MUNDARIJA

KIRISH

I BOB O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI TASHQI SIYOSIY FAOLIYATI

1.1. O‘zbekiston Respublikasi tashqi siyosati

1.2. O‘zbekiston Respublikasi tashqi siyosiy faoliyatining shakllanishi va uning ustuvor yo‘nalishlari

II BOB. O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASINING TASHQI SIYOSIY FAOLIYATI KONTSEPTSIYASI

2.1. O‘zbekiston tashqi siyosiy faoliyati konsepsiyasining ahamiyati

Oʻzbekistonda tashqi siyosiy faoliyat konsepsiyasining takomillashtirilishi

XULOSA

FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR ROʻYXATI

Купить