Belgi va satrlar

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	51.3KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Рефераты
Предмет	Педагогика

Belgi va satrlar

Купить

$C++ dasturlash tilida satr turi va ulardan foydalanish usullari va tamoyillarini qarab o’tamiz. Satr turi bu belgilardan tashkil topgan ma‘lumotlar majmuasi hisoblanadi. Satrlarning uzunligini aniqlash, satrlarni nusxalash, satrlarni kerakli joyga o’rnatish kabi amallarni bajarish uchun C++dasturlash tilida keng imkoniyati mavjud. C++ dasturlash tilida satrlar ham boshqa turlar kabi oldin dastur tarkibida e‘lon qilinishi kerak. Satrlar e‘lon qilingandan keyin ular ustida amallar bajarish mumkin. Belgi va satrlar C++ dasturlash tilida bir nechta turlardan foydalanish va ular ustida amallar bajarish mimkin, dasturlash muhitida boshqa turlar kabi belgili turlar ham mavjud. C++ dasturlash tilida belgili turlar char turiga mansub bo’lgan yagona elementli tur hisoblanadi. C++ dasturlash tilida satrlar uchun alohida maxsus turlar ishlab chiqilmagan satrlarni belgilar massivi sifatida ishlatish imkoniyati mavjud. Ta‘rif: Alohida nom bilan saqlanuvchi bir nechta belgilardan tashkil topgan belgilar majmuasi satr deyiladi. Satrlarni belgilar massivi sifatida qarab ular ustida amallar bajarish mumkin. C++ dasturlash tilida satrlar nol(‘\0‘) terminatori bilan tugaydi. Nol terminatori bilan tugaydigan satrlar ASCIIZ –satrlari deyiladi. Satrlardan foydalanish va ular ustida amallar bajarish uchun albatta oldin ularni e‘lon qilish kerak. Satr turiga mansub bo’lgan o’zgaruvchilarni char xizmatchi so’zi orqali e‘lon qilinadi. Satrlarni e‘lon qilish uchun quyidagi dasturlarga etibor bering. #include <iostream.h> #include <string.h> using namespace std; int main() { char s[10]; // s satrli o’zgaruvchini e‘lon qilish return 0; } Yuqoridagi dastur tarkibida s[10] satr o’zgaruvchisi 9 ta elementga va bitta nol terminatoriga mo’ljallangan. Satrlarni boshlang‘ich qiymatlarini berish jarayonida uning elementlar sonini berish shart emas. Agar satrlarni elementlar soni berilmasa dastur avtomatik ravishda uning elementlar soniga boshlang‘ich qiymatdagi elementlar sonidan bitta ortiq qilib ta‘minlaydi, chunki oxiriga bitta nol terminatorini hisobga oladi. Doim satrlarni kiritishda uning elementlar soni e‘lon qilinganidan oshib ketmasligi kerak aks holda faqat e‘lon qilingan elementlar soniga teng elementlarni saqlab qolinib qolganlari olinmaydi. Satrlarni kiritish jarayonida >> oqim bo’yicha kiritishdan foydalanmasdan getline() funksiyasidan foydalanish maqsadga muvofiq bo’ladi. Agar oqim Shomurodov Sunnat 225 guruh$

bo’yicha kiritishdan foydalanilsa unda probellar inkor qilinib satrni ikkinchi
qismlari qabul qilinmaydi. getline(s,n) funksiyasi ikkita parametrni o’z ichiga
oladi, birinchisi s satr o’zgaruvchisi ikkinchisi n satr elementlar soni. Getline
funksiyasi satr elementlaridan ortiq qiymatlarni ham kiritish imkoniyatini yaratadi,
natijada satr elementlari ortadi. Kiritish jarayonini amalga oshirish uchun quyidagi
dasturlarga etibor bering.
Misol: Berilgan satrni ekranga chiqaring.

#include <iostream.h>
#include <string.h>
using namespace std;
int main()
{ char s[10]; // s satrli o’zgaruvchini e‘lon
qilish cin.getline(s,10); cout<<s;
return 0;
}
Kiritish ma‘lumotlari
Absdefghl Dastur natijasi
Absdefghl

Yuqoridagi dastur tarkibidagi s satrli o’zgaruvchi faqat 9 ta elementni qbul
qiladi, agar 9 tadan ortiq bo’lsa natija qaytarmaydi.

Satr uzunligini aniqlash
Satrlar ustida amallar bajarish vaqtida albatta satrlarning uzunligi kerak
bo’ladi. Satr uzunligini aniqlash uchun string.h kutubhonasiga murojat qilish
kerak aksariyat satr uchun ishlatiladigan funksiyalarni string.h kutubhonasiga
murojat qilib ishlatishimiz mumkin. Satr uzunligini aniqlashni ikki hil usuli
mavjud.
-satr tarkibidagi mavjud elementlar sonini nol terminatorisiz aniqlash;
-satr tarkibidagi elementlarga ajratilgan sonini nol terminatori bilan aniqlash;
Satr tarkibidagi mavjud elementlar sonini nol terminatorisiz aniqlash
funksiyasining umumiy ko’rinishi quyidagicha bo’ladi. strlen(<satrli
o‘zgaruvchi>);
Strlen funksiyasi o’z tarkibiga satrli o’zgaruvchi yoki satr uzini qabul qilishi
mumkin. Masalan strlen (―absd ) bo’lsa uning natijasi 4 ga teng bo’ladi. ‖ Misol:
Berilgan satr tarkibidagi elementlar sonini aniqlang..

Shomurodov Sunnat 225 guruh

#include <iostream.h>
#include <string.h>
using namespace std;
int main()
{ char s[10];
cin.getline(s,10);
x=strlen(s);
cout<<x;
return 0;
}
Kiritish ma‘lumotlari
Dastur Dastur natijasi
6
Demak strlen(s) funksiyasi s satrni tarkibidagi mavjud elementlari sonini
aniqlaydi.
Satr tarkibidagi elementlarga ajratilgan sonini nol terminatori bilan
aniqlash uchun sizeof(s) funksiyasidan foydaliniladi. Sizeof(s) funksiyasi s satr
uchun ajratilgan elementlar sonini aniqlaydi, s satrni 10 ta elementga moslab e‘lon
qilib lekin 5 ta element kiritilsa ham sizeof funksiyasi 10 qiymatni qaytaradi. Satr
tarkibidagi elementlarga ajratilgan sonini nol terminatori bilan aniqlash
funksiyasining umumiy ko’rinishi quyidagicha bo’ladi.
sizeof(<satrli o‘zgaruvchi>);

Sizeof funksiyasi o’z tarkibiga satrli o’zgaruvchi yoki satr uzini qabul
qilishi mumkin. Masalan strlen (―absd ) bo’lsa uning natijasi 5 ga teng bo’ladi.‖
Misol: Berilgan satr tarkibidagi elementlar sonini aniqlang.
#include <iostream.h>
#include <string.h>
using namespace std;
int main()
{ char s[10];
cin.getline(s,10);
x=sizeof(s); cout<<x;
return 0;
}
Kiritish ma‘lumotlari
Salom Dastur natijasi
10
Demak sizeof(s) funksiyasi s satrni tarkibidagi mavjud elementlari sonini
emas balki unga ajratilgan qiymatni aniqlaydi. Agar sizeof funksiyasi tarkibida
o’zgaruvchi emas satr uzini kiritsa unda sizeof funksiyasi tarkibidagi
Shomurodov Sunnat 225 guruh

elementlardan bitta ko’p qiymatni qaytaradi chunki nol terminatorini ham
qo’shadi. Quyidagi dasturga e‘tibor bering.
#include <iostream.h>
#include <string.h>
using namespace std;
int main()
{ cout<<sizeof("dastur");
return 0;
}
Dastur natijasi
6
Misol: Berilgan s satr tarkibidan p element necha marta ishtirok etganligini
aniqlang.

#include <iostream.h>
#include <string.h> using
namespace std;
int main()
{ int x,n=0;
char s[100];
cin.getline(s,10); //s satrni kiritish
char p;
cin>>p; //p belgini
kiritish x=strlen(s); for(int
i=0;i<=x-1;i++) if(s[i]==p) n+
+; cout<<n; return 0;
}
Kiritish
ma‘lumotlari
s=assalom p=a Dastur natijasi
2
Satrlarni ixtiyoriy elementiga murojat qilish uchun doimo bitta kam qilib
buyruq berish kerak chunki satrlar belgili massiv bo’lganligi uchun boshlang‘ich
element nolinchi o’rindan boshlanadi.
Satrlarni nusxalash
C++ dasturlash tilida satrlarni bir biriga nusxalashni bir qancha usullari
mavjud. Satrlarni nusxalash uchun strcpy() funksiyasidan foydalanish mumkin,
strcpy() funksiyasining umumiy ko’rinishi quyidagicha bo’ladi. strcpy(satr1,
satr2);
Shomurodov Sunnat 225 guruh

strcpy(satr1, satr2) funksiyasi satr2 dagi elementlarni to’laligicha satr1 ga
nusxalaydi. Satr1 ni elementlar soni doimo satr2 elementlar sonidan katta bo’lishi
kerak.
Misol: Berilgan s satr elementlarini p satrga nusxalang.

#include <iostream.h>
#include <string.h>
using namespace std;
int main()
{ char s[100];
cin.getline(s,10);
char p[10];
strcpy(p,s);
cout<<p;
return 0;
}
Kiritish ma‘lumotlari
s=dastur Dastur natijasi
dastur

Satrlarni nusxalash uchun strncpy() funksiyasidan foydalanish mumkin,
strncpy() funksiyasining umumiy ko’rinishi quyidagicha bo’ladi. strncpy(satr1,
satr2,n);
strncpy(satr1, satr2,n) funksiyasi satr2 dagi elementlarni n tasini satr1 ni
boshiga nusxalaydi. Strncpy() funksiyasini strcpy() funksiyasidan farqi satr2 ni
nta elementini satr1 ni boshiga nusxalaydi.
Misol: Berilgan s satrni 3 ta elementini p satrga nusxalang.

#include <iostream.h>
#include <string.h>
using namespace std;
int main()
{ char s[100];
cin.getline(s,10);
char p[10];
cin.getline(p,10);
strncpy(p,s,3);
cout<<p;
return 0;
}
Kiritish
ma‘lumotlari Dastur natijasi
algtur
Shomurodov Sunnat 225 guruh

s=algoritm p=dastur

Satrlarni ulash
Bir nechta satrlarni ulash natijasida yangi satrlarni hosil qilish mumkin. C++
dasturlash tili tarkibida satrlarni bir biriga ulashni bir nechta usullari mavjud,
satrlarni bir biriga ulab yangi satrlar hosil qilinadi.
C++ dasturlash tilida strcat() funksiyasi yordamida satrlarni bir biriga ulash
imkoniyati mavjud, strcat() funksiyasining umumiy ko’rinishi quyidagicha
ko’rinishda bo’ladi. strcat(satr1, satr2);
C++ dasturlash tilida strcat(satr1, satr2) funksiyasi satr2 ni satr1ni oxiriga
ulaydi.
Misol: Berilgan s satrni p satrga birlashtiring.

#include <iostream.h>
#include <string.h>
using namespace std;
int main()
{ char s[100];
cin.getline(s,10); char
p[10];
cin.getline(p,10);
strcat(p,s,3);
cout<<p;
return 0;
}
Kiritish ma‘lumotlari
s=ali
p=vali Dastur natijasi
valiali

C++ dasturlash tilida strncat() funksiyasi yordamida satrlarni bir biriga faqat
n ta elementini ulash imkoniyati mavjud, strncat() funksiyasining umumiy
ko’rinishi quyidagicha ko’rinishda bo’ladi. strncat(satr1, satr2,n);
C++ dasturlash tilida strncat(satr1, satr2, n) funksiyasi satr2 ni n ta
boshlang‘ich elementlarini satr1ni oxiriga ulaydi.
Misol: Berilgan s satrni boshidagi 3 ta elementini p satr oxiriga
birlashtiring.

Shomurodov Sunnat 225 guruh

#include <iostream.h>
#include <string.h>
using namespace std;
int main()
{ char s[100];
cin.getline(s,10);
char p[10];
cin.getline(p,10);
strncat(p,s,3);
cout<<p;
return 0;
}
Kiritish
ma‘lumotlari
s=algoritm p=dastur Dastur natijasi
dasturalg

Satrlarni teskari tartiblash
Satrlarni teskari tartiblash uchun C++ dasturlash tilidan tashqari boshqa
dasturlash tillarida takrorlanish jarayonlari orqali bajariladi. C++ dasturlash tilida
satrlarni teskari tartiblash uchun strrev() funksiyasi yordamida bajarish mumkin.
Strrev() funksiyasining umumiy ko’rinishi quyidagicha
bo’ladi. strrev(<satrO‘zgaruvchisi>); Strrev(s) funksiyasi s
satrni teskari tartibda jaoylashtiradi. Misol: Berilgan s satrni
teskari tartiblang.

#include <iostream.h>
#include <string.h>
using namespace std;
int main()
{ char s[100];
cin.getline(s,10);
cout<<strrev(s);
return 0;
}
Kiritish ma‘lumotlari
s=algoritm Dastur natijasi
mtirogla
Satrdan belgini izlash
Satr tarkibidan birorta belgini qidirish uchun C++ dasturlash tilining string.h
kutubxonasi ichidan strchr() funksiyasidan foydalanish kerak.
Strchr() funksiyasining umumiy ko’rinishi quyidagicha bo’ladi. strchr(<s,p>);
Shomurodov Sunnat 225 guruh

Strchr(s) funksiyasi s satr ichida p belgini izlaydi agar topilsa shu
elementdan keyingi qismni aks holda nullni qaytaradi.
Misol: Berilgan s satrdan p belgini qidiring.

#include <iostream.h>
#include <string.h>
using namespace std;
int main()
{ char s[100];
cin.getline(s,10); char
p; cin>>p;
cout<<strchr(s,p);
return 0;
}
Kiritish
ma‘lumotlari
s=algoritm p=t Dastur natijasi
Tm

Satr ichidan satr qismini izlash
Satr tarkibidan birorta qism satrni qidirish uchun C++ dasturlash tilining
string.h kutubxonasi ichidan strstr() funksiyasidan foydalanish kerak. Strstr()
funksiyasining umumiy ko’rinishi quyidagicha bo’ladi. strstr(<s,p>);
Strstr(s) funksiyasi s satr ichida p qism satrni izlaydi agar topilsa shu satrdan
keyingi qismni aks holda nullni qaytaradi.
Misol: Berilgan s satrdan p satrni qidiring.
#include <iostream.h>
Shomurodov Sunnat 225 guruh

3.Satr uzunligini aniqlash funksiyalari va ularning umumiy ko’rinishi?
4.Satrlarni nusxalash funksiyasi va uning umumiy ko’rinishi?
5.Satrlarni ulash funksiyasi va uning umumiy ko’rinishi?
6.Satrlarni teskari tartiblash funksiyasi va uning umumiy ko’rinishi?
7.Satr tarkibidan belgini izlash funksiyasi va uning umumiy ko’rinishi?
8.Satr ichidan satr qismini izlash funksiyasi va uning umumiy ko’rinishi?

Mustaqil ishlash uchun topshiriqlar
1. Nuqta bilan tugaydigan satr berilgan. Satrda nechta so’z borligini
hisoblab chiqing.
2. Ingliz matnidan iborat satr berilgan. b harfi bilan boshlanuvchi so’z
nechtaligini toping.
3. Satr berilgan. Unda r, k, t harflari qanchaligini hisoblab chiqing.
4. Satr berilgan. Unda *(yulduzcha), ;(nuqta vergul), :(ikki nuqta)
belgilari qanchaligini hisoblab chiqing.
5. Matndan iborat satr berilgan. Eng qisqa va eng uzun so’z
uzunliklarini toping.
6. Orasida ikki nuqtasi bo’lgan belgili satr berilgan. Ungacha bo’lgan
belgilar qanchaligini aniqlang.
7. Nuqta bilan tugaydigan, matndan tashkil topgan satr berilgan. Uchta
harfdan iborat so’zni ekranga chiqaring.
8. Berilgan satrdagi barcha na qismiy satrni nad qismiy satr bilan
almashtirng.
Shomurodov Sunnat 225 guruh
#include <string.h>
using namespace std;
int main()
{ char s[100];
cin.getline(s,100);
char p[100];
cin.getline(p,100);
cout<<strstr(s,p);
return 0;
}
Kiritish ma‘lumotlari
s=aliakbar
p=ak Dastur natijasi
akbar
N a z a riy savolla r

1 .Belgi va satrlar deganda nimani tu s h u nasiz?
2 .Satrlarni kiritish operatori va uning vazifasi?

9. Satr berilgan. Unda abc qismiy satr necha marta uchrashini
aniqlang.
10. Satr berilgan. Uning oxirgi so’zidagi k harfi mig’dorini hisoblab
chiqing.
Shomurodov Sunnat 225 guruh

Belgi va satrlar

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish

Информация о документе

Продавец

Belgi va satrlar

Похожие документы