Войти Регистрация

Docx

  • Рефераты
  • Дипломные работы
  • Прочее
    • Презентации
    • Рефераты
    • Курсовые работы
    • Дипломные работы
    • Диссертациии
    • Образовательные программы
    • Инфографика
    • Книги
    • Тесты

Информация о документе

Цена 3000UZS
Размер 9.0MB
Покупки 0
Дата загрузки 05 Май 2026
Расширение pptx
Раздел Презентации
Предмет Медицина

Продавец

Bohodir Jalolov

Безгак 2

Купить
Безгак РЕЖА 1. Безгак бу 2. Эпидемиологияси 3. Тарихи 4. Этиология ва патогенези 5. Клиникаси 6. Диагностикаси 7. Даволаш 8. Профилактикаси Безгак бу • Безгак бу – инфекцион, антропоноз, паразитар касаллик бўлиб, содда хужайралилар томонидан эритроцитларнинг парчаланиши жараёни билан кечувчи, истима ва бошқа комплекс белгилар намоён қилувчи, эндемик касаллик. • Антропоноз – • Паразитар – • Эндемик – • Содда ҳужайралилар – Касаллик қўзғатувчилари № Қўзғатувчи номи касаллик Худудлар ХКТ 10 бўйича 1 Pl. falciparum Тропик безгак Экваториал Африка, Океания ороллари, Таиланд (45 ш.к , 20 ж.к) B50 2 Pl. vivax 3 кунлик безгак Осиё, жанубий ва марказий Америка мамлакатлари (64 ш.к , 20 ж.к) B51 3 Pl. malariae 4 кунлик безгак Осиё ва лотин Америкаси мамлакатларида сано қли холатлар, Эквотариал Африка мамлакатлари (58 ш.к , 29 ж.к) B52 4 Pl. ovale 3 кунлик безгак Жануби шарқий Осиё мамлакатлари Ветнам, Тайланд, Лаос, Камбоджа, Мьянма, Гивинея ва Африка мамлакатлари. B53 5 Pl. knowlesi 2 кунлик безгак Африка мамлакатлари Касалликнинг дунё бўйича тарқалиши харитада Шимолий кенглик Экватор Жанубий кенглик Эпидемик вазият ЖССТнинг 2018 йилги доклади бўйича Эпидемик вазият ЖССТнинг маълумотлари асосида Касаллик манбаи • Безгак плазмодийси билан касалланган бемор ёки қонида паразит мавжуд бўлган клиник белгилари намоён бўлмаган шахс. Манбанинг давомийлиги Безгак тури Минимал кун Максимал ҳафта Pl.falcoparium 10 4 Pl. vivax 14-21 кундан паразитемия йўқолгунга қадар Pl. malariae Pl. ovale Йўқиш йўли • Трансмиссив – безгак билан касалланган беморни чақиб зарарланган Anopheles чивини соғлом одамни чақиши натижасида касаллик юқади. (табиий цикл) • Вертикал – безгак билан касалланган ҳомиладордан фарзандига плацента орқали ёки туғиш вақтида. • Трансфузион – безгак билан касалланган беморнинг қони қуйилганда, но стерил тиббий жараён. Мойил организм • Касалликга мойил организм сифатида барча бир ҳисобланади. • 5 ёшгача бўлган болалар ва ҳомиладор аёллар хавфли гуруҳга киради. Қуйидагилар истисно этилади. • Касалликга чалинган аёллардан туғилган болалар 6 ойгача пассив иммунитетга эга бўлади. • Африканинг туб ахолисида : Эритроцитларнинг махсус рецептори PfEMP1 мутацияга учраганлиги; Аномал гемоглобин (талассемия) мавжудлиги; Глюкозо-6-фосфатдегидрогеназа G6PD оқсилининг етишмаслиги. Эритроцитларнинг махсус рецептори PfEMP1 • PfEMP1 рецептори организмда эритроцитларнинг ўзаро бирикиб қолмаслиги ва майда капиляр томирлардан ўтишда эгилувчанлик хусусиятини активлаштиради. Бу хусусият эритроцитларнинг юмшоқ холатга ўтиши билан амалга ошади • Плазмодийлар PfEMP1 рецептори билан бирикиши натижасида эритроцит юмшоқ холатга ўтади ва плвзмодий хужайра ичига кириш имкониятига эга бўлади. • Мутацияга учраган организмларда ушбу рецепторнинг мавжуд эмаслиги плазмодийларнинг хужайра ичига кира олмаслигига сабаб бўлади. Аномал гемоглобин (талассемия) мавжудлиги; • Гемоглобиннинг аномал талассемия касаллигида гемоглобин молекуласи таркиби ҳам ўзгариб, плазмодийнинг молекулани парчалаши жараёнида плазмодийларга статик таъсир кўрсатувчи модда ажралиб чиқади. Глюкозо-6-фосфатдегидрогеназа G6PD оқсилининг етишмаслиги. • Глюкозо-6-фосфатдегидрогеназа G6PD оқсилининг етишмаслиги плазмодийнинг шизогония йўли билан кўрайиши учун керак бўлган биологик махсулотларнинг дефицитига олиб келиб, касаллик қўзғатувчисига статик таъсир кўрсатади. Тарихи • Малярия сўзи (италианча mala aria – ифлосланган ҳаво ёки ботқоқ касаллиги) маъносини англатади. • Манбаларга кўра касалликнинг ватани Африка мамлакатлари ҳисобланади. • Қадимги Миср ва Хитойда ушбу касалликга хос бўлган белгили касалликлар тўғрисидаги илк қайдлар ҳозирги кунгача етиб келган. • Милоддан аввалги 430-377 йилларда Гиппократ томонидан ҳам ушбу касаллик ифлосларнган сув билан боғлиқ эканлиги айтиб ўтилган. • 1717 йилда Италиялик олим Ланцизи касалликни ботқоқликдан чиқаётган захарли хаво билан боғлаб, малярия деб номлаган. • 1880 йилда Француз харбий врачи А.Лаверан , бемор қонида қўзғатувчиларни аниқлаган. Қўзғатувчининг яралиши назарияси • Молекуляр – генетик маълумотларга кўра плазмодийнинг илк аждодлари фотосинтез хусусиятига эга эркин яшовчи содда хужайралар бўлган. • Эволюция натижасида улар сувда яшовчи умуртқасизлар ичакларида яшашга мослашган . • Эволюциянинг Кейинги босқичда плазмодий илк қон сўрувчи хашоротлар (отряд Diptera ) личинкасида яшашга мослашган. 150-200 млн йил аввал . • 2012 йил 5 июлда Хитойнинг A Journal of Entomology илмий журналида бундан 130 млн йил аввал яшаб ўтган чивинларнинг ошқозонида қон қолдиклари топилганлиги қайд этилган. • 30 млн йил аввал яшаган ва тош бўлиб қотган чивинлардан безгак плазмодийлари топилган. Чивинларнинг кўриниши Оддий чивин Аnopheles чивин и Anopheles чивинларнинг кўриниши Плазмодийнинг ривожланиш цикли Плазмодийнинг хаётий циклида хужайра шаклининг ўзгариши Этиологияси • Плазмодий билан зарарланган чивин соғлом одамни чаққанидан сўнг, қўзғатувчининг спорозоитлари 1-2 соат давомида жигарга етиб боради ва Купфер ҳужайраси орқали гепатоцит ҳужайраларига киради. Бу билан организмда экзоэритроцитар босқичи бошланади. • Гепатоцит хужайраларида спорозоит шизонтга айланади ва шизогония йўли билан кўпайиб, 1 дона шизонтдан 2 - 40 минг дона мерозоит пайдо бўлади. Шизогония • Shizo – бўлинаман деган маънони англатади. • Ҳужайра ядросининг бир неча бўлакларга бўлиниши ва бўлинган ядро сонига тенг нисбатда ёш ҳужайраларнинг пайдо бўлиши. Митоз жараён . Экзоэритроцитар шизогония босқичининг давомийлиги • pl.vivax ва pl.ovale нинг организмга тушган спорозоитлар касалликни юзага чиқаришига қараб 2 гуруҳга бўлинади :  тахи споразоитлар – тез ривожланувчи споразоитлар.  бради споразоитлар – секин ривожланувчи споразоитлар. • pl. falciparum ва pl.malaria да фақатгина тахи споразоитлар ривожланади. Тахи споразоитлар • Ушбу споразоитлар гепатоцит ҳужайраларида пассив холатга ўтмасдан, касаллик белгиларини тез муддатда намоён қилади. Плазмодий Касаллик юзага чиқиш даври Pl. falciparum 7 – 12 кун Pl. Malariae 10 – 20 кун Pl. vivax 7 – 8 кун Pl. ovale 8 – 9 куни Бради споразоитлар • Ушбу споразоитлар гепатоцит ҳужайраларида пассив холатга ўтиб, касаллик белгиларини қайта намоён қилади. Плазмодий Касаллик қайта юзага чиқиш даври Pl. falciparum - Pl. Malariae - Pl. vivax 4 йилгача Pl. ovale 1,5 – 15 ойгача Клиникаси • Касалликнинг клиникаси плазмодий турига қараб фарқланади. • Бу жараён плазмодийларнинг эритроцитар шизогония босқичининг давомийлиги билан боғлиқ холатда 3 та синдром асосида кечади: истима ҳуружи, анемия, гепатоспленомегалия 4 та қайталанувчи симптом • Pl.мalariae , Pl.vivax ва Pl.ovale паразитлари келтириб чиқарган касалликда истима ҳуружи синдромининг 4 та кетма – кет симптомлари : харорат кўтарилиши; қалтираш; терлаш; апирексия яққол намоён бўлади. • Pl.vivax ва Pl.ovale 3 кунлик безгак Мерозоитларнинг эритроцит хужайрасига кириб, кўпайиб, хужайрани ёриб чиқишигача бўлган вақт давомийлиги 48 соатни ташкил этганлиги сабабли бемор одамда ҳар 3 кунда касаллик хуружи кузатилади. Хуруждан сўнг апирексияга ўтади. Тана ҳарорати 41 градусгача кўтарилади. Плазмодийларнинг эритроцит хужайрасида кўпайиши • Плазмодийларнинг эритроцит ҳужайраси ичида кўпайиш сони қўзғатувчи ҳужайрасининг ўлчамига боғлиқ. • Pl. falciparum ўлчами бошқа плазмодийлардан кичик . Плазмодий Эритроцитга Кирган сони Чиққан сони Pl. falciparum 1 – 6 28 – 32 Pl. vivax 1 12 – 18 Pl. ovale 1 8 – 12 Pl. Malariaе 1 10 – 12 Pl. falciparum клиникаси • Pl.falciparum асосан органларнинг капиляр томирларда кўпайганлиги сабабли касалликнинг клиник кўриниши бошқа безгак касалликларидан фарқли бўлади. • Унга кўра қуйидаги белгилар намоён бўлади:  Ўткир респиратор дисстрес синдроми;  Диарея  Сариқлик  Ошқозон ичак тизимида диспептик холат  Ўткир буйрак етишмовчилиги  Кўз тўр пардасида қон қуйилиши  Марказий нерв систмаси фаолиятининг умумий бузилиши Ўз вақтида даво чоралари кўрилмаган тақдирда летал холатга олиб келади . Диагностика • Иммунохромотографик усул (экспресс) • Иммунофермент усул (ИФА) • Микроскопик усул Микроскопик усул • Бу усул 2 хил йўл билан амалга оширилади  Юпқа суртма  Йўғон томчи Олинган суртмалар Романовский Гимза усулида бўялади ва микроскопда кўрилади. Романовский Гимза бўёғи • Романовский Гимза бўёғи – мураккаб таркибли модда ҳисобланиб, реакцияга киришиш натижасидан 2 ҳил ранг ( pH даражасига қараб ) хосил қилади :  ишқорий муҳитга эга бўлган моддаларни кўк рангача  Кислотали мухитга эга бўлган моддаларни қизил рангача  Эритроцит ҳужайралари кучсиз ишқорий мухитга эга бўлганлиги сабабли оч қизғиш ранг  Плазмодий мембранаси ва цитоплазмаси кучсиз ишқорий бўлганлиги ( лекин pH турлича ) сабабли қизғиш , ядроси кучсиз кислотали мухитга эга бўлганлиги юқори сабабли кўк рангга бўялади . Бўёқда бўялган ҳолати Плазмодийларнинг эритроцит ҳужайрасида турли кўриниши Плазмодийларнинг микроскопда кўриниши pl.falciparum pl.vivax pl.ovale pl.malaria Паразитемия даражасини бахолаш Плазмодийнинг хаётий циклининг давом этиши • Эритроцитларда шизогония йўли билан кўпайган плазмодийлар 2 турга бўлиниб цикл давом этади.  Трофозоит  Гаметоцит Плазмодий Гаметоцитларнинг хосил бўлиши Pl. falciparum 12 кундаг сўнг - Pl. vivax Эритроцитларда 1 чи шизогония жараёнида - Pl. ovale - Pl. Malariaе - Трофозоит ва Гаметоцитларнинг пайдо бўлиши Гаметоцит ҳужайралар чивин организмида Гаметоцитогония - спорогония • Чивин организмига тушган эритроцитлар ҳарорати 28 градусдан пасайгач, эритроцит ичидаги гаметонитлар активлашади. • Ушбу жараён кечиши учун харорат суткалик ҳарорат + 15 градусдан юқори бўлиши талаб этилади. Ҳароратнинг кўтарилиши спорогония жараёнининг тезрок кечишига олиб келади . Плазмодий Гаметоцитогония – спорогония жараёнига температура ва вақт Pl. falciparum + 19 – 20 С 26 кун Pl. vivax + 16 С 45 кун Pl. falciparum + 25 – 26 С 10-11 кун Pl. vivax + 25 – 26 С 8 – 9 кун Безгак плазмодийсининг асосий ташувчилари • An. messae; • An. Maculipennis ; • An. Atroparvus ; • An. Sacharovi ; • An. Superpictus ; • An. Pulcherrimus ва ҳ.к. Чивинларнинг хаётий цикли Даволаш • Даволаш ишлари плазмодийнинг шизогония йўли билан кўпайишига қарши таъсир этувчи, таркибида хинин маоддаси сақлаган препаратлар тавсия этиш ҳамда организмнинг умумий холатини тиклаш билан амалга оширилади. • Pl. falciparum хлорохинга нисбатан резистентлик хосил қилган. Плазмодий Тавсия этиладиган препаратлар Pl. falciparum Хинин, мефлохин Pl. vivax Хлорохин, Примахин, Хинин Pl. ovale Хлорохин, Примахин, Хинин Pl. Malariaе Хлорохин, Примахин , Хинин Хинин моддасининг плазмодийларга таъсири • Плазмодийнинг кўпайиши учун керакли модда гемоглобин унинг вакуоль органоиди ичида ҳазм бўлади. Хинин моддаси вакуоль ичига кириши ва органоид ичидан чиқиб кетмаслиги билан кечади. Pl.falciparum хлорохинга чидамли • Pl.falciparum ҳужайрасида PfCRT ( Plasmodium falciparum Chloroquine Resistance Transporter) геномининг мутациясига учраганлиги сабабли хлорохин моддасининг таъсири ўз кучини йўқотган. Безгакдан сўнг иммунитет • Эволюция натижасида одам организмида безгак касаллигига нисбатан турли иммун реакция пайдо бўлган :  генетик структурага асосланган туғма иммунитет ;  Орттирилган актив иммунитет ;  Пассив иммунитет. Орттирилган актив иммунитет • Безгак қўзғатувчиларига нисбатан антитаначаларнинг хосил бўлиши билан боғлиқ. Антитаначалар безгакнинг эритроцитар босқичида пайдо бўлиб, организмда узоқ муддат сақланмайди. Пассив иммунитeт • Эндемик ҳудудларда антитела титри юқори бўлган хомиладорлардан туғилган чақалоқларда 6 ойгача бўлган муддатда пассив иммунитет сақланиб қолади. Ушбу вақт давомида чақалоқлар касалликни енгил ўтказиб орттирилган актив иммунитет хосил қилиши мумкин. Безгак вациналари Ҳозирга вақтда уларнинг 3 тури мавжуд: • 1. Спорозонтли вакцина – бевосита безгак юқишини олдини олади. Бу турдаги вақцина Anohhiles чивинлар чаққанда кирган спорозоитларни дарҳол нубуд қилади. • 2. Мерозонтли вакцина – безгак паразитарининг жинсий бўлмаган қон шаклларин нобуд қилиш хусусиятига эга. • 3. Гаметоцид вакцина – касалликдан бевосита муҳофаза этмайди, аммо бу вакцина билан эмланганда паразит ташувчи қонидан сўрган чивинлар безгак ташвчиси бўлмайди. Касалликга қарши профилактик чора тадбирлар • Безгак касаллигининг эпидемияга қарши чора тадбирлар 2 турга бўлинади:  индивидуал ёндашув ;  Умимий ёндашув . Индивидуал ёндашув • Одамлар ўртасида тарғибот ишларини олиб бориш натижасида уларнинг • пашшахоналардан фойдаланиш, • чивин чақишига қарши турли воситалардан (репеллент) фойдаланиш, • Тунги вақтларда чивин чақиши учун қийин бўлган кийимлар (енги узун) кийиш ёки ушбу вақтларда чивинлардан изоляцияланган жойларда бўлиш Умумий ёндашув • Катта ва кичик сув ҳавзаларини чивинлар личинкаси билан озиқланадиган махсус балиқ Гамбузи билан тўлдириш;  Сув хавзаларида биологик бариер ташкил этиш .  Кераксиз сув хавзаларини йўқ қилиш.  Сув билан боғлиқ экинларни инновацон суғориш методларидан фойдаланиш. Фактлар • 1 сонияда 3 нафар инсон безгак билан касалланади. • Ҳар дақиқада 1 нафар бола ушбу касалликдан вафот этади. ЭЪТИБОРИНГИЗ УЧУН РАҲМАТ !
Купить
  • Похожие документы

  • Sog‘liqni saqlash tizimi va uning xususiyatlari
  • Rentgenologik tekshirishning umumiy, xususiy va maxsus usullari
  • Jigarda gormonlarning zararsizlantirilishi
  • Qon ivishi, qon guruhlari va rezus omili
  • Sust boruvchi neyrovirusli infeksion kasalliklar

Подтвердить покупку

Да Нет

© Copyright 2019-2026.

  • Инструкция по снятию с баланса
  • Контакты
  • Инструкция использования сайта
  • Инструкция загрузки документов
  • O'zbekcha