BIJG‘ISH VA UNING XILLARI (spirt va sut kislotali) - Педагогика - Рефераты

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	20.4KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Рефераты
Предмет	Педагогика

BIJG‘ISH VA UNING XILLARI (spirt va sut kislotali)

Купить

MAVZU: BIJG'ISH VA UNING XILLARI (spirt va sut kislotali)
REJA:
1.Tabiatda karbon aylanishi va uning ahamiyati
2.Bijg’ish. Spirtli bijg’ish
3.Sut kislotali va moy kislotali bijg’ish, uning qo’zg’atuvchilari
4. Gomofermentli va geterofermentli bijg’ish
5. Sirka kislotali bijg’ish.
6. Sanoatda sirka olish usullari.

Mikroorganizmlar asosan tabiatda turli xil elementlarning aylanishida muhim
biologik ahamiyatga egadir. Ana shunday elementlardan uglerod va kisloroddir.
Karbon barcha tirik organizmlar uchun zarur moddalardan biri bo’lib, havoda
0.03 % miqdorda CO
2 gazi bor. Bu gazdan hamda suvdan xlorofilli o’simliklar
quyosh nuri ta’sirida karbon suv (kraxmal, shakar) murakkab organik birikmalarni
sintez qiladi.
Agar havoga shu gaz yana qo’shilib chiqib turmasa bu gaz butunlay yo’q
bo’lib ketar edi. Agar bir tomonlama fotosintez qilib CO
2 ni qabul qilsa, atmosfera
CO
2 20 yilda tamom bo’ladi. Haqiqatda esa havodagi CO
2 gazini o’simliklar
o’zlashtirib CO
2 kamayadi, ayni vaqtda CO
2 gazi yerdan chiqib doimo qushilib
turadi. Karbonning tabiatda almashib turishi bir qator mikroorganizmlarning
ishtiroki bilan bo’ladi. Bir qismi esa vulqonlar natijasida yana odam va
hayvonlarning nafas olishi natijasida CO
2 havoga qushilib turadi. Umuman,
tabiatda karbonning aylanishi 2 etap bilan borib 1- CO
2 yutilishi va fotosintez
natijasida, 2-etap CO
2 chiqishi, ya’ni organik moddalarning minerallashishi bilan
boradi. Karbonning mikroorganizmlar ishtirokida almashinishi asosan achish
reaksiyasi bilan boradi. Nafas olish va achish presesslarida miroorganizmlar turli
murakkab organik moddalarning mikroblar ta’sirida parchalanishi tufayli sodir
bo’ladi va havoga CO
2 chiqadi.
Bijg’ish
Mikroblarning fermentlari ta’sirida karbon suvlarning, moylarning,
oqsillarning va boshqa organik moddalarning parchalanib biokimyoviy o’zgarish
prosessi bijg’ish deyiladi.
Achish natijasida spirt, sirka kislota, moy kislota va turli xil mahsulotlar hosil
bo’lib nomlanganda ham shu xil moddaning nomi bilan nomlanadi.
XU1 asrda Vant-Gelmont bijg’ish jarayonini fermentlar ishtirokida deb, X1X
asrning 30-yillarida esa Kanyar da Latur, Ivan Vaxyutinglar bir hujayrali tirik
organizmlar ishtirokida ro’y beradi deb tushuntirdilar. Keyinchalik olimlar
bijg’ishni Berselius va Labaxlarning «kimyoviy bijg’ish nazariyasi» bilan bog’lab

bijg’ish barqaror o’lik organik moddaning parchalanishi deydilar. Bijg’ishni faqat
Lui Paster ilmiy asosda tug’ri tahlil qildi.
Bijg’ish – bu kislorodsiz nafas olish mikroorganizmlardagi moddalar
almashinuvi natijasi, degan fikrni isbotladi.
Spirtli bijg’ish.
Spirtli bijg’ish bu bir gr.achitqi zamburug’lari yordamida uglevodlarni
anierob sifatida bijg’itib undan etil spirt-etanol hosil qiladi. Bu prosessni fransuz
olimi L.Paster shu zamburug’lar ishtirokida borishini isbotlab berdi (1808). Lekin
uning spirt hosil bo’lish tenglamasini 1815 yilda Gey-Lyusak yozib bergan
C
6 H
12 )
6 – 2CO
2 + 2C
2 H
5 OH
Spirtli bijg’ish bu bosqichma-bosqich borib bir necha davrdan iborat.
Spirtning bijg’ituvchi Sacoharomucas corcvisuoc S.globosus, S.otki va
boshqalar. Shakar achib spirtning miqdori 15 % ga yetgandan keyin ko’payishdan
to’xtaydi. Achish uchun optimal temperatura 20-21 gradus S. Shu madaniy
achitqilardan oziq-ovqat sanoatida pivo, vino tayyorlashda, non yopishda
ishlatiladi. Bundan tashqari yovvoyi achitqilar ham bo’lib, tabiatda keng tarqalgan
bo’lib uzum shingilida, ho’l mevalarning po’stida, tuproqda, havoda uchraydi,
bular kuchsiz achitish qobiliyatiga ega. Ayrim achitqilardan oqsillar tayyorlashda
qo’llanilib u yem-xashak sifatida ishlatiladi. Bir gradusga shu achitqilarning
ayrimlarining tanasida yog sintezlanadi shuning uchun ulardan mikrobiologik yo’l
bilan yog’ olinadi, ya’ni xalq xo’jaligi va medisinada vitamin olish uchun
ishlatiladi. Hamma vaqt achitqilar foyda keltiravermaydi, ularning zarari ham bor.
Masalan: uglevodlarni oksidlab oziq-ovqat mahsulotlarini buzadi.
Sut kislotali bijg’ish.
Sut kislotali bijg’ishda mahsus bir guruh bakteriyalar ishtirok etib, glyukozani
sut kislotasiga aylantiradi. Umuman sut kislotali bijg’ishni 3 tipi mavjud: 1.
Gomofermentli sut kilotali bijg’ish bo’lib , bunda glyukozadan faqat sut kislotasi
hosil bo’lib, sof mazali qattiq tayyorlanadi. C
6 H
12 O
6 = 2CH
3 CHOHCOOH
gomofermentli sut kilotali bijg’ituvchi mikroorganizmlarga Lactobacillus lactis Z/

bulgaricus, Z.acidophilus va boshqalar. Streoptococcus lactis, S. Cremoris. S i.
Faccblis
Geterofermentli – bunda glyukozadan sut kislota hosil bo’lishi bilan birga etil
spirti va CO
2 hosil bo’ladi.
2C
6 H
12 O
6 =3CH
3 OOH+2CH
3 CHOCHOOH
buning bijg’ituvchisi Lcucokostoc, Lactobacillus, Bifidobacterium
3. Bifidoachish – bunda bifidobakterlar ishtirok etib glyukozaning achishi
ishtirokida sirka kislota va sut kislotasi hosil bo’ladi.

2 C
6 H
12 O
6 = 3 CH
3 COOH + 2 CH
3 CHOCHOOH
buning bijg’ituvchisi Bifidobacterium bifidum.
Sut kislotali bijg’ishni quzg’atuvchisi turli xil haroratda rivojlana oladi, ya’ni
7-10 0
40-42 0
C , ammo optimal harorat 30-40 0
C tabiatda past haroratda 3 0
C va
yuqori 53-57 0
C haroratda ham rivojlanadi. Sut kislotaning bijg’ituvchisi skarasiz
bo’lganligi uchun ham yuqori temperaturaga uncha bardosh bermay tez nobud
bo’ladi. Sut kislotaning bijg’ituvchisi muhim amaliy ahamiyatga ega bo’lib, turli-
tuman sut mahsulotlari ishlab chiqarishda, ya’ni qatiq, pishloq va achigan
sariyog’lar olishda ishlatiladi. Sut kislotaning bijg’ituvchisi bilan birgalikda
achitqilar yashab kefir va qimiz tayyorlashda ishlatiladi.
Moy kislotali bijg’ish.
Moy kislotali bijg’ishda karbon suvli, moyli oqsilli muhitlarda ruy beradi.
Asosan moy kilotasining sanoatda kraxmal, yogoch qirindisi va boshqa narsalardan
olinadi. Bular tegishli mikroorganizmlar ishtirokida parchalanib qo’yidagicha
boradi:
C
6 H
12 O
6 = CH
3 CH
2 CH
2 COOH + 2CO
2 + 2H
2

Tiniq moy kislotali bijg’ishni qo’zg’atuvchisiga Closterdium lutyricum,
Cl.pastenrianumni olish mumkin. Bular tayoqchasimon 1-2 x 10 mkm kattalikdagi
yoshligida harakatchan, oxirida xivchinlarini yuqotib harakatidan tanida
polisaxaridlardan granulasida to’planadi. Sporasi baraban tayoqchasiga o’xshaydi.
Buning vakillarini mezovasi va termofil xossalari mavjud. Moy kislotali
bijg’ituvchi ko’pchilik mahsulotlarga tushib qolsa ularni achitib ko’llansa hid
tarqatadi. Moy kislotali bijg’ishdan sof kulturasidan foydalanib turli
tashlandiqlardan moy kislota ajratib olinadi. Moy kislotali bijg’ishning mohiyati
katta. L.Paster 1861 yili o’rganib uning sof kulturasini ajartib oldi.
Etil spirti oksidlanib to sirka kislotaga oksidlanadi. Bular asosan
qo’yidagi mikroorganizmlar olib boradi. Wluconoobacter va Acctobacter avlodi
bijg’itadi. Bu avlod asosan o’zining xivchin hosil qilishi bilan bir-biri bilan
xarakterlanadi. Bular grammanfiy, tayoqchasimon sporasizdir. Wluconobacter
tanasida 3-8 tagacha xivchinlari bo’lib shu bilan harakat qiladi.
Acctobacterni tanasi trestrixol xivchinlar bilan o’ralgan. Bu bakteriyalar
mutloq aeroblar bo’lib shuning uchun ham u ozuqa muhitning tanasida yashab
qaymoq hosil qiladi. Bu hosil qilgan quyuq va yupqa bo’lishi mumkin. Sirka
kislotali bijg’ishni qo’zg’atuvchisi bakteriyalar juda chidamli bo’lib, ular shu
xususiyati bilan ajralib turadi. Ularning rivojlanishi uchun optimal rN – 5-6 dir.
Spirtni oksidlab qo’yidagicha olib boradi.

CH
3 CH
2 OH + O
2 CH
3 COOH + H
2 O
Sanoatda sirka 2 usul bilan olinadi
fransuz usuli. Bu usulda sirka kuchsiz vinolardan tayyorlanadi. Bu usul bilan
sirka tayyorlash uchun bakteriyalarning Acetobacter orlcancnse turidan
foydalaniladi. Bu bakteriya uzum vinosining kuchsiz eritmalarida rivojlanadi va
pishiq parda hosil qiladi. Uzum vinosidan sirka tayyorlaganda bu bakteriyadan
keng foydalaniladi. Spirtning bu bakteriya rivojlana oladigan maksimal

konsentrasiyasi 10%-12% dir. Sirka kislotaning maksimal konsentrasiyasi 2.5
%.
Nemis usuli. Bunda spirtdan tezlik bilan sirka tayyorlanadi. Bu usulda sirka
tayyorlashda bakteriyadan Acctobacter schurzcnbaclis turidan foydalaniladi.
Muhitda 11.5 % yaqin sirka kislota to’planadi. Bu usul bilan sirka tayyorlashda
suyultirilgan spirt ishlatiladi va buk daraxtining qirindilari to’ldirilgan silindrsimon
yoki konussimon bochkalarda achitiladi, chunki bu bakteriya buk daraxtining
qirindisida yaxshi rivojlanadi. Bu har ikkisida ham havo isib turishi kerak. Sirka
ishlab chiqarish bu asosan oziq-ovqatda ishlatiladigan sirka bo’lib aosan vino va
spirtdan olinadi.

ADABIYOTLAR
1. M.Inog‘omova, A.h.Vahobov. Mikrobiologiya va virusologiya asoslari.
Toshkent, “Universitet”, 2010, 203.
2. Mishustin E.N., Ems e v V.G. Mikrobiologiya. M. Kolos, 1987.
3. Ag ol V.I., Atabekov I.G. , Tixonenko T.I. , Kr o‘ lov V.N. Molekulyarnaya
biologiya virusov. M. Nauka, 1971.
Qo‘shimcha
4. Bo y ko A.L. Ekologiya virusov rasteniy. Uchebnoe posobie dlya vuzov.
Kiev,1990.
5.Nizametdinova YA.F., Mansurova M.L., Muzaffarova I.A.,
Kondratьeva K.V.. Vahobov A.h. Mikrobiologiyadan amaliy mashg‘ulotlar.
Metodik qo‘llanma. Toshkent, ToshDU, 1992
8. Gibbs A., Xarrison B. Osnov o‘ virusologii rasteniy. M.: Mir. 1978.
9. Vahobov A,h. O‘simlik viruslarini aniqlashda immunologiya usullarini
qo‘llash (Uslubiy ko‘rsatma) ToshDU ,1991.

BIJG‘ISH VA UNING XILLARI (spirt va sut kislotali)

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish