Информация о документе

Цена 3000UZS
Размер 560.2KB
Покупки 0
Дата загрузки 07 Ноябрь 2026
Расширение pptx
Раздел Презентации
Предмет Педагогика

Продавец

Bohodir Jalolov

Bilish nazariyasi asosiy muammolari va yo‘nalishlari

Купить
Bilish nazariyasi asosiy muammolari va yo’nalishlari. Reja: 1. Gnoseologiya va uning asosiy muammolari. 2. Asosiy kognitiv yo'nalishlar: kognitiv optimizm, skeptitsizm, agnostitsizm. 3. Sensatsionizm. 4. Mohiyati, dinamikasi va asosiy xususiyatlari Sensual faoliyat barcha bilishning boshlang'ich nuqtasi sifatida. Hissiy bilish shakllari: sezish, idrok etish, ifodalash Kognitiv faoliyatda ratsional va irratsional. 5. Sensor va ratsional bilimlarning birligi. Bilim manbalari. Bilimning predmeti va ob'ekti. 6. Ratsionalizm (R.Dekart). BILIM NAZARIYASI (GNOSEOLOGIYA) - bu falsafaning bilishning tabiati, uning imkoniyatlari va chegaralari, bilish predmeti va ob'ekti o'rtasidagi munosabat, ishonchli bilish shartlari, uning haqiqat mezonlari, shakl va darajalari va hokazolarni o'rganadigan bo'limidir. Antik davrning atoqli idealisti Platon (427- 347) o'zining bir qancha asarlarini bilish muammolariga bag'ishladi va o'zining Platonik bilish nazariyasini yaratdi. Platonning ta'kidlashicha, bizning his-tuyg'ularimiz bizga dunyo haqida to'g'ri tasavvur yoki bilim bermaydi. Epistemologiyaning asosiy muammolari: Gnoseologiya kognitiv faoliyatning eng umumiy xususiyatlarini o'rganadi Gnoseologiya uchun asosiy muammo bu dunyoni bilish muammosidir . Antik falsafada bilish muammolariga nafaqat turli xil, tashqi va ichki ziddiyatli, balki bir- biriga mos kelmaydigan yechimlar ham berilgan, bular boshqa narsalar qatorida faylasuflarning dastlabki mantiqiy va ontologik asoslari bilan ham bog‘liq edi. Epistemologiya falsafiy fan sifatida Insonning dunyo va o'zini bilish o'lchovini falsafiy o'rganish. Falsafiy bilimlar bo'limi Bizning bilimlarimiz tabiatini o'rganish, u o'z-o'zidan, o'ziga xosdirIdrok jarayonida jaholatdan qanday harakat borligini o'rganish Kimga bilim. Epistemologiya Epistemologiyaning asosiy kognitiv yo'nalishlari: 1. Skeptizm 2. Agnostitsizm 3. ijobiy optimizm Skeptizm Skeptitsizm (yunoncha skeptikos — ko rib ʻ chiqish, tadqiq qilish) — fikrlash tamoyili sifatida shubhani, ayniqsa haqiqatning ishonchliligiga shubhani ilgari suruvchi falsafiy yo nalish. ʻ 1.shubha - bilish tamoyili 2.tashqi dunyoning mavjudligiga shubha 3.dunyoni bilish imkoniyatiga shubha 4.shubha - universal usul Agnostitsizm Agnostitsizm (yunoncha a-inkor va gnosis- bilish) dunyoni bilish imkoniyatini to liq yoki ʻ qisman inkor etuvchi ta limotdir. ʼ Agnostisizm: 1. dunyoni bilish imkoniyatini inkor etadi 2. mutlaq haqiqatni inkor etadi 3. ob’ektlar mohiyati va voqelikning rivojlanish qonuniyatlari haqidagi bilimlarni inkor etadi 4. fanning rolini hodisalarni bilish bilan cheklaydi. Kognitiv optimizm Kognitiv optimizm - bu dunyoni bilish mumkinligini ta'kidlaydigan falsafiy ta'limot. Kognitiv optimizmning asoslari: 1. Tajriba olimlar tomonidan ilgari surilgan nazariyalarning haqiqatini tasdiqlaydi (samolyotlar uchadi, ko'priklar turadi); 2. Ajablanarlisi shundaki, mustaqil ravishda ishlab chiqilgan nazariyalar qarindoshlik va chuqur aloqani ko'rsatadi; 3. Agar voqelik aqlga zid bo‘lsa, dunyoda hamma narsa bema’ni, o‘rinsiz bo‘lar edi; 4. Mantiqiy dalil: agar siz dunyodagi hamma narsa nisbiy desangiz, bu gap ham nisbiydir . Bilimning mohiyati Falsafa uchun insonning atrofdagi dunyoni bilishi dunyoqarashning eng muhim muammolaridan biridir. Dunyoni bilish mumkinmi yoki yo'qmi degan savol - bu dunyoni inson ongida to'g'ri va to'liq aks ettirish imkoniyati, uning dunyodagi yo'nalishi va faoliyati. Insonning olamga kognitiv munosabatining mohiyati bilimlarni faol va maqsadli izlash va egallashda yotadi. Idrok shahvoniy (mantiqsiz) Ratsional Hissiyot Idrok Ishlash tushuncha Hukm xulosa chiqarish Gipoteza Nazariya Irratsionalizm (lotincha irrationalis — asossiz) — falsafiy ta limot bo lib, ong, ʼ ʻ tafakkurning cheklangan bilish imkoniyatlarini ta kidlaydi va ʼ bilishning asosiy turi sifatida his-tuyg u, instinkt, sezgi va ʻ hokazolarni tan oladi. Irratsionalizm voqelikni tartibsiz, muntazamlikdan xoli, tasodif o'yiniga bo'ysunuvchi, ko'r iroda deb hisoblaydi. Sensatsiya - elementar psixik hodisa, ob'ektiv olam ob'ektlari xususiyatlarining in'ikosi bo'lib, ularning his a'zolariga (analizatorlarga) bevosita ta'siri natijasida paydo bo'ladi. Bilish jarayonida sezgi quyidagi funktsiyalarni bajaradi : 1. Tashqi ob'ektlarning ob'ektiv xususiyatlarining belgilari sifatida ishlaydi 2. Bu elementar vakilliklarning shakllanishi uchun asosdir Idrok - sezgilarga bevosita ta'sir etuvchi moddiy olam ob'ektlari va jarayonlarining tashqi strukturaviy xususiyatlarining sensorli tasviridir. Idrok quyidagi funktsiyalarni bajaradi : 1. Atrofdagi fondan o'lchamini, tuzilishini, holatini ko'rsatadigan yaxlit ob'ektni tanlash imkonini beradi 2. Bu murakkab vakilliklarni shakllantirish uchun asosdir Taqdimot bu _ ongda saqlanadigan va ko'paytiriladigan va ob'ektlar va hodisalarning o'z-o'zidan sezgilarga bevosita ta'sirisiz voqelik ob'ektlari va hodisalarining hissiy vizual, umumlashtirilgan tasviri. Ratsionalizm (lot. rationalis - oqilona) - bilish bosqichi, tushunchalarni umumlashtirish va shakllantirish qobiliyati bilan bog'liq. Tushunchalar mavhum-mantiqiy yoki ratsional bilishning boshlang'ich shaklidir, xuddi hislar voqelikni hissiy-majoziy aks ettirishning boshlang'ich shaklidir. O'zining intellektual rivojlanishining ma'lum bir bosqichida odam mavhumlik va tushunchalarni ishlatishga moyilligini namoyon qila boshlaydi. Tushuncha tildan foydalanish bilan bog'liq bo'lgan bilish bosqichida dunyoni aks ettirish shakllaridan biri, narsa va hodisalarni umumlashtirish shaklidir. Hukm - bu gap shaklida ifodalangan, predmetlar haqida biror narsa tasdiqlangan yoki inkor qilingan, ob'ektiv ravishda to'g'ri yoki noto'g'ri bo'lgan fikr. Xulosa - bu asoslardan mantiqiy ravishda kelib chiqadigan bir yoki bir nechta hukmlardan yangi hukm chiqarilgan mulohaza. Gipoteza - bu xulosalar tizimi bo'lib, u orqali bir qancha faktlar asosida ob'ektning mavjudligi, hodisaning aloqasi yoki sababi to'g'risida xulosa chiqariladi va xulosani mutlaqo ishonchli deb bo'lmaydi. Nazariya - bu voqelikning u yoki bu "bo'lagi" haqidagi ishonchli bilimlar tizimi bo'lib, uni tashkil etuvchi ob'ektlarning ma'lum bir to'plamining ishlashini tavsiflaydi, tushuntiradi va bashorat qiladi. Sensor va ratsional bilimlarning birligi Sensual va oqilona bir-biri bilan bog'liq, ko'plab faylasuflar bunga qo'shiladilar. Aqlli bo'lmasa, aqlli narsa birlik bo'lmagan xilma-xillik sifatida namoyon bo'ladi. Sezgisiz aqlli narsa hayotdan mahrum bo'lgan zerikarli narsaga aylanadi. Idrok hissiy-ratsional xususiyatga ega. Sensatsionizm Sensualizm - ("sensua" - hissiyotlar so'zidan) - falsafadagi yo'nalish, unga ko'ra hislar bilishning asosiy shakli hisoblanadi. Vakillar: 1. J. Berkli 2. D. Hum 3. J. Lokk Bilim manbalari Qadimgi donishmandlar o'z-o'zini bilish har bir inson intilishi kerak bo'lgan eng oliy bilim deb hisoblashgan. O'z-o'zini bilish jarayonida ular insonning haqiqiy tuzilishini o'rganish va bilishni tushundilar, bu esa o'z "men" ni har tomonlama ochib berishga imkon beradi. Bilim manbalari Butun dunyo dinlar - nasroniylik, hinduizm, Buddizm va boshqalar. tushunishda birlashgan inson tuzilmalari. Hisoblar, u odam tasvirda yaratilgan va Xudoning o'xshashligi. Bilim, yarim- har xil odamlar boshqacha yashash qit'alar turli davrlarda asosini tashkil etdi ruhiy maktablar. Bularga maktablar kiradi Sharqiy va G'arb ezoterizmi. Olingan bilim nafaqat bir-biriga mos keladi lekin ko'pincha to'ldiradi bir-birini tasvirlab beradi boshqa odam tomonlar . Asosiy fan yordami bilan mumkin edi matematik tenglamalar faqat tasvirlab bering to'rtta materiya holatlari qattiq, suyuq, gazsimon va plazma, bu kompozitsiya jismoniy tana.introvert bilim Asosiy fanDiniy tajriba Bilimning predmeti va ob'ektisub'ekti - bilish jarayonini amalga oshiruvchi: 1. individual shaxs 2. Bir guruh odamlar 3. Umuman jamiyat ob'ekti o'rganilayotgan narsadir: 1. dunyo, 2. individual elementlar 3. Ularning xususiyatlari va munosabatlari 4. Jarayonlar 5. Hodisalar 6. Bilimning o'zi bilim, amaliyot, tajriba Bilish - bu odamlarning bilimlarini shakllantiradigan ijodiy faoliyatining ijtimoiy- tarixiy jarayoni. Amaliyot - bu aniq insoniy, ongli faoliyat. Tajriba tashqi dunyoning hissiy-empirik in'ikosidir. Ratsionalizm Ratsionalizm - ( "ratsion" - aql so'zidan) falsafiy ta'limot, unga ko'ra aql borliq, bilim, axloqning asosidir. Dekartning ratsionalizmi Dekartning ratsionalizmi biluvchi ongning mavjudligiga ishonch hosil qildi, deb e'lon qildi faylasuf: "Men o'ylayman, shuning uchun men shundayman." Shu bilan birga, Xudo yaratilgan dunyoning tushunarliligining kafolati sifatida ishlaydi. Dekartning ratsionalizmi dunyoning tuzilishini tushuntirishni, uni bir vaqtning o'zida mavhum va vizual tasvirlarda taqdim etdi. Bilish nazariyasi har doim katta rol o'ynagan va ba'zan markaziy o'rinni egallagan.Bilish nazariyasisiz birorta ham falsafiy tizimni tasavvur qilib bo'lmaydi.Bilish nazariyasi bo'yicha ko'plab maxsus asarlar yozilgan. Adabiyotlar: 1. Spirkin A.G.. Falsafa. M., 2008 2. Frolov I.T.. Falsafiy lug'at. M., 1991 yil 3. Aleseev P.V., Panin A.V., Falsafa. M., 1999 yil

Bilish nazariyasi asosiy muammolari va yo‘nalishlari

Купить