Информация о документе

Цена 3000UZS
Размер 5.4MB
Покупки 0
Дата загрузки 07 Ноябрь 2026
Расширение pptx
Раздел Презентации
Предмет Педагогика

Продавец

Bohodir Jalolov

Biotexnologik yondashuvlar asosida berberis integerrima bunge ko‘chatlarini yetishtirish va ikkilamchi moddalar olish texnologiyasi

Купить
    Mavzu:  BIOTEXNOLOGIK  YONDASHUVLAR  ASOSIDA   BERBERIS INTEGERRIMA   BUNGE  KO CHATLARINI   ʻ YETISHTIRISH  VA  IKKILAMCHI  MODDALAR  OLISH   TEXNOLOGIYASI D ISSERTАTSIУАNING  D ОLZАRBLIGI   Berberis integerrima Bunge  O rta  Osiyo  hududlarida  keng  tarqalgan  dorivor  o simliklardan  biri  bo lib,  qadimdan  tibbiyotda  ishlatib   ʻ ʻ ʻ kelingan.  Uning  tarkibida  alkaloidlar,  flavonoidlar  va  boshqa  biologik  faol  moddalar  mavjud  bo lib,  bu  moddalar  yallig lanishga  qarshi,   ʻ ʻ antibakterial,  antioksidant  va  gepatoprotektiv  xususiyatlarga  ega.  Xususan,  o simlik  tarkibidagi   ʻ berberin   alkaloidi  tibbiyotda  yurak-tomir,   siydik  yo llari  va  ovqat  hazm  qilish  tizimi  kasalliklarini  davolashda  keng  qo llaniladi.  Biroq,  ushbu  o simlikning  tabiiy  populyatsiyalari   ʻ ʻ ʻ kamayib  borayotgani  va  ekologik  omillar  yetishtirishga  salbiy  ta’sir  ko rsatayotgani  sababli  uning  barqaror  xomashyo  manbai  sifatida   ʻ ta’minlanishi  qiyinlashmoqda. Mavzuning  dolzarbligi  shundaki,  zamonaviy  biotexnologik  yondashuvlar,  ayniqsa,  in  vitro  sharoitida  to qimalarni  ko paytirish  usullari   ʻ ʻ Berberis integerrima kabi  qimmatli  o simliklarni  mikroklonal  ko paytirish  imkonini  beradi.  Bu  o simlikning  genetik  resurslarini  saqlash,   ʻ ʻ ʻ qimmatli  ikkilamchi  moddalarni  olish  va  ularni  sanoat  miqyosida  qo llash  imkonini  yaratadi ʻ . In vitro texnologiyalari  yordamida  ushbu   o simlikning  dorivor  xususiyatlarini  o rganish,  ko paytirish  va  barqaror  ta’minotni  yo lga  qo yish  xalqaro  farmatsevtika  sohasida  talabni   ʻ ʻ ʻ ʻ ʻ qondirish  uchun  dolzarb  hisoblanadi. Berberis integerrima ko‘chatlarini  biotexnologik  usullar  orqali  ko‘paytirish  nafaqat  ushbu  o‘simlikni  saqlab  qolishga  yordam  beradi,  balki   biologik  faol  moddalarni  olish  texnologiyasini  rivojlantirishda  ham  muhim  ahamiyat  kasb  etadi.  Shu  sababli,  ushbu  mavzu  nafaqat  ilmiy,   balki  amaliy  jihatdan  ham  katta  ahamiyatga  ega  bo lib,  tibbiyot,  farmatsevtika  va  biotexnologiya  sohalarida  keng  qo llanish   ʻ ʻ imkoniyatlarini  taqdim  etadi. TАDQIQОT MАQSАDI   Berberis integerrima   Bunge mikroklonal  ko‘paytirish  texnologiyasining  optimal  sharoitlarini   tanlash,  hujayra  kallusi  tarkibini  qiyosiy  baholashdan  iborat. TADQIQOTNING  VAZIFALARI  B. integerrima regenerentlarini   olish   uchun   boyitilgan     MS   ozuqa   muhitini   tayyorlash   reglamentini  ishlab  chiqish;  B. integerrimani   iqlimlashtirishning   mikroklonal   ko’paytirishning   optimal   sharoitlarini   tanlash;  mikroklonal  usulda  yetishtirilgan  kallusning  kimyoviy  tarkibini  qiyosiy  baholash;  B. integerrimani   ko chatlarini  yetishtirish  biotexnologiyasini  ishlab  chiqish. ʻ Tadqiqotning obyekti   va  predmeti Tadqiqot  obyekti :   Q ora  zirk  ( B. integerrima Bunge)  o simligi. ʻ Tadqiqot  predmeti :   B. integerrima Bunge  ning   in vitro   usulda  ko paytirish   ʻ sharoiti,  qo llaniladigan  ozuqa  muhit   ʻ tarkibi,  kallusning  kimyoviy  tarkibi   hamda  eksplantlarni  baholashning   miqdoriy  ko rsatkichlaridan  iborat. ʻ Tadqiqot ishlarining  ilmiy  va  amaliy  ahamiyati B. integerrima kallus  to qimalari  makro-  va  mikroelementlar  tarkibi  meva  va  barglari  bilan   ʻ qiyosiy  tahlil  qilingan  hamda  kallus  to qimalardan  biologik  faol  moddalar  olish  mumkinligi   ʻ asoslangan.B. integerrima ni  mikroklonal  ko paytirishning  multipikatsiya,  ildizlatish  bosqichlarining   ʻ optimal  sharoitlari  tanlangan;B. integerrima regenerentlarini  olish  uchun  foydalaniladigan  MS  ozuqa  muhitining   takomillashtirilgan  tarkibi  ishlab  chiqilgan; Qora zirk   ( Berberis integerrima Bunge) • Domen :  Eukariotlar  (Eukaryota) • Olam :  O simliklar  (Plantae) ʻ • Tip :  Gulli  o‘simliklar  (Magnoliophyta) • Sinf :  Ikki  urug‘pallalilar  (Magnoliopsida) • Turkum :  Zirko tlar  (Berberidales) ʻ • Oila :  Zirkdoshlar  (Berberidaceae) • Tur :   Berberis integerrima Bunge • Forma :   Berberis integerrima Qora zirk  ( Berberis integerrima B)ning   botanik  tavsifi Berberis integerrima Bunge   –  qora  zirk  hayotiy  shakli  bo yicha  buta   ʻ hisoblanib,  balandligi  4 metrgacha  bo lgan  formalari  uchraydi.  Qora  zirk   ʻ (qoraqand)  -  zirkdoshlar  oilasiga  mansub  bo lib,  bo yi  4 metrgacha   ʻ ʻ boradigan  sershox  buta.  O simlikning  eski  shoxlarning  kulrang,  yosh   ʻ novdalari  qo ng ir  bo ladi.  Tikanlari  uch  bo lakli.  Barglari  teskari   ʻ ʻ ʻ ʻ tuxumsimon,  cho zinchoq,  o tmas,  chetlari  biroz  tishli  yoki  tekis,  ularning   ʻ ʻ uzunligi  2-6  sm  keladi.  Gullari  sariq  rangda  bo lib,  gul  shingili  shoxlangan,   ʻ ro vaksimon.  Mevasi  qoramtir-binafsha  rangda  bo lib,  ellipsimon   ʻ ʻ ko rinishga  ega.  O ʻ ʻ simlik  may  oyida  gullab,  iyun-iyul  oylarida  pishadi.     Qora  zirk  mevalari  xalq  tabobatida  asab  faoliyati  sustlashganda,  oshqozon- ichak,  sariq  kasalliklarini  davolashda  ishlatiladi.  Bundan  tashqari  undan   haroratni  pasaytiruvchi,  ishtaha  uyg otuvchi,  o t  haydovchi,  yallig lanishga   ʻ ʻ ʻ qarshi  vosita  sifatida  ham  foydalaniladi. Qora zirk  ( Berberis integerrima B)ning  dorivorlik  xususiyatlari;  Kimyoviy  tarkibi • Ildizi:  Alkaloidlar :  Ildizining  asosiy  komponenti   berberin   alkaloidi  bo lib,  bu  modda  yallig lanishga  qarshi,   ʻ ʻ antibakterial,  antifungal  va  yurak-tomir  tizimiga  ta’sir  ko rsatuvchi  xususiyatlarga  ega.   ʻ Berberin :  1%  dan  3%  gacha   (quruq  massa  bo yicha). ʻ • Bargi:  Flavonoidlar :  Barglar  antioksidant  xususiyatga  ega  flavonoidlar  bilan  boy,  ularga   kversetin ,   rutin ,  va   kampferol   kiradi.  Ushbu  flavonoidlar  organizmni  oksidlovchi  stressdan  himoya  qiladi  va  yallig lanishga  qarshi  ta’sir   ʻ ko rsatadi. ʻ   Flavonoidlar :  1%  dan  2%  gacha  (umumiy  flavonoidlar  miqdori). • Urug’i:  Yog  kislotalari ʻ :  Urug lar  tarkibida  ko p  miqdorda  linol  kislotasi  kabi  yog  kislotalari  mavjud  bo lib,  ular   ʻ ʻ ʻ ʻ organizm  uchun  foydali  omega-6  yog  kislotalarini  tashkil  etadi.  Bu  kislotalar  yallig lanishga  qarshi  va  yurak   ʻ ʻ salomatligini  qo llab-quvvatlovchi  ta’sirga  ega.   ʻ Yog  kislotalari ʻ :  20%  dan  30%  gacha. • Mevasi:  Vitamin  C :  Mevalari  asosan  askorbin  kislotasi  (vitamin  C)  bilan  boy  bo lib,  bu  modda  kuchli  antioksidant   ʻ ta’sir  ko rsatadi  va  immun  tizimini  mustahkamlaydi. ʻ Qora zirk  ( Berberis integerrima B)ning  urug’lari   va  novdalarini  sterillash  jarayoni • Uru g ʻ lar  10  daqiqa  oddiy  suvda,  30  daqiqa  10%  Domestosda   yuvilib,  distillangan  suvda  6 marta  chayildi.  70%  spirt  bilan   5  daqiqa  sterillanib,  0,1%  fungitsidda  30  daqiqa  ishlov   berildi  va  steril  suvda  yuvildi.  Keyin  0,1%  kumush  xlorid   bilan  5 daqiqa  sterilizatsiyalanib,  steril  suvda  besh  marta   yuvildi. • Novdalar  10-15  daqiqa  suvda,  keyin  10%  Domestosda   yuvilib,  distillangan  suvda  5-6  marta  chayildi.  70%  spirt   bilan  1-5  daqiqa  sterillanib,  0,1%  fungitsidda  20-30  daqiqa   ishlov  berildi  va  steril  suvda  yuvildi.  So‘ng,  0,1%  kumush   xlorid  bilan  5 daqiqa  sterilizatsiya  qilinib,  steril  suvda  yana   3-5  marta  chayildi. Qora zirk  ( Berberis integerrima B)ning  urug ‘ larini  ozuqa  muhitiga  o ‘ tqazish. • 2  daqiqa  davomida  steril  qog oz  sochiqda  quritildi  va   ʻ 25  ×  145  mm  o lchamdagi  shisha  naychalarda  15  ml   ʻ MS  (Murashige  va  Skoog,  1962)  ozuqa  muhitiga  2   mg/l  konsentratsiyadagi  BAP  li  ozuqa  muhitiga   ekildi.  Muhit  pH  5,6  ga  yetkazildi  (1  N  NaOH  yoki   HCl  bilan)  va  keyin  agar  qo shildi.  Muhit  121  °C,   ʻ 108  kPa  bosimda  20  daqiqa  davomida  autoklavda   sterilizatsiya  qilindi.  Har  bir  idishga  8  ta  urug  besh   ʻ nusxada  ekildi  va  25  ±  2  °C  harorat,  16  soatlik   yorug lik  davri  va  40  µM  m−2  s−1  yorug lik   ʻ ʻ intensivligi  ostida  o sish  xonasida  saqlandi. ʻ Qora zirk  ( Berberis integerrima B)ning  novdalarini  ozuqa  muhitiga  o’tqazish. • Sog lom  yashil  1 yillik  o simlik  novdasi  olinib,   ʻ ʻ mayda  bo laklarga  (taxminan  5 sm  uzunlikdagi   ʻ 1  yoki  2 bo gimli)  bo lindi  va   indolil  moy   ʻ ʻ kislata  (IMK)  va  gibberilin  garmonlarining   turli  konsentratsiyasiga  ega  bo lgan  MS  ozuqa   ʻ muhitiga  ko chirildi. ʻ   O sish  kamerasi   ʻ sharoitlari   yuqorida  aytib  o tilgan  muhit  bilan   ʻ bir  xil  bo lgan  o stirish  xonasida  saqlandi.    ʻ ʻ Sakkiz  hafta  davomida  madaniyatdan  keyin   javob  bergan  eksplantlar  bo yicha  ma lumotlar   ʻ ʼ yozib  borildi. Urug va  novdadan  mikroko chatlar  olish. ʻ ʻ • Inkubatsiya  xonasiga  yorug lik  va  qorong ulik   ʻ ʻ bosqichlarida  (16/8  soat)  saqlandi  va  kuzatib   borildi.  18  fevral  kuni  2 ta  bonkada  zamburug  ʻ paydo  bo ldi.  Zararlangan  shisha  bonkalardagi   ʻ o simliklar  laboratoriyadan  chiqarib  tashlandi.   ʻ Qolgan  3 ta  shisha  bonkalarda  14  kundan   so ng  o simlik  18  ta  urug ida  unish  kuzatildi.   ʻ ʻ ʻ Ular  alohida  idishga  antibiotikli  DKW( Driver   and  Kuniyuki  Walnut)  ozuqasiga  ko chirib   ʻ o tkazildi.   Kirish  material  har  14  kunda   ʻ qaytadan  yangi  ozuqaga  4 marotaba  ekildi.   Kirish  materialidan  so ng  mikroko chatlar   ʻ ʻ olishga  erishildi. № BAP ( mg/L) GA3 ( mg/L) Rivojlanish ( %  ) Nazorat   0 0 0.00  ±  0.00 1 2.0 0 24  ±  0.12 2 4.0 0 36  ±  0.36 3 6.0 0 65.46  ±  0.13 4 0 2.0 28.00  ±  0.18   5 0 4.0 22.05  ±  0.05 6 0 6.0 47.12  ±  0.04 3.1  jadval. B. INTEGERRIMA   URUG‘LARINING  IN  VITRO  MUHITIDA  RIVOJLANISHIGA  TURLI   KONSENTRATSIYALI  BAP  VA  GA3  NING  TA`SIRI № BAP ( mg/L) Kinetin ( mg/L) IMK ( mg/L) Urug‘dan o‘sgan  mikroklon   uzunligi  (sm) Novdadan  o‘sgan  mikroklon   uzunligi  (sm) Nazorat   0 0 0   0.00  ±  0.00   0.00  ±  0.00 1 3.0 0 0 3.05  ±  0.11 1.35  ±  0.02 2 6.0 0 0 3.46  ±  0.20 2.36  ±  0.10 3 9.0 0 0 4.15  ±  0.09 2.85  ±  0.28 4 0 3.0 0 2.36  ±  0.10 1.45  ±  0.09 5 0 6.0 0 2.85  ±  0.28 2.00  ±  0.01 6 0 9.0 0 3.12  ±  0.11 2.70  ±  0.06   7 0 0 3.0 2.00  ±  0.01 0.59  ±  0.09 8 0 0 6.0 2.15  ±  0.14 1.40  ±  0.16 9 0 0 9.0 2.36  ±  0.10   1.45  ±  0.09 3.2-jadval.   B. INTEGERRIMA   URUG‘I  VA  NOVDASINING  YON  APIKAL  MERISTEMASIDAN  O‘SGAN   MIKROKLONLARGA  TURLI  KONSENTRATSIYADAGI  BAP,  KINETIN  VA  IMK   GARMONLARINING  MIKRONOVDA  UZUNLIGIGA  TA`SIRI.   № Au ks in  turi Konsentratsiya    (mg/L) Ildizlangan   Mikronovdalar   (%) O‘rtacha  Ildiz   Uzunligi  (sm) Ildiz  Sifatining   Bahosi  (1-5) Morfologik  Kuzatuvlar 1 IBA 0.5 40 1.2 2 Ingichka  ildizlar,  uzun,  oqish   rangda 2 1.0 65 2.5 3 O‘rtacha  qalinlikda  ildizlar,   yaxshi  rivojlangan,  oq 3 1.5 8 0 3. 2 4 Qalin  va  sog‘lom  ildizlar,  krem   rangda 4 2.0 70 3.0 3 Qisqaroq  ildizlar,  to‘q  oq   rangda 5 2.5 55 2.2 2 Ancha  qalin  ildizlar,  ildiz   uchlari  qizarishgan 6 NAA 0.5 30 1.0 2 O‘rtacha  qalin,  oqish  rangda,   o‘sish  sust 7 1.0 50 2.0 3 Krem  rangda,  yaxshi   rivojlangan,  ingichka 8 1.5 60 2.7 4 Qalin  ildizlar,  krem  rang,   mustahkam 9 IAA 0.5 25 0.8 1 Nozik,  qisqa,  oq  rangda 10 1.0 40 1.5 2 Ingichka,  uzunroq,  oqish 11 1.5 50 2.1 3 O‘rtacha  qalin,  oq  rangda 3.3.  jadval BERBERIS INTEGERRIMA   O‘SIMLIGINING  MIKRONOVDALARI  ILDIZ I  RIVOJLANISHIGA  TURLI   MIQDORDAGI  AUXSINLAR  TA’SIRI . 3.4 jadval B. INTEGERRIMA NAMUNALARI NING  MIKROELEMENTAR  TAHLILI   BargMevaKallus 0 5 10 15 20 25 30 35 40 45 500.0047 00.0035 Br Zn Cu Mn Fe Ca K Cl S P 3.4-rasm.  B. integerrima   ni  mikroklonal  usulda  ko paytirish  va  ikkilamchi  metabolitlar  olish  biotexnologiyasi   ʻ chizmasi XULOSALAR  B. integerrima  ni  mikroklonal  ko paytirishda  urug  va  novdalardan  foydalaniladi.  Foydalanish  uchun  urug lar  to liq   ʻ ʻ ʻ ʻ pishib  yetilgan  vaqtda  yig ib  olinib,  urug lar  ma’lum  vaqt  tinim  davrini  o tashi  ta’minlanadi.  Novdalar  erta   ʻ ʻ ʻ bahorda,  yaxshi  rivojlangan  va  o zida  bir  nechta  sog lom  kurtaklar  saqlagan  holda  olinadi. ʻ ʻ  Olingan  o simlik  namunalari  10  minut  oqar  suvda,  30  minut  10%  domestosda,  70  %  spirtda  5 daqiqa,  0,1%   ʻ fungitsidda  30  minut,  0,1%  AgCl  da  5 minut  sterilizatsiyalash,  har  bir  bosqich  orasida   steril  suvda  besh  martadan   yuvish  orqali  sterillanadi.  Mikroklonlar  olishda   urug  uchun  6,0  mg/l  BAP   qo shish  orqali  boyitilgan  MS  ozuqa  muhiti,  novda  uchun  9.0   ʻ ʻ mg/l  BAP,  9.0  mg/l  kinetin,  9.0  mg/l  IMK  saqlagan  MS  ozuqa  muhiti  optimal  hisoblanadi.    Eksplantlarni  ildizlatish  1.5  mg/l  IBK  saqlagan  DKW  ozuqa  muhitida  amalga  oshiriladi.  B. integerrima   ni  barg,  meva  va  kallusining  mikro-  va  makroelementlarini  qiyosiy  tahlili,  uning  kallusi  ham   biologik  faol  moddalar  olish  uchun  manba  bo lib  xizmat  qilishi  imkoniyatiga  egaligini  ko rsatdi. ʻ ʻ

Biotexnologik yondashuvlar asosida berberis integerrima bunge ko‘chatlarini yetishtirish va ikkilamchi moddalar olish texnologiyasi

Купить