Biotsenoz haqida. Biogeotsenoz tushunchasi - Педагогика - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	2.8MB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Педагогика

Biotsenoz haqida. Biogeotsenoz tushunchasi

Купить

Biotsenoz haqida.
Biogeotsenoz tushunchasi

MIKROORGANIZMLAR JAMOASI
BIOTSENOZI.
Biotsenozni tashkil qiluvchi o‘simlik, xayvon
va mikrorganizmlar jamoasining birga
yashashga moslashuvi ularning abiotik
faktorlarga o‘xshash talablarida
ifodalaniladi.
"Biotsenoz" so‘zi xozirgi ekologik adabiyotlar
ma’lum territorial uchastkalarni belgilashda
ishlatiladi:bug‘doy dalasi biotsenozi,o‘tloq
biotsenozi, o‘rmon biotsenozi va x.Bunda
birga yashashga moslashgan o‘simlik,
xayvon va mikroorganizmlar kompleksi
xisobga olinadi.
www.arxiv.uz

IJTIMOIY EKOLOGIYA
Jamiyat taraqqiyoti qonunlarini ilmiy anglash, insonni ijtimoiy
fenomen sifatida ko‘rish - uning taraqqiyotini to‘g‘ri belgilash
imkoniyatini beradi. Insonning jamiyat a’zolari bilan birgalikda,
o‘zaro munosabatlarda yaratgan ijtimoiy va ruhiy muhitlar ta’sirini
sotsekologiya, ya’ni ijtimoiy ekologiya o‘rganadi.
Har qanday muammoni yechishni uni nazariy tomonidan
o‘rganishdan boshlash maqsadga muvofiq bo‘ladi. Muammoni
nazariy tomondan o‘rganish deganda, birinchi navbatda mazkur
muammoni yechadigan ilm sohasining tadqiqot ob’yekti, predmet
va oldiga qo‘ygan maqsadini aniq ko‘z oldiga keltirib, ob’yektiv
qonuniyatlarni chuqur bilib olishlikka aytiladi.
www.arxiv.uz

Demak, mazkur ilm tarmog‘i qaysi
ob’yektiv borliq va uning jabhasini
o‘rganishni, uni bu o‘rganishdan maqsadi
nimada ekanligini hamda shu sohada
doimo hukm suruvchi qonuniyatlar
jamiyat manfaatlariga qanday xizmat
qilishini yaxshi bilgan kishigina bunday
muammoni yecha oladi. Odamzot bioijtimoiy mavjudot bo‘lganligi
tufayli uning biologik mohiyati bilan bir
qatorda ijtimoiy va ruhiy mohiyatlarini
saqlab qolish zarur bo‘lib qoldi.
Ko‘rib turganimizdek, bu muammolar
tabiiy, ijtimoiy va ruhiy muhitlarning
yomonlashganligi natijasida yuzaga keldi.
Bunday hol insonning ijtimoiy, ruhiy va
jismoniy salomatligi orqali uning biologik,
ijtimoiy va ruhiy tadrijiy rivojlariga ta’sir
etib, salomatligini yomonlashishiga,
ma’naviyatini pasayishiga va iymonini
susayib ketishiga olib keldi.
www.arxiv.uz

•
Biosferaning tarkibiy qismi bo‘lgan inson, tirik mavjudotlarning oliy shakli
hisoblanib, tabiiy muhit bilan bir paytning o‘zida ijtimoiy va ruhiy
muhitlarda yashaydi. Shu boisdan u biologik, ijtimoiy ruhshunoslik
qonuniyatlari bo‘yicha rivojlanib boradi hamda ularning doimiy o‘zaro
ta’siri ostida bo‘ladi.
•
Biroq bironta ham sanekologik, ijtimoiy ekologik va psixologik tadqiqotlar
«umuminsoniga» tayana olmaydi. Faqat aniq biologik, ruhiy va ijtimoiy
belgilarga ega bo‘lgan odamlar guruhigina sanekologiya ijtimoiy
ekologiya va psixoekologiya fanlarining tadqiqot predmeti bo‘lishi
mumkin.
www.arxiv.uz

BIOGEOTSENOZ
•
Biogeotsenoz tushunchasi 1940 yilda
akademik V. N. Sukachev tomonidan
taklif kilingan. Biogeotsenozlar: 1.
turlar xilma-xilligi 2 Xar bir turdagi
individoar zichligi ; 3. biomassa
(biogeotsenozdagi organik
moddaning umumiy mikdori) kabi
kursatkichlar bilan tariflanadi.
•
Biogeotsenozdagi xayot
jarayonlarini tashkaridan keladigan
energiya ta’minlagani uchun uni
ochik, muvozanat xolatidagi, uz-uzini
idora kila oladigan sistema deyiladi.
www.arxiv.uz

Biogeotsenozning turgunligini moddalarning davriy aylanishi (ulik tabiatdan tirik
tabiatga, tirik tabiatdan esa ulik tabiatga tinmasdan aylanishi) orkali ta’minlanadi.
Bunda energiya manbai Kuyosh xisoblanadi, uning energiyasi davriy aylanishjarayonida
kimyoviy boglar energiyasiga, keyin esa mexanik va issiklik energiyasiga aylanadi.
Biogeotsenoza xamma organizmlar oziklanishiga va energiya kabul kilishiga karab ikki
guruxga bulinadi (autotroflar va geterotroflar). Autotroflar asosan usimliklardan tashkil
topgan bulib, ular fotosintez tufayli Kuyosh energiyasini uzlashtirib, oddiy anorganik
birikmalardan murakkab organik birikmalarni sintezlaydi. Geterotfroflarga xayvonlar,
odamlar, zakmburuglar, bakteriyalar kiradi. Ular tayyor organik moddalar bilan
oziklanadi va uz xayot faoliyati jarayonida oddiy birikmalarga parchalaydi. Bu moddalar
uz navbatida tabiatga kaytariladi va autotroflar tomonidan yana moddalar davriy
aylanishga jalb kilinadi.
www.arxiv.uz

Biosenoz kuyidagi asosiy tarkibiy kisimlardan tashkil topadi :1 – produtsenlar
(xosil kiluvchilar ); 2-radutsenlar yoki destruktorlar ( istemol kiluvchilar ); 3-
redutsentlar yoki destroktorlar (parchalovchilar ) Reduntsenlar – xam gtorop
roflar xisoblanadi. Ular asosan mikrorganizimlardan tashkil topib xayvon va
usimliklarning ulik tanasini parchalab organik moddalarni oddiy organik
moddalarni oddiy organik moddalarga parchalaydi. Arganik moddalarning
kup kismi darxol parchalanmay, yogoch, tuproging organik kismi chukmalar
sifatida saklanadi. Bu organik moddalar kup ming yillar davomida saklanib,
kazilma yokilgiga (torf, kumir va neft, ) aylanadi. Xar yili erda fotosintezlovchi
organizmlar 100 mlrd. t ga yakin organik moddalarni sintezlaydi. Geologik
davr (1 mlrd. yil) davomida organik moddalar parchalanishiga kura kuprok
sintezlaydi. Geologik davr (1 mlrd. yil) davomida organik moddalar
parchalanishiga kura kuprok sintezlanishi natijasidaatmosferada SO
2 ning
mikdori kamayib O
2 mikdorining ortishiga olib keldi. XX asrning ikkinchi
yarmida sanoat va kishlok xujaligining tobora ortib borishiga sabab
bulmokda. Bu xodisa sayyora iklimining uzgarishiga olib kelishi mumkin.
www.arxiv.uz

•
Oziq orqali bug’lanish (oziq zanjiri). Avvalgisi keyingisi uchun oziq
xisoblangan, uzaro boglangan bir nechta turlar yoki organizmlar
oziq zanjiri deb ataladi. Oziq zanjiri – usimliklar enirgiyasini bir
turning ikkinchisini yeyishi orqali bir necha organizmlar
katoridan utkazishdir. SHunday kilib, ozik zanjiri turlar orasidagi
trofik boglanishlardir (yunoncha «trofe» - oziklanish). Ekologik
sistemada xar xil oziq darajalari trofik darajalar deb ataladi. Oziq
zanjirining birinchi zvenosi autotrof usimliklar (produtsentlar)
xisoblanadi. Fotosintez jarayonida ular kuyosh energiyasini
kimyoviy boglar energiyasiga aylantiradi. Produtsentlarga
xemosintezlovchi organizmlarni xam kiritish mumkin. Ikkinchi
zvenosi utxur (birlamchiiste’mol kiluvchilar) va gushtxur (ikkinchi
iste’mol kiluvchilar) xayvonlar yoki konsumentlar tashkil etadi.
www.arxiv.uz

Oziq zanjirining uchinchi zvenosini organik moddalarni mneral moddalargacha
parchalovchi mikroorganizmlar (redutsentlar) xosil etadi. Ikinchi va uchinchi
zveno geterotrod organizmlar xisoblanadi. Tabiatda ozik zanjiri odatda uch-turt
darajadan tashkil topadi.
Bir darajadan ikkinchi darajaga utishda energiyasining va moddaning mikdori
taxminan un martaga yakin kamaya boradi, chunki kabul kilingan energiyaning 90
foizga yakini organizmlarning xayot faoliyatini ta’minlashga sarflanadi.
Kolgan un foizgina organizmlar tanasining tuzilishi uchun sarf buladi. SHu tufayli
xar bir keyingi ozik darajasida individlar soni xam progrissif kamaya boradi.
Masalan, urtacha olganda 1000 kg usimliklarni yeganda xayvon 100 kg gacha
semiradi. Bunday massali utxur xayvonni egan yirtkichlarning biomassasi 10 kg
gacha utishi mumkin, ikkilamchi yirtkichlarni fakat 1kg gacha ortadi.
www.arxiv.uz

E’TIBORINGIZ UCHUN
RAHMAT !!!
www.arxiv.uz

Biotsenoz haqida. Biogeotsenoz tushunchasi

Купить

Похожие документы
Migel de Servantes hayoti va ijodi
Migratsiya
Mikologiya. XitridIomitsetlar
Mikroorganizmlarning oziqlanishi, o‘sishi va ko‘payishi
Mikroorganozmlar fermentlari