Информация о документе

Цена 3000UZS
Размер 46.5KB
Покупки 0
Дата загрузки 07 Ноябрь 2026
Расширение docx
Раздел Презентации
Предмет Педагогика

Продавец

Bohodir Jalolov

Bir o‘zgaruvchili ko‘phadlarni qoldiqli va qoldiqsiz bo‘lish. Ko‘phadning koeffitsiyentlar yig‘indisi va ozod hadini topish dars ish

Купить
9-Mavzu: Bir o‘zgaruvchili ko‘phadlarni qoldiqli va qoldiqsiz bo‘lish. Ko’phadning koeffitsiyentlar yig’indisi va ozod hadini topish . Mavzuga oid tayanch tushunchalar: Birhad, ko’phad, koeffitsiyent. Dars turi: Nazariy-Amaliy Dars metodi: tushuntirish, aqliy hujum Dars jihozlari: Darslik, tarqatma materiallar, rasmli ko`rgazma. Dars maqsadi: a) ta’limiy maqsad: o’quv materiali mazmunini bilish, mavzuga oid bilimlarni o’zlashtirish va amaliyotga tatbiq etish malaka va ko’nikmalarini shakllantirish. b) tarbiyaviy maqsad: mavzu mazmunidagi g’oyalar, dunyoqarashga ta’sir etuvchi ilmiy tushunchalar, yangi axborotlar (bilimlar) ta’sirida o’zining ma’naviy- axloqiy, umuminsoniy va kasbiy sifatlarini, e’tiqodi hamda madaniyatini shakllantirish. d) rivojlantiruvchi maqsad: Tayanch kompetensiyalar: O‘zini o‘zi rivojlantirish kompetentsiyasi ( V1+ ) – shaxs sifatida ma’naviy, ruhiy va intellektual kamolotga intilishni hayotiy- ma’naviy ehtiyojga aylantirish; – o‘z xatti-harakati, fikr-mulohazalariga tanqidiy yondasha olish, o‘zini nazorat qila bilish, og‘zaki va yozma matnlar mazmuniga to‘g‘ri baho bera bilish. Fanga oid kompetensiyalar: Nutqiy kompetensiya (B1+). Tinglab tushunish: ilmiy manbalardagi o’rtacha murakkablikdagi ma’lumotlarni tinglab tushunadi. Mavzuga oid zamonaviy so`zlarni tinglab tushunadi. So‘zlash : mavzuda keladigan kasbiy terminlarni to`g`ri talaffuz qiladi. Darsning blok sxemasi № Darsning qismlari Ajratilgan vaqt 1. Tashkiliy qism 5 daqiqa 2. O’tilgan mavzuni takrorlash 15 daqiqa 3. Yangi mavzu bayoni 40 daqiqa 4. Yangi mavzuni mustahkamlash 10 daqiqa 5. O’quvchilar bilimini baholash 7 daqiqa 6. Uyga vazifa 3 daqiqa I. Tashkiliy qism: Salomlashish, davomatni aniqlash, o’quvchilar formasini, o’quvchilarning o’quv qurollari bilan ta’minlanganliklarini va sinf tozaligini kuzatish. II. O’tilgan mavzuni takrorlash: O`tilgan mavzular bo`yicha savollar berib, o`quvchilarni baholash. III. Yangi mavzu bayoni: a) yangi mavzuning nomlanishi: Bir o‘zgaruvchili ko‘phadlarni qoldiqli va qoldiqsiz bo‘lish. Ko’phadning koeffitsiyentlar yig’indisi va ozod hadini topish . b) yangi mavzu rejasi: 1. Qoldiqli va qoldiqsiz bo‘lish. 2. Ko’phadning koeffitsiyentlar yig’indisi 3. Muammoli savollar. 4. Uyga vazifa. Bir o‘zgaruvchili ko‘phadlarni qoldiqli va qoldiqsiz bo‘lish. Ko’phadning koeffitsiyentlar yig’indisi va ozod hadini topish. 1 Berilgan P(x)=a 0 x n +a 1 x n-1 +a 2 x n-2 +…+a n-1 x+a n ko‘phadni Q(x)=b 0 x m +b 1 x m-1 +…+b m ko‘phadga bo‘lish talab qilinsin. Agar shunday S(x) va R(x) ko‘phadlar mavjud bo‘lib, P(x)=Q(x) ¿ S(x)+R(x) (1) tenglik o‘rinli bo‘lsa, P(x)-bo‘linuvchi, Q(x)-bo‘luvchi S(x)- bo‘linma va R(x) – qoldiq ko‘phadlar deyiladi. Bu yerda R(x) ning daraja ko‘rsat-kichi, Q(x) daraja ko‘rsatkichidan kichik bo‘ladi. R(x)=0 bo‘lsa, P(x) ko‘phad Q(x) ga qoldiqsiz bo‘linadi deyiladi, aks holda bo‘lish qoldiqli deyiladi (yoki bo‘linmaydi deyiladi). Bo‘linma S(x) va qoldiq R(x) ni topishda “aniqmas koeffitsiyentlar usuli” yoki “burchakli bo‘lish” usulidan foydalanish mumkin. Bo‘luvchi Q(x) va bo‘linma S(x) daraja ko‘rsatkichlarining yig‘indisi P(x) daraja ko‘rsatkichiga tengligini hisobga olgan holda, (1) tenglikni S(x) va R(x) koeffitsiyentlari noma’lum bo‘lgan shaklda yoza-miz. Ikki ko‘phad tengligidan (qavslarni ochib, ma’lum amallarni bajar-gandan keyin) foydalanib, noma’lum koeffitsiyentlarni topish uchun chiziqli tenglamalar sistemasini hosil qilamiz. Bunday sistema yagona yechimga ega bo‘ladi. Buni misolda ko‘ramiz. 1-misol. P(x)=x 3 +2x 2 -1 ko‘phadni Q(x)=x 2 +x+2 ko‘phadga bo‘lamiz. Bo‘linmani S(x)=c 0 x+ c 1 ko‘rinishda qidiramiz. Q(x) ni darajasi 2ga P(x) ning darajasi 3 ga teng, demak S(x)ning darajasi birga teng bo‘-lishi kerak, qoldiqni R(x)=d 0 x+d 1 ko‘rinishda qidiramiz. (1) tenglikni yozamiz: x 3 +2x 2 - 1=(x 2 +x+2)(c 0 x+c 1 )+d 0 x+d 1 . Bundan ko‘rinadiki, c 0 =1 bo‘lishi kerak. Qavslarni ochib, o‘xshash- larini keltirib x 3 +2x 2 -1=x 3 +(1+c 1 )x 2 +(2+c 1 +d 0 )x+(2c 1 +d 1 ) tenglikni hosil qilamiz. Mos koeffitsiyentlarni tenglashtirib, {1=1¿{1+c 1 =2¿{2+c 1 +d 0 =0¿¿¿¿ sistemaga ega bo‘lamiz, uni yechib c 1 =1, d 0 =-3, d 1 =-3 ni topamiz. Bo‘-linma S(x)=x+1 va qoldiq R(x)=-3x-3 ekan. “Burchakli bo‘lish” usulini misolda ko‘ramiz. 2-misol. Ushbu ifodaning butun qismini ajratamiz. Quyidagi bo‘-lishni bajaramiz: 4x 2 -15ax 3 +20a 2 x 2 +5a 4 x 2 -2ax+4a 2 4x 2 -8ax 3 +16a 2 x 2 4x 2 -7ax-10a 2 -7ax 3 +4a 2 x 2 +5a 4 -7ax 3 +14a 2 x 2 -28a 3 x -10a 2 x 2 +28a 3 x+5a 4 -10a 2 x 2 +20a 3 x-40a 4 8a 3 x+45a 4 Butun qism 4x 2 -7ax-10a 2 bo‘lib, qoldiq 8a 3 x+45a 4 ga teng ekan. Berilgan P(x) va Q(x) ko‘phadning eng katta umumiy bo‘luvchisini topish uchun Yevklid algoritmidan foydalanish mumkin. P(x) ni Q(x) ga bo‘lib, qoldiq R 1 (x) ni hosil qilamiz, Q(x) ni R 1 (x) ga bo‘lib R 2 (x) qol-diqni va hokazo hosil qilamiz. Qoldiqlarning darajalari pasayib boradi va oxiri 0 ga teng qoldiqqa ega bo‘lamiz. Undan oldingi 0 dan farqli, qoldiq berilgan ko‘phadlarning eng katta umumiy bo‘luvchisi bo‘ladi. 3-misol. P(x)=x 3 -4x 2 +4x-1 va Q(x)=x 2 -x ko‘phadlarning eng katta umumiy bo‘luvchisi topilsin. Yechish: 1) x 3 -4x 2 +4x-1 x 2 -x 2) x 2 -x x-1 x 3 -x 2 x-3 x 2 -x x -3x 2 +4x-1 0 -3x 2 +3x x-1=R 1 (x) Eng katta umumiy bo‘luvchi x-1 ga teng.

Bir o‘zgaruvchili ko‘phadlarni qoldiqli va qoldiqsiz bo‘lish. Ko‘phadning koeffitsiyentlar yig‘indisi va ozod hadini topish dars ish

Купить