Bo’lajak murabbiylarni pedagogik texnologiyani qo’llashga tayyorlash - Педагогика - Дипломные работы

Информация о документе

Цена	9000UZS
Размер	86.6KB
Покупки	0
Дата загрузки	29 Сентябрь 2019
Расширение	doc
Раздел	Дипломные работы
Предмет	Педагогика

Bo’lajak murabbiylarni pedagogik texnologiyani qo’llashga tayyorlash

Купить

Bo’lajak murabbiylarni pedagogik texnologiyani qo’llashga tayyorlash 1

MAVZU: BO’LAJAK MURABBIYLARNI PEDAGOGIK TEXNOLOGIYANI QO’LLASHGA TAYYORLASH R E J A: KIRISH ................................................................................................ 3-8 betlar I bob. O’ZBEKISTONDA TA`LIM SOHASIDAGI ISLOHOTLAR VA ILG’OR PEDAGOGIK TEXNOLOGIYALAR ZARURIYATI I.1. TA`LIMNI RIVOJLANTIRISHNING YANGI BOSQICHIDA PEDAGOGIK TEXNOLOGIYANING AHAMIYAT..……...………… 9-19 betlar I.2. TA`LIM- TARBIYAGA YONDASHUVLAR .……………… 20-26 betlar II bob. BO’LAJAK MURABBIYLARNI PEDAGOGIK TEXNOLOGIYANI QO’LLASHGA TAYYORLASHNING AMALIY JIHATI II.1. PEDAGOGIK TEXNOLOGIYALARNI QO’LLASH METODLARI.......................................................................................... 27-42 betlar II.2. BO’LAJAK MURABBIYLARNI KASBIY TAYYORLASHDA O’YINLI TEXNOLOGIYALARDAN FOYDALANISH...

KIRISH Ma'lumki, mamlakat ijtimoiy-iqtisodiy, siyosiy va ma'naviy yuksalishining asosi ta'lim-tarbiya hisoblanadi. Ta'lim-tarbiya esa pedagoglik faoliyati bilan bog'liq. Shu bois bugungi kunda pedagoglarning kasb mahorati va madaniyatini takomillashtirish, olib boriladigan nazariy va amaliy ishlarni milliy va umuminsoniy qadriyatlar asosida tashkil etish zarur. Negaki, jamiyatimizda bo'layotgan yirik islohotlar barcha sohalarning turli tarmoqlari uchun g'oyaviy-siyosiy jihatdan yetuk, nazariy, amaliy va kasbiy tayyorgarligi yuksak kadrlar yetkazib berishni talab etmoqda. Ammo bo'lajak zamonaviy mutaxassislar yuqoridan beriladigan ko'rsatma va qarorlarni qoyilmaqom qilib bajaradigan malakali ijrochigina bo'lib qolmasligi, aksincha, o'z ishiga must

o'zlashtirib olgan, innovasiyalar asosida ta'limni tashkil eta oladigan pedagoglarga talab oshib bormoqda. Bitiruv malakaviy ish mavzusining dolzarbligi : Bugungi kunda komil insonni tarbiyalash masalasi jamiyatimizdagi har bir shaxsning muxim vazifalaridan biri hisoblanadi. Inson komillik darajasiga yetishi uchun uning tarbiyasi avvalo oilada, keyin maktabgacha ta‘lim muassasalarida, boshlangich ta‘lim, umumiy o’rta ta‘lim, o’rta maxsus, kasb-xunar ta‘limi va oliy ta‘limning ham o’ziga yarasha ulushlari bor. Maktabgacha ta‘lim jarayoni inson poydevorini shakllantiruvchi, uni mustaqil hayotga tayyorlovchi va yo’naltiruvchi ta‘lim hisoblanadi. Agar komil inson hayotini bir muhtasham binoga qiyoslasak, boshlangich ta‘lim shu binoning poydevori bulsa, maktabgacha ta‘lim poydevor boshl

taraqqiyotining poydevori” nomli asarida keltirilgan fikrlariga diqqatni qaratish maqsadga muvofiqdir: “Tarbiyachilarning o’ziga zamonaviy bilim berish, ularning ma‘lumotini, malakasini oshirish kabi paysalga solib bo’lmaydigan dolzarb masalaga duch kelmoqdamiz. O’qituvchi bolalarimizga zamonaviy bilim bersin deb talab qilamiz. Ammo zamonaviy bilim berish uchun, avvalo murabbiyning o’zi ana shunday bilimga ega bo’lishi kerak”. “...Hayotimizni hal etuvchi muhim masalalar qatorida ta'lim-tarbiya tizimini tubdan o'zgartirish, uni yangi zamon talabi darajasiga ko'tarish barkamol avlodimiz kelajagiga daxldor”, “Biz o'sib kelayotgan yosh avlodning ta'lim-tarbiyasini ularni zamonaviy ilg'or bilimlarga ega bo'lgan holda ulug' bobokalonlarimiz merosiga munosib bo&#39

qilish darajalari kabilarni hisobga olganda, oliy va o’rta maxsus ta‘lim uchun mo’ljallangan pedagogik texnologiyalarni maktabgacha ta‘lim muassasalarining ta‘lim jarayoniga to’g’ridan-to’g’ri tatbiq etib bo’lmaydi. Ma‘lumki, maktabgacha ta‘lim muassasalarining ko’pgina tarbiyachilari oliy ma‘lumotga ega emaslar, shuning uchun ularning savodxonligini, kasbiy mahoratlarini o’stirish yuzasidan salmoqli ishlarni amalga oshirish maqsadga muvofiq bo’ladi. Bugungi kunda zamonaviy ta'lim-tarbiya jarayonining dolzarb masalaridan biri ta'limning barcha bo'g'inlarida bo'lgani kabi maktabgacha ta'lim muassasalarida yangicha pedagogik texnologiyalar asosida ta'lim jarayonini tashkil etishdan iboratligini inobatga olib, bitiruv malakaviy ishining mavzusi: “Bo’lajak murabbiyl

Tadqiqot usullari: ilmiy adabiyotlarni tahlil qilish, o'quv-uslubiy hujjatlarni o'rganish, fanlardan bilim berish amaliyotini sintezlash, kuzatish, maqsadli suhbat kabi metodlar. Bitiruv malakaviy ishining ilmiy yangiliklari va erishilgan natijalar: Maktabgacha ta‘lim muassasalari tarbiyachisi va o’qituvchilarining zamonaviy pedagogik texnologiyalar bo’yicha nazariy va amaliy bilimlarini oshirish respublikamizda xalq ta‘limi tizimini rivojlantirishga xizmat qiladi. Shuningdek, pе dagogik t е xnologiyalarni o’zlashtirish va qo’llash jarayonida yoshlarning o’zaro faolligi oshadi, hamkor, ijodkorlikda ishlash ko’nikmalari shakllanadi. Talaba erkin fikr bildirish, o’z fikrini himoya qilish, isbotlay olish, tasdiqlay olishga odatlanadi. Bilimlarni mustaqil egallash malakasi shakllanadi.

bo’lishini; p е dagogik t е xnologiyalarlarning tasnifi va asosiy jihatlarini bilib oladi; ta'lim jarayonini t е xnologizatsiyalash haqida tasavvurga ega bo’ladi. Bitiruv malakaviy ishning hajmi: Bitiruv malakaviy ishi kirish, 2 bob, to’rt bo'lim, umumiy xulosa, foydalanilgan adabiyotlar ro'yxati va ilovalardan iborat. 8

I bob . O’ZBEKISTONDA TA`LIM SOHASIDAGI ISLOHOTLAR VA ILG’OR PEDAGOGIK TEXNOLOGIYALAR ZARURIYATI I.1. TA`LIMNI RIVOJLANTIRISHNING YANGI BOSQICHIDA PEDAGOGIK TEXNOLOGIYANING A H AMIYATI. Mamlakatimiz rahbari I.A.Karimov ta`kidlaganidek: «Mustaqillikning dastlabki yillaridanoq butun mamlakat miqyosida ta`lim-tarbiya, ilm-fan, kasb- hunar o’rgatish sohalarini isloh qilishga nihoyatda katta zaruriyat sezila boshlandi» 1 . Y u rtimizning kelajagi, uning ertangi taqdiri, ozod va obod jamiyat qurilishiga erishishimiz ham ma`lum ma`noda shu islohotlarning natijasiga bog’liq edi. «C h unki ta`lim-tarbiya- ong mahsuli, lekin ayni va q tda ong darajasi va uning rivojini ham belgilaydigan omildir. Binobarin, ta`lim-tarbiya tizimini o’zgartirmasdan turib ongni o’zgartirib bo’lmaydi. Ongni, tafakkurni o

 davlat ijtimoiy siyosatida shaxs manfaati va ta`lim ustuvorligi qaror topganligi;  milliy o’zlikni anglashning o’sib borishi, vatanparvarlik, o’z vatani uchun iftixor tuyg’usining shakllanayotganligi, boy milliy madaniy-tarixiy an`analarga va xalqimizning intellektual merosiga h urmat;  O’zbekistonning jahon hamjamiyatiga integra t siyasi, respublikaning jahondagi mavqei va obru-e`tiborining mustahkamlanib borayotganligi 3 Ta`lim-tarbiya sohasida olib borilayotgan tub islohatlarning asosiy yo’nalishlari:  ta`lim tizimini, mazmunini isloh qilish;  ta`lim-tarbiya boshqaruvini isloh qilish;  ta`limning bozor iqtisodiyotiga asoslangan mexanizmini yaratish;  ota-ona, o’qituvchi. Talabaning ta`lim jarayoniga bo’lgan yangicha qarashlarini shakllantirish;  va bu islohatlarning bosh h arak

fan - yuqori malakali mutaxassislar tayyorlovchi va ulardan foydalanuvchi ilg’or pedagogik va axborot texnologiyalarini ishlab chiqaruvchi; ishlab chiqarish - kadrlarga bo’lgan ehtiyojni, shuningdek ularning tayyorgarlik sifati va saviyasiga nisbatan qo’yiladigan talablarni belgilovchi asosiy buyurtmachi, kadrlar tayyorlash tizimini moliya va moddiy texnika jihatidan ta`minlash jarayonining qatnashchisi 4 . Ta`lim sohasidagi «portlash effekti» nazariyasi. « Ta`lim to’g’risida»gi Qonun va Kadrlar tayyorlash milliy dasturi asosida ta`lim-tarbiya sohasidagi islohatlar va ta`limning yangi modeli amalga oshib borsa, mamlakatimizda juda katta o’zgarishlar sodir bo’lishi mumkinligini yurtboshimiz quyidagicha k o’ rsatib beradi: «Ishonchim komil: agar bu islohotni muvaffaqiyatli ravishda amalga os

Beshinchidan, fuqarolik jamiyati qurilishi ta`minlanadi, model vositasida dunyodan munosib o’rin olishga, o’zbek nomini yanada keng tarannum etishga erishiladi 5 . Prezidentimiz I.A. Karimov ta`kidlagan «portlash effekti»ga etib borish yo’lida uchraydigan qiyinchiliklarni engib o’tib borish va ularni hal etish masalalari faqat o’qituvchi- pedagoglarninggina vazifasi bo’lib qolmasdan, balki jamiyatimizni to’liq pedagoglashtirish muammosini ijtimoiy buyurtma sifatida keltirib chiqaradi. Har bir fuqaro tarbiyashunoslik asoslari bilan tanishishi, yangi pedagogik vosita, usul va texnologiyalar bilan ta`minlanishi hozirgi kun talabidir. Milliy dasturni amalga oshirish bosqichlarida pedagogik texnologiya muammolari. Ta`lim tizimi va o’quv-tarbiya ishlari sohasiga turli o’zgarish, yangilik va peda

faoliyati yangilanadi, bilimga chanqoqlik Vatanga mehr-muhabbat, insonparvarlik tuyg’ulari tizimli ravishda shakllantiriladi. «Ta`lim t o’g’ grisida»gi Qonun va «Kadrlar tayyorlash milliy dasturi»da ta`lim-tarbiya tizimini islo h q ilish, unga ilg ’ or pedagogik texnologiyalarni joriy etish zarurligi q ayta- q ayta ta`kidlanadi. C h unki mamalakatimiz tez sur`atlar bilan tara qq iy etib, ja h on h amjamiyatida i q tisodiy -siyosiy mav q ei kundan-kun ortib bormo q da. Lekin ijtimoiy so h ada, ayni q sa, ta`lim - tarbiyada umumiy tara qq iyotdan or q ada q olish h ollari sezilmo q da. Ta`lim-tarbiya jarayonini texnologiyalashtirish bilan bunday h olga bar h am berish mumkin. Q uyidagi h olatlar ilg ’ or texnologiyalarni ta`lim-tarbiya jarayoniga tadbi q etishning dolzarbligini k o’ rsatib b

Pedagogika fani va amaliyotida keyingi paytlarda keng qo’llanilayotgan «pedagogik texnologiya» atamasi inglizcha «an educational technology» so’zidan olingan bo’lib, «ta`lim texnologiyasi» degan ma`noni bildiradi. "Texnologiya" tushunchasi texnikaviy taraqqiyot bilan bog’liq holda fanga 1872 yilda kirib keldi va yunoncha ikki so’zdan ”texnos”- san`at, mahorat, hunar va ”logos”- fan, ta`limot so’zlaridan tashkil topib, "hunar fani " ma`nosini anglatadi. Biroq bu ifoda zamonaviy texnologik jarayonni to’liq tavsiflab berolmaydi, texnologik jarayon har doim zaruriy vositalar va sharoitlardan foydalangan holda amallarni (opera t siyalarni) muayyan ketma-ketlikda bajarishni ko’zda tutadi. Y a nada aniqroq aytadigan bo’lsak, texnologik jarayon -bu mehnat qurollari bilan mehnat ob`

jarayonini texnologiyalashtirishni butunligicha aniqlovchi tizimli kategoriya. Pedagogik nashrlarda «o’qitish texnologiyasi», «ta`lim texnologiyasi» tushunchalari ham ishlatiladi. O ’qitish texnologiyasi - birinchidan, pedagogik texnologiyaning jarayonli- harakat aspektini anglatadi. Bu, ta`lim jarayonini o’zgaruvchan sharoitlarda, ajratilgan vaqt davomida istiqbollashtirilgan natijalariga kafolatli erishishga va konkret ta`lim-tarbiya jarayonlarini amalga oshirishni instrumental ta`minlovchi usul va vositalar (texnologik opera t siya)larning tartibli birligini o’zida mujassamlashtirgan ta`lim modelini ishlab chiqish va amalga oshirishning texnologik jarayoni; ikkinchidan, pedagogik texnologiyaning jarayonli- bayonli aspektini ifodalaydi. Bu maqsadni amalga oshirish va istiqbolda belgilang

Bu ta`rif mazmunidan quyidagi mu h im tamoyillarni ajratib ko’rsatish mumkin:  PT talaba (talaba)larda ma`lum ijtimoiy tajriba elementlarini shakllantirish uchun loyihalanadi;  loyihalangan tayyor texnologiyani amalga oshirish fan o’qituvchisidan katta mahorat talab etmaydi;  yakuniy natija albatta kafolatlanadi. T . S . Nazarova ta ` rificha : « Pedagogik texnologiya - ta ` lim - tarbiyadan ko ’ zlangan maqsadga erishish uchun o ’ quv jarayonida qo ’ llaniladigan usullar , vositalar majmuidir » 7 Nufuzli YUNESKO tashkiloti ma ` q ullagan ta ` rif bo ’ yicha « Pedagogik texnologiya - ta ` lim shakllarini optimallashtirish maqsadida texnik vositalar , inson salohiyati hamda ularning ta ` sirini inobatga olib , o ’ qitish va bilim o ’ zlashtirishning barcha jarayonlarini aniqlash , yarati

Bir guruh rus olimlari « pedagogik texnologiyalar ob ` ektiv jarayon va u yangicha sifatiy muammolarni echish uchun ta ` limni evolyusion bosqichga ko ’ tarish shartlaridan biri » deb qaraydilar ( M . V . Klarin , M . Klark , T . A . Ilina ). M . V . Klarin fikricha , PT - o ’ quv jarayoniga yondashgan holda , oldindan belgilab olingan maqsad ko ’ rsatkichlaridan kelib chiqib o ’ quv jarayonini loyihalashdir . Rossiya pedagoglaridan V . M . Monaxov pedagogik texnologiyaga quyidagi ta ` rifni beradi : « Pedagogik texnologiya - avvaldan rejalashtirilgan natijalarga olib boruvchi va bajarilishi shart bo ’ lgan tartibli amallar tizimidir » va uning xususiyatiga e ` tibor qaratib , « PT - o ’ quv jarayonini texnologiyalashtirib , uning qayta tiklanuvchanligini hamda pedagogik jarayon turg ’ unl

Bizning fikrimizcha, pedagogik texnologiya- ta`lim-tarbiya jarayonlari, ta`lim usuli, vositalari, shakllari, o’qituvchi va tahsil oluvchi o’rtasidagi munosabatlar majmui bo’lib, ta`lim jarayoniga tizimli, texnologik yondashuvni talab qiladi va o’zida ta`lim maqsadlarini oydinlashtirishni, natijasini kafolatlashni va ob`ektiv baholashdek muhim belgilarni aks ettiradi . Pedagogik texnologiyaning fan sifatidagi vazifalarini o’qitishning har bir bosqichida ta`limning mazmunini belgilash, ta`lim-tarbiyaning shakllari va vositalarini tayyorlash, predmetning mazmuniga kiritish uchun vaziyatli matnlar, testlar tayyorlash, shaxsda shakllantirish nazarda tutilgan kasbiy sifatlar va ma`naviy fazilatlarni o’zlashtirishga yo’naltirilgan topshiriqlar tizimini ishlab chiqish, ta`limning natijasi va o’zla

I.2. TA`LIM- TARBIYAGA YONDASHUVLAR . Hozirgi tez o’zgarayotgan ijtimoiy, axborot va texnologik sharoitlarda davlat va jamiyat taraqqiyotini ta‘lim rivojisiz tasavvur etish qiyin. Mamlakatimiz Prezidenti I.A.Karimov “Jamiyat taraqqiyotining, fan va texnikaning jadallashuvi, 19

axborot texnologiyasining kun sayin rivojlanishi, XXI asrni tinchlik asriga aylantirish uchun insoniyatni yangi xalqlar jamiyatiga, chuqur integratsiyalashgan iqtisodiy makonga, yagona kommunikatsiya va axborotlar tizimiga yetaklamoqda. Bunday jamiyatda yashab ketish anchagina tayyorgarlik va katta bilimni talab etadi”- degan fikridan ma‘lumki, ta‘lim-tarbiya jarayoni ustuvor masala bo’lib, pedagogik jarayonni zamonaviy pedagogik va axborot texnologiyalari bilan ta‘minlash bugungi kundagi dolzarb muammolardandir. Ta‘lim va tarbiya bir maqsadni – barkamol inson va raqobatbardosh kadrni shakllantirishni nazarda tutadi. Kadrlarning yangi avlodini tayyorlash umumxalq kuch-g’ayrati bilan amalga oshiriladigan vazifa ekan, uzluksiz ta‘limning muhim bosqichi bo’lmish maktabgacha ta‘lim tizimi ham

An`anaviy yondashuvning asosiy xususiyati - o’qituvchi ma`lum axborotni gapirib, tushuntirib beradi, talaba (talaba) esa bu bilimni xotirasida saqlaydi. Bunda «bilim» tushunchasi xotirada saqlanadigan axborot ma`nosida tushuniladi. Talabaning bilim darajasi imtihonda shu axborotga doir savolga bergan javobiga qarab aniqlanadi. Bu bilim yuzaki bo’lishi ham mumkin va u xotirada uzoq saqlanmaydi. Talabaning o’zlashtirish darajasi, sifati haqida aniq tasavvur hosil qilish qiyin. Tizimli yondashuv haqida gapirishdan oldin «tizim» tushunchasiga to’xtab o’tsak. Tizim so’zi - tuzilma, qismlardan tuzilgan, birikkan narsa yoki hodisa ma`nosini anglatadi. Kibernetik tizim, axborotlar tizimi, ijtimoiy munosabatlar tizimi, harakatlar tizimi, pedagogik tizim kabi tushunchalar ham ishlatiladi. «Tizimli y

 o’qish-o’qitish jarayonini o’zaro uzviy bog’li q etaplar, fazalar, amallarga ajratish, bulishni;  ta`limdan kutilgan natijaga erishish uchun bajariladigan harakatlarni muvofiqlashtirish, ketma-ket, bosqichma-bosqich amalga oshirishni;  loyihalashtirilgan ishlar, amallarning barchasini birdek bajarishni. Bunday yondashuv asosan reproduktiv ta`limga xos bo’lib, reprduktiv ta`lim tipik vaziyatlarda biror ish-harakatni oldin bilib olingan qoidalar asosida bajarishdir. Reproduktiv daraja uchun pedagogik texnologiya usulida ta`lim takror ishlab chiqiladigan konveyrli jarayon sifatida tashkil etiladi, undan kutiladigan natija h am aniq belgilab qo’yiladi. O’quv materiali aniq ifodalangan o’quv maqsadiga mos qayta tuzib, ishlab chiqiladi, ayrim bo’lak (qism, modul) larga ajratiladi, o’quv mate

O’quv materiali yangi va ancha murakkab bo’lganda, an`anaviy dars - ko’p hollarda ta`lim jarayonining birdan-bir metodi bo’lib qolmoqda. Ma`lumki an`anaviy darsda ta`lim jarayonining markazida o’qituvchi turadi. S s u bois, ba`zida an`anaviy darsni markazida o’qituvchi turgan o’qitish usuli deb ham atashadi. Markazda talaba bo’lgan o’quv jarayonining, darsning maqsadi va uning ijobiy jihatlari quyida keltirilgan asoslarga tayanadi:  Talabaning o’qishga bo’lgan ishtiyoqini oshirib borish  Ilgari egallangan bilimlarni ham inobatga olish  o’qish jarayoni tezligini muvofiqlashtirish  talaba tashabbusi va majburiyatini qo’llab-quvvatlash  Amaliyot orqali o’rganish  Ikki tomonlama fikr- mulohazalar bilan ta`minlash  O’qish jarayonini tugri yo’lga qo’yish  O ’ qituvchi - talabalar uchun o

O’qitishning noan`anaviy modellarini 3 ga ajratish mumkin:  hamkorlikda o’qitish modeli;  modellashtirish;  o’rganishning tadqiqot modeli. Bu modellar asosan talaba shaxsiga qaratilgan bo’lib, ularni markazda talaba turgan ta`lim modellari deb ataladi. Modellashtirish - real hayotda va jamiyatda yuz berayotgan hodisa va jarayonlarni ixchamlashtirilshan va soddalashtirilgan ko’rinishini (modelini) sinfxonada yaratish va ularda talabalarni shaxsan qatnashishi va faoliyat evaziga ta`lim olishini ko’zda tutuvchi metod. Hamkorlikda o’rganish modeli - talabalarning mustaqil guruhlarda ishlashi evaziga ta`lim olishini ko’zda tutadigan metod. O’rganishning tadqiqot modeli - talabalarni muayyan muammoni y echishga y o’ naltirilgan, mustaqil tadqiqot olib borishini ko’zda tutuvchi metod. O’qitish

 ma ` lum ko ’ nikmalarga ega bo ’ lgan va aniq ma ` lum tushunchalarni , fanni urganishda foydali .  O ’ qituvchi tomonidan o ’ qitish jarayonini va o ’ qitish muhitini yukori darajada nazorat kilinishi .  Vaqtdan unumli foydalanish.  Aniq, ilmiy bilimlarga tayanish.  Talabalar passiv ishtirokchi bulib koladilar.  O’qituvchining to’la nazorati barcha talabalar uchun motivasiyani vujudga keltirmaydi.  Talabalar o’qituvchi bilan bevosita muloqatga kirisha olmaydi.  Eslab qolish darajasi hamma talabalarda bir xil b o’ lmaganligi sababali, sinf bo’yicha o’zlashtirish darajasi past b o’ lib q olishi mumkin.  Mustaqil o’rganish va y echimlar qabul qilish uchun sharoitlar yaratilmaydi. Ta`limning noan`anaviy shakllari Afzalliklari Kamchiliklari  O’qitish mazmunini yaxshi o’ zlashtirish

usishi.  Talabalarning predmetning mazmuniga, o’qitish jarayoniga bulgan ijobiy munosabati.  Mustaqil fikrlay oladigan talabaning shakllanishiga yordam berishi.  Tanqidiy va mantiqiy fikrlashni rivojlantirishi .  Muammolar y echish ko’nikmalarining shakllanishi. etilishi. Ta‘limni samarali tashkil etish, uning dars, ma‘ruza va bosh q a shakllaridan o’q itish jarayonida o’rinli foydalanishlari uchun shub h asiz, o’ q ituvchining pedagogik ma h orati, pedagoglik madaniyati, o’z predmetini puxta bilishligi va talabalar bilan umumiy til topa olishligi g’ oyat katta a h amiyatga egadir. 26

II bob. BO’LAJAK MURABBIYLARNI PEDAGOGIK TEXNOLOGIYANI QO’LLASHGA TAYYORLASHNING AMALIY JIHATI II.1. PEDAGOGIK TEXNOLOGIYALARNI QO’LLASH METODLARI. Kadrlar tayyorlash Milliy dasturida “...uzluksiz ta‘limni isloh qilishning yo’nalishlaridan biri ta‘lim tizimini, kadrlar salohiyatini tubdan yaxshilash, tarbiyachi, o’qituvchi, muallim va ilm-fan xodimlarining kasbiy nufuzini oshirish”- deb ko’rsatilgan. Demak, hozirgi kunda o’qituvchi mehnatining shu jumladan, maktabgacha ta‘lim muassasalarida ta‘lim-tarbiya berayotgan tarbiyachilarning faol, mashaqqatli mehnatisiz barkamol avlodni tarbiyalash mumkin emas. O’zbekiston Respublikasining “Ta‘lim to’g’risida”gi Qonunida esa “Tegishli ma‘lumoti, kasb tayyorgarligi bor va yuksak axloqiy fazilatlarga ega bo’lgan shaxslar pedagogik faoliyat bilan shu

- Pedagogik mexnatni tashkil etishning ilmiy asoslari; - Pedagogik test va standartlar; - Ishbilarmonlik uyinlari; - Uyin texnikasi va madaniyati uslublariga boglik. Pedagogik entsiklopediyada izoxlanishicha, ta‘lim metodi ukituvchi va o’quvchining ta‘lim mazmunini uzlashtirishga karatilgan uzaro alokador, ma‘lum ketma-ketlikdagi faoliyati tizimidir. Ularning o’ziga xos belgilari kuyidagilar: maksad, o’quv jarayoni sub‘ektining o’quv materialini o’ zlashtirish usullari va shakllari. Ta‘limning faol metodlariga xos ilk belgilar XIV-XVI asrlarda namoyon b o’ lgan. Buyuk gumanistlar – F.Rable, M.Manten, F.Bekonlar bilimlarni tayyor holda uzatilgan ma‘lumotlar asosida emas, balki amaliy tajriba, munozara orqali mustaqil uzlashtirishni tavsiya etganlar. Keyinchalik ta‘lim metodlari Ya.A.Komensk

O’qitish piramidasi 15 1. Ma`ruza, doklad Eshitganimizning 5% 2. O’qish O’qiganimimzning 10% 3. Video, rasm, ko’rgazmalarni ko’rish Ko’rganimizning 20% 4. Tajribani namoyish qilish Ko’rgan va eshitganimizning 30% 5. Munozara Birga muhokama qilganimizning 40 % 6. Mashq O’qigan,yozgan,gapirganlarimizning 50%. 7. Ishbilarmonlik o’yini, loyiha Mustaqil o’qiganlarimizning, tahlil qilganlarimizning, muhokama, himoya, yozganlarimiz va namoyish qilganlarimizning 75%. 8 . Boshqalarni o’qitish Boshqalarni o’qitgan narsalarimizning 90% ini. Buni quyidagi chizmada tasvirlash mumkin: 1 (5%) 2 (10%) 3 (20%) 4 (30%) 5 (40%) 6 (50%) 7 (75%) 8 (90%) 15 Yo’ld о sh y е v J. YAngi p е d а g о gik t ех n о l о giya: yo’n а lishl а ri, mu а mm о l а ri, y е chiml а ri. // « Ха lq t а `limi», 1999 y, 4-s о n, 9-

Axborotni eslab qolish T exnologik jarayonda ta`lim metodlarining quyidagi tizimi qo’llaniladi: Ma’lumki, pedagogik texnologiyalar 1980 yillarda AQShda yaratila boshladi. Hozirgi kunda ularning soni katta songa oshib ketgan. O’quv mashg’ulotlarida olib boriladigan pedagogik texnologiya turlaridan ayrimlarini misol tariqasida keltirish o’rinli. Multimediali texnologiyalar apparatli vositalar yordamida bilimlar bazasi axborotlar bilan tanishuv mantig’ini erkin tanlashga, axborotni ovoz, video va kinofragmentlar, multiplikatsiya bilan birlashtirish imkoniyatini yaratadi. Shu bilan birga kompyuterli immitatsiyalarni, mikrodunyolarni va ularning manbasini talabada alohida qiziqish chaqiruvchi didaktik va rivojlantiruvchi o’yinlarni yaratish imkonini ham beradi Modul o’qitish texnologiyasi deyil

O’yin ijtimoiy tajribalarni o’zlashtirish va qayta yaratishga yo’nalgan vaziyatlarda faoliyat turi sifatida belgilanadi va unda shaxsning o’z xulqini boshqarishi shakllanadi va takomillashadi. Hamkorlikda o’qitish texnologiyasi pedagogik jarayonni takomillashtirish va uni o’quvchi shaxsiga yo’naltirishga asoslangan. Hamkorlikda ukitish mashgulotlarining asosiy jarayonlari: hamkorlikda fikr almashish, suxbat, taxlil, munozara, muzokara, amaliy vazifalar bajarish, biror narsani kurish, yasash, masalalar yechish va boshkalarni uz ichiga oladi. Muammoli ta‘lim texnologiyasi ning asosi – insonning fikrlashi muammoli vaziyatni xal etishdan boshlanishi hamda uning muammolarni aniklash, tadkik etish va yechish kobiliyatiga ega ekanligidan kelib chikadi. Mualliflik texnologiyasi pedagogik strategiy

o’zlashtirilgan bilimlarni yodga tushirib, tuplangan fikrlarni umumlashtira olish va ularni yozma, rasm, chizma ko’rinishida ifodalay olishga o’rgatadi. «Charxpalak» texnologiyasi talabalarni utilgan mavzularni yodga olishga, mantiqan fikrlab, berilgan savollarga mustaqil ravishda to’g’ri javob berishga va o’z-o’zini baholashga o’rgatishga hamda kiska vakt ichida ukituvchi tomonidan barcha talabalarning egallagan bilimlarini baxolashga karatilgan. «3x4» texnologiyasi talabalarni anik bir muammoni (yoki biror mavzuni) yakka xolda (yoki kichik jamoa bulib) fikrlab hal etish, yechimini topish, kup fikrlardan kerakli keragini tanlash, tanlab olingan fikrlarni umumlashtirish va ular asosida qo’yilgan muammo yuzasidan aniq bir tushuncha xosil qilishga, o’z fikrlarini ma‘qullay olishga o’rgatadi.

«Aqliy hujum»ning qoidalari: 1. Fikr va g ’ oyalar hech qanday cheklanmagan holda iloji boricha qattiqroq aytilishi lozim ; 2. Bildirilgan fikr va g ’ oyalar takliflar berish to ’ xtatilmaguncha muhokama qilinmaydi , baholanmaydi ; 3. Bildirilgan har qanday g’oya va fikrlar hisobga olinadi; 4. Qancha ko’p g’oya va fikrlar bildirilsa shuncha yaxshi; 5. Bildirilgan g’oya va fikrlarni to’ldirish va yanada kengaytirish mumkin; 6. Barcha aytilgan takliflar yozib boriladi; 7. Takliflarni bildirish uchun vaqt aniq belgilanadi. Bu usul barcha funksiyalarni bajaradi: lekin uning asosiy vazifasi- muammoni mustaqil tushunish va echishga ta`lim oluvchilarning motiva t siyasini uyg’otishdan iboratdir. Aqliy hujum usulining texnologik haritasi . Ish bosqich- lari va mazmuni Faoliyat O’qituvchi Talaba 1

bosqich Y a kun yasash , tahlil va baholash oshirilgan faoliyatga yakun yasaydi , tahlil qiladi va baholaydi . Pinbord usuli ( inglizchadan : pin - mustahkamlash , board - doska ) Bu o ’ qitish usulining mohiyati shundan iboratki , unda munozara yoki o ’ quv suhbati amaliy usul bilan bog ’ lanib ketadi . Uning afzallik funksiyalari - rivojlantiruvchi va tarbiyalovchi vazifadir : talabalarda muloqat yuritish va munozara olib borish madaniyati shakllanadi , o ’ z fikrini faqat og ’ zaki emas , balki yozma ravishda bayon etish mahorati , mantiqiy va tizimli fikr yuritish ko ’ nikmasi rivojlanadi . Pinbordning texnologik har itasi Ish bosqichla ri va tarkibi Faoliyat O’qituvchi Talaba 1-bosqich Tayyor - lov Mavzuni aniqlaydi, maqsadni aniq ifoda etadi, natija va baholash mezonini ani q laydi.

guruhlarga bo ’ ladilar . Strelka , chiziq va boshqa belgilar yordamida ularning o ’ zaro munosabatini : bir butun yoki qarama - qarshi nuqtai nazarni shakllantiradilar 5-bosqich Y a kun yasash, tahlil qilish, baholash Talabalar tomonidan amalga oshirilgan faoliyatga yakun yasaydi, tahlil qiladi va baholaydi . O’z-o’ziga baho berishni amalga oshirishlari mumkin. Munozara (Muhokama) uslubi Ko’p hollarda seminar mashg’ulotlari orada o’qituvchi monologlari bilan bo’linadigan talabalar monologlari shaklida o’tadi, qolgan talabalar esa shu paytda zerikib o’tiradilar. S h uning uchun darsda Munozara usulini qo’llash barcha talabalarning faolligini oshirib, zerikishlarga yo’l qo’ymaydi. «Munozara»ni o’tkazish usuli: 1. Ye takchi munozara mavzusini tanlaydi va qatnashuvchilarni taklif qiladi; 2. Y

 Siz menga aytmang, Akbarni ishontirishingiz lozim!  Sizning xayolingizga ____ ekanligi to’g’risidagi fikr kelmadimi? Talabalar fikrlari qanday bo’lishidan qat`iy nazar, unga munosabat bildirishga shoshilmaslik munozara yuritishning qat`iy qoidasi bo’lib hisoblanadi. S h u bilan birga o’kituvchi fikrlarning mantiqsizligiga, yaqqol qarama-qarshi, asossiz fikrlarning bildirilishiga ham yo’l qo’ymasligi lozim. Odobli luqma bilan fikrlarning asosliligini, aytilgan yoki qo’llab-quvvatlangan fikrning to’g’riligini oydinlashtirib, ularda aytilgan g’oyaning mantiqiy oqibati to’g’risida fikrlashga qiziqish uyg’otish zarur. Muzyorar Ko’pchilik odamlar notanish vaziyatda (yangi sinf yoki yangi maktabda, kursning boshlanishida) bo’lganlarida o’zlarini jar`atsiz sezishadi. Ko’pincha bir- birlarini bi

Bu usul kam vaqtni oladi (har talabaga 1-2 minut), biroq undan 30 kishidan ko’p guruhlarda foydalanib bo’lmaydi. Bizda ular haqida axborot kam bo’lgan, ulardagi odamlar bir-birlarini yaxshi bilmaydigan guruhlar uchun yaxshi, biroq u har doim ham guruh a`zolarining yaxshi tanishishlariga kafolat bermaydi. 2. Interv`yu. Bir-birlarini yaxshi tanimaydigan juftliklar tuzilib, ularga tanishib olishlari uchun 5-7 minut vaqt beriladi. So’ng juftlikning har bir a`zosi butun guruhga o’z sherigi to’g’risdagi ma`lumotlarni biror qiziqarli faktni qo’shgan holda taqdim etadi. Bunda guruhdagi har bir kishi bitta odam bilan tanishishi kafolatlanadi. Bu usul ishtiokchilarga dadillik hissini beradi, biroq uni 25 kishidan ko’p guruhda qo’llash mumkin emas. 3. Jadvallar. Har bir ishtirokchiga flomaster va kat

Sinkveyn usuli 16 J.Still, K.Meredis, C h .Templning «O’qish va yozish tanqidiy fikrlashni rivojlantirish uchun» dasturida talaba va talabalar faolligini oshiruvchi, ularning tanqidiy fikrlashini o’stiruvchi qator usullar kursatib utilgan. S h ulardan ayrimlariga qisqacha to’xtalib o’tamiz. Sinkveyn - fransuz tilida «5 qator» ma`nosini bildiradi. Sinkveyn- ma`lumotlarni sintezlash (bir butunga keltirish)ga yordam beradigan qofiyalanmagan she`r bo’lib, unda o’rganilayotgan tushuncha(hodisa, voqea, mavzu) to’g’risidagi axborot yig’ilgan holda, talaba so’zi bilan turli variantlarda va turldi nuqtai nazar orqali ifodalanadi. Sinkveyn tuzish- murakkab g’oya, sezgi va hissiyotlarni bir nechagina so’zlar bilan ifodalash uchun muhim bo’lgan malakadir. Sinkveyn tuzish jarayoni mavzuni yaxshiroq ang

O’rgatadi, yo’l ko’rsatadi, ruhlantiradi. Hayotdagi eng yorug chirog’i Bilim. Odob Go’zal, yaxshi Insonni bezaydi, ulug’likka ko’taradi, yashnatadi. Inson odobi bilan go’zal. Axloq Klaster usuli 17 Klasterlarga ajratish - talabalarga biror-bir mavzu to’g’risida erkin va ochiq tarzda fikr yuritishga yordam beradigan pedagogik strategiyadir. Bu usul ko’p variantli fikrlashni o’rganilayotgan tushuncha (hodisa, voqea)lar o’rtasida aloqa o’rnatish malakalarini rivojlantiradi. «Klaster» so’zi g’ujm, bog’lam ma`nosini anglatadi. Klasterlarga ajratishni da`vat, anglash va mulohaza qilish bosqichlaridagi fikralashni rag’batlantirish uchun qo’llash mumkin. U asosan yangi fikrlarni uyg’otish, mavjud bilimlarga etib borish strategiyasi bo’lib, muayyan mavzu bo’yicha yangicha fikr yuritishga chorlaydi.

5. Keltirilgan so’z va fikrlar mazmuni va yaqinligiga qarab toifalarga ajratib chiqiladi. Klaster tuzishda guruhdagi barcha talabalarning ishtirok etishi, shu guruh uchun g’oyalar o’zagi bo’lib xizmat qiladi. Insert usuli 18 Insert usuli tushunishni kuzatish vositasidir . Insert - bu o ’ quv jarayonida o ’ z anglashini faol kuzatish uchun talabalarga imkoniyat beradigan kuchli vositadir , chunki shunday hollar borki , odam matnni oxirigacha o ’ qib , u y erda nima yozilganligini eslab qololmasligi mumkin . Bu esa odam nima o ’ qiyotganini tushunmay , o ’ qish jarayonida faol bo ’ lishga qatnashmaydigan va o ’ z anglashini kuzatmaydigan hollarning misolidir . Insert - bu matn bilan ishlaganda faollikni qo ’ llab - quvvatlash uchun kuchli vositadir . Talaba matn bilan ishlayotganda bir qator

Kubiklar - o’zgartirilayotgan kelajakka asoslanib mavzuni ko’rib chiqishga yordam beradigan o’qitish usulidir. Har tomonlamam fikrlashga (yozishga) yordam beradigan har xil yo’l-yo’riklar yozilgan kubik ishlatiladi. Tomonlarining hajmi o’rtacha 15-20 sm bulgan qutichaga qog’oz yopishtirib, kubik yasash mumkin. Kubikning har bir tomoniga quyidagi oltita yo’l-yo’riq yoziladi: buni tasvirlang, buni taqqoslang, buni o’zaro bog’lanishini ko’rsating, buni tahlil qiling, buni qo’llang, yaxshi va yomon tomonlarini ko’rsating (dalillar yordamida). 1 2 3 4 5 6 Buni tasvirlang. Narsaga diqqat bilan qarang (balki faqat xayolingizda) va uni qanday ko’rganingizni tasvirlang. Ranglari, shakllari, xususiyatlari va hokazolarni Buni taqqos - lang . Nimaga o ’ xshay - di ? U nimalar haqida o ’ ylashga majbur

Guruhlarning chizmalari taqqoslanib, so’ngra butun sinf bilan T- chizma tuziladi va muhokama etiladi. Buni quyidagi shaklda berish mumkin: Ta`limning an`anaviy shakli Ta`limning noan`anaviy shakli Afzalligi Kamchiligi Afzalligi Kamchiligi + - + - Interaktiv metodlar asosida mashg’ulot jarayoni tashkil etilganda: Yoshlarning o’zaro faolligi oshadi, hamkor, ijodkorlikda ishlash ko’nikmalari shakllanadi. Talaba erkin fikr bildirish, o’z fikrini himoya qilish, isbotlay olish, tasdiqlay olishga odatlanadi. Eng muhimi o’quv jarayonida didaktik motivlar vujudga keladi. Ya‘ni talabaning ehtiyoji, xohish-istagi qondiriladi. Bu faoliyat talabani o’quv maqsadlariga erishiga yuqori bosqichga ko’taradi. II.2. BO’LAJAK MURABBIYLARNI KASBIY TAYYORLASHDA O’YINLI TEXNOLOGIYALARDAN FOYDALANISH. 42

O’zbekiston Respublikasi “Ta’lim to’g’risida”gi Qonuni va “Kadrlar tayyorlash miliy dasturi”da ko’zda tutilgan vazifalarni muvaffaqqiyatli hal etish ko’p jihatdan pedagog kadrlarga bog’liq. Bozor iqtisodiyoti munosabatlari shakllanayotgan sharoitda ta’lim-tarbiyani tashkli etishdan ko’zlangan maqsadga erishish kelajak avlodni bilimli, odobli, e’tiqodli, mehnatsevar, barkamol inson qilib o’stirish vazifalari ta’lim variantiv usulmuassasalarida faoliyat yuritayotgan tarbiyachilar zimmasiga yuklatilgan. Tarbiyachining ko’p qirrali va murakkab faoliyat zamirida yosh avlodni barkamol shaxs sifatida tarbiyalash, ularni ilmiy bilimlar bilan qurollantirish kabi muhim vazifalar yotadi. Bularni amalga oshirish esa tarbiyachining xilma-xil faoliyatiga bog’liq: bolalarni o’qitish, mashg’ulotdan va bil

 g’oyaviy yo’nalishda: ilmiy dunyoqarash va e’tiqod; ijtimoiy ehtiyoj va axloqiy zaruriyatlarni chuqur tushunish; ijtimoiy va fuqarolik burchini anglash; ijtimoiy – siyosiy faollik.  Pedagog kasbi yo’nalishda: bolalarni sezish va ular bilan ishlashga qiziqish, pedagogik faoliyatdan huzurlanish, ruhiy-pedagogik ziyraklik va kuzatuvchanlik, pedagogik takt, pedagogik tasavvur, tashkilotchilik qobiliyatti; haqqoniylik; dilkashlik; talabchanlik, qa’iylik; o’zini tuta bilish; kasbiy layoqatlik.  Bilish borasida: keng ilmiy saviya ma’naviy ehtiyoj va qiziqish, intelektual qiziqish, yangiolikni his qila bilish; o’zining pedagogik ma’lumotini oshirishga intilish. Pedagogning vazifasi pedagoglarga xos kasbiy bilim va mahoratni qo’llashga intilishdir. Albatta, pedagoglarning o’z mahoratini ishga s

Pedagog kirib kelayotgan yangilikni qabul qiluvchi va o’z hayotga tatbiq qiluvchilardan biridir. Tarbiyachi o’z faoliyatini o’zgartirishda novator bo’lishi lozim. O’zbekiston Respublikasi Oliy ta’lim konsepsiyasida mutaxassis-pedagoglar oldida turgan vazifalar quyidagicha belgilanadi. “Mutaxassis malakasi - chuqur umumiy bilim, keng dunyoqarash va kasb tayyorgarligi, kompuyter savodxonligi, o’z bilmini tezlik bilan yangilash va to’ldira olish qobiliyati singari omillardan tashkil topadi… Shular qatorida uning intizomi, ma’suliyati, ziyolilik, o’z ishiga, mamlakat mustaqilligiga va adolatga sadoqat tuyg’ularini ham tarbiyalash zarur…” Bu vazifa va talablar bo’lajak tarbiyachida, ayniqsa to’la mujassamlashgan bo’lishi lozim. Zero, bog’chaga ilk bor qadam qo’ygan bola dunyoning, hayotning qon

yo’llash vazifani ham o’taydi. Bunday amaliyotlar chog’ida: tanlangan kasbim to’g’rimi? Shu kasbni egallashga menda imkoniyat va xohish bor edimi, degan savollarga javob qaytarish imkoniyatini beradi. Bunday amaliyotlar davomida talabalar bog’cha va bog’cha hayoti bilan, tarbiyachining ish tartibi, rejalari bilan, bolalar tarkibi, ularning uy sharoitlari kabilar bilan tanishadilar. Tarbiyachining mashg’ulot o’tish jarayonini kuzatadilar. Ota-onalar bilan o’tkaziladigan suhbatlarda tarbiyachiga yordam beradilar. Bo’lajak tarbiyachiga, tajribali tarbiyachi biriktirib qo’yiladi. Shu bilan birga, o’z-o’zini tarbiyalab borishga, o’z ustida tinmay ishlashga harakat qilish kasbiy fazilatlarining ajralmas qismi hisoblanadi. Shuning uchun ham Sokrat mohir pedagoglarga “fikr akusherlari” nomini berg

kasb etadi. Amaliy faoliyat davomida talabalarda muloqotchanlik, mustaqil qaror qabul qilish, boshqarish, xulosa chiqarish ko'nikmalari, ijodkorlik qobiyaliyati rivojlanadi. Ta'limiy o'yin texnologiyasi vositasida o'qitish quyidagi tartibda amalga oshiriladi: amaliy mashg'ulotlarning tarbiyaviy maqsadini belgilash; talabalarni kichik guruhlarga ajratish; muammoli vaziyatni ishlab chiqish; kichik guruhlarga rollarni taqsimlash; o'yin shartlarini bajarish tartibini va vaqtini belgilash; talabalar o'yin topshiriqlarini mustaqil bajarishlari uchun tarqatma materiallar, yo'riqnomalar, qoidalar va ko'rsatmalar ishlab chiqish; ekspertlarni shakllantirish; o'yinni tashkil qilish va o'tkazish; o'yin natijalarini baholash. Pedagogik amaliyotda qo'l

yettinchidan , ta'limiy o'yinlar orqali boshqaruvning yangi shakl va qoidalari, tuzilmasi, me'yori va metodikasi sinovdan o'tkaziladi va hamda ularni o'zlashtirish uchun shart-sharoit yaratiladi. Shunday qilib, ta'limiy o'yin texnologiyasi katta didaktik ahamiyatga ega. O’yinli texnologiyalarni amalga oshirish bo’lg’usi mutaxassisning ijodiy faoliyatini rivojlantirish metodlaridan foydalanishni taqozo etadi. Ijodiy faoliyat tajribasini rivojlantirish metodlariga ilmiy tafakkurni jonlashtirish, yangi muammolarni yechish malakasini ishlab chiqishga, muammolarni yechishda ongli izlanishga olib keladigan metodlar taalluqlidir. Ijodiy faoliyatni rivojlantirish metodlariga quyidagilar kiradi: 1. Vaqt jihatdan chegaralangan metodlar. 2. To’satdan ta’qiqlash. 3. Tezlikd

- Variantiv usul - mazkur faoliyat uchun variant tanlash, muomalalik, pedagogning ish faoliyatini o’rganishga mo’ljallangan hamda asosiy masalalarni yechishga qaratilgan vazifalar kiradi. - Moslashuv usuli - muayyan bir masalani yechish usulini qo’llashdan iborat bo’lib, bu usul ishning yakunida aniq bir pedagogik faoliyatga moslashish kerak bo’ladi; - Evristik usul - masalaga mustaqil va yangicha yondashish. Masalan, dars jarayonini metodik tahlil qilish; alternative reja tuzish; ma’lumotni qabul qilish, tushunish, tashqi olamga ishonchni rivojlantirish; o’z-o’ziga hurmatni oshirish; o’ziga berilgan bahodan kelib chiqib ish sharoitini yaxshiliash. Har bir yangilikning yechimni topish. Shunday holatlarda insonning o’ziga o’zi ishonishi yaxshi natija beradi va tortinchoqlik yo’qoladi. “Qaro

vujudga keltiriladi o’yinlarni teatrlashtirish, unda pedagoglar ham rol ishtirok etishlari mumkin. Bu o’yinlar aniq bilimlarni o’zlashtirishda yordam beradi. Eksperimintal ish jarayonining birinchi bosqichida mashqli o’yinlardan foydalanilgan edi. Chunki ular diqqatni oshirishga, xotira va fantaziyani kuchaytirishga yordam beradi. Ushbu bosqichda barcha o’yinlar jamoa bo’lib o’ynalgan edi, chunki auditoriya oldida bo’lganda bolada qo’rquv paydo bo’lishi mumkin. Sekin-sekin biz individual vazifalar bajarishga o’tdik. Ikkinchi bosqichda biroz murakkablashtirilgan vazifalarga o’tiladi. Bunday vazifalar yordamida o’ziga, o’qituvchiga o’z kasbiga bo’lgan munosabati aniqlanadi. Masalan, “Kim haq?”, “Qanday yordam berish mumkin?” kabi mavzulardagi edutlar yordamida bo’lajak o’qituvchilarning fikr

“Sayohat” o’yini . O’yin o’tkazilishidan oldin hayat a’zolari aniqlanadi va talabalar bir necha guruhlarga bo’linadi. Har bir guruhda 5-6 tadan bola bo’lib, guruhlarga sardor tayinlanadi. O’yin qatnashchilari shartli ravishda turli shaharlar “sayohat” qilib, har xil vazifalarni bajaradilar. Har bir sardor bittadan konvertorni tanlab oladi. Unda bitta asosiy savol va ikkita qo’shimcha savol bo’ladi. Ularga javob berib bo’lingach, keying bosqichga o’tiladi. Har bir guruhning maqsadi bitta, ya’ni ko’p shaharlarni “sayohat” qilish va barcha mavzular bo’yicha muommalarni hal etish. Javoblar belgilangan tizim bo’yicha baholanadi. Bunda muammoni yechishdagi bilimdonlik va guruhning boshqarilishi hisobga olinadi. Sayohat so’ngida hay’at a’zolari yakun yasaydilar. “Erudit o’yini”. Bir necha mavzula

o’qituvchiga savollar berib aniqlab oladilar. Javoblar labaratoriya a’zolari o’rtasida muhokama qilinadi. Olingan ma’lumot muhokamasidan so’ng qatnashchilar muammoning yechimini aniqlaydilar. Keyin har bir “laboratoriya”dan bir kishi muammo yechimini yuzasidan o’zining variantini aytadi. Shundan so’ng har bir guruh o’zining yechimini izohlab beradi. Guruhlarning fikrlari muhokama qilinib, baholanadi. O’yinli texnologiyalar asosida talabalarni o’quv faoliyatiga yo’llovchi o’yinli usullar va vaziyatlarni vujudga keltirish yotadi. Bu o’yinlarda ta’limning pedagogik maqsadlar aniq qilib qo’yiladi. Talabalarni o’quv faoliyati shaxsiy mohiyati sifatida qabul qilinadigan o’quv maqsadlariga ongli ravishda qaratilgan bo’lishi lozim. D.B.Elkonin ta’kidlaydiki, o’quv-faoliyati eng avvalo shunday faol

UMUMIY XULOSA Yurtboshimizning “...har kim chuqur va mustahkam bilimsiz oldimizda turgan vazifalarni bajarish mumkin emasligini, ishda siljishga erishish mumkin emasligini aniq tushunmog’i lozim...” (“Qashqadaryo haqiqati”, 1988 yil, 24 may) deb 24 yil oldin aytgan so’zlari bugungi kunni oldindan ko’ra olganliklariga guvohlik beradi. Zero, shiddat bilan o’zgarayotgan bilimlilar asrida maktabgacha ta‘lim muassasasi murabbiylari hamda bo’lajak tarbiyachilardan bilimli bo’lishni, zamonaviy tarbiyachi bo’lishni talab qiladi. Har bir sohada bo’lgani kabi maktabgacha ta‘lim muassasalarida ham zamonaviy murabbiy, zamonaviy tarbiyachi qanday bo’lishi lozim degan savolga javob qidiriladi. Maktabgacha ta‘lim muassasasi tarbiyachilari o’rtasida har yili turli mavzularda ko’rik-tanlovlar o’tkaziladi,

- tarbiyachi ijodkor, tashabbuskor va tashkilotchilik qobiliyatlariga ega bo’lishi; - tarbiyachi turli muammoli vaziyatlardan osonlik bilan chiqib keta olish qobiliyatiga ega bo’lishi; - zamonaviy tarbiyachi ota-onalar bilan ishlash jarayonida xushmuomala, shirin so’z bo’lishi; - tarbiyachi yuksak darajadagi pedagogik mahoratga, chunonchi kommunikativlik layoqatiga ega bo’lishi, pedagogik texnika (nutq, yuz, qo’l-oyoq va gavda harakatlari (mimika, pantomimika) qonuniyatlarini chuqur o’zlashtirib olishga erishishi lozim. Tarbiyachi shaxsining mazkur talablarini o’zida aks ettira olgan qiyofasi uning tarbiyalanuvchilar, hamkasblar hamda ota-onalar o’rtasida obro’-e‘tibor qozonishini ta‘minlaydi. Mahmudxo’ja Behbudiyning “Dunyoda turmoq uchun dunyoviy fan va ilm lozimdur, zamona ilmi va fanid

- maktabgacha ta‘lim – uzluksiz ta‘limning dastlabki pog’onasi bo’lgani uchun uni uzluksiz ta‘lim tizimida boshqa ta‘lim turlari bilan uzviyligini ta‘minlash; - maktabgacha ta‘limga tegishli o’ziga xos va mos texnologiyalardan foydalanish, yangi pedagogik texnologiyalarni ishlab chiqish, yaratish va ularning metodikasini shakllantirish; - oliy o’quv yurtlarining professor-o’qituvchilarini MTMda pedagogik va axborot texnologiyalarini o’quv-tarbiya jarayoniga tatbiq etish bo’yicha ilmiy-tadqiqot ishlariga ko’proq jalb etish; - istiqbolli o’qitish vositalarini yaratish va ularga tayangan holda ilg’or pedagogik texnologiyalarni loyihalash, amaliyotga joriy etish, ommalashtirish va aniqlash; - tegishli boshqaruv organlari (ta‘lim markazlari) tomonidan o’quv muassasalari faoliyatida yangi pedago

FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO'YXATI: 1. Barkamol avlod - O'zbekiston taraqqiyoti ni ng poydevori.- T.: Sharq, 1997. 2. Karimov I.A. Yuksak ma’naviyat va yengilmas kuch.- T., ”Ma’naviyat” 2008 . 3. Karimov I.A. O’zbekiston mustaqillikka erishish ostonasida - T., “ O‘zbekiston ” , 20 11 . 4. Karimov I.A. Bizning bosh maqsadimiz – jamiyatni demokratlashtirish va yangilash, mamlakatni modernizatsiya va isloh etishdir. – T.: O‘zbekiston, 2005 . 5. Karimov I.A. O‘zbekiston XXI asr bo‘sag‘asida: Xavfsizlikka taxdid, barqarorlik shartlari va taraqqiyot kafolatlari. -T.: O‘zbekiston, 1997. 6. Karim о v I.A. Hushyorliika da’vat.- T.: «O’zbekiston», 1998. 7. Barkamol avlod orzusi //Tuzuvchilar: Sh.Qurbonov, H.Sai dov, R.Ahliddinov. - T.: O'zbekiston milliy ens iklopediyasi, 2000. 8. Avl о

Toshkent: “ O’zbekiston faylasuflari milliy jamiyati” nashriyoti, 2010. 21. Pirmuhamedova M. Pedagogik mahorat asoslari.- T.: 2001. 22. Rahmonqulova Z. va boshq. Maktabgacha ta'lim muassasalari rahbar xodimlarini o'qitish bo'yicha seminar modullari (Majmua).- T., 2010. 23. Sayidahmedov N. Yangi pedagogik texnologiyalar: nazariya va amaliyot. - T., Moliya nashriyoti, 2003. 24. S а yid а hm е d о v N. T ех n о l о gik yond а shuv ustuv о rligi. //Ma`rif а t, 2003, 19-f е vr а l. 25. Safarova R. va boshq. O'zbekiston Respublikasida umumiy o'rta ta'lim strategiyasi muammolari va ta'lim mazmunining yangi modellari, ularni tatbiq etish yo'llari. – T., “FAN” nashriyoti, 2005. 26. Tolipov O’., Usmonbo y еva M. Pеdagogik tеxnologiyalarning ta t biqiy asoslari. – T.:

Купить