Bo’lajak o’qituvchilarda intelektni rivojlantirishning psixologik asoslari - Педагогика - Курсовые работы

Информация о документе

Цена	9000UZS
Размер	215.9KB
Покупки	0
Дата загрузки	27 Январь 2024
Расширение	docx
Раздел	Курсовые работы
Предмет	Педагогика

Bo’lajak o’qituvchilarda intelektni rivojlantirishning psixologik asoslari

Купить

O’ZB E KISTON R E SPUBLIKASI OLIY TA'LIM, FAN VA INNOVATSIYALAR VAZIRLIGI TERMIZ DAVLAT PEDAGOGIKA INSTITUTI MAGISTRATURA BO’LIMI Bo’lajak o’qituvchilarda intelektni rivojlantirishning psixologik asoslari 70110102– Pedagogika va psixologiya M agistr akademik darajasini olish uchun yozilgan DISSERTATSIYASI

MUNDARIJA KIRISH I. BOB. INT Е LL Е KT RIVOJLANIShINI O'RGANISh BO'YIChA ILMIY ADABIYOTLAR TAHLILI 1.1. Int е ll е kt psixologik f е nom е n sifatida........................................................ 1.2. Zamonaviy psixologik tadqiqotlarda int е ll е ktning tadqiq etilishi......... Birinchi bob bo'yicha xulosa............................................................................ II.BOB. BO'LAJAK O'QITUVChILAR FAOLIYATIDA EMOTSIONAL INT Е LL Е KT RIVOJLANIShINING PSIXOLOGIK XUSUSIYaTLARI 2.1.Int е ll е kt rivojlanishiga ta'sir etuvchi shaxslilik xususiyatlari................ 2.2. Bo'lajak o'qituvchilar emotsionl int е ll е ktiga ta'sir etuvchi psixologik omillar...................................................................................

KIRISH Magistrlik ishi mavzusining dolzarbligi va zarurati . Jahon ta'lim va ilmiy tadqiqot muassasalarida bo'lajak o'qituvchilarning emotsional intеllеkti psixodiagnostikasini o'tkazish orqali psixologik kompеtеnsiyalarini oshirish, inson intеllеkti va uning ijtimoiy muhit bilan aloqasi, intеllеktning inson faoliyatiga ta'sirini o'rganish, emotsional intеllеkt rivojlanishiga xizmat qiluvchi psixologik shart-sharoitlarni takomillashtirish bo'yicha tadqiqotlar olib borilmoqda. Bu borada bo'lajak o'qituvchilarning shaxslararo munosabatlardagi kompеtеnsiyalarini shakllantirish, ularning emotsional intеllеktini yanada takomillashtirish, sohadagi topshiriq va vazifalarni o'z vaqtida bajarish, frustrasion murakkab sharoitlarda vaziyatdan tеz chiqib kеta ol

tadbirlari togrisida», O'zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022 yil 21 iyundagi PQ-289 son «O'qituvchiik taʼlim sifatini oshirish va oʻqituvchi kadrlar tayyorlovchi oliy talim muassasalari faoliyatini yanada rivojlantirish chora tadbirlari toʻgʼrsida», Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019 yil 31 dekabrdagi 1059-son «Uzluksiz manaviy tarbiya konsepsiyasini tasdiqlash va uni amalga oshirish chora tadbirlari toʻlrisida»gi qarorlarida hamda boshqa huquqiy-normativ hujjatlarda belgilangan vazifalarni hal etishda muayyan darajada xizmat qiladi. Mavzuning o'rganilganlik darajasi . Emotsional intеllеkt fеnomеnining nazariy-mеtodologik asoslari, emotsional intеllеkning kasbiy faoliyatdagi roli, turli kasb egalarida hissiy bilimdonlik namoyon bo'lishining psixolog

Xorijlik olimlardan R.Bar-On, D.Caruso, P Ekmann, R.Emmerling, D.Goleman, J.Cierrochi, H.Livingstone, G.Matthews, J.Mayer, G.Orme, P.Salovey, N.Holl va boshqalar tomonidan emotsional intеllеktga doir yondashuvlar, his-tuyg'ularni idrok etishning psixologik jihatlari, emotsional intеllеkt va kognitiv jarayonlar, aqliy ishlashda emotsional intеllеkning roli, muloqotda hissiy mo'ljal olish masalalari ilmiy o'rganilgan. Tadqiqotning maqsad i. Bo'lajak o'qituvchilarda emotsional intеllеkt rivojlanishining psixologik asoslarini nazariy tadqiq etish va zarur taklif-tavsiyalar ishlab chiqishdan iborat. Tadqiqotning vazifalari. B o'lajak o'qituvchilarda ijtimoiy intеllеkt, muammolarni yеcha olish, vеrbal va novеrbal xatti-harakatlar, hissiy kеchinmalarni tushuna olish

bo'lajak o'qituvchilarda ijtimoiy intеllеktning rivojlanganligi muammoni yеchish, tanqidiy tafakkur, muloqot ishtirokchisining fikrlarini tushunish, empatiyaviy ko'nikmalarni namoyon bo'lishi aniqlanadi. Tadqiqotning amaliy natijalari quyidagilardan iborat: bo'lajak o'qituvchilar faoliyatida yuzaga kеladigan hissiy bеqarorlik hamda shaxslararo munosabatlarda nizolarni kеltirib chiqaruvchi psixologik omillar, emotsional bilimdonlik bo'yicha amaliy jihatdan qo'llanilishi mumkin bo'lgan psixodiagnostik tadqiqot natijalari ishlab chiqiladi va foydalanish uchun tavsiya qilinadi. Tadqiqot natijalarining ilmiy va amaliy ahamiyati. Tadqiqot natijalarining ilmiy ahamiyati shundaki, undagi ilmiy va amaliy xulosalar orqali, kеlgusida emotsional intеllеktning psixol

I. BOB. INT Е LL Е KT RIVOJLANIShINI O'RGANISh BO'YIChA ILMIY ADABIYOTLAR TAHLILI 1.1 Int е ll е kt psixologik f е nom е n sifatida. Intellekt so’zi lotincha : intellects — bilish, tushunish, idrok qilish) — insonning aqliy qobiliyati; hayotni, atrof muhitni ongda aynan aks ettirish va oʻzgartirish, fikrlash, oʻqish-oʻrganish, dunyoni bilish va ijtimoiy tajribani qabul qilish qobiliyati; turli masalalarni hal qilish, bir qarorga kelish, oqilona ish tutish, voqea-hodisalarni oldindan koʻra bilish layoqati. Intellekt tarkibiga idrok qilish, xotirlash , fikr yuritish, soʻzlash va h.k. psixik jarayonlar kiradi. Intellektning rivojlanishi tug'ma isteʼdod, miya imkoniyatlari, joʻshqin faoliyat, hayotiy tajriba kabi ijtimoiy omillarga bogʻliq. Bugungi kunda ko’pchilik

muvaffaqiyatli olib borilishini ta’minlamaydi. Kishi o’zidagi layoqat nishonalarini doimiy ravishda rivojlantirib borishi kerak, bu esa faqat shijoatli kasbiy faoliyat jarayonida amalga oshirilishi mumkin. Biror faoliyatning muvaffaqiyatli, mustaqil va mukammal bajarilishini ta’minlaydigan noyob qobiliyatlar birikmasi talant deyiladi. Qobiliyat ko’rsatkichlari. Ko’nikmalarni egallash tezligi.Erishilgan yutuqlar sifati. Qobiliyatlar-insonning ma’lum faoliyat talablariga javob beruvchi va uning Muvaffaqiyatli bajarilishining shartihi soblanuvchi individual-psixologik xususiyatlardir umumiy qobiliyatlar: aqliy faollik; tanqidiylik; tizimiylik; tahlil qilish; reaksiya tezligi; sintezlash; diqqatni jamlash; e’tiborlilik; maxsus qobiliyatlar: tashkilotchilik; injenertexnik; loyixalashtirish; mat

pedagogik faoliyat va mehnat yengilroq bo’ladi va u kamroq charchaydi, chunki sevimli mehnati unga huzur-halovat bag’ishlaydi. Qobiliyat bilim, ko’nikma va malakalar mahsuli, shu bilan birga, faoliyat usullarini egallash tezligi, teranligi va mustaxkamligida namoyon bo’ladi. O’qituvchining o’quvchilar bilan muloqoti yuksak darajada muvaf faqiyatli bo’lishi uning pedagogik qobiliyatga qanchalik ega ekanligiga bog’liq. O’qituvchilarning faoliyati yosh avlodni ma’naviy barkamol shaxs darajasida tarbiyalashda va kasbiy bilimlarni chuqur egallagan kadrlarni tayyorlashda namoyon bo’ladi. Buning muvaffaqiyati o’qituvchilarning pedagogik qobiliyatiga bog’liq. O’quvchilar bilan ta’lim-tarbiyaviy jarayonda ijobiy aloqalar o’rnatish, ijobiy iqlim yarata olish, o’ziga ishontira olish va jalb qilish -

O’qituvchining pedagogik muloqoti jarayonidagi ijodkorligi bir nechta ko’rinishda namoyon bo’ladi: -o’qituvchining o’quvchilarni mukammal bilish jarayonidagi ijodkorligi; - ular bilan o’zaro hamkorlik tizimidagi ijodkorlik; - o’quvchiga bevosita ta’sirni tashkil qilishdagi ijodkorligi; - o’z xulq-atvorini boshqara olishda (muloqotni o’zini-o’zi bilgan holda bir maromda olib borish) ijodkorlik; -o’quvchilar bilan o’zaro munosabatlarni tashkil qilish jarayonida ijodkorlik. Modomiki, shunday ekan, ta’kidlash lozimki, o’qituvchining muloqoti kasbiyijodiy kategoriya bo’lib, pedagogik faoliyatda o’qituvchi tomonidan ko’plab kommunikativ vazifalarni hal qilish jarayoni va ijobiy natijalar majmuasidir. O’qituvchi ta’lim-tarbiya jarayonida muntazam pedagogik ta’sir o’tkazish metodlari bilan ishlayd

ma’lum bir o’ziga xos rolni o’ynamasligi mumkin emas. Sinf sahnasida rol o’ynashni bilmaydigan o’qituvchi kasbiy faoliyat olib borolmaydi. U ma’lum ma’noda aktyor. Bizning xulq-atvorimiz, fe’limiz, xarakterimiz biz uchun pedagogik qurol bo’lishi ham aslo mumkin emas. Bolalarni qalb va ko’ngil azoblari bilan, hijronli histuyg’ularimiz yordamida tarbiyalashga umuman yo’l qo’yib bo’lmaydi. Axir biz insonmiz. Har qanday boshqa kasb egalarida ko’ngil zahmatisiz ish bitirish mumkin bo’lsa, pedagog ham ko’ngil azobisiz faoliyat olib borishi lozim bo’ladi. O’quvchiga ba’zan muloqotda ko’ngil azobini namoyish etishga to’gri keladi. Buning uchun pedagog sahnadagi aktyordek ijobiy rol o’ynashni ham bilishi kerak. Ijtimoiy intellekt tushunchasi birinchi marta 1920 yili E. Torndayk tomonidan fanga kiri

bilim, hayotiy tajriba va idrok hamda zehn asosida, avvalo, o’z aqliy omilkorlik salohiyatini, turmush tarzini turli yo’nalish va shakllarda yanada boyitish, uning yangi qirralarini ochish, mukammallashtirish imkoniyatidir. Ijtimoiy intellektning yuzaga kelishida umumiy intellektning barcha elementlari bevosita ishtirok etadi: tafakkur, tafakkur turlari analiz, sintez, hayol, taqqoslash, xotira va uning turlari. Ijtimoiy intellekt tushunchasiga oid qarashlar tarixiy asosga ega bo’lib, eng qadimgi yozma manbalardanoq bunga guvoh bo’lish mumkin. Jumladan, zardo’shtiylik dinining muqaddas kitobi – “Avesto” da ijtimoiy intellektning mohiyatini ochib beruvchi qator ma’lumotlarga guvoh bo’lish mumkin. Pedagog olima S.Nishonova o’zining “Komil inson tarbiyasi” monografik asarida eng qadim zamonla

tadqiqotlar ta’lim muammolari bilan bog’liqlikda amalga oshirilib, uning turli jihatlari o’rganilib, bahs doirasi chuqurlashib, kengayib bormoqda. Insonning madaniy-ijtimoiy shartlangan xulq-atvori bilan bog’liqlikda ijtimoiy intellekt bilan bog’liq qator ilmiy izlanishlar amalga oshirilmoqda. Turli davlat tadqiqotchilari tomonidan ijtimoiy intellektning muqobili sifatida “madaniy intellekt”ning bir qancha modellari ishlab chiqilgan. Intellekt ( lotincha : intellects —bilish, tushunish, idrok qilish) — insonning aqliy qobiliyati; hayotni, atrof muhitni ongda aynan aks ettirish va oʻzgartirish, fikrlash, oʻqish-oʻrganish, dunyoni bilish va ijtimoiy tajribani qabul qilish qobiliyati; turli masalalarni hal qilish, bir qarorga kelish, oqilona ish tutish, voqea-hodisalarni oldindan koʻr

intellektining rivojlanishidadir deb aytib o’tilgan. Olovni o’zlashtirish va qurollar yasash bunga misol bo’la oladi. Ehtimol, siz ba'zi ilm-fan iqtidoriga ega, boshqalari gumanitar fanlar bo'yicha iqtidorli, boshqalari esa engil atletika, san'at, musiqa yoki raqsga ega bo'lgan odamlarni bilasiz. Siz eng oddiy matematik masalalardan dovdirab qolgan iqtidorli rassomni yoki adabiy munozaraga unchalik moyil bo'lmagan matematikadan zo'r talabani ham bilishingiz mumkin. Bu odamlarning hammasi aqllimi? Ularning aql- idrokini bitta shkala bo'yicha baholay olasizmi? Yoki sizga bir nechta turli xil tarozilar kerakmi? Intellekt (lotincha intellectus – aql, idrok, zehn) – keng ma’noda: kishining voqea-hodisa mohiyatini to’laligicha bilishiga asoslangan va u orqali namo

o’n to’rt milliarddan oshiq neyronlar mavjud. Ularning vazifasi inson faoliyatini har tomonlama, to’la boshqarishdan iborat. Kishining qilayotgan har bir harakati neyronlar faoliyati mahsulidir. Bu jahon tibbiyotida chuqur o’rganilgan va to’la tan olingan haqiqatdir. Shuning uchun ham, aytish mumkinki, insonning intellektual o’zligini namoyon qilishida uning imkoniyatlari – resurslarining o’rni beqiyos. Lekin inson ana shu intellektual imkoniyatlar, ya’ni resurslarning bor-yo’g’i 4–4,5 foizidan foydalanadi. Shundan 4 foizini 8–11 yoshgacha bo’lgan davrda oladi va qolgan yarim foizini butun umri davomida qabul qiladi. Tabiatan iqtidorli kishilar esa o’sha qolgan yarim foiz ma’lumotni 11 yoshidan keyingi umriga to’g’ri taqsimlay olish imkoniyatiga ega bo’ladi. Inson bosh miyasining fiziologi

ta’limotining ahamiyati shundaki, hissiy va intellektual bilishning o’zaro mushtarakligi e’tirof etiladi. Aqlning tuzilishi. Zamonaviy psixologlar aqliy qobiliyatlar har xil tuzilishga ega bo'lishi mumkinligi to'g'risida turli xil nazariyalarni ilgari surdilar: ba'zilari aqlni miyaning individual qobiliyatlari majmuasi deb bilishsa, boshqalari aqlning asosini miyaning yagona umumiy qobiliyati deb hisoblashadi. aqliy faoliyatga. Oraliq o'rinni "suyuqlik" va "kristallangan intellekt" nazariyasi egallab, turli muammolarni hal qilishda yangi sharoitlarga moslashish (suyuqlik aqli) yoki ko'nikma va o'tmish tajribasidan (kristallangan aql) foydalanish kerakligiga asoslanadi. .

1.2. Zamonaviy psixologik tadqiqotlarda int е ll е ktning tadqiq etilishi

Ilmiy manbalarda qayd etilishiga kora, intellekt, lotincha intellectus sozidan olingan bolib, u odatda aql-idrok, anglash, tushunish, faxmlash degan manoni anglatadi. Intellekt individning malum darajada mustahkam, barqaror aqliy qobiliyatlari tuzilishidan iboratdir. Insonning aqliy taraqqiyotini tadqiqot qilish bugungi kundagi fan oldida turgan muhim vazifalardan biri bolib qolmasdan, balki bu muammo qadimgi davrlardan beri mutafakkir, marifatparvar olimlarning diqqat markazida bolib qolgandir. Xatto mazkur masala antiq dunyoda yashab, ijod etgan atoqli faylasuf olimlarning diqqatini oziga jalb qilgan. Ularning nuqtai nazariga kora, nus inson ruhining oliy, shuning bilan birga oziga xos aqlli tarkibi bolib, chunonchi Platon va Aristotellar olam hamda borliqni bilishning eng maqbul yoli ek

Hozirgi davrga kelib esa insonning aqliy taraqqiyotini organish uchun hech vaqt kechiktirib bolmaydigan qator amaliy ishlar olib borilmoqda. Intellekt muammosi sobiq sovet psixologiyasida ham, chet el psixologiyasida ham eng kop organilayotgan mavzulardan biriga aylanib qolmoqda. Ozbekistonda, sobiq sovet psixologiyasida va chet elda intellekt mohiyatini talqin qilishda turlicha yondashilsa ham, lekin umumiy maqsad bitta bolib, u ham bolsa, insonning intellectual taraqqiyoti, uning xususiyatlari, oziga xosligini ochib berishdan iboratdir. Kopgina manbalarda sobiq sovet psixologiyasida aqliy istedod yoki qobiliyat deb yuritilish anana tusiga kirib qolgan. AQSH va Garbiy Yevropa mamlakatlari psixologiyasida qobiliyatni miqdor jihatdan olchash, uni tavsiflash uchun intellekt tushunchasi qolla

Simonlardan keyin bir qator boshqacha shaklga va korinishga ega bolgan testlar va ularning muayyan tizimlari hamda mazkur mualliflar testlarining kop sonli modifikatsiyalari yuzaga keldi. Ular orasida amerikalik psixolog L. Termen tomonidan ishlab chiqilgan modifikatsiya alohida ahamiyatga molikligi bilan ajralib turadi. U oz tadqiqotlarida (asarlarida) Galtonning aqliy qobiliyatini genetik jihatdan shartlanganligi togrisidagi nazariyasiga koproq murojaat qildi. 1921-yilda Psixologiya ta`limi jurnali sahifalarida amerikalik (AQSh) yirik psixologlari tomonidan uyushtirilgan ilmiy baho va munozaralar bosilib chiqildi. Ularning har qaysidan intellektni tushuntirish va uni tadqiq qilishning eng yaxshi usuli soralganda, deyarli barcha olimlar test tadqiqotlarini eng maqbul, eng omilkor usul deb

2. Lugat boyligi. 3. Geometrik shakllar orasidagi oxshashlik va farqlarni ajrata olish uquvi. 4. Nutq tezligi yoki surati. 5. Fikrlashga qobiliyatlilik. 6. Xotira. Mashhur olim Tyorstoun (1938-yil) esa statistik metodlar yordamida umumiy intellektning turli xil jabhalari (tomonlari)ni tadqiq qiladi, hamda ularni umumlashtirib birlamchi aqliy patensiallar deb ataydi. Tadqiqotchi yetti (7) xil patensiallar ozaro farqlanishini takidlab otadi: 1. Hisoblash qobiliyati. 2. Ogzaki verbal ixchamlik (egiluvchanlik), nutq orqali tez oqish. 3. Ogzaki malumotlarni idrok qlish yoki idrok qilingan sozlarni tushunish. 4. Fazoviy operatsiya qilish yoki chamalash qobiliyati. 5. Xotira. Fikrlash (munozara) ga qobiliyatlilik. Idrok qilishning tezligi yoki surati. Mashhur psixologlar R. Kettel va J. Xormlar e

Gilford ozining kubik modelida tafakkur olchamlaridan (operatsiyalar: bilish funksiyasi, xotira, divergent va konvergent tafakkur, baholash), mazmun: obrazli, belgili, semantik, xulqiy; natija: elementlar, darajalar, aloqa, munosabat, tizim (sistema), ozgartirish; islohot: qollash, tatbiq qilish (kelib chiqqan holda 120 ta oziga qobiliyat turlarini ajratib berishga harakat qiladi. Mazmun bizning biron-bir narsa haqida oylashimiz. Operatsiya qanday tarzda oylayotganligimiz. Natija bu aqliy harakatlarimiz nimalarga olib keladi, yani aqliy harakatimiz natijasi). Gilford divergent va konvergent tafakkur turlari negizida ijodiy tafakkur yotishini dalillab beradi. Psixologiya fanida intellekt tataqqiyoti muammosi ham juda qiziqarli nazariyalar kelib chiqishiga sabab boldi. Biz quyida ularni ayri

ularni inellekt funksiyalari hamda intellekt davrlari deb nomlaydi. Piaje mulohazasiga kora, intellektning asosiy funksiyalari qatoriga uyushqoqlik (tartiblilik) va adaptatsiya (moslashish, konikish) kiritilgan bolib, ular intellektning funksional invariantligi deb yuritiladi. Muallif intellektning quyidagi rivojlanish bosqichlariga ajratadi: 1. Sensomotor intellekt (tugilishdan to 2 yoshgacha) 2. Operatsiyalardan ilgargi tafakkur davri (2 yoshdan 7 yoshgacha) 3. Konkret (yaqqol) opratsiyalar (aqliy harakatlar) davri (7-8 yoshdan 11- 12yoshgacha) 4. Formal (rasmiy) operatsiyalar (aqliy harakatlarni amalga oshirish) davri. J.Piajening fikriga kora, intellektning osishi bolada nutq paydo bolishidan ilgari boshlanadi. Intellektning kurtagi bolaning dastlabki tartibsiz xatti- harakatlarida oz

biologiK, fizik va abstract jihatlarini ajratish hamda ularni psixologik talqin qilish juda qiyin, intellekt davrlarining izchil va qatiyligiga shubhatugiladi. Bizga malumki, jahon psixologiyasi fanida intellektual faollik muammosiga alohida diqqat-etibor bilan qaraladi. Shuning uchun ham chet el psixologiyasida va sobiq sovet psixologiyasida ushbu muammoni organish uchun koplab izlanishlar olib borilgan. Hammaga aniqki, sobiq sovet psixologi D.B.Bogoyavlenskaya intellektual faollikning 3 (uch) darajasi mavjudligini belgilab bergan edi: 1. Reproduktiv 2. Evristik 3. Kreativ Biz quyida intellektual faollikning yuqori darajasi hisoblanmish kreativlik haqida mulohaza yuritishga harakat qilamiz, chunki bu narsa psixologiya fanida juda kam organilgan, lekin muhim ahamiyat kasb etuvchi jabha bol

Kopchilik tadqiqotchilar natijani ijodning yagona mezoni deb hisoblaydilar, goho bu fikrga antiteza sifatida ishonchsizlik bildiradilar, unga shubha bilan qaraydilar. Jumladan, Teylor, Smit va boshqa olimlarning korsatishicha, ijodiy natijaning kopchilik belgilagan tariflari faqat ayrim jihatlari bilan ijodga bevosita aloqasi bor, xolos, qolganlari esa sinovdan otkazilayotgan subyektni ishlarining umumiy natijalarini tariflashga yonaltirilganligi bilan ajralib turadi. Kreativlikni jarayon sifatida organishda ijodiy fikrlarning bir necha bosqichlari, darajalari va turlari takidlab otiladi. Psixolog Uolles 1926-yildan etiboran ijodiy jarayon bosqichlarini tadqiq qilishga boshlagan edi, chunki ushbu izlanish tasviriy xususiyatga egadir. Muallif ijodiy jarayonda 4 bosqich mavjudligin alohida u

2. Semantik egiluvchanlik obyekning funksiyasini ajratish va unda yangicha foydalanishni taklif qilish qobiliyati. 3. Ifodali moslashtirilgan egiluvchanlik yangi imkoniyatlarni korish uchun ragbatlantiruvchi omillarshaklini ozgartirish qobiliyati. 4. Semantik oz-ozidan yuzaga keluvchi egiluvchanlik nisbatan cheklangan vaziyatlarda turli xil goyalar yaratish qobiliyati. J.Gilford ijodiy qobiliyatlarni ayrim taxminiy tuzulishlar sifatida tushunadi, natijada bu tuzilishlar test shakllariorasidagi interkorrelizatsiya sifatida namoyon boladi. Torrens bu qobiliyatlarni odamlar orasida mavjud bolmagan tafovut tariqasida tariflaydi. Torrens kreativlik deb, nihoyatda kuchli darajada kamchiliklarni idrok qilish, bilimlardagi kamchiliklarni, yetishmaydigan elementlarni, disgarmoniya va hokazolarni id

I bob bo’yicha xulosa Psixologlardan Kettel,Golland, Makkennon, Madli kabilarning fikricha, kreativlikni olchab beruvchi, mezon vazifasini otovchi testlarni boshqarishda sinaluvchilarning shaxsiy fikri hamda mulohazalarini organish hech qachon foydadan holi emasdir. Kaliforniya universitetida olib borilgan tadqiqotlar shuni korsatdiki, yetarlicha ijodkor bolgan insonlar sezilarli darajada intellektual ustunlikka ega bolishlari shart emas, chunki ularning intellektual darajasi oz-

ozidan yetarlicha yuqoridir. Ijodkor shaxsning psixologik xususiyatlari mohiyati shundaki, u bolaning rostgoylik, tasavvur qilish korsatkichi, ajablanishi, taajublanishi bilan yetuk, amaliy (turmush tajribasiga egabolgan) tajriba yoshidagi kishining bilish mahoratini ozida birlashtira olishga qodir boladi. Shunday qilib, intellekt muammosi chet el (Garbiy Yevropa, AQSh) psixologiyasida juda keng organilgan bolib, ular turlicha nazariyalar, konsepsiyalar, yondashishlar, pozitsiyalar, yonalishlarga asoslangan holda tadqiq qilingan. Shuning bilan birga intellektni olchash mezonlari, kriteriylari, taraqqiyot korsatkichlari, oziga xos xususiyatlari, test yaratish va undan turli yoshdagi kishilar aqliy rivojini tekshirishda foydalanish xilma-xil ilmiy-nazariy negizlarga qurilgandir. Ana shu bois

Купить