Bobil madaniyati - Педагогика - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	1.7MB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Педагогика

Bobil madaniyati

Купить

BOBIL MADANIYATI

Re’ja:
1.Bobil davlat i haqida.
2.Bobil madaniyat i.

Bobil (shumercha Kadingirra,
akkadcha Babilu, aynan — tangri
darvozasi) — Mesopatamiyaning sh
im. qismida, Furot daryosi boʻyida
joylashgan shahar; hozirda Xilla
shahri (Iroq). Bobildastlab Akkad
shohi Sargon (miloddan avvalgi
2364— 2314) haqidagi afsonada va
Ur davlatining III sulolasiga oid
hujjatlarda tilga olingan. Bobil
Birinchi Bobil sulolasi (miloddan
avvalgi 1894—1595) davrida katta
rol oʻynay boshlagan, Hammurapi
davri(miloddan avvalgi 1792—
1750) ga kelib esa nafaqat
Mesopotamiyaning, balki butun Old
Osiyoning yirik siyosiy, madaniy va
xujalik markaziga aylangan.

Taxminan 1595-yil Bobil nmxettlar,
soʻngrataxminan 1518-yil kassitlar
bosib olgan. 13—12-asrlarda shahar
Ossuriya podsholari Tukultininurti I
va Tiglatpalasar I tomonidan ikki
marotaba vayron etilgan.
Miloddan avvalgi 1-ming yillik
boshlarida Ossuriya va oromiy
qabilalaridan xaldeylar oʻrtasida B.
uchun kurash boʻlgan. Miloddan
avvalgi 732 yildan B. Ossuriya davlati
tarkibida. Miloddan avvalgi 689 yil
shahar isyon koʻtarganligi sababli
Ossuriya podshosi Sinaxerib
tomonidan butkul vayron etilgan.
taxminan miloddan avvalgi 680 yil
Sinaxeribning vorisi Asarxaddon
tomonidan kayta tiklangan. Miloddan
avvalgi 626 yil Blagi hokimiyatni
xaldey Nabopalasar (626—604)
egallab olgan.

Navuxodonosor II (604—562) davrida shahar
gullabyashnagan, ravnaqtopgan. 538 yil B.ni forslar
shohi Kir bosib olgan. Miloddan avvalgi 331 yil B.ni
Iskandar Zulqarnayn zabt etgan. Miloddan avvalgi 312
yil B. Iskandarning sarkardalaridan biri Salavk qoʻli
ostiga oʻtgan. Shu paytdan eʼtiboran B. yetakchilik
mavqeini yoʻqota borgan va milodiy 2-asrga kelib
tarix sahnasidan uzilkesil tushib ketgan.

Mesopotamiya — jahon sivilizatsiyasi va qadimgi
shahar madaniyati ning ilk o'choqlaridan biri. Bu
madaniyatning ilk asoschilaridan biri shumerlar
bo'lib, ularning yutuqlarini bobilliklar va
osuriyaliklar o'zlashtirib, davom ettirdilar.
Mesopotamiya madaniyatining manbalari er. av. IV
ming yillikda shaharlar paydo bo'lishi bilan
boshlandi. Uning uzoq yashash davrida unga xos
ichki birlik, an'analarni merosiyligi, uning
unsurlarining ajralmas aloqasi saqlanib qoldi.
Mesopotamiya madaniyatining boshlang'ich davri
o'ziga xos yozuvning shakllanishi bilan belgilanadi.
Keyinchalik bu yozuv mixxatga aylanadi. Mixxat
Mesopotamiya sivilizatsiyasining asosiy ildizi bo'lib,
uning barcha jihatlarini birlashtirgan an'analarini
saqlab qolish imkoniyatini berdi.

Mesopotamiya (hozirgi Iroq
hududi)da yashagan va
Shumer, Akkad, Bobil va
Ossuriya kabi yirik
davlatlar barpo etgan
xalqlar — shumerlar va
akkadlar, bobilliklar va
ossuriyaliklar madaniyati;
bir tomondan yuksak
darajada taraqqiy etgan
ilmfan, adabiyot va sanʼat
hamda boshqa tomondan
diniy mafkuraning ustuvor
boʻlganligi bilan ajralib
turgan.

Fan taraqqiyotining muhim omili insonning xoʻjalik
faoliyati boʻldi, chunki u oʻlchovlar tizimini ishlab chiqishni,
yer maydoni oʻlchamlarini, don omborlari va sunʼiy suv
havzalari hajmini aniqlash usullarini bilishni, kanallar
qazish, imoratlar qurish va hunarmandchilikda band
boʻladigan ishchi kuchini hisoblay olishni talab qilardi. Ana
shu omillarning natijasi oʻlaroq miloddan avvalgi 3-ming
yillik oxirida shumerbobil matematika si yaratildi. Bobil
matematiklari shumerliklar ilgariroq yaratgan oltmishlik
pozitsion hisob tizimidan keng foydalanishgan; shu tizim
asosida turli hisoblash jadvallari: sonlarni boʻlish va
koʻpaytirish, sonlarning kvadratlari, kublari hamda kvadrat
va kub ildizlari va boshqa jadvallarni tuzishgan (qarang
Matematik mixxat matnlari). Bobilliklar kvadrat
tenglamalarni yechishgan, „Pifagor teoremasi“ni va turli
„Pifagor sonlari“ni topish usullarini (Pifagordan ming
yildan ortiq vaqt ilgari) bilishgan; yer maydonlari, joylar,
ayrim binolar tarxlarini chizishgan (lekin masshtabga rioya
qilishmagan), fazoviy jismlarning hajmini aniqlay olishgan.

Bobilliklar kimyo borasida ham katta
muvaffaqiyatlarga erishishgan, bu yutuqlar
albatta sof amaliy tarzda boʻlgan. Miloddan
avvalgi 2-ming yillikdan boshlab jez
tayyorlashning koʻplab reseptlari saqlanib
qolgan, sirkori sopol buyumlar va ularning
rangbarang naqshlari maʼlum boʻlgan

Bobilda geografik tasavvurl a r ni ibtidoiy chizmalar —
„dunyo haritasi“da umumlashtirishga harakat
qilingan. Haritada yer yassi koʻrinishda va uni
togʻlardan oqib keluvchi Dajla va Furot daryolari kesib
oʻtgan tarzda tasvirlangan. Bularning hammasi dunyo
okean bilan oʻralgan va yer ham uning ustida suzib
yuradi deb tasavvur qilingan. Bobilliklar oʻzlari
yashayotgan joyni odamlar yashaydigan quruqlikning
markazi deb bilganlar. Okean „osmon toʻgʻoni“ bilan
oʻralgan, uning ustida bir necha (uchta yoki yegtita)
osmon gardishi oʻrnashgan, yer ostida esa jahannam
(„Ulugʻ togʻ“) joylashgan deb oʻylaganlar. Lekin savdo
ishlari bilan uzoqyaqin mamlakatlarga qatnagan
bobillik savdogarlarning geografik tasavvurlari ancha
keng boʻlgan (1-ming yillik boshlarida ularga Pirenei
yarim oroldan Hindiston yarim orolgacha boʻlgan
yerlar maʼlum edi)

Oʻsha davrda tibbiyot ham
jadal rivojlandi. Jarrohlik yoʻli
bilan oyoqqoʻllarni kesib
tashlash, singan joylarni
bitirish, koʻzga tushgan
oqlarni olib tashlash va
boshqa tibbiy muolajalar
bajarilar edi. Miloddan
avvalgi 2-ming yillikning 2-
yarmidan va 1-ming
yillikning 1 yarmidan
hozirgacha yetib kelgan
tibbiy matnlarda inson
tanasining boʻlaklari
anatomik tizimga solinganligi
maʼlum boʻldi. Baʼzi
kasalliklar va tegishli dori-
darmonlar ham muayyan
tizimga solingan ekan.

Miloddan avvalgi 3-ming yillik oxirida yagona
mustabid davlat mustahkamlana bordi. Shu tufayli
mahalliy maʼbud va maʼbudalarga sigʻinish oʻrnini
butun mamlakat uchun umumiy boʻlgan maʼbudga
topinish egalladi. Diniy tizimda kishilar maʼbudlarga
qurbonlik keltiruvchi qullar darajasiga tushib kolli,
shohlik hokimiyati esa ilohiy kuch deb eʼlon qilindi.
Ikki daryo oraligining somiy (akkad) aholisi dastlab
oʻz qabila maʼbudlariga sigʻinardi. Ammo miloddan
avvalgi 3-ming yillik oʻrtalariga kelib Ikki dare
oraligida yashovchi somiylar dinida ham shumer
maʼbudlari hukmronlik kila boshladi. Maʼbudlarning
bir qismi shumer maʼbudlariga xos nomlar bilan bir
qatorda yoxud ular oʻrniga somiycha nomlar bilan
ham atalardi (Enlil — Bel, Innin — Ishtar, Utu —
Shamash, Enki — Ea, An — Anu, Nanna — Sin va h.
k.).

Bobil ravnaq topgan davrda (miloddan avvalgi 18-asr) mazkur
shaharning homiy maʼbudi Marduk — oliy maʼbud deb eʼlon
qilingan. Miloddan avvalgi 1-ming yillikda ayrim maʼbudlarning
samoviy jismlar bilan tenglashtirilishi negizida astral eʼtiqrdlar
rivojlandi. Shim.sharkiy Ikki dare oraligida, Ossuriyada ayni shu
umumiy maʼbudga sigʻinish keng tarqaldi, bunga ayrim mahalliy
(xurriy va boshqalar) maʼbudlarga topinish ham qoʻshildi, ammo
Ossuriya bosh shahrining homiysi — Ashshur oliy maʼbud
hisoblanib, u shahar nomi bilan shunday deb atalardi. Oliy
maʼbud (Enlil, Marduk yoki Ashshur) bilan bir katorda 7 yoki 12
ta bosh maʼbud ham tan olinardi.

Qabila boshligʻiga jamoa hayotiy
kuchqudratining timsoli sifatida
sigʻinishga asoslangan tasavvurlar
ham saqlanib qolgandi. Bobilda har
yili marosim oʻtkazilib, unda
podshoh oʻrnini vaqtinchalik
kambagʻal bir kishi yoxud qul
egallar, uni bosh kohin uribsavalab
qoʻyardiki, bu udum ham keksayib,
kuchdan qolgan qabila
boshligʻinioʻldirish marosimining
qoldigʻi edi. 2—1-ming yillnkda
gunoh va tavbatazarru tushunchasi
keng tarqaladi, ammo bu ham
asosan marosim tarzida qabul
qilinardi. Kohinlik kasb sifatida Ikki daryo oraligʻida juda erta — 4-ming
yillikdayoq vujudga keldi. Hukmdor (podshoh) — kohin
hisoblanardi. Ibodat rusumlarini oʻtkazish maqsadida miloddan
avvalgi 4-ming yillikda jamoa ehrom xoʻjaliklaridan maxsus katta
ehrom xoʻjaliklari ajralib chiqdi, keyinchalik ular podshoga
qarashli xujaliklarning tarkibiy qismlariga kiritildi

Bobil madaniyati

Купить