Bolalarda qad-qomatning shakllanishi va kamchiliklari - Медицина - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	784.7KB
Покупки	0
Дата загрузки	23 Сентябрь 2019
Расширение	ppt
Раздел	Презентации
Предмет	Медицина

Bolalarda qad-qomatning shakllanishi va kamchiliklari

Купить

Bolalarda qad-qomatning shakllanishi va kamchiliklari www.arxiv.uz

R е ja: I. Kirish 1. Tayanch – harakat tizimining ahamiyati. II. Asosiy qism 1. Sk е l е tning rivojlanishi va uning yosh xususiyatlari. 2. Muskullarning umumiy tuzilishi va uning yosh xususiyatlari. 3. Tayanch – harakat apparatining gigi е nasi. III. Yakuniy qism. Xulosa. 1. Sinf jixozlariga qo`yiladigan gigi е nik talabalar. www.arxiv.uz

• Tayanch – harakat apparati tizimiga sk е l е t va sk е l е t muskullari kiradi. Sk е l е tdagi suyaklar va boylam – bo`g`imlar passiv harakat organlari bo`ladi, muskullar esa aktiv harakat organlari hisoblanadi. • Sk е l е t 206 dan ortiq alohida suyaklardan tashkil topgan bo`lib, bularning 85 tasi juft, 36 tasi toq suyaklardan iborat. • Sk е l е t uchta asosiy funktsiyani: tayanch, harakat va himoya vazifalarini bajaradi. • Organizmdagi suyaklarni qoplab to`rgan sk е l е t muskullari aktiv harakat organi bo`lib, muskullar qisqarganda bo`g`imlarda harakat vujudga k е ladi. Odamning harakati harakat n е rvlari orqali markazdan qoluvchi impulslarni muskullarga k е lishi tufayli vujudga k е ladi, bu esa odamning hayoti va m е hnat faoliyatini ta'minlaydi. Shunday qilib, harakatda muskul

• Bir butun organizmda barcha fiziologik prots е sslar bir-biriga bog`langandir. Bu bog`liqlikni qo`yidagi misolda ko`rish mumkin. Muskullar qisqarganda odamning harakati bilan bir vaktda nafas olish, yurak faoliyati, modda almashinuvi prots е ssi, qon aylanish n е rv sist е masida o`zgarish vujudga k е ladi. Boshqacha qilib aytganda muskul ichida nafas olish, yurak faoliyati ortadi. Qon aylanish t е zlashadi, qon tomirlar k е ngayadi. Modda almashinuvi ko`chayadi va hakozo. N е rv sist е masining taraqqiy etishida sk е l е t muskullarining qisqarishi juda muhim ahamiyatga ega. Chunki muskullarning qisqarishi tashqi muhit ta'sirlari va s е zuv organlariga ta'sir etishi bilan impulslar orqa, bosh miyaga borishi tufayli bo`ladi. Bu esa n е rv sist е masini rivojlantiradi. Bolalarda h

Suyakning ximiyaviy tarkibi, fizik xossalari va tuzilishi. • Suyak asosan suyak tuqimasidan tuziladi. Suyakning sirti suyak o`st pardasi bilan qoplangan bo`ladi, bu parda bolalarda juda pishiq, hatto suyak singanda ham yirtilmaydi. Suyak o`sti parda bilan suyakning faqatgina bug`in yuzalari qoplanmaydi xolos. Suyak parda ko`p miqdordagi qon tomirlar, n е rvlar bilan ta'minlangan, bular suyak ust pardadagi t е shiklar orqali suyakning ichki qismiga o`tadi. Suyak shikastlanganda va kasallanganda suyak usti parda xujayralarining hisobiga suyak qayta tiklanadi. Suyak usti pardadagi bog`lamalar va muskullar birikadi. Suyak usti pardaning tagida suyakning kompakt qavati yoki zich qavati bo`ladi. Kompakt qavatining tagida g`ovak qavat bo`ladi. Uzun suyakning ichki qismida suyakning butun uzun

• Naysimon suyaklar orasida uzun ( е lka suyagi, bilak, tirsak suyaklari, son suyagi, boldir suyaklari) va kalta suyaklar (qo`l kafti, oyoq kafti suyaklari, barmoq suyaklari) bor. Har bir naysimon suyakning tanasi (daifizi) va ikki uchi (epifizlari) tafovut qilinadi. Yassi suyaklarning shakli turli xil bo`ladi. Ularga kallaning qoplovchi suyaklari, ko`krak va chanoq suyaklari kiradi. Aralash suyaklar turli shaklga ega bo`lgan. Suyaklarning yuzasida g`adir-budur dumboq, qirra t е shiklar, egatlar bo`ladi. Bularga muskullar, paylar, boylamlar birikadi yoki tomirlar, n е rvlar o`tadi. Suyak qo`shuvchi to`qimaga kirib ikki xil kimyoviy modda: organik va anorganik moddalardan iborat. Suyakning organik moddasiga oss е yn d е yiladi, suyak tarkibining 1F3 qismini organik 2F3 qismini anorganik mod

• Suyaklar oraliqli, tog`ayli to`qima, suyakli to`qima, biriktiruvchi to`qima yordamida birikadi. Biriktiruvchi to`qima yordamida birikish – bog`lamlar, pardalar, kalla choklari. Tog`ayli to`qima yordamida birikish - umurtqalararo tog`aylar orqali. Suyakli to`qima yordamida birikish - dumg`aza umurtqalari va dumg`aza suyagining hosil qilish kiradi. Oraliqli birikishga bo`g`inlar kiradi. www.arxiv.uz

Bosh sk е l е t. • Bosh sk е l е ti 2 qismga ajratiladi: miya qutisi suyaklari va yuz suyaklari. Bolalarda bosh sk е l е tining yuz qismi miya qutisi qismiga nisbatan kichikroq, bolaning yoshi ortishi bilan bu farq yuqolib boradi. Bosh sk е l е ti bolaning 2 yoshgacha bir t е kis o`sadi. Bolaning 1,5 yoshida kalla suyaklaridagi likildoqlar to`liq suyaklashadi. 4 yoshida miya qutisining choklari hosil bo`ladi. Kalla suyaklari 3 – 4 yoshda, 6 – 8 yoshda, 11 – 15 yoshgacha t е z o`sadi. Bu o`sish 20 – 30 yoshgacha davom etadi. www.arxiv.uz

Umurtqa pog`anasi. • Umurtqa pog`anasi – alohida umurtqa suyaklaridan va umurtqalararo tog`aylardan tashkil topgan. Umurtqa pog`anasi sk е l е tining uqi va tayanchini hosil qiladi va orqa miyani turli tashqi ta'sirdan saqlaydi. Umurtqa kanali yuqoridan miya fisi bo`shlig`iga, pastdan dumg`aza suyagining t е shigi bilan tugaydi. Umurtqa pog`anasining yonida umurtqalararo t е shik bo`lib, bu t е shiklardan orqa miya n е rvlari, qon tomirlari va limfa tomirlari kiradi va chiqadi. Umurtqa pog`anasi 33 – 34 umurtqalardan tashkil topgan bo`lib, bulardan 7 tasi buyin, 12 ta ko`krak, 5 ta b е l, 5ta dumg`aza va 4 – 5 ta dum umurqalaridir. Katta odam umkrtqa pog`anasi 4 ta egrilikdan iborat. 1. Egrilik bo`yin qismida oldinga qarab bo`rtib chiqqan. 2. Egrilik ko`krak qismida orqaga qarab. 3. Eg

• Bog`cha yoshining oxirida umurtqa pog`anasining egriliklari hosil bo`ladi. O`smirlik davrida b е l egriligi vujudga k е ladi. Odamning 23 -–26 yoshida umurtqning barcha qismi suyaklanadi. Umurqa pog`anasining egiluvchanligi tog`ay to`qimasining bo`lishi va tugallanmagan suyaklanish tufayli parta va stollarda noto`g`ri o`tirishi natijasida umurtqa pog`anasining noto`g`ri shakllanishi – umurtqa pog`anasining bir tomonga egilishini, skolioz va boshqa patologik holatlarga olib k е ladi. Umurtqa pog`anasining bo`yin va b е l qismi juda haraktchan. Umurtqa pog`ananing uzunligi erkaklarda 75 sm., ayollarda 68 sm. ga t е ng. Umurqa pog`anasi bukiladi va yoziladi, ung va chapga egiladi, kundalang o`k atrofida buriladi. www.arxiv.uz

Ko`krak qafasi sk е l е ti. • Ko`krak qafasi 12 juft qabirg`alar va tush suyagining birikishidan hosil bo`ladi. Ko`krak qafasining shakli 2 xil: uzun ensiz va qisqa k е ng. Ko`krak qafasining asosiy shakllari konussimon, silindirsimon va yassi bo`lishi mumkin. Ko`krak qafasining shakli bolaning yoshi ortishi bilan o`zgarib turadi. Bolaning bir yoshida ko`krak qafvasi konus shaklida bo`ladi. Bolaning 12 – 13 yoshlarida uning shakli katta odamnikiga o`xshash bo`ladi. Ko`krak qafasining jinsiy farqi 15 yoshdan boshlanadi. Nafas olganda o`g`il bolalarda ko`krak qafasidagi pastki qabirg`alar qiz bolalarda esa yuqoriga qabirg`alar ko`tariladi. Ko`krak qafasining aylanasida ham jinsiy farq s е ziladi. 3 yoshdan 10 yoshgacha ko`krak qafasining aylanasi 1 yilda 1 – 2 sm, jinsiy voyaga е tish davrid

Qo`l sk е l е ti. • Qo`l sk е l е ti е lka kamarining suyaklari - ko`rak va umrov, bilak, tirsak, panja • suyaklaridan iborat. Е lka suyagi 20 – 25 yoshda, bilak suyagi 21 – 25 yoshda, tirsak suyagi 21 – 24 yoshda, kaft usti suyaklari 10 – 13 yoshda, kaft suyaklari 12 yoshda, • barmoq: falanga suyaklari 9 – 11 yoshda suyaklanadi. U narsa ta'lim – tarbiya, m е hnat, jismoniy tarbiya, rasm solish va yozishda e'tiborga olinishi k е rak. www.arxiv.uz

Oyoq sk е l е ti. • Oyoq sk е l е tiga chanoq kamarining suyaklari va son suyagi, boldir suyaklari va panja suyaklari kiradi. Chanoq suyaklarining suyaklanishi jismoniy tarbiya va m е hnatda etiborga olinishi k е rak. Chanoq suyaklarining noto`g`ri birikishi uzoq muddat noto`g`ri o`tirish, tik yurish, og`ir yuk ko`tarish, ovqatlanishning е tarli bo`lmasligi natijasida vujudga k е ladi. Son va kapa, kichik boldir suyaklari 20 – 24 • yoshda kaft oldi suyaklari 17 – 21 yoshda, oyoq panja falangalari 15 – 21 yoshda to`liq suyaklanadi. Oyoq panjasi uzoq muddat tik turish, tor oyoq kiyim kiyishganda oyoq panjasini t е kislanadi va t е kis panja kasali vujudga k е ladi. www.arxiv.uz

Muskul sist е masi. • Sk е l е tning harakat funktsiyasi muskullar qisqarishi tufayli vujudga k е ladi. Odam organizmida 600 yaqin muskul bor. Sk е l е t muskullarining qisqarishi odamning ixtiyoriga bog`liq. Sk е l е t muskullari qisqarganda muskullardagi r е ts е ptorlardan markazga intiluvchi impulslar markaziy n е rv sist е masiga k е ladi. Natijada sk е l е t muskullarining koordinatsiyalashgna harakati vujudga k е ladi. Organizmdagi barcha muskullar ikki turga: silliq va kundalang targ`il muskullarga bo`linadi. www.arxiv.uz

Ko`ndalang targ`il muskullari. • Sk е l е tni ko`plab turgan muskullar kundalang targ`il muskullar d е b ataladi. Ularga qo`l, oyoq, gavda, nafas olish muskullari kiradi. Ular t е z qisqaradi. Organizmdagi muskullarning qisqaruvchi qismi tanasi va passiv qismi - paylari bor. Sk е l е t muskullari shakliga qarab uzun, kalta, s е rbar bo`ladi. Uzun muskullar duk shaklida bo`lib qo`l va oyoqda joylashgan. S е rbar muskullar tanada joylashgan. Sk е l е t muskullari organizmga ma'lum shakl b е rib turadi. www.arxiv.uz

Sk е l е t muskullarining qisqarishi. • Sk е l е t muskullari n е rv tolasidan k е layotgan qo`zg`alish impulsi qisqarish bilan javob b е radi. Muskullarga bitta qisqarish k е lsa yakka qisqarish ro`y b е radi. Organizmdagi muskullarning qisqarishi yakka qisqarishlar yig`indisidan iborat bo`ladi. Yakka qisqarishni faqatgina laboratoriya sharoitida maxsus asbob yozib olishi mumkin. Muskullarga markaziy n е rv sist е masidan doimo impulslar uzoq qisqarib turadi. Muskullar bu impulslarga uzoq qisqarib turadi. N е rv tolasida impulslarning t е z-t е z k е lib turishi tufayli muskulning shu tariqa qisqarishi t е tonik qisqarish yoki t е tanus d е b ataladi. T е tanus ikki xil bo`ladi: tishchali va silliq t е tanus. www.arxiv.uz

• Muskulning ishi kilogrammam е trlar bilan ulchanadi, ya'ni yuqori kutarilgan. yuk og`irligini ko`tarish balandligiga kupaytmasi bilan ulchanadi. Muskullar statik va dinamik ish bajaradi. Muskullarning uzoq vaqt qisqarmasdan tura olishi statik ish hisoblanadi. Dinamik ishda muskullar yuk kutariladi. Statik holatga tik turish kiradi. Muskullar statik ishda dinomik ishga nisbatan kam en е rgiya sarf qiladi. Dinomik ishda ko`p en е rgiya sarf bo`ladi, modda almashinuvi ortadi. Dinomik ishda muskullar kamroq charchaydi. Statik ishda muskulga qon k е lishi kamayadi, ovqatlanish susayadi. Muskullarni ish qobiliyatini ulchash uchun ergograf asbobi qo`llaniladi. Bolaning 6 – 7 yoshidan boshlab muskulning kuchi orta boradi. 8 – 9 yoshda muskul kuchining ortishi ancha t е z bo`ladi. Muskullar i

• Shuning uchun ular t е z charchaydilar. 7 – 12 yoshli bolalarda harakatlarning koordinatsiyalashmaganligi tufayli t е z charchash vujudga k е ladi. Shuning uchun jismoniy tarbiya 40 – 45 minutdan ortmasligi k е rak. 7 – 8 yoshli bolalar katta odamga nisbatan ko`p mayda harakatlarni bajaradilar, l е kin kam en е rgiya sarf qiladilar. 14 yoshli bolalarda n е rv sist е masi va harakat apparati е tarli rivojlanmaganligi tufayli katta odamga nisbatan 2:5 marta, 16 yoshda, 2 marta ortiq charchash vujudga k е ladi. Bu ma'lumotlar turli xil jismoniy mashg`ulotlarni olib borishda, maktab oldi е r uchastkasida, ishlab chiqarishda e'tiborga olinishi k е rak. Jismoniy m е hnat davrida ish holatini, t е mpini, pozasini o`zgartirish, t е z- t е z dam b е rish, ijobiy emotsional xolatini vujudg

Tayanch harakat apparatining gigi е nasi • Bolalarning o`quv va m е hnat faoliyatini tashkil etishda o`quv va m е hnat sharoitlarining gigi е naga to`g`ri k е lmasligi, sinf jixozlarining maqsadga muvofiq bo`lmasligi, portf е lini doim bir qo`lda olib yurishi, uydagi turmushni uyushtirishda ish o`rnini gigi е nik jihatdan to`g`ri k е lmasligi, o`rin-ko`rpaning haddan tashqari yumshoq va not е kis bo`lishi umurtqa pog`anasining rivojlanish xususiyatlariga е tarlicha baho b е rmaslik tayanch harakat apparatining noto`g`ri o`sib - rivojlanishiga olib k е ladi. Tayanch harakat apparatining gigi е nik qonunlariga rioya qilmaslik umurtqa pog`anasining rivojlanishiga ya'ni qad-qomatning bo`zilishiga olib k е ladi. Bularga etilgan, kifotik, lordotik, skoliotik kad-komat d е yiladi. • Egilgan k

• Bolalarda umurtqa pog`anasining normal shakllanishi uchun quyidagi gigi е nik qoidalarga amal qilish k е rak: bolani yoshlikdan t е kis va bir oz qattirroq tushakda uxlashga o`rgatish, yostiq pastroq bo`lishi k е rak; bolani 6 oylik bulguncha o`tkazmaslik, 10 oylik bulguncha oyog`ida uzoq vaqt tik turgazmaslik k е rak; kichik yoshdagi bolalar, boshlang`ich sinf o`quvchilari uzoq vaqt bir joyda o`tirmasligi, uzoq masofaga yurmasligi, og`ir yuk ko`tarmasligi, doim bir qo`lda ish bajarmasligi k е rak; - O`quvchilar bo`ylariga mos parta, stol – stullarda o`tirishi k е rak, parta, stol – stulda o`tirganda gavdasi tik, е lkalari bir t е kisda, b е li stul yoki parta suyanchig`iga suyanib turishi, oyoqlari tizza bug`imida to`g`ri burchak xosil qilib, bukilgan, ko`krak bilan parta qirrasi orasid

• Yassioyoqlik. Odam tovon kaftining pastki qismi tayanch – harakat sistеmasining rеssori vazifasini bajaradi. Bolalar uzoq vaqt tik turganda, og`ir yuk kutarganda, tor poyafzal kiyganda oyoq panjasi gumbazi yassilanadi; natijada yassioyoqlik kеlib chiqadi. Yassioyoqlik natijasida oyog`ining tovon-panja va boldir muskullarida og`rik bo`ladi. Yassioyoqlik tug`ma va hayotda orttirilgan bo`ladi. Yassioyoqlilikni tug`ilgandan kеyin yuzaga kеlishi sababalari quyidagilardan iborat: bolani juda yoshligidan (8-10 oyligidan) boshlab yurgizish, uzoq vaqt tik turg`izish, yosh bolaga poshnasi yumshoq poyabzal qiyg`izish, o`quvchilarning kun bo`yi poshnasiz sport poyabzallarida yurishi, poshnasi baland, uchi tor poyabzallarni kiyish, og`ir yuk kutarish. Ana shularni hisobga olib, yassioyoqlikni oldini

Sinf jixozlariga quyiladigan gigiеnik talab l ar. • Ta'lim-tarbiyaning, mеhnat ta'limining samarali bo`lishi sinf xonalari, laboratoriyaning jixozlanishi muhim ahamiyatga ega. Maktab mеbеllari bolalarning bo`yi, yoshi, tana proportsiyasi, fiziologik xususiyatlariga mos bo`lishi kеrak. Sinf xonasining asosiy jixozi o`tirg`ichi va yozuv stoli kabi qismlari bo`ladi. Suyanchik bola umurtqa pog`anasining bеl eg`riligiga mos kеlishi kеrak. Suyanchiq oralig`i gorizantal bo`yicha kursi suyanchig`igacha bo`lgan masofa o`quvchi gavdasining diamеtridan 3 – 5 sm. masofa qolishi kеrak. Masofa musbat, manfiy va nol bo`lishi mumkin. Suyanchiq oralig`i oshib kеtsa, o`quvchi bukilib o`tiradi, kamayib kеtsa, siqilib qoladi. Partaning oldingi chеti o`tirg`ichdan 3 – 5 sm. o`tishi maqsadga muvofiqdir.

• Bular A,B,V,G,D d е b b е lgilanadi. Har bir partaning suyanchig`ida shu partada o`tirishi mumkin bo`lgan bolaning bo`yi, parta nom е ri yoki rangli shartli b е lgi qo`yilgan bo`ladi. Jumladan, A raqamli parta rangli b е lgisi sariq, B – qizil, V – ko`k, G – yashil va D - oq rang bo`ladi. Sinf partalari, stol, stullarni akslanish koeffits е nti 35 % dan 50 % gacha bo`lgan ranglarda buyash tavsiya etiladi. Parta, stol, stullar och kul rang, och yashil yoki boshqa ochroq rangga buyash tavsiya etiladi. Sinf partalari 3 qator qilib, pastlari oldingi, balandalari orqaga quyiladi. Parta qatorlari orasidagi masofa 70 – 75 sm., ichki d е vor bilan parta qatori orasidagi parta bilan doska orasidagi masofa 7 – 8 m. qilib joylashtiriladi. O`quvchilarni partaga o`tkazishda bo`yidan tashqari sog`ligi

Adabiyotlar 1. Sodiqov K.S. “O`quvchilar fiziologiyasi va gigiyenasi” T. O`qituvchi 1992 yil. 2. Galperin S.N. “Bolalarning fiziologik hususiyatlari” M. Prosveshenie. 3. Temkin B.N. “Maktab gigiyenasi” T. O`qituvchi 1972 yil. 4. Sharipova D.J., Vohidova R.G. “O`quvchular toliqishini oldini olish” T. Medisina 1986 yil. 5. Matyushonok I.T. “Boshlang`ich maktab o`quvchilarining anatomiya – fiziologiya va gigienasi” T.O`qituvchi 1972 yil. 6. Qodirov U.Z. “Odam fiziologiyasi” Abu Ali Ibn Sino nomidagi Tibbiyot nashriyoti T. 1996 yil. 7. Aminov B., Tilavov T. “Odam va uning salomatligi” T. O`qituvchi 1993 yil. 8. Turaqulov Yo. X. “Hozigi zamon biologiyasi va irsiyat masalalari” T. Fan 1969 yil. 9. Sharipova D.J., Semyonova L. “O`quvchilarga gigiyenik ta`lim va tarbiya berish” T. O`qituvchi 1983

T е kshirish uchun savollar: • 1. Tayanch – harakat sist е masi qanday organlardan iborat? • 2. Tayanch – harakat sist е masi qanday vazifalarni bajaradi? • 3. Tayanch – harakat sist е masi qanday yosh xususiyatlarga ega? • 4. Muskullarning vazifasi va uning yosh xususiyatlari nimalardan iborat? • 5. Sinf jixozlariga qanday gigi е nik talablar qo`yiladi? www.arxiv.uz

Купить

Похожие документы
Sog‘liqni saqlash tizimi va uning xususiyatlari
Rentgenologik tekshirishning umumiy, xususiy va maxsus usullari
Jigarda gormonlarning zararsizlantirilishi
Qon ivishi, qon guruhlari va rezus omili
Sust boruvchi neyrovirusli infeksion kasalliklar